Devri

Recherche 'yen...' : 18 mots trouvés

Page 1 : de yen-1 (1) à yenoni (18) :
  • yen .1
    yen .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Froid.

    (1575) M 2062. tom ha yen, tr. «chaud et froid.» ●(1633) Nom 135b. Frigidarium : bain en eau froide : bayn è dour yen. ●190a. Æstina : lieux champestres où il fait frais : læchyou voar an mæs ma vez fresq, yen. ●221a. Africus, Libs, ibonotus, qui á solstitio hiberno flat : Souëst : Suluest, auel yen.

    (c.1680) NG 540. yaint eual er scler. ●(1732) GReg 22b. Les Elephans ne s'aiment point dans les païs froids, tr. «An Olyfanded ne garont qet ar broezyou guien.» ●(1792) BD 476. petra reste ase euit an amser yen, tr. «Que fais-tu là par ce temps froid ?»

    (1852) MML 216. Pa redo var ma zal c'houezen ien ar maro.

    (1902) PIGO I 120. An noz a oa yen.

    (2) Yen-skorn : très froid.

    (1911) BUAZperrot 475. eur ster yen skourn. ●(1949) ENRO 301. Yen-skorn eo e zorn-eñ, ha, neoazh, ne gren ket ar plac'h.

    (3) Yen-sklas / yen glas : très froid.

    (1831) RDU 202. Eutru Doué, é uélet yein glasse en dud ag er bed. ●(1844) LZBg 2l blezad-1 lodenn 129. un nebedik yein-sclass. ●(1882) CDFi 4 novembre p 3. Yen-sklas.

    (4) Yen-ruz : très froid.

    (1970) LIMO 19 décembre. Iein-ru é, Aotrou.

    B.

    (1) (agriculture) Douar yen : terre non labourée.

    (c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iv. terre froide, tr. «doüar fraust', doüar distu, doüar ïein.» ●(1732) GReg 437a-b. Friche, terre qu'on ne cultive point, tr. «douar yen.» ●917a. Terre froide, tr. «Doüar yen

    (1834) SIM 69. perac e lezit-hu ar parc-hont en douar yen ? ●(1849) LLB 59. Mar dé doar tuem, doar iein, doar skan, pé doar ponner. ●(1857) CBF 106. Douar ien, tr. «terre froide.» ●(1869) FHB 243/270a. evel m'en deuz kalz douar ien.

    (2) Teil yen : menu fumier.

    (1732) GReg 442b. Menu fumier, tr. «téyl yen

    (3) Digarez yen :

    (1838) OVD 94. hé excus e oé un digaré yeine.

    (4) Mallozh yen :

    (1879) GDI 94. malloh yein ar-n-oh.

    (5) (Mort) Cruelle.

    (1530) Pm 224. An maru yen certen so guenez, tr. «La mort froide certaine t'accompagne.» ●247. Pan deuz dezo garu an maru yen, tr. «Quand vint à eux durement la mort froide.» ●(1557) B I 617. Da gozaff maru yen, tr. «pour souffrir une mort froide.» ●685. Gouzaff maru yen gant ancquen, tr. «souffrir avec angoisse la froide mort.» ●(1575) M 362. Er ret eo dit certen, dre'n maru yen doen penet, tr. «Car il te faut certainement par la mort froide souffrir la peine.» ●1036. Hac á gouzaffas plen, an maru yen gant penet, tr. «Et souffrit pleinement la mort froide avec douleur.»

    (6) (Accueil) froid.

    (c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. faire froid a quelquun, tr. «ober un diguemer ïain d'unan bennac.»

    (7) (psychiatrie ancienne) Gwalc’h/Golc’h yen : douche froide.

    (1937) DIHU 310 Ebrel 247. Rak mar da d’hor mestr gout éh es aman un dén hag e zo bet amoet eroalh de zispign 5000 lur aveit lahein ur voualh, sur éan hrei ho terhel aben ha boutein ur golh iein genoh.

    (8) An ifern yen : l’enfer froid (enfer des Bretons).

    (1530) J 89b. A creis cistern ann ifern yen, tr. « Je sort du puits de l'enfer de glace. » ●(1557) B I 355. Dyaoullou bras vil ha bilen / En creis sistern ann iffernn yen, tr. «De grands démons hideux et repoussants ; au fond de l'abîme de l'enfer glacé.» ●(1650) Nlou 364. Mont dan citern an ifernien, tr. « aller à la citerne de l'enfer froid. »

    (c.1680) NG 1101. Beruet in iffernë iain, tr. « Boiled in cold Hell. » ●(1792) BD 3465. ehay neuse dan yfern yen, tr. « il ira alors dans l'enfer froid. »

    C. (en plt de qqn)

    (1) Froid (par la mort).

    (1580) G 1109. Ma mam a yoae yen lyenet, tr. «Ma mère était froide, ensevelie.»

    (2) Peu ardent sexuellement.

    (1647) Am 525. Quer gacq à quer yen da liboudennat, tr. «si bègue et si froid pour (?) courir les filles (?).»

    (3) Bezañ yen war : peu fervent.

    (1852) MML 102. mes bean oa bepret ien voar ar pes a sell ar relîgion.

    II. Adv.

    (1) Froidement.

    (1575) M 738. Quentse yen hon enep, ez saffo rep pep re, tr. «Mais froidement contre nous se lèveront, sévères, toutes choses.»

    (2) Sans ferveur.

    (1790) PEdenneu 155. Yeinnæd en hou coulennan-mé !

    (c.1802-1825) APS 22. quer bihan ha quer yein é peder eit ai.

    III.

    (1) Ober na tomm na yen da : voir tomm.

    (2) Ur c'hrez yen da wiskañ : voir krez.

    (3) Yen evel ar c'hler : voir kler.

    (4) Yen evel an erc'h : voir erc'h.

    (5) Yen evel ar skorn : voir skorn.

    (6) Yen evel ar sklas : voir sklas.

    (7) Yen evel ar frim : voir frim.

  • yen .2
    yen .2

    m.

    (1) Le froid de qqc.

    (1903) MBJJ 172. santout a ran, er mare-man, yen o c'hontel en em c'hein.

    (2) Dindan e yen = (?).

    (1902) PIGO I 201. Herve an em gave mui-ouz-mui dindan e yen.

    (3) Temps froid.

    (1716) PEll.ms 1210. Soubla a ra an ien, le froid s'adoucit, diminue. C'est-à-dire qu'il devient souple.

  • yenaat
    yenaat

    v.

    I. V. impers. Devenir de plus en plus froid, se refroidir.

    (1942) DIHU 378/173. iénat e ra ataù.

    II. V. intr.

    A. Devenir de plus en plus froid, se refroidir.

    (1884) LZBt Meurzh 58. Eman ann amzer o vond da ienaat.

    (1970) BHAF 287. ne rae an amzer nemed yenaad.

    B. sens fig.

    (1) (en plt d’un sentiment) s’amoindrir.

    (1860) BAL 80. ar garantez ne deu nepred da ienaat. ●(1866) HSH 230. e oa ieneet ar c'henta fervor. ●(1879) MGZ 255. ar garantez a zo deuet da ienat etouez ar gristenien.

    (1907) PERS 48. karantez an intanvez ne ienaz ket kennebeut.

    (2) Yenaat ouzh ub. : se désaffectionner de qqn.

    (1910) MAKE 23. an hostiz a yenaas ouz Yan. ●(1911) BUAZperrot 95. arabad rei tro d'ezan da yenât ouz e dud.

    (3) Yenaat e-keñver ub. : se désaffectionner de qqn.

    (1915) KANNlandunvez 43/328. ha c’hoaz red eo anzav ar Russi a iennea en hor c’henver.

    (4) Yenaat en udb. : faire qqc. avec moins d’ardeur, de zèle.

    (1911) BUAZperrot 757. Gwenaël ne deuas ket da yenât en e zervich.

    (5) Yenaat e-keñver ub., udb. : se détacher, s’éloigner.

    (1862) JKS 97. Pa zeu ann den da ienaat e-kenver Doue. ●(1868) FHB 166/73b. Kerkent avad ha ma teuent da ienaat, da laoskaat e kenver ho relijion.

    (6) =

    (1877) EKG I 190. ienaat a ra kaloun eun den enn he greiz oc'h ho c'hounta [traou ker kriz].

    III. V. tr. d.

    (1) Refroidir.

    (1499) Ca 208b. yenhat. g. refroidir.

    (2) Refroidir (l'ardeur de qqn).

    (1839) BESquil 325. er glàu hac er frime ne oènt quet capable de yeinnat en tuemdér ag é hrèd. ●(1850) MOY 122. hon yena é carantez... Doué a ra, tr. (GMB 332) «il refroidit notre zèle pour Dieu.»

    (3) Yenaat e benn : se calmer.

    (1850) MOY 259. Yenait ho penn, tr. (GMB 332) «calmez-vous.»

    IV. V. pron. réfl. En em yenaat ouzh ub., udb. : se détacher de qqn, qqc.

    (1847) MDM 336-337. Anebeud-anebeud e teuor da en em iennad ouzid. ●(1852) MML 132. e teuas da enem ienan ous ar relijion.

  • yenadur
    yenadur

    m.

    (1) Froidure.

    (c.1718) CHal.ms ii. froidure, tr. «ïainadur, anoüedadur, ïainison, ce dernier signifie proprement refroidissement.» ●(c.1718) CHal.ms iii. refroidissement des corps, tr. «ïainadur, anoüededur.» ●(1732) GReg 439b. Froidure, le froid, tr. «Van[netois] yeynadur

    (1932) BRTG 75. harz doh iénadur en amzér.

    (2) Froideur.

    (c.1718) CHal.ms ii. battre a froid, tr. «receu guet ïainadur er peh e larer, en ur fa'con poset, coms dre dejan. Le Moing.»

    (3) Refroidissement.

    (1931) VALL 635a. Refroidissement, tr. «yénadur m.»

  • yenadurezh
    yenadurezh

    f. Refroidissement.

    (1931) VALL 635a. Refroidissement, tr. «yénadurez f.»

  • yenañ / yeniñ
    yenañ / yeniñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Refroidir.

    (c.1718) CHal.ms iii. Il faut laisser refroidir la soupe, tr. «red é lesel er souben d'ïainein.» ●(1790) MG 186. Ragousteu lausqét de yeinnein.

    (1848) GBI I 488. Rag 'ma ar zoubenn o ienan, tr. «Car la soupe refroidit.»

    (1906) KPSA 11. mein deuzet un menez-tan deuet da iena. ●(1909) FHAB Meurzh 74. lezel ar yod da yena epad an noz.

    ►sens fig.

    (1907) PERS 48. karantez an intanvez ne ienaz ket kennebeut. ●(1913) AVIE 271. karanté ul lod kaer e ieinou.

    (2) Attraper froid.

    (1919) FHAB Kerzu 182. chom a reas da iena gant an dilhad gleb-ze.

    (3) (agriculture ; en plt de la terre) Être en jachère.

    (1959) BRUD 8/21. Ne zalhin ket eun dachenn zoken da yena.

    (4) Tennañ da yenañ : se désintéresser.

    (1874) FHB 515/353b. ne deus nemet eur c'hristen guirion hag a labourfe evelse e coustians pa ve ken eas dezhan tenna da iena.

    II. V. tr.

    A. V. tr. d.

    (1) Refroidir.

    (1687) MArtin 3. Jennan goat an Orfellinet.

    (1861) BELeu 166. yeinnein hou caranté ém hevér.

    (2) Yenañ (ub.) ouzh udb. : décourager de.

    (1838) OVD 270. ne glasque nameit hou yennein hac hou tigalonein doh en œvreu mad.

    B. V. tr. i. Yenañ diouzh, ouzh ub. : se refroidir avec, à l'égard de qqn.

    (1872) ROU 99. Il s'est refroidi envers moi, tr. «deued eo da ièna ouzin

    (1909) KTLR 19. ne da ket re aliez da velet da gerent : iena 'rafent diouzhit.

    III. V. pron. réfl. En em yenañ en udb. : faire qqc. avec moins de ferveur.

    (1710) IN I 437. en em yena e servich Doue.

  • yended
    yended

    f. Froidure.

    (1931) VALL 321b. froidure, tr. «yénded f.»

  • yender
    yender

    m. Froid, froidure.

    (1732) GReg 439a. Froid, froidure, tr. «yender. guiender.» ●439b. Froideur, qualité de ce qui est froid, tr. «yender.» La froideur de l'hyver, tr. «ar yender eus ar goañ.»

    (1970) GSBG 372. (Groe) hag ur yender abominapl, tr. «Et (il faisait) un froid abominable.»

  • yenet
    yenet

    adj. sens fig. Refroidi.

    (1847) FVR 361a. Ar c’halono a oa ienet, / Ar sperejo dizunvanet.

  • yenien
    yenien

    voir yenion

  • yenijenn
    yenijenn

    f. sens fig. Froideur dans les relations.

    (1659) SCger 64b. haine, tr. «ienigen.» ●(c.1718) CHal.ms iii. refroidissement des coeurs, tr. «ïainison

    (1904) KANngalon Du 260. repech dezho ho ienijen !

  • yeniñ
    yeniñ

    voir yenañ

  • yenion / yenien
    yenion / yenien

    f.

    (1) Froidure.

    (1499) Ca 176b. g. froidure. b. ynien. ●(c.1500) Cb. g. refroidement attrempement. b. yenienn. ●yenien. g. froidure.

    (1633) Nom 116b. Pedule : souliers de laine contre la froidure : bouttou gloan ouz an yenien. ●267a. Rigor : tres-grande froidure : an yenien brassaff, yenien bras. ●(1732) GReg 439b. Froidure, le froid, tr. «Yenyenn.» ●(1792) BD 1893. yenion ha tomder, tr. «de froidure et de chaleur.» ●3809-3811. na vo na bot na goen yenion ha tomder, tr. «il n'y aura ni bosquet ni arbre, ni froideur ni chaleur.»

    (1846) BAZ 650. ar ienien, ar vroes, an avel. ●(1849) LLB 1007. Hemb doujein er ienion. ●(1856) VNA 102. Le froid fait fendre les arbres, tr. «Feutein e hra er gùé guet er yeinnion.» ●(1868) FHB 203/374b. eur ienien but. ●(1868) KTB.ms 14 p 254. ur iénion ar gwasa. ●(1872) ROU 78a. Ar prevet a grou er meaz (a vez croued), ac a ra nebeud a van eus ienien, tr. «les vers, conçus dehors, sont peu sensibles au froid.» ●(1877) EKG I 191. va izili morzet gant ar ienien hag ar gosni. ●(1878) EKG II 44. ienien an noz. ●53. ar ienien a ioa e fons ar punz.

    (1907) VBFV.bf 33a. ieinion (b[as] van[netais] ienijen), m., tr. «froid, froideur.»

    (2) Fourrad yenion : coup de froid.

    (1932) ALMA 65. eur fourrad yenien.

    (3) Yenion ar marv : froideur de la mort.

    (1911) BUAZperrot 150. He c'horf a veac'h dislivet gant yenien ar maro a zo c'hoaz en e bez en deiz a hirio.

    II. sens fig.

    (1) par ext. Bevañ er yenion : vivre dans la mésentente.

    (1925) BUAZmadeg 405. n'eo ket dibaot guelet ar gerent hag ar breudeur o veva er ienien.

    (2) sens fig. Froideur, indifférence.

    (1792) CAg 103. Ind ë gondann' hun yeinnion.

    (1821) SST 113. hemp cas na yenion doh en nessan.

    (1907) VBFV.bf 33a. ieinion (b[as] van[netais] ienijen), m., tr. «indifférence.» ●(1915) HBPR 76. Mez digemeret int bet gant kement a ienien.

  • yenizion
    yenizion

    f.

    (1) Froidure.

    (c.1718) CHal.ms ii. froidure, tr. «ïainadur, anoüedadur, ïainison, ce dernier signifie proprement refroidissement.»

    (1954) BGUE 32/5. é ienizion er cherr-noz.

    (2) sens fig. Froideur.

    (1825) COSp 283. er yeinision-zé a galon.

  • yenn
    yenn

    voir genn

  • yennañ
    yennañ

    voir gennañ

  • yenner
    yenner

    voir genner

  • yenoni
    yenoni

    f. Froideur.

    (1841) IDH 219. guet dihoustemant ha yeinoni.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...