Devri

Recherche 'gwir...' : 42 mots trouvés

Page 1 : de gwir-1 (1) à gwirvoudenn (42) :
  • gwir .1
    gwir .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. Vrai.

    (1) (en plt de qqn) Vrai.

    (2) (en plt de qqc.) Vrai.

    ●(1659) SCger 126a. vray, tr. «guir.»

    ●(1869) SAG 234. bizkoaz n’oc’h-euz lavaret netra guiroc’h. ●(1872) ROU 108b. Ce n’est pas vraisemblable, tr. «Neket doareed da veza gwir.»

    ●(1910) FHAB Gwengolo 257. en diche gwelet difazi pegen gwir e oa komzou sant Aogustin.

    (3) Gwir eo : c’est vrai.

    ●(1925) SATR 8. N’oc’h ken yaouank, Mona gwir eo ; koulskoude, c’houi ’zo iskuit c’hoaz.

    B. [avant le subst. + lénition]

    ●(14--) Jer.ms 205. Avoultr vyll rybaot lazr / Ac evel se en compsou cazr / Da guyr Impalazr hep azrec, tr. « Vil bâtard, ribaud voleur, / Sont-ce là de belles paroles / (A adresser) à un véritable empereur, sans regret ? »

    ●(1862) JKS 39. dre drec’hi he wall-ioulou eo e teu ann den da veza eur gwir vanac’h. ●93. Ann hini a vev er gwir beoc’h ne ziskred war nep den.

    ●(1908) FHAB Here 308. n’int ket gwir laeron, deskerrien marteze.

    C. [après le subst.] Véritable.

    ●(1505) Vc 11. promecza guyr an tad hep mar, tr. «Vrai promesse du Père, sans aucun doute.»

    ●(1902) PIGO i 106. Neuze e welaz e vreur-kaer en e stumm gwir (...) an Ankou e-unan. ●(1945) DWCZ 32. oc’h embann keleier gwir, keleier hanter-wir ha zoken keleier na vez netra wir anezo.

    D.

    (1) Ma ve gwir a lavarfec’h ! : puissiez-vous dire vrai !

    ●(1869) SAG 278. Ma ve guir a lavarfac’h, Maturin ! ●(1872) ROU 53. Ma ve guir a livirit !

    (2) Dont da wir, da vezañ gwir : se réaliser, devenir réalité.

    ●(1861) BSJ 262. hag é bromess ne za quet hoah de vout gùir. ●(1882) BAR 123. deuet eo da vuir ar pez en devoe lavaret an Aotrou Doue. ●(1889) SFA 38. oa deuet he c’her da vir. ●(1894) BUZmornik 435. ken na zeui da vir ar pez am euz diskleriet.

    ●(1904) SKRS i 212. He gomzou a deuas da vir. ●(1907) KANngalon Gouere 438. Nag a vech e velomp en dro deomp a istor-ze o tont da vir ! ●(1907) AVKA 3. abalamour n’et eus ket kredet ma c’homzo hag a deuio da wir en ho c’houlz. ●52. Setu ma teue da wir lavar Izaï. ●(1911) BUAZperrot 131-132. profesiou (…) hag a welomp o tont da wir gant an amzer. ●173. Tri bloaz goude e welet al lavar-ze dija o tont da wir. ●(1934) PONT 25. Lod eus he c’homzou ne zalejont ket evit dont da wir. ●(1939) MGGD 54. lakaat huñvreou ar roue da zont da wir.

    (3) En em gavout da wir : se réaliser, devenir réalité.

    ●(1882) BAR 58 & 122. rag kement a zo bet lavaret dehoc’h aberz Doue en em gavo da vuir.

    (4) Kavout e wir : se réaliser, devenir réalité.

    ●(1861) BSJ 249. Ol er profætieu brudet ar-n-an e ya de gavèt ou gùir. ●252. é ma deit er profæti-men de vout gùit : Ne dorrehet quet me isquern. Cavet hi doé a bêl-quênt hi gùir én oén daibret de Basq.

    (5) Degas da wir : réaliser.

    ●(1880) SAB 95. seveni, digass da vir e kever an dud keiz ar bromessa grêt dezo. ●(1888) SAQ i 314. fall da zevenoud, da zigas ho ger da vir.

    ●(1934) PONT 29. Hag ar gourdrouzou n’int ket, eus e berz, spountaillou bugale na koumoul avel. O digas a ra da wir hervez e c’hoant.

    II. Adv.

    A. =

    ●(1530) Pm 179. Heman en tensor enoret / Nep a mir guir ne pirill quet, tr. «Ceci est le trésor honoré, / (Tel) que quiconque conserve fidèlement ne périt point.»

    B. Loc. adv.

    (1) Evit gwir lavarout : pour dire vrai.

    ●(c.1785) VO 75. hac eit guir larét. ●(1790) MG 399. Rac, eit gùir laret, me hum istimai.

    ●(1856) VNA 167. A dire le vrai, tr. «Eit gùir larèt.»

    (2) Evit gwir : en vérité.

    ●(1878) EKG ii 78. easoc’h oa ive, evit guir.

    ●(1910) MAKE 94. Hag, evit gwir, antronoz vintin e oe lezet gwad da zaout ar maner. ●(1911) BUAZperrot 188. labour denn evit gwir. ●(1961) LLMM 86/156. Evit gwir, e ouie an holl er gêriadenn e oa David gaezh den d’e vanne.

    (3) Gwir pe c’haou : vrai ou faux.

    ●(1924) BILZbubr 39/868. pa vije eur c’hlemm enep hini pe hini eus ar bôtred, gwir pe c’haou, ar wialenn ac’h ê en-dro.

    (4) Dre wir gaouded : du fond du cœur.

    ●(1650) Nlou 489. Dre guir gaudet dont santel de guelet, tr. «de venir le voir saintement du fond du cœur.»

    (5) Da wir : en vrai, véritablement.

    ●(1903) MBJJ 148. Da wir, treuzi ’ra ar voger. ●(1908) PIGO ii 153. Da wir, Julig e oa hen e-unan.

    (6) Gant gwir abeg : à juste titre, avec juste raison.

    ●(1862) JKS.lam 115. Mar teuont d’ho tamall gant gwir abek. ●(1866) FHB 69/132. Gant guir abeg e c’houzanvomp. ●(1866) SEV 229. Sant Jermen (…) a lavare gant gwir abek : Evel ma’z eo an alan eur merk anat (…).

    ●(1933) ALBR 80. Gant gwir abeg, en em unan ar bed kristen gant Bro Iverzon.

    (7) Gant gwir varn : à juste titre.

    ●(1866) FHB 69/131b. Ret a oe senti, hag e leverjont etrezho : gant guir-varn eo e c’houzanvomp kement-ma, rak pec’het hor boa enep hor breur.

    III.

    (1) Ker (gwir, sur) ha ma'z eus pemp biz war ma dorn : assuré, très vrai.

    ●(1909) HBAL 30 (L) L. Helies. Ia, sur oun; ken sur a ma zeuz pemp biz var va dorn. ●(1920) FHAB Mae 337 (L) Y.-V. Perrot. Ker gwir eo, Jakou, ha ma'z eus pemp biz ouz va dourn ! ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 6 (L) Y.-V. Perrot. Ha gwir ? / Ker gwir ha ma 'z eus pemp biz war va dourn-me; gwelet a reoc'h ha fazia a ran. ●(1932) FHAB Du 461 (L) Y.-V. Perrot. Mat an dra-se a zo ker gwir ha ma'z eus pemp biz ouz va dorn. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 209 (L) H. Caouissin. Ya ! m'hen tou, ker gwir ha ma'z eus pemp biz ouz an dourn-se !

    (2) Gwir evel an Aviel : voir Aviel.

    (3) Gwir evel ar Bater : voir Pater.

  • gwir .2
    gwir .2

    m. –ioù

    I.

    (1) Vérité.

    ●(1732) GReg 263b. Demêler le vrai d'avec le faux, tr. «Diffaranti ar güir diouc'h ar gaou.»

    (2) Kaout gwir : avoir le droit.

    ●(1732) GReg 968a. Avoir voix en chapitre, tr. «Cahout guïr da rei e voüez.»

    ●(1846) DGG 142. pa douomp dirac justiç pe dirac tud pere o deus guir d'hon lacaat wat hon lê. ●(1870) FHB 263/10a. diskleriet gant ar re ho deus gwir d'ho rei da anaout. ●(1893) IAI 175. enn tu all d'ar pez o doa gwir da gaout.

    ●(1914) KANNgwital 145/491. eur maread a gred o deuz guir da veza e peb tra par an eil hag egile. ●(1925) BUAZmadeg 206. rei da bep hini ar pez en deuz guir da gaout. ●450. Ar gristenien o deuz gwir da gaout perz e promesaou ar Verc'hez. ●(1949) KROB 10/1. ar gopr en deus gwir da gaout.

    (5) D'ar gwir : au vrai.

    ●(1659) SCger 126a. sçauoir au vray, tr. «gouzout d'ar guir.»

    II. (domaine du droit)

    (1) Droit (en général).

    ●(14--) Jer.ms 55. Pan sentis a enep guyr rehyr ouz drouc pryent, tr. «Quand j'ai obéi contre la justice trop longtemps à un ordre mauvais.» ●(1499) Ca 89a. [fur] Jtem iuris peritus / ta / tum. g. saigez de droit. b. fur en guir. ●106b. Guir g droit. ●(1557) B I 496. eguit ma guir ez eu hir martires rac maz ten fres (variante : tenfres) proces an heresy, tr. «et pour ma cause, elle souffre un long martyre ; car on la met en jugement pour sa foi.»

    ●(1659) SCger 46a. le droit, tr. «ar guir.»

    ●(1856) VNA 198. contre toute justice, tr. «inemb d'er gùir ha ræson.»

    ●(1911) SKRS II 179. troka he wiriou a bab hena ouz ar blijadur da zibri eur pladad legumach.

    (2) Gwir war udb. : droit sur qqc.

    ●(1898) CDFi 09 avril 1c. da grenvaat gwir ar perc'henn war an traou a zo d'ezhan.

    (3) Dre wir : par droit.

    ●(1907) KANngalon Ebrel 380. an ti-ze 'zo d'an Iliz dre vir. ●(1907) KANngalon Gouere 447. Tinzor an Oferen ne dalvez ket d'an anaoun dre vir. ●(1911) BUAZperrot 80. E bro Israël, dre wir ar c'hrouadur a oa d'ar vamm da zevel betek e bemp bloaz.

    (4) (religion) Gwir an Iliz : droit canon.

    ●(1732) GReg 133b. Droit Canon, tr. «Güir an Iliz. güir reol an Ilis.»

    (5) Coutume.

    ●(1732) GReg 228a. Coutume, droit particulier qu'on leve en plusieurs endroits aux jours de foires, d'assemblées pour l'entretien des ponts, des passages, &c., tr. «guïr.»

    (6) Sevel ar gwir : lever la coutume.

    ●(1732) GReg 228a-b. Lever la coûtume, tr. «sevel ar guïr.»

    (7) Gwir ha font : Fonds et droit.

    ●(1890) MOA 226a. Fonds et droits, tr. «guir ha fount.»

    ●(1926) FHAB Mezheven 227. kuzulierien ti ar Prefed (…) a zisklerias er bloavez 1817 e oa bet roet ar chapel gwir ha fond da iliz Kerfeunteun. ●(1967) BAHE 52/17. Moarvat e oant kleuzioù savet gant ar gwiraer diwar goust ar foñcher d'ar mare ma oa madoù gwir ha font.

    (8) E gwir hag e font : fonds et droits.

    ●(1849) GBI II 294. Talvoudèges pewar mill skoed 'm boa bet / En gwir hag en fond gant ma fried, tr. «J'eus la valeur de quatre mille écus, / Fonds et droits, avec ma femme.»

    (9) [plur.] Les droits afférents.

    ●(1732) GReg 43a-b. Il a eu pour partage la maison principale avec toutes ses appartenances, tr. «Evit e lod èn deus bet ar peñlec’h gand e oll virou.»

    (10) Enep gwir : contre le droit.

    ●(1907) KANngalon Genver 311. lamet digant ho ferc’hen ha roet enep guir, dre eul laeronsi patant hag euzuz, d’ar gommun pe d’an ti kear.

    (11) Sevel ur gwir : lever une taxe.

    ●(1847) FVR 220. Ar c’hustum a oa ur gwir pehini a zavet er marc’hajou. ●Ann taillo, a oa gwiriou pere a zavet diwar bep seurt traou.

  • gwir wellañ
    gwir wellañ

    adv.

    (1) Bezañ gwir wellañ o =

    ●(1879) BMN 172. E creiz ma oa guir vella o labourat evit silvidigez an eneou. ●(1869) HTC 12. Epad m'edont guir vella o labourat. ●141. P'edont guir vella oc'h en em ganna. ●(1894) BUZmornik 479. a greiz m'edo guir vella o pedi. ●(18--) MILg 209. Pa édo guir vella en é vro.

    (2) En e wir wellañ = a-zevri, da vat.

    ●(1866) FHB 53/5b. A greiz m'edo en he guir vella.

    ●(1923) FHAB Du 433. A greiz m'edont en o gwir wella oc'h ober hent. ●(1926) FHAB Genver 28. a greiz m'edo evelse, en e wir wella, gand e ardou, ar c'hanfart all a zigouezas. ●(1928) FHAB Mezheven 215. Dres, p'edo o kerzet, en e wir wella, setu ma wel eur c'had o vont eus a dre e dreid. ●(1929) FHAB Mae 175. Breman ez eus 1.400 vloaz, endra m'edo ar Zaozon, en o gwir wella, o waska ar Vretoned.

    (3) Ober e wir wellañ : faire tout son possible, faire au mieux de ses capacités.

    ●(1949) LLMM 17/28. Va gwir wellañ a rin. ●(1950) LLMM 23/26. E wir wellañ a raio, emezañ...

    (4) En e wir wellañ : dans la force de l'âge, en plein possession de ses moyens, au top de sa forme.

    ●(1923) FHAB Gouere 242. Daou ugent vloaz ! eo oad an den en e wir wella. ●(1932) FHAB Kerzu 493. Sebastian ar Balp – hag a oa en e wir wella, 30 vloaz, – ma ne vije ket bet lazet, dre drubarderez, evel ma voe, en divije, da gredi eo, torret he ereou d'hor Breiz. ●(1934) FHAB Mezheven 260. Yer hag a zo en o gwir wella p'o lazer ha nann yer hanter glanv pe varo dre glenved. ●(1934) FHAB Gouere 276. stumm eur vaouez eta hag a zo c'hoaz en he gwir wella, e kreiz he nerz hag he gened. ●(1935) FHAB Ebrel 177. War gorf ar stourmer kalonek, diskaret, en e wir wella, d'e bevar bloaz ha tregont.

    (5) En e wir wellañ : à sa meilleur époque, à son apogée, en pleine maturité, prospérité.

    ●(1927) FHAB Gouere 133. p'edo pardon ar Seiz Sant en e wir wella, da lavaret eo breman ez eus pemp kant vloaz. ●(1929) FHAB Mae 162. P'edo Breiz en he gwir wella, distag a-grenn diouz ar rouanteleziou all, ha ker mestrez en he zi ha roue Pariz en e hini.

    (6) Ar gwir wellañ =

    ●(18--) SAQ I 161. E kreiz ar guir vella plijadur, setu hoc'h en em ziskuez eun dorn mysterius.

    (6) C'hoari d'ar wir wellañ = (?) bezañ an hini gwellañ (?).

    ●(1955) STBJ 172. e c'hoariemp adarre d'ar wir-wella.

    (7) E gwir wellañ =

    ●(1847) BDJ 24. Mes a greiz ma hedo tad Samha e gur-welha.

  • gwir-dreist
    gwir-dreist

    m. Privilège.

    ●(1931) VALL 593b. Privilège, tr. «gwir-dreist m.»

  • gwir-treizh
    gwir-treizh

    m. Péage.

    ●(1931) VALL 542b. Péage, tr. «gwir-treiz. m. pl. gwiriou-treiz.»

  • gwiraat
    gwiraat

    v. tr. d. = (?) Vérifier, valider (?).

    ●(1874) POG 17. kemend a ro ann Iliz d'hec'h da gredi a zo azezet war gomzou Doue (…) gwireed dre ziaze ar feiz, starteed gand ar verzerien.

  • gwiraer
    gwiraer

    m. –ion (droit)

    (1) Jurisconsulte.

    ●(1732) GReg 552b. Jurisconsulte, savant en Droit, qui possede la jurisprudence, tr. «Guïraour. p. guïraouyen.»

    ●(1867) FHB 102/395a. ar viraerien, pe tud ar guiriou.

    (2) Domanier.

    ●(1890) MOA 223b. Domainier, tr. «gwiraer (T[régor]).»

    ●(1967) BAHE 52/17. Moarvat e oant kleuzioù savet gant ar gwiraer diwar goust ar foñcher d'ar mare ma oa madoù gwir ha font.

    (3) Celui qui lève la coutume, les droits.

    ●(1732) GReg 228b. Coutumier, celui qui leve la coûtume aux foires, aux assemblées, &c., tr. «güiraër. p. güiraëryen.»

    (4) Douanier.

    ●(1732) GReg 303b. Douanier, tr. «guïraour. p. guïraoured.»

  • gwiraouiñ
    gwiraouiñ

    v. tr. d. Contrôler.

    ●(1920) MVRO 35/1b. Eman ar polis var glask evit gwiraoui (contrôler), lavariou al lankon-ze.

  • gwiraouriezh
    gwiraouriezh

    f. Jurisprudence.

    ●(1931) VALL 410b. Jurisprudence, tr. «gwiraouriez f.»

  • gwirc'heotenn
    gwirc'heotenn

    voir aourc'heotenn

  • gwirgelenn
    gwirgelenn

    adj. Orthodoxe.

    ●(1931) VALL 518b. Orthodoxe, tr. «gwirgelenn.»

  • gwirheñvel / gwirhañval
    gwirheñvel / gwirhañval

    adj. Vraisemblable.

    ●(1659) SCger 126a. vraysemblable, tr. «guir hênvel.» ●(1732) GReg 637b. Assurance morale, certitude morale, assurance vraisemblable, tr. «Açzurançz guïrhevel.» ●971a. Vrai-semblable, tr. «Guïr-hêvel. Van[netois] guïr-haoüal.» ●(1744) L'Arm 407a. Vraisemblant, te, tr. «Gùirhavale ou Gùirhanvale.»

    ●(1838) OVD 135. er golér e zougue de gredein é vehé gùir-haval er péh e larér. ●(1883) IMP v. un darvoud benac (...) guir pe guir-ëvel.

    ●(1931) VALL 792b. Vraisemblable, tr. «gwirhéñvel.»

  • gwirheñvelded
    gwirheñvelded

    f. Vraisemblance.

    ●(1931) VALL 792b. Vraisemblance, tr. «gwirhéñvelded f.»

  • gwirheñvelder
    gwirheñvelder

    m. Vraisemblance.

    ●(1931) VALL 793a. Vraisemblance, tr. «gwirhéñvelder m.»

  • gwirheñvelidigezh / gwirhañvalidigezh
    gwirheñvelidigezh / gwirhañvalidigezh

    f. Vraisemblance.

    ●(1732) GReg 971a. Vrai-semblance, aparence de vrai, tr. «Guïr-hêvelediguez. Van[netois] guïrhaoüledigueah.» ●(1744) L'Arm 407a. Vraisemblance, te, tr. «Gùirhavalédiguiah. f.»

    ●(1870) FHB 265/28a. ervez peb guirheveledighez.

    ●(1931) VALL 793a. Vraisemblance, tr. «gwirhéñveledigez f.»

  • gwiriadur
    gwiriadur

    m. –ioù Vérification.

    ●(1931) VALL 778a. Vérification, tr. «gwiriadur m.»

  • gwiriadurezh
    gwiriadurezh

    f. Vérification.

    ●(1931) VALL 778a. Vérification, tr. «gwiriadurez f.»

  • gwiriadus
    gwiriadus

    adj. Vérifiable.

    ●(1931) VALL 778a. Vérifiable, tr. «gwiriadus.»

  • gwiriañ
    gwiriañ

    v. tr. d. Vérifier, avérer.

    ●(1732) GReg 65b. Averer, verifier, tr. «guïrya un dra.» ●On a averé le crime, tr. «Guïryet eo bet ar c'hrim.» ●954b. Verifier, prouver la verité d'une allegation, tr. «guïrya. pr. guïryet.»

    ●(1931) VALL 778a. Vérifier, tr. «gwiria (et avérer, valider).»

  • gwiridig
    gwiridig

    m.

    (1) Point faible.

    ●(1857) CBF 41. Te zo ken tano da fri ma waskez ato war va gwiridik, tr. «Tu as le nez si fin que tu mets toujours le doigt sur mon mal.» ●(1867) MGK 64. Ec'h anavezaz mad ho gwiridik. ●(1890) MOA 138a. Je sais où le bât le blesse (Fig.), tr. «me anavez he viridik.»

    ●(1931) VALL 685b. point, endroit sensible, tr. «gwiridig m.» ●peser sur l'endroit sensible, tr. «gwaska war ar gwiridig.»

    (2) Betek ar gwiridig =

    ●(1905) HFBI 202. An Intanves n'édo ket tost dézi sonjal en eur seurt-tra ? An taol sé a ïéas dézi betec ar guiridic, a couéza a réas héno évél eun den maro.

  • gwiridigezh .1
    gwiridigezh .1

    f. Sensibilité.

    ●(1732) GReg 261a. Delicatesse, sensibilité, tr. «Guyridiguez.» ●858a. Sensibilité, delicatesse, tr. «Guïridiguez. Van[netois] guïridigueh.»

    ●(1934) BRUS 212. La sensibilité, tr. «er uiridigeh.»

  • gwiridigezh .2
    gwiridigezh .2

    f. Vérification.

    ●(1931) VALL 778a. Vérification, tr. «gwiridigez f.»

  • gwiridik
    gwiridik

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Sensible, douloureux (en plt de qqn, d'un endroit du corps malade).

    ●(14--) Jer.ms 267. Me gray guyrydyc da quyguen, tr. «Je rendrai douloureuse ta chair.»

    ●(1659) SCger 45b. dolent, tr. «guiridic.» ●(c.1718) CHal.ms i. Douloureus, tr. «anquenius, greuus, glaharus, poenius. dolant, gueridic.» ●(c.1718) CHal.ms iii. La goutte est fort douloureuse quand ell'est nouée, tr. «gueridic e possibl' é er goutt' pe ué sclommet, er goutteu aué forh dolant peuent sclomet, clommet.» ●(1732) GReg 858b. Sensible à la douleur, tr. «guïridicq.» ●Il ne peut souffrir le moindre mal, tant il est sensible, tr. «Ne all qet souffr an distérâ poan, qement ma ez eo guïridicq, ou, qer guïridicq ma ez eo.» ●Pour peu qu'on le choque, il est sensible, tr. «né ouffét qet e offanci qen neubeud ne santé, qer guïridicq ma zeo.» ●Vous l'avez pris par son sensible, tr. «Qemeret oc'h eus ê dre'n andred guïridicq.» ●(1774) AC 136. Pa zeu (…) an avelennou-se da vesa calet a guiridic, tr. «l'une ou l'autre de ces hernies devient dures et douloureuses.»

    ●(1866) FHB 56/28b. d'ar mare ma'z eo guiridica ar gouliou. ●(1889) SFA 261. Guiridik ive-ta oa ar gouli.

    ●(1900) KEBR 17. Eur galeden gwiridik, tr. « Un cal sensible » ●Ar c’haledennou gwiridik, tr. « Les cals sensibles ».

    (2) Fragile.

    ●(1942) FHAB Mae/mezheven 171. Gwiridik = fragile.

    (3) Difficile sur la nourriture.

    ●(1872) ROU 80b. Délicat, difficile à contenter et facile à mécontenter, tr. «guiridig.»

    (4) Bezañ gwiridik da ober udb. =

    ●(1909) KTLR 6. Ma vezan re viridik, a lavare, da zeski va micher na'm bezo biken ti va zad.

    (5) Sensible.

    ●(1710) IN I 182 [lire : 192]. quer guiridic-se e quènver o reputation.

    ●(1847) FVR 48. ann hini a zo bet gwanet mad, a zo bepred gwiridik pa gomz euz ar poaniou en deuz bet gouzanvet.

    II. (Coup) douloureux.

    ●(1792) BD 851. da goste gant vn tol guiridic men bico, tr. «Je piquerai ton flanc d'un coup douloureux.»

  • gwiridinez
    gwiridinez

    s. Sensibilité.

    ●(1710) IN I 182 [lire : 192]. rac dre an dilicateri hac ar guiridinez-se en em rentont bigarre, mutin, insupportabl.

  • gwirieg / gwireg
    gwirieg / gwireg

    m. Homme sincère, qui dit vrai.

    ●(1477) Inv. arch. Finist. série A p. 13. An Guyreuc n. d'ho[mme] (d'après GMB 307). ●(1539) Inv. arch. Finist. série A p. 7. Le Guyriec n. d'ho[mme] (d'après GMB 307).

  • gwiriegezh
    gwiriegezh

    f. Véracité.

    ●(1931) VALL 777b. Véracité, tr. «gwiriegez f.»

  • gwiriek
    gwiriek

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Sincère, qui dit vrai.

    ●(1732) GReg 954a. Veritable, qui dit vrai, tr. «guïryecq.» ●Pierre est plus veritable que Paul, tr. «guïryecqoc'h eo Pezr eguit Paul.»

    ●(1907) VBFV.fb 45b. franc, tr. «guiriek.»

    (2) (en plt des paroles de qqn) Véridique.

    ●(1911) BUAZperrot 31. Komzou gwiriek Justin a reas trouz. ●(1931) VALL 48b. Authentique, tr. «gwiriek.» ●(1931) VALL 770b-771a. Valable, tr. «gwiriek.» ●778a. Véridique, tr. «gwiriek.»

  • gwiriekaat
    gwiriekaat

    v. tr. d. Avérer, valider.

    ●(1931) VALL 771b. Valider, tr. «gwiriekaat.» ●(1976) LLMM 175/120. e veze roet un testeni da wiriekaat e vrokusted e-keñver Bro-C'hall.

  • gwirier
    gwirier

    m. –ion Vérificateur.

    ●(1931) VALL 778a. Vérificateur, tr. «gwirier, gwiriour.»

  • gwirierezh
    gwirierezh

    f. Vérification.

    ●(1931) VALL 778a. Vérification, tr. «gwirierez m.»

  • gwirikal / gwirikat
    gwirikal / gwirikat

    v. intr. Grincer.

    ●(1957) BLBR 100/12. en eur hwirikal evel eun nor ha n'eo ket bet eoliet abaoe marhad nao bloaz. ●(1958) BLBR 111/14. Gouirikad a ra. ●(1959) BRUD 10/23. eur vouez a wirike evel eun nor o serra.

  • gwiriñ
    gwiriñ

    v. cf. goriñ

    I. V. tr. d.

    (1) Chauffer (un four).

    ●(1659) SCger 23b. chaufer le four, tr. «guiri ar forn p. gorret.» ●153b. guiri forn, tr. «chaufer le four.» ●(1732) GReg 158a. Chauffer le four, tr. «guïri ar fourn.» ●429b. Chauffer le four, tr. «Guïri ar fourn.»

    ●(1869) HTC 122. ma roas urz da viri fourn ar palez.

    (2) Couver.

    ●(1659) SCger 33b. couuer des œufs, tr. «guiri viou.» ●(1732) GReg 228b. Couver, tr. «Güiri. pr. goret.» ●Couver des poulets, tr. «Güiri poncinedigou munud.»

    ●(1906) KPSA 52. en doare ma wer ar goulm he fichouned.

    ►absol.

    ●(1659) SCger 153b. ema ma iar o c'hiri, tr. «ma poule couue.» ●(1732) GReg 228b. La poule couve, tr. «E ma ar yar o viri.»

    ●(1921) FHAB Kerzu 319. Berc'hed he doa eur yar, eur vestrez da viri.

    ►[en apposition à l'inf.] Yar wiriñ : poule couveuse.

    ●(1732) GReg 228b. Couveuse, poule qui couve, tr. «Yar-viri. p. yarezed-viri.»

    (3) sens fig. Mûrir une idée, etc. voir goriñ.

    ●(1906) KPSA 52. Gweri an ioulou mad a ra en eun ene glan.

    II. V. intr.

    A. (pathologie) Apostumer, aboutir, abcéder.

    ●(1633) Nom 275b. Suppuratorium med. medicament faisant apostumer & meurir, faisant purger : medicamant á graff apostumiff ha guiriff, pehiny á purig.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Voila une plaïe qui aboutit, tr. «tennein ara er gouli sé, eha de uirein, de darhein, er gouli sé.» ●(1732) GReg 42a. Apostumer, s'enfler, s'enflammer, tr. «Güiri. pr. goret.»

    ●(1847) MDM 241. ha ma teu da viri, toulla ar gor kerkend a ma'z eo posub.

    B. sens fig.

    (1) Brûler.

    ●(1866) SEV 5. He galoun neuze, eunn tan santel o wiri enn-hi.

    (2) Couver, être en train de se préparer.

    ●(18--) CST 10. rak ne ouied ket war-eün petra a oa o wiri e penn ar mestr.

  • gwirinal
    gwirinal

    v. intr. Hennir.

    ●(1904) BOBL 8 octobre 3/1c. Natur ar marc'h eo gwirinal, natur ar Gall, gallegal, natur ar Breton, brezhonega.

  • gwirion .1
    gwirion .1

    adj.

    I.

    (1) Véritable.

    ●(1530) Pm 153. Try person guyrion en vnan, tr. «Trois personnes véritables en une (seule).» ●187. Pedomp mam doe an tir guyrion, tr. «Prions la mère du vrai Roi de la terre.» ●(1650) Nlou 137. Ro'uen tyr guiryon, tr. «roi véritable de la terre.»

    ●(1659) SCger 126a. veritable, tr. «guirion.» ●153b. guirion, tr. «veritable.»

    ●(1857) HTB 116. gant aouen na zeufe hon finvidigez seblantuz da vean troet en paourentez gwirion. ●(1890) BSS 6. ha mar tigouezas ganta fazia ive, a sina gant ar re all, en e galon e talc'has mad atao d'ar feiz guirion.

    ●(1954) VAZA 70. Met pebezh distokadenn pa glevis digant re all he menoz gwirion.

    (2) (en plt d'une guérison) Véritable, vrai, réel.

    ●(1905) IVLD 231. a verk sklear eo guirion he bareans. ●(1920) AMJV 138. An dud a iliz (…) a velo ha guirion eo bet ar c'hlenved, guirion ar pare.

    (3) Sincère.

    ●(1847) FVR 150. Ma lavar a zo gwirion. ●(1864) SMM 28. he c'homzoù a zo guirion. ●(1888) SAQ I 37. eo va c'homz leal ha guirion.

    ●(1906) KPSA 3. Ar furnez-ze hep-ken a ioa evitan gwirion ha talvouduz. ●(1912) MMPM 72. eur garantez gwirion. ●(1912) MMKE 104. Ar c'homjou-ze, mignon ker, zo pouellus ha gwirion.

    (4) =

    ●(1880) SAB 92. madou gvirion ha paduz.

    II. (en plt de qqn)

    (1) Sincère, qui dit vrai.

    ●(1732) GReg 954a. Veritable, qui dit vrai, tr. «guïryon.» ●Pierre est plus veritable que Paul, tr. «guïryoñnoc'h eo Pezr eguit Paul.»

    ●(1907) AVKA 87. Profetet gaouiad ha guirion. ●(1928) LEAN 115. Leal ha gwirion oa pa zisklerie e c'hoantae parea, ha gwirion ive pa c'hoantae mervel.

    (2) Bezañ gwirion d'e c'her : être fidèle à sa parole.

    ●(1923) KNOL 269. Eur roue a dle beza gwirion d'e c'her.

  • gwirion .2
    gwirion .2

    m. Homme juste.

    ●(1530) Pm 271. Hac ez duy goude a dehou / Vaillant an tron an guyrionou / Daguyt ho corffou en louen, tr. «Et viendront ensuite, à la droite, / Du ciel, valeureux, les justes, / Pour chercher leurs corps, joyeusement.» ●(1575) M 1487. Hac ez conter dison, entre an guyryounou, tr. « Et ils sont comptés sans conteste parmi les justes »

  • gwirionded
    gwirionded

    f.

    (1) Exactitude.

    ●(1931) VALL 281b. Exactitude, tr. «gwirionded f.»

    (2) Véracité.

    ●(1931) VALL 777b. Véracité, tr. «gwirionded f.»

  • gwirionez
    gwirionez

    f. –ioù, –où

    (1) Vérité.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 307). gurionnez vérité. ●(1499) Ca 106b. Guiryonez. g. verite. ●(1530) Pm 31. em guiryonez, tr. «en ma vérité.» ●(1557) B I 366. En un prison em guiryonez / Da gouzaff poan ha bihannez, tr. «Dans une prison, en vérité, pour y souffrir peine et misère.» ●(1576) Cath p. 4. guyronez à cosou, tr. «la vérité des paroles.» ●10. te hep muyquen a lauar hac ahens (lire : aheus) en guiryonez, tr. «toi seule dis et possèdes la vérité.» ●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). sau, ha pign en lech an deuezo choaset an autrou da doué, ha deus dauet an bælegyen ves à lignez léuy, hac an barner à vezo en amser se, peré à interrogy, hac ez lauaro_int (lire : lauaroint) dit an guiryonez, an sentancz, tr. « lève-toi, et monte au lieu qu’aura choisi le Seigneur ton Dieu, et va trouver les prêtres de la lignée de Lévi, et le juge qui sera à ce moment, lesquels tu interrogeras, et ils te diront la vérité, la sentence. » ●(1612) Cnf 79b. Trompeteryen à lauar an guiryonez. ●(1621) Mc 3. diguicit em eneu an goulou ves ho guiryonez.

    ●(1659) SCger 153b. guirionnez, tr. «verité.» ●(1732) GReg 208b. Conviction, preuve évidente d'une verité que l'on avoit deniée, tr. «Prouvidiguez haznad eus a ur viryonez dinac'het.»

    ●(1856) VNA 168. En vérité, tr. «É gùirioné.» ●198. Si vous lui eussiez dit la vérité, tr. «Pé hou pehé laret er huirioné dehou.» ●(1864) SMM 87. an oll guirionezou hoc'h eus desket. ●(1878) EKG II 108. Ar virionez a livirit adarre, Aoutrou.

    ●(1907) AVKA 173-174. ur gwir wirione a laran deoc'h a c'heno mat. ●(1911) BUAZperrot 635. deski gwirioneziou ar feiz. ●(1915) HBPR 219. goude beza kaset eneb guirioneziou ar Feiz. ●(1922) LZBt Meurzh 7. Eus eur peurz all, ma c'hall an holl (...) intent gwirioneou ar Fe. ●(1924) ZAMA 87. Setu aze eur wirionez hag a zo oajet. ●(1928) SAKO 26-27. e renkez deski gwirioneiou hon relijion. ●(1929) MANO 7. heretiked a nac'h gwirioneziou ar relijion gatolik.

    ►[suivi d'un adj.]

    ●(1839) BESquil v. Ur huirioné sôn-é.

    ●(1924) FHAB Kerzu 443. lakat da skedi ar wirionez rik. ●(1935) BREI 427/1c. gwirionez rik pe gaou put.

    (2) Mont gant ar wirionez : dire la vérité.

    ●(1929) FHAB Genver 26. pa'z aer gand ar wirionez eo red anzav ne rit ket brao a-walc'h d'ho kwreg.

    (3) Bezañ gant ar wirionez : dire la vérité.

    ●(1907) PERS 155. Aotrou Person Ars a oa gant ar virionez en dervez ma lavare en doa bet kroaziou. ●181. ha gant ar virionez ez oa.

    (4) Bezañ ar wirionez gant =

    ●(1894) BUZmornik 227. da ziskouez dezho, dre ho c'homzou ho-unan, n'edo ket ar virionez gantho.

    (5) [empl. sans art.] Lavarout gwirionez : dire vrai.

    ●(17--) CBet 1242. Da hout hac ar serpant a lavar guirione.

    (6) Ober gwirionez : faire équité.

    ●(17--) BMa 278. Jugettan er fat a groet guirjonné, tr. «Jugez-le bien, et faites équité.»

    (7) E gwir wirionez : en vérité, en vérité.

    ●(1907) AVKA 132. Jesus a hadkrogas : «En gwir wirione, me lar deoc'h : (...).

    (8) E gwirionez : en vérité.

    ●(1874) FHB 508/301b. Ar c'hillok-se a ioa el labous / E guirionez nebeut balbous.

    ●(1907) AVKA 87. Seblant denved ho deus, deoc'h da welet ; med en gwirione bleizi haloupet nan int ken.

    (9) Amprouiñ gwirionez : chercher à savoir si c'est vrai.

    ●(1792) BD 4252. men a ya breman son da aprou guirione, tr. «Je vais immédiatement voir si cela est vrai.»

    ●(18--) SCD 33. Demp eta, ma moerep cos, da aprou gwirione.

    (10) Komz gant gwirionez : dire vrai, dire la vérité.

    ●(1931) GUBI 12. Eit konz get guirioné.

    (11) Komz heñvel ouzh ar wirionez : dire la vérité.

    ●(1958) Evit komz heñvel ouzh ar wirionez n’eo ket an daou baotrig eo a vije da damall abalamour d’ar skol.

    (12) Livañ ar wirionez : farder, maquiller, travestir la vérité.

    ●(1910) MBJL 6. Laradenno hepken he deus da gontan d’imp, livet m’eo bet ganti ar wirione.

    (13) Suilhañ ar wirionez = (?).

    ●(1872) GAM 30. Ann dra-ze, a gav din, a zo suilla ar virionez evid he flega evel ar gaou.

    (14) (juron) Dre wirionez (Doue) : par la vérité (de Dieu).

    ●(1612) Cnf 28a. Lauaret dré ma feiz, pé dré guiryonez, hep caffout intention da touet, n’a da lauaret dré feiz Iesus-Christ, n’a dré feiz Doué, n’a dré guiryonez Doué, n’en deo quet lé touet.

    (15) Evit lavarout ar wirionez : à dire vrai.

    ●(1959) LLMM 73/125. Chom a rae war evezh, prest da dalmañ, hag, evit lavarout ar wirionez, war e du tagnous.

    II. (religion)

    (1) Kador ar wirionez : chaire de prédication.

    ●(1847) MDM 85. Eno, eus a gador ar virionez, ar beleg a ro da intent d'ar re huella pegen dister int. ●(1877) EKG I 154. Unan (...) a zavaz eun dervez, enn eun iliz, e kador ar virionez. ●(18--) SAQ I 54. kenta guech ma prezegiz e kador ar virionez.

    ●(1907) PERS 218. hini all ebet n'euz great kement a vad deuz kador ar virionez.

    (2) Tad ar wirionez : surnom de Dieu.

    ●(1902) PIGO I 131. a-berz Doue, Tad ar Wirione.

  • gwirius
    gwirius

    adj. Juridique.

    ●(1732) GReg 552b. Juridique, tr. «guïryus.» ●Juridiquement, tr. «èn ur fæçzoun guïryus.»

  • gwirvoud
    gwirvoud

    m. Réalité.

    ●(1931) VALL 626b. Réalité (philo.), tr. «gwirvoud, gwirvezoud m.»

  • gwirvoudel
    gwirvoudel

    adj. Réaliste.

    ●(1931) VALL 592b. Principe de raison suffisante, régit le r&el, tr. «penvarn a benabeg leun, reolenn ar Gwirvoudel.»

  • gwirvoudelezh
    gwirvoudelezh

    f. Réalisme.

    ●(1931) VALL 592b. Principe et fond de toute réalité (Shopenhauer) ar Mennerez, penwirizienn ha strad pep gwirvoudelez.»

  • gwirvoudenn
    gwirvoudenn

    f. Réalité.

    ●(1931) VALL 626b. Réalité (philo.), tr. «gwirvoudenn f.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...