Recherche 'Par...' : 282 mots trouvés
Page 1 : de par-1 (1) à parat-paran-1 (50) :- par .1par .1
adj.
I. Adj.
A. (sens d'égalité)
(1) Égal, pareil.
●(1575) M 2370. Naoun pep lech : ha sechet en bet ne caffet par, tr. «Faim partout et soif comme au monde en n'en trouverait pas.»
●(1659) SCger 162b. par, tr. «égal.» ●(1732) GReg 324a. Egal, égale, tr. «par.»
●(1876) TDE.BF 496b. Par, adj., tr. «Pareil, semblable, pair, conforme.»
●(1912) MMPM 120. Oll omp par dirak Doue.
(2) Par da : égal à.
●(1530) J p. 142a. Bizcoaz anquen na sourpren quen glas, / Par dam heny, hep sy, na quen diblas / Den ne guelas nep pas e quen bras poan, tr. «Jamais langueur ni défaillance pareilles aux miennes ! Non, jamais personne ne vit d'aussi amères, d'aussi grandes douleurs !» ●(1557) B I 51. Dezy nepret ne voe quet guelet par, tr. «jamais on n'aura vu sa pareille.» ●63. ne vezo ty / par doz heny, tr. «il n'y aura de maison pareille à la vôtre.»
●(1732) GReg 324b. Une beauté égale à la vôtre, tr. «Ur guened par do c'hiny.»
●(1869) HTC 20. me ho pennigo hag a lakaio an niver euz an dud a deui euz ho lignez da veza par d'an niver euz ar steret a zo e barr an oabl. ●(1876) TDE.BF 496b. N'euz tra a ve par d'ezhañ, tr. «il n'est rien de pareil à lui.»
●(1911) SKRS II 246. n'euz ket par d'an dousder evit trei an eneou varzu Doue. ●(1929) MKRN 26. N'en deus ket kanerien par d'eoc'h-c'hui, tr. «il n'y a pas de chanteur à te valoir.»
(3) Par war : égal en ce qui concerne.
●(1912) MMPM 53. Ar messaër a ren he zenved hag ar roue a ren ar bobl a zo par var ar gounidou.
(4) Re bar da : meilleur que.
●(1869) FHB 217/58b. Mar deo mad escopti Kemper evit Breuriez ar Feiz, escopti Sant Briec a so c'hoas re bar dezhan.
●(1929) MKRN 111. lapouzed re bar da re Paris, tr. «des loustics capable de rivaliser avec ceux de Paris.» ●(1936) TKAL II 23. daou louarn hag a vezo diwezatoc'h re bar d'o zad.
(5) Comme, à l'égal de.
●(1878) SVE § 89. Ne deuz netra o paea ann dud e par ann amzer, tr. «Il n'est rien à l'égal du temps pour payer les hommes.»
(6) E-par da : qui égale.
●(1923) KNOL 134. an dud ar muia gouiziek a ranke anzav ne gouient netra e par da Vonaig.
B.
(1) Prêt, préparé, apprêté.
●(1883) IMP 24. D'ar chasse ez eomp on daou : pep tra ganeomp 'so par.
●(1908) PIGO II 3. Mil bennoz Doue d'ac'h, emean, c'houi a laka ma zreo d'in par. ●(1909) TOJA 34. hag hen (...) a vo laouenoc'h varc'hoaz ar beure, pa gavo e dreo par.
(2) En em gavout par gant ub., udb. : convenir, cadrer.
●(1872) ROU 76b. Celà ne cadre pas avec son costume, tr. «an dra-ze n'en em gaf ket par gant e zillad all.»
●(1926) FHAB Mae 190. mar 'n em gav par an traou ganit, ro d'eomp da anaout pelêc'h hon do da skei.
(3) Complet.
●(1872) ROU 78a. Tout y est au complet, tr. «Par eo an traou eno.»
(4) Lakaat par : préparer.
●(1872) ROU 81b. Disposer, tr. «Lacaat an traou par.»
(5) Erruout par : convenir.
●(1880) SAB 298. Ar zalud-man (...) ne zigoez da vir, ne erru just, ne erru par e nep lec'h evel en ofern.
(6) En em lakaat e-par : se préparer, se disposer, se mettre en état.
●(1915) HBPR 182. en em lakaat e par da vervel. ●(1923) KNOL 244. en em lakaat e par da vont dirag ar roue. ●(1932) BSTR 203. en em lakaat e par da vont d'ar bed all.
●(1936) PRBD 60. Red eo, bep wech, en em lakaat e par d'e c'haout.
(7) Lakaat (ub., udb.) e-par : préparer qqn, qqc.
●(18--) SAQ II 242. ar retret zo roet deoc'h evit ho lakaat e par, da denna ar pec'het divar hoc'h Ene.
●(1915) HBPR 12. Fians hon deuz e teuio ar c'houarnamant d'hon lakaat e par da brezek an aviel. ●(1934) PONT 132. Met euz an noz oa lakeat an traou e par, evit kemer kear d'an deiz warlerc'h.
(8) Drôle.
●(1959) BRUD 10/42. e-noa hoaz daoulagad par. ●Par : farsuz, fentuz.
(9) (mathémathiques) Pair.
●(1732) GReg 659b. Nombre pair, ou impair, tr. «Niver par, pe dispar.» ●686a. Pair, nombre pair, tr. «par.»
II. Adv. Ober udb. par : faire qqc. aussi bien que qqn.
●(1912) MMPM 53. Ar messaër a ren he zenved hag ar roue a ren ar bobl a zo par var ar gounidou evit an nenv ma reont par ho micher.
- par .2
- par .3par .3
m. –ed, piri, pirion
I.
(1) Pareil, égal.
●(1580) G 1234. douguen e par ne carech, tr. «vous n'aimeriez pas en porter un pareil.»
●(1876) TDE.BF 496b. Par, s. m., tr. «Semblable, égal ; pl. pared.» ●N'en deuz ket kavet he bar, tr. «il n'a pas trouvé son pareil.»
(2) Hep par : sans pareil, sans égal.
●(1849) LLB 8. Hou kelloud zou hemb som, hou madeleah hemb par.
●(1915) HBPR 143. Roue dic'halloud, kristen eb par.
►[form. comb.]
●(1732) GReg 693a. Sans pareil, tr. «hep e bar.»
●(1869) HTC 12. sevel an tour-ze eb he bar.
●(1924) FHAB Meurzh 93. Eur rimadeller oa heb e bar.
(3) Eus e bar : de sa sorte.
●(1834) SIM 155. lagad ar justiç a so bepret digor var an dud eus e bar.
(4) C'hoari par-ouzh-par gant : jouer d'égal à égal, soutenir la comparaison avec, rivaliser.
●(1959) BRUD 8/14. Ar Gerohed a hoari par ouz par gand re ar Gosker-Vraz.
(5) Mâle.
●(1732) GReg 686a. Pair, parlant des oiseaux qui s'aparient, &c., tr. «Par.»
●(1876) TDE.BF 496b. Par, s. m., tr. «mâle d'oiseau ; pl. pared.» ●Ann durzunell hag he far, tr. «la tourterelle et son mâle.»
●(1928) FHAB Genver (couv. 4). Poudre Africaine Moreul, louzou da lakaat ar parezed da c'houlenn par. ●(1954) BISO.llmm 43. ar piri-gwrac'h hag an touilhed a vez din-me.
(6) Mari, époux.
●(1580) G 115. Ma par quer, tr. «Mon cher époux.»
●(1864) GBI II 180. Lâret dezhi, mar komer par, / Komer ul labourer douar, tr. «Dites-lui que si elle reprend mari, / Elle prenne un laboureur de terre.»
(7) Femme, épouse.
●(1580) G 2. Fragan (…) / So hep mar eff he par en glachar, tr. «Fragan (…) / Qui est, sans aucun doute, lui et son épouse, en chagrin.»
(8) Pair (titre de noblesse).
●(1732) GReg 432a. Les manteaux des Ducs & Pairs ont des fourrures d'hermines, tr. «mentell an Dugued ha par a so feuret gad erminicq.» ●686a. Pair, le Seigneur d'une terre érigée en Pairie, tr. «Par. p. pared.» ●Les Ducs et Pairs, tr. « «An Dugued ha Pared.» ●Les contes et Pairs, tr. «Ar gounted ha Pared.»
●(1975) LLMM 170/210. an hini a vezo embannet da zug Breizh gant lez ar birien.
II.
(1) (jeu) C’hoari par-pe-dispar : jouer/jeu à pair ou impair.
●(1744) L’Arm 264b. Jouer à pair ou non, tr. « Hoari parr pe dissparr. »
●(1876) TDE.BF 89b. c'hoari par pe dispar, tr. « Jeu ou jouer à pair ou non. »
(2) (jeu) C’hoari d’ar par krenn =
●(1783) BV 2803-2804. enn ano gupitter un doue puisant / goariomp dar par Cren ma soudardet uailliant.
III.
(1) Bezañ na kar na par : voir kar.
(2) Bezañ hep kar na par na yar : voir kar.
- par .4par .4
m.
I. spat.
(1) Affût.
●(1732) GReg 18a. Etre à l'affût, tr. «beza ê par evit [laza loëzned goëz].»
●(1876) TDE.BF 497a. Par, s. m., tr. «Attente, affût.» ●E par ema, tr. «il est à l'affût.»
(2) Point de départ d'une course.
●(18--) KTB.ms 14 p 247. d'ann heur laret, a em gav ann daou reder er par.
(3) Chom er par : rester à sa place.
●(1908) FHAB Mae 136. Setu ive, Jakes, petra raffe ar Franmasouned ma c'hen em gavche gant-ho potred vad, dirr var ho zal, teod ha kil-dorn dez-ho da stanka ho ginou, da zec'ha ho fri, m'ar bez red, d'ar glabousserien divergont ha digristen ha da ober dezo chom er par.
(4) Derc'hel an daoulagad (e) par : regarder fixement.
●(1879) MGZ 88. He zaoulagad a zo par varnomp deiz ha noz.
●(1908) FHAB Eost 249. dalc'hit ato, noz deiz ho taoulagad e par, warno.
(5) Bezañ e par : être en embuscade.
●(1732) GReg 332a. Être en embuscade, tr. «beza ê par evit surpren re all.»
II. temp.
(1) Ar par : le moment (où l'on meurt).
●(1792) BD 2170. pa ve achu arvue ha tremenet arpar, tr. «quand la vie est terminée et l'échéance passée.»
(2) Par ar marv : le moment de la mort, l'article de la mort.
●(1896) GMB 460. pet[it] tréc[orois] 'mañ par ë maro il est à la mort, sur le point de mourir.
●(1927) GERI.Ern 289. e par ar maro, tr. «sur le point de mourir.»
(3) Er par pellañ : à la dernière extrémité, à l'article de la mort.
●(1924) LZBt Meurzh 13. Daou devez arok e dremen, Petro, astennet war e wele, e zeblante bean er par pellan. Tud e diegez, dastumet e dro dean, a gave d'e e tostae e eur diwean.
(4) En ur par berr : dans un court laps de temps, en peu de temps.
●(1872) ROU 89b. En un instant, tr. «en ur par berr.»
●(1906) BOBL Genver-C'hwevrer. En eur par berr, setu eun iliz en he sav, o winta beg he zour betek an oabl. (d'après KBSA 180). ●(1962) GERV 54. e tibunas e gomzou en eur par berr. ●(1964) ABRO 108. En ur par berr e tistroas ganto.
- par .5
- par .6
- par .7par .7
s. Part, portion. Cf. paroù. & cf. barr .5 (?)
●(1126) Cqlé f° 90r° [196]. Quibus etiam monachis prius tres partes decime que mee erant de hanter par Argantken. tr. « part, portion ».
- par-eeunpar-eeun
adj. En em gavout par-eeun da ub. : se considérer l'égal de qqn.
●(1929) GWAL 20/23. Par-eeun en em gave d'ar barreka Lotead.
- parabolparabol
m./f. –où (religion) Parabole.
●(1499) Ca 152b. Parabol. g. parabole / ou prouerbe. ●(1575) M 488. Vn parabol Iolis, ne fell é disprisaff, tr. «Une jolie parabole qu'il ne faut pas dédaigner.»
●(1861) BSJ 146. Ur parabol e zou un divis goleit (…) ean hum chervigé a baraboleu. ●179. en nihue barabol (…) ur barabol aral.
- parabolennparabolenn
f. –où (religion) Parabole.
●(1732) GReg 691a. Parabole, similitude, tr. «Parabolenn. p. parabolennou.»
●(1857) HTB 34. An displeg euz ar barabolen-ma n'eo ket diez da disolo. ●(1876) TDE.BF 497a. Parabolenn, s. f., tr. «Parabole ; pl. ou.» ●(1880) SAB 179-180. parabolennou pe gontennou difaziuz, scueriuz.
●(1907) AVKA 104. Liez parabolen a gontas d'he.
- paradaoufparadaouf
interj. Onomatopée de bruit de chute.
●(1975) UVUD 13. (Plougerne) Lod-all 'm eus bet gwelet koz-lammat ag… paradaouf ! var an douar.
- paradenn
- paradiñ
- paradozparadoz
voir baradoz
- paradur .1
- paradur .2paradur .2
m. –ioù
(1) Accouplement.
●(1744) L'Arm 6a. Accouplement, tr. «Parradur. m.»
●(1904) DBFV 175b. paradur, m. pl. eu, tr. «accouplement.» ●(1931) VALL 6a. Accouplement, tr. «paradur m.»
(2) Époux, épouse.
●(1728) Resurrection 327. Eua ma paradur. ●(17--) CBet 1027. Adam, ma faradur, tr. «Adam, mon époux.» ●1031. Eva, ma faradur, tr. «Eve, mon épouse.» ●(17--) ST 286. N'ho pezo nep offanz digant ho paradur, tr. «vous ne recevrez nulle offence de votre mari.»
●(1886-1887) ADBr 64. Mès bréma p'oun dimèzet ha bet d'in paradur, tr. «Mais à présent que je suis marié et que j'ai compagne.»
- paraf
- parafiñparafiñ
v. tr. d. Parapher.
●(1732) GReg 691b. Paraffer, mettre son paraffe, tr. «Paraffi. pr. paraffet.»
- paraheol
- parailh .1
- parailh .2
- parailhamantparailhamant
adv. Pareillement.
●(1621) Mc 31-32. Paraillamant pa duer da desiraff e ve guir an hunureou disonest. ●38. Gallout a guellot paraillamant ma'n hoz eux memoar, ha couff mat, scriuaff ho pechedaou.
- parailhañparailhañ
v. tr. d.
(1) Comparer.
●(1926) KANNgwital 287/448. pa glasker e lignez ar brezegerien unan da barailla dezhan, ne gaver hini.
(2) Ressembler à, être semblable à, égaler.
●(1919) FHAB Here 110. Fallakr Impalaër ! / Abaoue ma 'z eus tud, ha bet eus unan / D'az parailli, Muntrer ?
- parailherparailher
m. –où
(1) Vaisselier.
●(1732) GReg 947a. Vaisselier, lieu où on met la vaisselle, tr. «parailher. p. parailherou.»
●(1878) EKG II 71-72. ar parailler leun a skudellou.
(2) Petit meuble à ranger les cuillères.
●(1857) CBF 6. Dastumit al loaiou, likit anezho er parailler, tr. «ramassez les cuillères dans le porte-cuillères.» ●(1876) TDE.BF 497a. Parailler (les L mouillées), s. m., tr. «Porte-cuillères, ustensile de la campagne.»
●(1909) FHAB Mezheven 186. a rez d'ar parailler. ●(1909) NOAR i. eul loa er parailher. ●(1982) TIEZ I 192. Le porte-cuillers (…). Le nom utilisé est parailher ou stal loaiou en Haut-Léon, kanastell ou listrier en Bas-Léon. ●(1988) TIEZ II 223. Il existe parfois un porte-cuillers : parailher, kanastell, panner-loaiou ou encore marc'h-loaiou.
- parakurunparakurun
m. Paratonnerre.
●(1904) BOBL 22 octobre 5/3a. Jaouen a zo pignet gant hed ar parakurun betek ar c'hog.
- paralitik
- paralizi
- paralliñparalliñ
v. tr. d. =
●(1984) HYZH 154-155/73. marteze e teui ganin ivez d'ober tro ar vro da glask un all da baralliñ ac'hanomp.
- paralojezimparalojezim
s. Paralogisme.
●(1499) Ca 152b. Paralogesim. ga. paralismez / cest argument sophistiquez.
- paramailh
- paramantparamant
m. –où
(1) Parement.
●(1499) Ca 152b. Paramant. g. parement.
●(1732) GReg 680a. Ornement d'Eglise, tr. «paramand Auter. p. paramanchou Auter.»
(2) (marine) Agrès.
●(1732) GReg 20b. Agreils, voiles, cordages &c. d'un vaisseau pour être en état d'aller à la mer, tr. «Paramanchou ul lestr.»
●(1876) TDE.BF 497a. Paramañchou, s. pl. m., tr. «Agrès d'un navire.»
(3) (en plt de qqc.) Ober paramant : rester traîner, ne pas être rangé.
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (Plouarzhel) Paramanchi = an traou pa ne vezont ket gorroet a chom da baramanchi, da lavarout eo da ober paramant (ger galleg).
(4) (en plt de qqn) Kaout paramant da : facilités.
●(1982) TKRH 123. An dud paour-se n'o doa na tu na paramant da labourat.
(5) (architecture) Façade, parement d'un mur, d'une pierre. cf. aparamant
●(1732) GReg 693b. Parement d'une pierre, tr. «Paramand ur mean.»
●(1986) CCBR 30. (Brieg) Façade avant, tr. «tu paramant ou paramant – ar p.»
- paramantadur
- paramanterezh
- paramantidigezh
- paramantiñparamantiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) (marine) Agréer, gréer.
●(1732) GReg 20b. Agréer un navire, lui mettre les agreils, tr. «paramanti ul lestr.»
●(1931) VALL 269a-b. Équiper (un navire), tr. «paramanti.» ●(1954) VAZA 84. pa ranke ur rannad martoloded mont kuit eus Brest da baramantiñ ul lestr e porzh-mañ-porzh, ha d’ar sadorn goude kreisteiz e-pad an enselladenn vras.
(2) Orner.
●(1659) SCger 162b. paramanti, tr. «orner.» ●(1732) GReg 680a. Orner l'Zutel, tr. «paramanti an Auter.»
II. V. intr. (en plt de qqc.) Traîner, ne pas être rangé.
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Paramanchi = an traou pa ne vezont ket gorroet a chom da baramanchi, da lavarout eo da ober paramant (ger galleg).
- paramantourparamantour
m. –ion (marine)
(1) Celui qui grée un navire.
●(1876) TDE.BF 497a. Paramañtour, s. m., tr. «Celui qui grée un navire pl. paramañtourien.»
(2) Armateur.
●(1876) TDE.BF 497a. Paramañtour, s. m., tr. «armateur ; pl. paramañtourien.»
●(1929) FHAB Du 413. unan eus pinvidika paramantourien Konk...
●(2016) BARAB 198. …ha klevet e vez neuze brientinien Roma, ar baramantourien, an enbarzherien, ar foñcherien, ha me ’oar me c’hoazh, o klemm.
- ParameParame
n. de l. Paramé (Saint-Malo).
●(1959) MOJE II 33. Eun nozvez loargann, war drêz-beo Parame, eur bagad boudiged en em daole d'ar brall-kamm.
- paramoutigparamoutig
s. Kouezhañ e paramoutig.
(1) Tomber en décrépitude.
●(1964) BAHE 38/54. ur yezh (…) marv-mik pe o vont da gouezhañ e paramoutig.
(2) S'évanouir.
●(1977) DAHG 64. e vije marvet ar perukenner diwar e from pe gouezhet da vihanañ e paramoutig. ●(1983) GOEL 117. (Bro-Oueloù) Kwoed in palamouteék, tr. «évanoui.» ●(1983) BRUD 63/32. An daelou a ruille war bizaj ar paotr koz ha ma 'nije ket bet e vaz da zerhel anezañ 'n e zav, e vije bet kouezet sur mad e palamoutig.
- paramptez
- parañ .1
- parañ .2parañ .2
v. tr. d.
(1) Préparer.
●(1499) Ca 152b. Paraff. g. parer. ●(1575) M 384. Dyt preuet da quet par, en douar à parat, tr. «Que les vers pour copains t'ont préparé dans la terre.» ●2418. Bezcoaz é sort glachar, en nouar ne parat, tr. «Jamais une pareille torture sur la terre ne fut préparée.»
(2) Former, créer.
●(1650) Nlou 95. An eaul splan, hac an loar, / An douar à paras, tr. «le soleil éclatant et la lune, / la terre, il forma.»
(3) Parer, corroyer (le cuir).
●(c.1500) Cb 47b. g. couteau pour parer cuyr. b. contell eguyt paraff an lezr.
●(1659) SCger 30a. conroier, tr. «para lezr.»
●(1876) TDE.BF 497a. Para, v. a. et n., tr. «corroyer.»
(4) Polir.
●(1732) GReg 729a. Planer, polir le bois avec la plane, tr. «Para. pr. paret.»
(5) Parer, décorer.
●(1659) SCger 86b. orner, tr. «para.» ●(1732) GReg 251b. Decorer, orner, tr. para. pr. paret.»
●(1824) BAM 373. Da Oeliou ar Verc'hes paret he Imaichou.
- parañ .3parañ .3
v. tr.
I. V. tr. d.
(1) Se protéger de.
●(1727) IN II (avis) vi. ar sicour-se peini a serviche din da vodrier evit para ar birou.
(2) Parañ udb. diwar ub. : préserver de.
●(18--) SAQ I 199. Doue 'lakeaz eun iliaven da zevel ha da bignad evit para an heol divar e benn.
●(1926) FHAB Mae 234. ar pinvidik en deus e vadou da bara ar bec'h diwarnan.
II. V. tr. i. Parañ ouzh : se préserver de.
●(1920) FHAB Genver 194. Breman, da vihana, eo mad paran ouz an tôliou da zont.
- parañ .4parañ .4
v. tr. d. (marine) Parañ avel = (?).
●(1978) BZNZ 102. (Lilia-Plougernev) Rouletet e veze ha diwerniet ar vag tout evit bejina, kuites da barañ avel.
- parañ .5parañ .5
v.
I. V. tr. d. Diriger (son regard sur).
●(1872) ROU 78b. Contempler, tr. «Para an daoulagad var.»
●(1960) LLMM 79/75. parañ a rae he selloù war ar saverien o fri.
II. V. intr.
(1) Briller.
●(1876) TDE.BF 497a. Para, v. n., tr. «Briller.» ●Ann heol a bar war he benn, tr. «le soleil brille sur sa tête.» ●(1894) BUZmornik 117. lugerni a rea evel ann heol o para. ●149. eur sklerijenn gaer o para er zal.
●(1903) KZVr Du-Kerzu (d'après KBSA 21). Al loar eo a zo o para bremañ. ●(1903) MBJJ 33. an heol a bar warni arauk mont da guzan. ●(1907) PERS 285. Kerkoulz eo nac'h an heol p'e ma o para da greiz-deiz. ●(1915) KANNlandunvez 43/328. Sonjomp evel Pi Dek ha Beneat Pemzek e paro evidomp amzeriou kaeroc’h.
(2) Apparaître (aux yeux de qqn).
●(1902) PIGO I 11. Hep dale, tour neve Tremuzon a baraz d'o daoulagad. ●(1907) AVKA 105. na baro kammed dirakoc'h ar wirione, nemed en dramc'houlou.
(3) =
●(1878) EKG II 182. Daoust hag ar banniel guenn hag hen a dlefe para c'hoaz var douar Franz ?
●(1939) MGGD 17. lakaat eur mousc'hoarz hepken da bara war dremm he zad.
(4) (en plt du regard) Parañ war : être dirigé sur.
●(1878) EKG II 91. Me a ioa atao va lagad o para varnez-ho.
●(1911) SKRS II 30. ema bepred hag e peb leac'h daoulagad Doue o para varnhan. ●(1911) BUAZperrot 566. ar pab Klemant XI a oa e zaoulagad o para varnan.
(5) Parañ ouzh udb. : égaler qqc. en comparaison, être comparable à.
●(1860) BAL 82. S. Augustin a gomz euz ar Baradoz, edoare pa ve evel ouz ar bed-ma, a cousgoude var an douar n'euz netra da bara ouz traou an Ee.
III.
(1) Parañ al loar en e c'henoù : voir loar.
(2) Gwelet pemp heol o parañ : voir heol.
(3) Gwelet tri heol o parañ : voir heol.
(4) Gwelet stered o parañ : voir stered.
- parañ .6parañ .6
voir parat .1
- parantparant
m. Parent.
●(1530) Pm 88. Pardonet doz car hoz parant / Na guere hep trig hoz pligant, tr. «Pardonnez à votre ami, votre parent, / De n'avoir pas fait sans tromperie votre plaisir.»
- parapluparaplu
voir paiplu
- parapluourparapluour
voir paipluour
- parat .2parat .2
v. tr. d.
(1) Parer.
●(1920) KZVr 359 - 25/01/20. parat, tr. «enlever l'écorce du bois, la surface de la terre.»
(2) Corroyer, bouter (du cuir).
●(1732) GReg 225b. Courroyer, ou corroyer, donner la derniere préparation au cuir, après qu'il est sorti de la tannerie, tr. «para lezr.»
(3) Préparer.
●(1575) M 384. Dyt preuet da quet par, en douar à parat, tr. «Que les vers pour copains t'ont préparé dans la terre.»
- parat / parañ .1parat / parañ .1
v.
I. V. intr. Frayer.
●(1732) GReg 435b. Le poisson est molasse pendant le temps de fraye, tr. «Ar pesqed a so boug (...) pa vezont o parat.» ●Frayer, parlant du poisson, au tems de la generation, tr. «Parat.
●(1876) TDE.BF 497a. Ar pesked a zo bouk pa vezoñt o parat, tr. «les poissons sont mollasses au temps du frai.»
II. V. tr. d.
A. (en plt d'animaux)
(1) (en plt d'un animal) Donner un compagnon à (un animal seul).
●(1962) TDBP II 396. Red e vo din para ar yar-se, tr. «il faudra que je donne une compagne à cette poule-là.»
(2) (en plt de plusieurs animaux) Apparier, accoupler.
●(1659) SCger 33a. coupler, tr. «para.» ●162b. parat, tr. «accoupler.» ●(1732) GReg 42b. Appareiller des bœufs, tr. «parat egénned.»
●(1876) TDE.BF 497a. Para, v. a., tr. «Accoupler, apparier.»
(3) Couvrir (une femelle).
●(1710) IN I 133. Al leones, pa vez bet al leopard oc'h e farraat, a ya prest d'en em voalc'hi evit lemel ar flaer a chom ganti goude an action-se, gant aon pa zeue al leon he far da dostât outi, na sante e ve bet al leopard ganti.
B. (en plt de choses)
(1) (en plt d'un seul élément) Parañ udb. : compléter une paire.
●(1869) KTB.ms 14 p 38. kaout ur voul-aour all, ewit para èben.
(2) (en plt de deux éléments) Assortir, joindre.
●(1732) GReg 9a. Accoupler, joindre ensemble deux choses de même nature, tr. «Parat. pr. paret.» ●42b. Appareiller, apparier, assortir, tr. «Parat. pr. paret.» ●Appareiller des gands, des chausses, &c., tr. «Parat manegou, lérou, &c.» ●222b. Coupler, attacher, ou mettre deux à deux, tr. «parat. pr. paret. voyez appareiller.»
(3) (en plt. de plusieurs éléments) =
●(1962) TDBP II 396. Eul loa evel-henn he doa miret da bara he re, tr. «elle avait gardé une cuiller comme celle-ci pour compléter sa série.»
C. (en plt de qqn) Parañ ub. =
●(1908) PIGO II 3. eno e vije ezom hep dale eus eur vatez da baran ar mevel.
●(1962) TDBP II 396. O c'hoari ar hartou e oant ha me a oa kerhet da bara unan, tr. «ils jouaient aux cartes et on vint me chercher pour servir de partenaire à l'un d'eux.»
III. V. pron. réfl. En em barat.
(1) S'accoupler.
●(1732) GReg 43a. S'apparier, se mettre, se joindre deux à deux, parlant des oiseaux, tr. «em barat». ●Voici la saison ou les Perdrix s'apparient, tr. «Cetu deut an amser ma teu ar c'hlugiry d'en em barat.»
(2) S'accoupler pour se reproduire.
●(1710) IN I 334. p'en em zestumont d'en em barrât. ●349. pe gant hini cougoude ne zeu d'en em barraat nemet a dri bloaz e tri bloaz.
●(c.1825-1830) AJC 1641. an dou loen se a voa nem barad a voa mal a feumelen. ●(1834-1840) BBZcarn I 54. hag an oll lapouset mennut a teu den imbarat, tr. «Et que tous les petits oiseaux viennent s’accoupler.»