Recherche 'per...' : 170 mots trouvés
Page 4 : de peruk (151) à perzhed (170) :- peruk
- perukennperukenn
f. –où Perruque.
●(1633) Nom 16a. Coma, crinis, capillus, capillitium, cæfaries, pilus : cheveul, perruque, cheuelure, poil : perruquen, bleuen, cheueluren, pennad caezr á bleu. ●Capillus passus : perruquen diliet. ●Coma adoptiua, adscititia, galericulum, subtile capillamentum : fausse cheuelure ou perruque : vn perruquen faus. ●115b. Caliendrum, apposititia coma : perruque : perruquen.
●(1659) SCger 91a. perruque, tr. «perruquen.» ●(1732) GReg 714a. Perruque, tr. «Perruqenn. p. perruqennou.»
●(1838) CGK 12. Ar berruquen poultret.
- perukennerperukenner
m. –ioù
(1) Perruquier.
●(1732) GReg 714a. Perruquier, tr. «Perruqenner. p. perruqennéryen.»
(2) Marchand de cheveux.
●(1868) FHB 190/266a. troc'ha he bleo, oc'h ho guerzea da eur perrukenner.
(3) Coiffeur.
●(1914) DFBP 57a. coiffeur, tr. «Perukenner.» ●(1966) YDERrien 1cd. Me ac’h aio ganit da di ar perukenner / ’Vo troc’het da vlev dit a-benn ’teui d’ar gêr.
- perukennerezh
- perukerperuker
m. –ion Perruquier.
●(1856) VNA 212. Votre perruquier est mort ce matin, tr. «Marhuet-é hou perruquour er mitin-men.»
- pervañchpervañch
s. Lierre terrestre.
●(1633) Nom 85b. Hedera terrestris, hedera pluuiatica, corona terræ, chamæcissos : lierre terrestre : peruange, halya douar (lire : hilyo douar).
- pervers
- pervezhpervezh
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Parcimonieux, chiche.
●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. chiche, tr. «perhueh, seh again a sarz[eau] pih a Ing[uiniel] peh a queru[ignac].» ●(1744) L'Arm 57b. Chiche, tr. «Perhuéh.» ●236a. Ménager (…) Qui épargne, tr. «Pêrhuéh.» ●237b. Mesquin, ine, tr. «Perhuéh brass.»
●(1907) VBFV.fb 19a. chiche, tr. «perhuéh.»
(2) Minutieux.
●(1838) OVD 173. Mar groa un inclasque quer perhuéh ag er honzeu dibourfit.
●(1906) HIVL 171. un énklask perhuéh.
(3) Précis, exact.
●(1790) MG 65. é houlennou Doué guet-t'ai ur gontt perhuéh a nehai.
●(1838) OVD 173. na perhuéhet ur gonte e houlennou-ean.
(4) Grave.
●(1580) G 673-674. Ne stouheñ, ne quemerheñ mez evyt reyf da galant da stryzaf / Nac oude mar huerou ha pervers me roy ma neyz dezaf, tr. «Je ne veux pas m'humilier, ni avoir honte de donner à un amant à étreindre / Tu as beau être amer et grave, je lui donnerai mon nid.»
(5) Bout pervezh àr : être soucieux de.
●(1861) BSJ 171. péré e zou scrupulus ha perhuéh ar en treu distér.
(6) Bout pervezh da : être attentif à.
●(1861) BSJ 180. Ean e verché dehai hoah bout perhuéh de virèt lézen Doué én treu distérran.
II. Adv.
(1) Méticuleusement, soigneusement.
●(1744) L'Arm 20a. Ecouter avec attention, tr. «Chéléhuein pêrhuéh.» ●(1787) BI 32. Isidor à yoüanc-flam ë brofittai perhùéh ag enn ol secourieu.
●(1844) DMB 80. Kandalhamb perhuéh hur ghizieu, tr. « Conservons précieusement nos coutumes. » ●(1849) LLB 285. Hi e sel perhueh mat er minour. ●(1857) LVH 34. hum acquittein perhuéh hag hemb biæs erbet a ol er péh e zeliant. ●(1861) BSJ 103. Diblusquein e hra perhuéh mad en distérran si e spurmant én én nessan. ●(1879) GDI 18. Miret perhuéh mad er gourheméneu e dès reit d'oh hou Toué.
●(1925) IZID 34. D'um zigousi perhuéh.
(2) Précisément, exactement.
●(1744) L'Arm 147a. Exactitude, tr. «Crétt (lire : Grétt) d'obérr pêrhuéh er péh zou deliétt.»
- pervezhaj
- pervezhded
- pervezhuspervezhus
adj. Soigneux, attentif.
●(1861) BSJ 149. ean (…) e rei é huiniêg de labourat d'er ré e vou perhuéhussoh de zacor cont dehou.
- Perwenan / PenwenanPerwenan / Penwenan
n. de l. Penvenan.
I.
●(1793) RET 384. Demp bremân da Benwenan, / Bétek ar ré na ouzont mann, / Na ouzont nemet strinka boulo / Laërès moëjo.
●(1847) FVR 73. darn da Benvenan (…) ha darn all d’ar Roc’h-Derrien. ●(1877) EKG I 53. Chomm a rea pennadou, evel da heana, dirak ar Porz-Guenn, e parrez Penvenan, dirak an Trevoux, Trelevern ha dirak al Lenn, e parrez Louanec. ●(1879-1880) SVE 171. Perwenan. ●(18--) SON II 90. Neb welje Mari'r Bonniec o vont 'n he c'hoef bihan, / Redec warlerc'h he c'hochon, bete bourg Perwenan.
●(1900) (1927) CONS 909. Em hano, en hano Liz, en hano parroz Penwenan, trugare. ●1045. Penvenan. ●(1903) KBSA 69. Setu amañ eur reolenn am eus klevet e Perwenan. ●(1912) MMKE [rakskrid] vii. ewit meuli eur gonterez koz, kousket en bered Penvenan. ●(1916) KRVT 191/2d. evit mont da berson da Benvenan. ●(1925) ARVG Genver 9. an O. Moisan, marvet person e Perwenan. ●(1930) DOBR 27. Diouz « Kervarzin » da Berwenan. ●(1935) BREI 433/3d. e Gwengamp, Perwenan, Landreger. ●(1950) KBSA 7. Mont a reas ivez d'ober skol da Berwenan (Bro-Dreger). ●(1955) VBRU 55. Graet e voe an traoù evel pa vijemp aet da zaoulinañ dirak an aoter e Priel pe Berwenan. ●(1970) TDBP I 49. N'am-eus ket ezomm da vond da Benvenan hep mond da weled anezo petramant e vin insultet 'vel eul laer. ●(1974) ISHV 47. Manac’h e voe e Plouvouskan hag e Perwenan.
II.
(1) Dicton.
●(1951) (2004) TROMK 219a. C'hwez ar c'hrampouezh war an tan / Zo gant merc'hed Perwenan. Mari Mogn 1951.
(2) Dicton.
●(2016) TELGR (02.08.2016) [44a] (Daniel Giraudon). Tiez Bras Perwenan, Muioc'h a voged evit a dan tr. « Grandes propriétés de Penvénan, plus de fumée que de feu »
(3) Dicton.
●(2016) TELGR (12.08.2016) [52a] (Daniel Giraudon). An tiez bras en Perwenan / Muioc'h a golo evit a dan, tr. « Les grandes maisons de Penvénan / Ont plus de lumière que de feu »
III. [Toponymie locale]
●(1450) Dag 182. E Brest, Goelou, han porz guenn. ●192. Brest ha Leon, han Porz-guenn.
●(1732) GReg xiii. Porz-güenn.
●(1867) BBZ III 22. E kever ar Barz na jomm ken / Etre Roc'h-allaz ha Porz-gwenn. ●(c.1868) GBI II 448. Rag eno 'vô 'nn aotro Mezobran, / Ha Mezomeur, ha Mezomorvan. ●(1894) BUEr 54. n'eur c'hroaz-hent benag vel Kroaz-ar-Skijo. ●(1894) GIV 7c. Krec'h ar Gontess, war an huël / Weler anezhan diabell.
●(1900) (1927) CONS 1045. Enezennig Gweltas, pe Yeltrans, e Penvenan. ●(1930) ANTO 9. war boull-mor ar Porz-Gwenn ken diwag. ●(1930) ANTO 9. an heol -us da Weltas, war boull-mor ar Porz-Gwenn ken diwag hag eul lenn (...) ouz karreg Sant Tual. ●15. Merc'hed Bugelez hag ar Porz-Gwenn.
●(2000) TPBR 185. Kroaz Kijoù.
- Perwenaniz
- perzañ
- Perzell
- perzetperzet
adj. Bleui.
●(1656) VEach 52. chom á euré ien-sclas, gourdet oll, hep santimant, é faç pal ha stenet, é musellou perzet é daou lagat fermet, ha heruez seiz pe eiz den ayoa enem cafet eno, ezoa maruu-micq.
- perzhperzh
m., prép. & adv. –ioù cf. parzh
I. M.
A.
(1) Côté.
●(1872) ROU 79b. Il a un bon côté, tr. «Ur perz mad a zo enna.»
(2) (droit) Droit de propriété.
●(1928) DIHU 203/73. Perh : droit de propriété et aussi autorisation. N'em es chet perh erbet én hou ti ; ne dreméno ket ar men doar hemb me ferh.
(3) (droit) Autorisation.
●(1928) DIHU 203/73. Perh : droit de propriété et aussi autorisation. N’em es chet perh erbet én hou ti ; ne dreméno ket ar men doar hemb me ferh.
(4) Part.
●(1907) KANngalon Eost 474. ar perz on deuz e miritou dreist muzul an oferen a zo rik a rak diouz ment hor feiz.
(5) Autorisation, permission.
●(1899) BSEc xxxvii 144 / KRL 9. Miz Meurz a ro peurs d'an den / Da zibri e goan deuz an heol / Da vonet deuz an de d'e wele, tr. «Le mois de Mars donne permission à l'homme de manger son souper au soleil et d'aller se coucher de jour (avant la nuit).»
(6) Autorité.
●(1925) SFKH 20. Gout erhoalh e hramb penaus perh er ré goh ar re ré iouank, hinù en dé, e zou distér, hag er ré-men ken dirézon.
(7) En e berzh : sous son autorité. (?) cf. berzh (?).
●(1854) PSA II 286. scùéh ma oé é vihuein é ty é dad hag én é berh. ●308. er roué bras-hont ag er sàu-hiaul, péhani en devoé én é berh seih province ha huéh-uiguênd.
B. (en locution)
(1) Eus perzh ub. : de la part de qqn.
●(1847) FVR 82. tud didrue ha kri / Enn andred ar re a deue / Euz he berz. ●(1882) BAR 78-79. Eur gomz hebken, eur zin euz he berz e dije ho zaolet d'an douar.
●(1924) BILZbubr 37/811. klevet ar c'homzou-ze eus peurz he mab yaouank.
(2) Kaout perzh en, àr ub. : avoir de l'autorité, du pouvoir sur qqn.
●(1856) GRD 184. A pe hoès bili ha perh ar hou nessan. ●(1864) SMM 160. Kea alesse, Satan, n'ec'h eus pers ebet enhon. ●(1882) BAR 19. biscoaz an distera pec'het n'en devoe bet perz enhan.
(3) Kaout perzh en udb. : avoir part à qqc.
●(1900) MSJO 171. on devezo pers en he c'hloar. ●(1914) KANNgwital 139/428. Goulennomp digant S. Ian Vadezour sikour ac'hanomp da gaout perz en he feiz krenv.
(4) Reiñ perzh da ub. en udb. =
●(1872) GAM 20. he deuz roet perz deoc'h e bizin Landeda.
(5) Reiñ perzh da ub. en udb. =
●(1860) BAL 267. roit pers din er grassou caer a roit d'ar re a gommuni. ●(1877) BSA 235. da rei d'eomp epad hor buez hag e heur hor maro, perz er bennoziou-se. ●(1889) SFA 312. plijet ganeoc'h, o va Doue, rei perz dign er grasou.
(6) Da berzh = (?).
●(1896) LZBt Mae 12. laerez gevr. Kement-ze a meuz diffennet diouthan da berz, dre ma eo hon relijion eul lezen a zousder hag a beoc'h.
(7) Eus ur perzh : d'une part.
●(1852) MML 8. Mes couscoude ar fe a disq dimp deus eur peurs penos n'ac'h eus bet nemet eur map (…) ha deus eur peurs all e lennomp en Aviel penos ec'h eus laqet er bed ho map c'henan. ●32. en eur gonsiderin deus eur peurs hon sempladures ha deus eur peurs all an ners spirituel deus pec'hini meump esom. ●(1873) FHB 463/366b. Euz eur pers all, ann Duk hag ann Dukez a Angoulem ne welent ket gant re a blijadur ho niz o vont keid all hep aotreadur an impalaer.
●(1902) MBKJ 147. rak, euz eur perz, he gorf a zo dindan spes ar bara, eus eur perz all, he c'hoad a zo dindan spes ar gwin. ●(1922) LZBt Meurzh 7. Eus eur peurz all, ma c'hall an holl (...) intent gwirioneou ar Fe.
(8) Teurel, ober perzh : faire attention.
●(1977) PBDZ 258. (Douarnenez) tad a rae kalz perzh ouzh an teoñ, tr. «Papa faisait très attention à la reprise d'amplitude de la marée.» ●1064. me n'em boa ket taolet perzh piv eo ar vag diwezhañ he doa kaozeet, tr. «moi je n'avais pas fais attention qui était le dernier bateau qui avait parlé.» ●(1979) VSDZ 152. (Douarnenez) Gwechall oa ret teurel perzh da dout an dra-se, tr. (p. 314) «autrefois il nous fallait prêter attention à tout cela.» ●(1980) HYZH 133/45. (Treboull) Bremañ ve ket taolet perzh mui, c'hwi oar. ●50. O, daolan ket perzh 'barzh ar re-se memes, o nann 'vat, daolan ket perzh en enno.
(9) Kemer perzh e : prendre part à.
●(1877) BSA 298. oll ive o deuz c'hoant kemer perz en dispign. ●(1882) BAR 60. Kemeromp perz en he joa. ●(1889) SFA 82. red e oue goulen he aotre araok kemeret perz enn he iliz.
●(1907) PERS 293. guelet e kemere perz en ho glac'har.
(10) Kemer perzh war : s’emparer, prendre le dessus.
●(1882) BAR 258. Doue (…) a lezaz an droug-speret da gemer perz var corf hag ene an den difeiz-ma.
(11) Goulenn perzh e : demander à participer, prendre part.
●(1903) CDFi août (d’après KBSA 11). dont a rae tud eus a dregont leo hag ouspenn da c’houlenn perz en e bedennou mat.
(12) Kaout perzh da + verbe :
●(1942) SAV 23/65. hag hen en devoa perz da vont da glask ar vad (action en rescision pour cause de lésion) digant e vreur.
II. Prép.
A. A-berzh.
(1) De la part de.
●(14--) N 318. Donet breman a perz an roe, tr. «De venir sans retard ; c'est de la part du roi.»
●(1732) GReg 267a. De par, de la part, préposition, tr. «A-berz. a-beurz. Van[netois] a-berh.» ●De par le Roi, tr. «A-berz ar Rouë. (Van[netois] a-berh er Roë.).» ●(1741) RO 946. abeurs an notro duc. ●(17--) TE 69. a bèrh Doué.
●(1838) OVD 223. un taul fal imur a berh ur prièd, ur sèl a drès a berh hou nessan. ●(1868) FHB 202/361b. Eur c'halvaden eo aberz ar pastor mad.
►[form comb.]
S2
●(1834) SIM 167. Qementse so mad eus da beurs.
S3 ag e berzh
●(17--) TE 69. de gomandein ag é bèrh.
P3 a o ferzh
●(1838) OVD 149. er ré en dès cargue a han-oh a ou ferh.
(2) Sous l'autorité de.
●(17--) TE 198. Tampl nehué commancét a bèrh er Roué Cyrus, hac achihuét a bèrh Darius.
B. Dre berzh : (?) par l'intercession, l'intermédiaire (?).
●(1958) BAHE 15/8. Setu ma teuas da soñj d'ar wreg goulenn dre berzh Santez Anna, Patronez hor bro, ar c'hras da gaout bugale. ●(1962) BAHE 33/56. Dre berzh Lannuzel, moñcher e Kemper, ha Per Loazel e ris anaoudegezh gantañ.
III. Loc. adv.
(1) A-wall-berzh : en mauvaise part.
●(1710) IN I 138. o veza quemeret a voual-berz ûr gomz bennâc. ●(1732) GReg 696b. Prendre une chose en mauvaise part, tr. «Qemeret un dra a voall berz.»
●(1839) BESquil 176. er péh e larehet open e zo a hoal-berh.
(2) A-nep-perzh : voir nep
- perzh-fallperzh-fall
m. Défaut.
●(1931) VALL 158b. Côté ; mauv[ais] côté, défauts, tr. «perz-fall.» ●191a. Défaut, tr. «perz-fall m.»
- perzh-matperzh-mat
m. Qualité.
●(1931) VALL 158b. Côté ; bon côté, qualité, tr. «perz-mat.» ●606b. ses bonnes qualités, tr. «ar perziou-mat a zo ennañ.»
- perzhedperzhed
s. Puissance.
●(1650) Nlou 569. An tan glaou en effaou à dezraouo, / Han douar sor hac an mor à deuoro, / Dan Ifern à bern en em cerno, / He perzet du à remuo, tr. Herve Bihan « Le feu de braise commencera aux cieux, / et il dévorera la terre desséchée et la mer ; / il s'enroulera en tas dans l'enfer, / dont il ébranlera la puissance funeste. »