Devri

pater

pater

f. –ioù

I. (religion)

A.

(1) Pater.

●(1576) H 53. An pater, hac an oreson dominical, expliquet en Brezonec, tr. « The Paternoster and the Lord’s Prayer explained in Breton. »

●(1732) GReg 702a. Pater, le Pater, l'Oraison Dominical, tr. «Pater. ar Bater.» ●Dire le Pater, tr. «Lavaret ar Bater.» ●(1752) BS 436. livirit ur Pater.

●(1860) BAL viii. Ur bater bennac ive. ●(1864) SMM 9. teir Bater ha teir Ave Maria. ●(1877) BSA 280. lavaret diou Bater ha diou Ave Maria. ●(1877) EKG I 262. da lavaret ho Fater. ●(1880) SAB 79. Abars cana Pater e rêr teir groaz var ar c'halir. ●(1888) LTU 26. ofis bihan ar Verchez e plas ar pateriou. ●(1899) HZB 191. Piv 'n eus gret ar Bater, an Ave Maria, ar Gredo ?

●(1904) DBFV 177a. patér, m. pl. ieu, (le) Pater. ●(1906) HIVL 155. Arlerh en dout laret ur pen patér. ●(1910) MAKE 52. da lavaret va fater. ●(1915) MMED 67. drailla kals Pateriou.

(2) [au plur.] Pateroù : des prières.

●(1732) GReg 702a. Des pater, des prieres, des chapelets &c., tr. «Paterou. Van[netois] Paterëu.»

B. fam.

(1) Pater gleiz : imprécation.

●(1931) VALL 378b. Imprécation, tr. «pater gleiz fam.»

(2) Pater domm : prière dite au lit.

●(1896) GMB 697. pet[it] tréc[orois] pater dom, tr. «prière dite au lit.»

●(1931) VALL 591. prière dite au lit, tr. «pater domm.»

(3) Toull ar bater : la bouche.

●(1869) FHB 214/39b. Unan euz arre goz zo dall, / Mæs eûz an dôl ne ia ket fall ! / Skéi a ra en toull ar Bater, / Ken éeun ével pa velfé skler !

●(1938) SAV 11/20. Pa c'hellas e vouez kavout hent adarre dre doull ar bater.

(4) Ne oar na pater na noster : il ne sait aucune prière.

●(1732) GReg 702a. Il ne sait ni le pater, ni autre priere, tr. Ne oar na pater, na noster.»

●(1904) DBFV 177. Ne houi na Patér na Noster, tr. «il ne sait rien de rien.» ●(1931) VALL 591b. il ne sait rien en fait de prier, tr. «ne oar na pater na noster fam.» ●(1955) VBRU 2. gant ur c'hallez divroet, ur vaouez na ouie na Pater na Noster, ur ganfardez hep feiz na reizh.

II. fam. Refrain.

●(1953) BLBR 58-59/13. «L'[é]ducation sportive de la Jeunesse», setu ar bater nevez.

III.

A. Pater.

(1) (Gouzout, anavezout, deskiñ) evel e Bater : (savoir, connaître, apprendre) par cœur.

●(1732) GReg 424a. Savoir une chose à fond, tr. G. Rostrenenn «gouzout un dra evel e bater.» ●(1790) MG 41 (G) I. Marion. Me rescond teoh en ou goair èl é bater. ●(1790) MG 42 (G) I. Marion. hui e gavehai isprit ha mimoër assès eit en désquein èl hou pater, èl ma larét.

●(1877) FHB (3e série) 26/216a. en he yez brezounek, a anavez evel he bater.

●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 10 Y.-V. Perrot. Anaout a ran ar gear-man kouls ha va fater. ●(1936) FHAB Kerzu 466 L. B.. Kerkoulz hag o fater ec'h anavezent kement riboul ha kement gwenojenn.

(2) Gouzout hiroc'h eget e Bater : en savoir plus qu’il n’en dit.

●(1912) RVUm 205 (Gu). Ean e houi hiroh eit é Bater, tr. P. ar Gov «Il en sait plus long que son Pater.»

(3) Deskiñ evel e Bater : apprendre par cœur.

●(1790) MG 42 (G) I. Marion. hui e gavehai isprit ha mimoër assès eit en désquein èl hou pater, èl ma larét.

(4) Klevet e Bater : être engueulé.

●(1877) FHB (3è série) 2/13a *Nedelec. Ia, me glevaz eun devez va fater gant va mestr.

●(1910) MAKE 98 E. Crocq. Epad an nozvez-ze, an aotrou Furzod a glevas e bater gant e itron. ●(1911) RIBR 79 (L) K. ar Prat. Neuze eo e klevas e bater hag al litaniou a oar ker mat paotrezed an aochou. ●(1916) KZVr 190 - 03/11/16. Klevet e bater gant unan-bennak, tr. «être grondé, être traîté de tous les noms par quelqu'un.» ●(1974) THBI 172 (Ki) M. Divanac'h. mez prezent glasken mont re dost, gleven o bater.

(5) Klevet e Bater war bep seurt ton : se faire engueulé.

●(1950) KROB 25/6 (L) J. Seite. Tonton Paol avat a rê nebeut a van, daoust ma kleve alies e bater war bep seurt ton.

(6) Lavaret e Bater da ub. : engueuler qqun.

●(1975) YABA 31.05 (Gi) J. Jaffre. Kerkoulz d 'er meurh èl d'er merhér / Oè bet laret dein me fatér.

(7) Gwir evel ar Bater : (rien de) plus vrai.

●(1877) FHB (3e série) 25/205b (L) *Torr-e-Benn. Alo, setu eun dra vir evel ar bater.

●(1932) FHAB Genver 3 L. B.. An dra, daoust pagen (lenn : pegen) poanius e c'hell beza evid hor c'halonou a Vretoned, a zo gwir-bater. ●(1961) BLBR 131/21. Ken gwir ha Pater, koulskoude.

B. Pater Noster.

(1) Klevet e Bater Noster : être engueulé.

●(1866) FHB 94/332a (L) Y. Pouliquen. Clevet ho deus ho Fater noster penn d'a benn.

●(1955) STBJ 137 (K) Y. ar Gow. Hogen ma fater noster a glevis a-zoare. ●(1957) BRUD 2/48 (K) Y. ar Gow. E bater noster a glevas a-zoare gand e wreg.

(2) Kontañ e Bater Noster da ub. : engueuler.

●(1926) FHAB Eost 299 (K) *Ar C'herne. Pa welin ar Bail, e kontin d'ezan e bater noster.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...