Devri

Recherche 'Par...' : 282 mots trouvés

Page 1 : de par-1 (1) à parat-paran-1 (50) :
  • par .1
    par .1

    adj.

    I. Adj.

    A. (sens d'égalité)

    (1) Égal, pareil.

    (1575) M 2370. Naoun pep lech : ha sechet en bet ne caffet par, tr. «Faim partout et soif comme au monde en n'en trouverait pas.»

    (1659) SCger 162b. par, tr. «égal.» ●(1732) GReg 324a. Egal, égale, tr. «par

    (1876) TDE.BF 496b. Par, adj., tr. «Pareil, semblable, pair, conforme.»

    (1912) MMPM 120. Oll omp par dirak Doue.

    (2) Par da : égal à.

    (1530) J p. 142a. Bizcoaz anquen na sourpren quen glas, / Par dam heny, hep sy, na quen diblas / Den ne guelas nep pas e quen bras poan, tr. «Jamais langueur ni défaillance pareilles aux miennes ! Non, jamais personne ne vit d'aussi amères, d'aussi grandes douleurs !» ●(1557) B I 51. Dezy nepret ne voe quet guelet par, tr. «jamais on n'aura vu sa pareille.» ●63. ne vezo ty / par doz heny, tr. «il n'y aura de maison pareille à la vôtre.»

    (1732) GReg 324b. Une beauté égale à la vôtre, tr. «Ur guened par do c'hiny.»

    (1869) HTC 20. me ho pennigo hag a lakaio an niver euz an dud a deui euz ho lignez da veza par d'an niver euz ar steret a zo e barr an oabl. ●(1876) TDE.BF 496b. N'euz tra a ve par d'ezhañ, tr. «il n'est rien de pareil à lui.»

    (1911) SKRS II 246. n'euz ket par d'an dousder evit trei an eneou varzu Doue. ●(1929) MKRN 26. N'en deus ket kanerien par d'eoc'h-c'hui, tr. «il n'y a pas de chanteur à te valoir.»

    (3) Par war : égal en ce qui concerne.

    (1912) MMPM 53. Ar messaër a ren he zenved hag ar roue a ren ar bobl a zo par var ar gounidou.

    (4) Re bar da : meilleur que.

    (1869) FHB 217/58b. Mar deo mad escopti Kemper evit Breuriez ar Feiz, escopti Sant Briec a so c'hoas re bar dezhan.

    (1929) MKRN 111. lapouzed re bar da re Paris, tr. «des loustics capable de rivaliser avec ceux de Paris.» ●(1936) TKAL II 23. daou louarn hag a vezo diwezatoc'h re bar d'o zad.

    (5) Comme, à l'égal de.

    (1878) SVE § 89. Ne deuz netra o paea ann dud e par ann amzer, tr. «Il n'est rien à l'égal du temps pour payer les hommes.»

    (6) E-par da : qui égale.

    (1923) KNOL 134. an dud ar muia gouiziek a ranke anzav ne gouient netra e par da Vonaig.

    B.

    (1) Prêt, préparé, apprêté.

    (1883) IMP 24. D'ar chasse ez eomp on daou : pep tra ganeomp 'so par.

    (1908) PIGO II 3. Mil bennoz Doue d'ac'h, emean, c'houi a laka ma zreo d'in par. ●(1909) TOJA 34. hag hen (...) a vo laouenoc'h varc'hoaz ar beure, pa gavo e dreo par.

    (2) En em gavout par gant ub., udb. : convenir, cadrer.

    (1872) ROU 76b. Celà ne cadre pas avec son costume, tr. «an dra-ze n'en em gaf ket par gant e zillad all.»

    (1926) FHAB Mae 190. mar 'n em gav par an traou ganit, ro d'eomp da anaout pelêc'h hon do da skei.

    (3) Complet.

    (1872) ROU 78a. Tout y est au complet, tr. «Par eo an traou eno.»

    (4) Lakaat par : préparer.

    (1872) ROU 81b. Disposer, tr. «Lacaat an traou par

    (5) Erruout par : convenir.

    (1880) SAB 298. Ar zalud-man (...) ne zigoez da vir, ne erru just, ne erru par e nep lec'h evel en ofern.

    (6) En em lakaat e-par : se préparer, se disposer, se mettre en état.

    (1915) HBPR 182. en em lakaat e par da vervel. ●(1923) KNOL 244. en em lakaat e par da vont dirag ar roue. ●(1932) BSTR 203. en em lakaat e par da vont d'ar bed all.

    (1936) PRBD 60. Red eo, bep wech, en em lakaat e par d'e c'haout.

    (7) Lakaat (ub., udb.) e-par : préparer qqn, qqc.

    (18--) SAQ II 242. ar retret zo roet deoc'h evit ho lakaat e par, da denna ar pec'het divar hoc'h Ene.

    (1915) HBPR 12. Fians hon deuz e teuio ar c'houarnamant d'hon lakaat e par da brezek an aviel. ●(1934) PONT 132. Met euz an noz oa lakeat an traou e par, evit kemer kear d'an deiz warlerc'h.

    (8) Drôle.

    (1959) BRUD 10/42. e-noa hoaz daoulagad par. ●Par : farsuz, fentuz.

    (9) (mathémathiques) Pair.

    (1732) GReg 659b. Nombre pair, ou impair, tr. «Niver par, pe dispar.» ●686a. Pair, nombre pair, tr. «par

    II. Adv. Ober udb. par : faire qqc. aussi bien que qqn.

    (1912) MMPM 53. Ar messaër a ren he zenved hag ar roue a ren ar bobl a zo par var ar gounidou evit an nenv ma reont par ho micher.

  • par .2
    par .2

    conj.

    (1) Par ma : autant, tant que.

    (1903) JOZO 71. É huchal par me hel, tr. «en 'huchant' tant qu'il peut.»

    (2) A-bar ma : autant, tant que.

    (1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 8. é rein dorn dehai a bar ma helle.

  • par .3
    par .3

    m. –ed, piri, pirion

    I.

    (1) Pareil, égal.

    (1580) G 1234. douguen e par ne carech, tr. «vous n'aimeriez pas en porter un pareil.»

    (1876) TDE.BF 496b. Par, s. m., tr. «Semblable, égal ; pl. pared.» ●N'en deuz ket kavet he bar, tr. «il n'a pas trouvé son pareil.»

    (2) Hep par : sans pareil, sans égal.

    (1849) LLB 8. Hou kelloud zou hemb som, hou madeleah hemb par.

    (1915) HBPR 143. Roue dic'halloud, kristen eb par.

    ►[form. comb.]

    (1732) GReg 693a. Sans pareil, tr. «hep e bar

    (1869) HTC 12. sevel an tour-ze eb he bar.

    (1924) FHAB Meurzh 93. Eur rimadeller oa heb e bar.

    (3) Eus e bar : de sa sorte.

    (1834) SIM 155. lagad ar justiç a so bepret digor var an dud eus e bar.

    (4) C'hoari par-ouzh-par gant : jouer d'égal à égal, soutenir la comparaison avec, rivaliser.

    (1959) BRUD 8/14. Ar Gerohed a hoari par ouz par gand re ar Gosker-Vraz.

    (5) Mâle.

    (1732) GReg 686a. Pair, parlant des oiseaux qui s'aparient, &c., tr. «Par

    (1876) TDE.BF 496b. Par, s. m., tr. «mâle d'oiseau ; pl. pared.» ●Ann durzunell hag he far, tr. «la tourterelle et son mâle.»

    (1928) FHAB Genver (couv. 4). Poudre Africaine Moreul, louzou da lakaat ar parezed da c'houlenn par. ●(1954) BISO.llmm 43. ar piri-gwrac'h hag an touilhed a vez din-me.

    (6) Mari, époux.

    (1580) G 115. Ma par quer, tr. «Mon cher époux.»

    (1864) GBI II 180. Lâret dezhi, mar komer par, / Komer ul labourer douar, tr. «Dites-lui que si elle reprend mari, / Elle prenne un laboureur de terre.»

    (7) Femme, épouse.

    (1580) G 2. Fragan (…) / So hep mar eff he par en glachar, tr. «Fragan (…) / Qui est, sans aucun doute, lui et son épouse, en chagrin.»

    (8) Pair (titre de noblesse).

    (1732) GReg 432a. Les manteaux des Ducs & Pairs ont des fourrures d'hermines, tr. «mentell an Dugued ha par a so feuret gad erminicq.» ●686a. Pair, le Seigneur d'une terre érigée en Pairie, tr. «Par. p. pared.» ●Les Ducs et Pairs, tr. « «An Dugued ha Pared.» ●Les contes et Pairs, tr. «Ar gounted ha Pared

    (1975) LLMM 170/210. an hini a vezo embannet da zug Breizh gant lez ar birien.

    II.

    (1) (jeu) C’hoari par-pe-dispar : jouer/jeu à pair ou impair.

    (1744) L’Arm 264b. Jouer à pair ou non, tr. « Hoari parr pe dissparr. »

    (1876) TDE.BF 89b. c'hoari par pe dispar, tr. « Jeu ou jouer à pair ou non. »

    (2) (jeu) C’hoari d’ar par krenn =

    (1783) BV 2803-2804. enn ano gupitter un doue puisant / goariomp dar par Cren ma soudardet uailliant.

    III.

    (1) Bezañ na kar na par : voir kar.

    (2) Bezañ hep kar na par na yar : voir kar.

  • par .4
    par .4

    m.

    I. spat.

    (1) Affût.

    (1732) GReg 18a. Etre à l'affût, tr. «beza ê par evit [laza loëzned goëz].»

    (1876) TDE.BF 497a. Par, s. m., tr. «Attente, affût.» ●E par ema, tr. «il est à l'affût.»

    (2) Point de départ d'une course.

    (18--) KTB.ms 14 p 247. d'ann heur laret, a em gav ann daou reder er par.

    (3) Chom er par : rester à sa place.

    (1908) FHAB Mae 136. Setu ive, Jakes, petra raffe ar Franmasouned ma c'hen em gavche gant-ho potred vad, dirr var ho zal, teod ha kil-dorn dez-ho da stanka ho ginou, da zec'ha ho fri, m'ar bez red, d'ar glabousserien divergont ha digristen ha da ober dezo chom er par.

    (4) Derc'hel an daoulagad (e) par : regarder fixement.

    (1879) MGZ 88. He zaoulagad a zo par varnomp deiz ha noz.

    (1908) FHAB Eost 249. dalc'hit ato, noz deiz ho taoulagad e par, warno.

    (5) Bezañ e par : être en embuscade.

    (1732) GReg 332a. Être en embuscade, tr. «beza ê par evit surpren re all.»

    II. temp.

    (1) Ar par : le moment (où l'on meurt).

    (1792) BD 2170. pa ve achu arvue ha tremenet arpar, tr. «quand la vie est terminée et l'échéance passée.»

    (2) Par ar marv : le moment de la mort, l'article de la mort.

    (1896) GMB 460. pet[it] tréc[orois] 'mañ par ë maro il est à la mort, sur le point de mourir.

    (1927) GERI.Ern 289. e par ar maro, tr. «sur le point de mourir.»

    (3) Er par pellañ : à la dernière extrémité, à l'article de la mort.

    (1924) LZBt Meurzh 13. Daou devez arok e dremen, Petro, astennet war e wele, e zeblante bean er par pellan. Tud e diegez, dastumet e dro dean, a gave d'e e tostae e eur diwean.

    (4) En ur par berr : dans un court laps de temps, en peu de temps.

    (1872) ROU 89b. En un instant, tr. «en ur par berr

    (1906) BOBL Genver-C'hwevrer. En eur par berr, setu eun iliz en he sav, o winta beg he zour betek an oabl. (d'après KBSA 180). ●(1962) GERV 54. e tibunas e gomzou en eur par berr. ●(1964) ABRO 108. En ur par berr e tistroas ganto.

  • par .5
    par .5

    m. (agriculture) Plane.

    (1907) VBFV.fb 76b. plane, tr. «par, m.»

  • par .6
    par .6

    m.

    (1) Accouplement.

    (1910) BOBL 20 août 295/2c. Dustu goude ar par, e vezint dispartiet.

    (2) Reiñ par : couvrir, féconder (une femelle).

    (1910) BOBL 28 mai 283/2c. Eur maout dibabet evid rei par, a dle kaout tri pe bevar bloaz.

  • par .7
    par .7

    s. Part, portion. Cf. paroù. & cf. barr .5 (?)

    (1126) Cqlé f° 90r° [196]. Quibus etiam monachis prius tres partes decime que mee erant de hanter par Argantken. tr. « part, portion ».

  • par-eeun
    par-eeun

    adj. En em gavout par-eeun da ub. : se considérer l'égal de qqn.

    (1929) GWAL 20/23. Par-eeun en em gave d'ar barreka Lotead.

  • parabol
    parabol

    m./f. –où (religion) Parabole.

    (1499) Ca 152b. Parabol. g. parabole / ou prouerbe. ●(1575) M 488. Vn parabol Iolis, ne fell é disprisaff, tr. «Une jolie parabole qu'il ne faut pas dédaigner.»

    (1861) BSJ 146. Ur parabol e zou un divis goleit (…) ean hum chervigé a baraboleu. ●179. en nihue barabol (…) ur barabol aral.

  • parabolenn
    parabolenn

    f. –où (religion) Parabole.

    (1732) GReg 691a. Parabole, similitude, tr. «Parabolenn. p. parabolennou

    (1857) HTB 34. An displeg euz ar barabolen-ma n'eo ket diez da disolo. ●(1876) TDE.BF 497a. Parabolenn, s. f., tr. «Parabole ; pl. ou.» ●(1880) SAB 179-180. parabolennou pe gontennou difaziuz, scueriuz.

    (1907) AVKA 104. Liez parabolen a gontas d'he.

  • paradaouf
    paradaouf

    interj. Onomatopée de bruit de chute.

    (1975) UVUD 13. (Plougerne) Lod-all 'm eus bet gwelet koz-lammat ag… paradaouf ! var an douar.

  • paradenn
    paradenn

    f. Croûte brûlée du pain.

    (1931) VALL 173b. croûte brûlée, tr. «paradenn T[régor] f.»

  • paradiñ
    paradiñ

    v. Cuire jusqu'à brûler.

    (1931) VALL 173b. paradiñ T[régor], tr. «cuire jusqu'à brûler.»

  • paradoz
    paradoz

    voir baradoz

  • paradur .1
    paradur .1

    m. Parures.

    (1499) Ca 152b. Paradur. g. pareure.

  • paradur .2
    paradur .2

    m. –ioù

    (1) Accouplement.

    (1744) L'Arm 6a. Accouplement, tr. «Parradur. m.»

    (1904) DBFV 175b. paradur, m. pl. eu, tr. «accouplement.» ●(1931) VALL 6a. Accouplement, tr. «paradur m.»

    (2) Époux, épouse.

    (1728) Resurrection 327. Eua ma paradur. ●(17--) CBet 1027. Adam, ma faradur, tr. «Adam, mon époux.» ●1031. Eva, ma faradur, tr. «Eve, mon épouse.» ●(17--) ST 286. N'ho pezo nep offanz digant ho paradur, tr. «vous ne recevrez nulle offence de votre mari.»

    (1886-1887) ADBr 64. Mès bréma p'oun dimèzet ha bet d'in paradur, tr. «Mais à présent que je suis marié et que j'ai compagne.»

  • paraf
    paraf

    m. –où

    (1) Paragraphe.

    (1499) Ca 153a. Parraff. g. paragraphe.

    (1732) GReg 691b. Paragrafe, tr. «Paraff. p. paraffou

    (2) Paraphe.

    (1732) GReg 691b. Parafe, traits de plume mêlez ensemble, au bout d'une signature, tr. «Paraff. p. paraffou

  • parafiñ
    parafiñ

    v. tr. d. Parapher.

    (1732) GReg 691b. Paraffer, mettre son paraffe, tr. «Paraffi. pr. paraffet

  • paraheol
    paraheol

    m. Parasol.

    (1900) LZBg 57 blezad-1 lodenn 38. ur parahéaul adrest é ben.

  • parailh .1
    parailh .1

    adj. Pareil.

    (1499) Ca 152b. Parail vide in egal.

  • parailh .2
    parailh .2

    m.

    (1) Rentañ ar parailh : rendre la pareille.

    (1710) IN I 356. renta ar parail d'o zad ha d'o mam.

    (2) Parailh kezeg : couple de chevaux qui ont la même robe.

    (1890) MOA 191a. Couple, Signifiant deux chevaux qui ont même robe, paraill kezek, m.»

  • parailhamant
    parailhamant

    adv. Pareillement.

    (1621) Mc 31-32. Paraillamant pa duer da desiraff e ve guir an hunureou disonest. ●38. Gallout a guellot paraillamant ma'n hoz eux memoar, ha couff mat, scriuaff ho pechedaou.

  • parailhañ
    parailhañ

    v. tr. d.

    (1) Comparer.

    (1926) KANNgwital 287/448. pa glasker e lignez ar brezegerien unan da barailla dezhan, ne gaver hini.

    (2) Ressembler à, être semblable à, égaler.

    (1919) FHAB Here 110. Fallakr Impalaër ! / Abaoue ma 'z eus tud, ha bet eus unan / D'az parailli, Muntrer ?

  • parailher
    parailher

    m. –où

    (1) Vaisselier.

    (1732) GReg 947a. Vaisselier, lieu où on met la vaisselle, tr. «parailher. p. parailherou

    (1878) EKG II 71-72. ar parailler leun a skudellou.

    (2) Petit meuble à ranger les cuillères.

    (1857) CBF 6. Dastumit al loaiou, likit anezho er parailler, tr. «ramassez les cuillères dans le porte-cuillères.» ●(1876) TDE.BF 497a. Parailler (les L mouillées), s. m., tr. «Porte-cuillères, ustensile de la campagne.»

    (1909) FHAB Mezheven 186. a rez d'ar parailler. ●(1909) NOAR i. eul loa er parailher. ●(1982) TIEZ I 192. Le porte-cuillers (…). Le nom utilisé est parailher ou stal loaiou en Haut-Léon, kanastell ou listrier en Bas-Léon. ●(1988) TIEZ II 223. Il existe parfois un porte-cuillers : parailher, kanastell, panner-loaiou ou encore marc'h-loaiou.

  • parakurun
    parakurun

    m. Paratonnerre.

    (1904) BOBL 22 octobre 5/3a. Jaouen a zo pignet gant hed ar parakurun betek ar c'hog.

  • paralitik
    paralitik

    m. Paralytique.

    (1499) Ca 152b. Paralitic. g. paralitiquez. ●(1557) B I 260. dan dour probatic / Maz voe groaet an paralytic / Saluet dic e holl pistigou, tr. «la piscine probatique, où le paralytique fut entièrement délivré de ses douleurs.»

  • paralizi
    paralizi

    s. (pathologie) Paralysie.

    (1633) Nom 257b. Paralysis, neruorum resolutio, neruorum sideratio : paralysie : paralisy.

    (1856) VNA 53. Paralysie, tr. «Paralisi

  • paralliñ
    paralliñ

    v. tr. d. =

    (1984) HYZH 154-155/73. marteze e teui ganin ivez d'ober tro ar vro da glask un all da baralliñ ac'hanomp.

  • paralojezim
    paralojezim

    s. Paralogisme.

    (1499) Ca 152b. Paralogesim. ga. paralismez / cest argument sophistiquez.

  • paramailh
    paramailh

    s. –où Avenue bordée d'arbres.

    (1732) GReg 65b. Avenuë, allée d'arbres plantez en droite ligne qui conduit à une maison, tr. «Treg[orois] Paramailh. p. paramailho

    (1876) TDE.BF 497a. Paramaill, s. m. T[régor], tr. «Avenue, allée.»

  • paramant
    paramant

    m. –où

    (1) Parement.

    (1499) Ca 152b. Paramant. g. parement.

    (1732) GReg 680a. Ornement d'Eglise, tr. «paramand Auter. p. paramanchou Auter.»

    (2) (marine) Agrès.

    (1732) GReg 20b. Agreils, voiles, cordages &c. d'un vaisseau pour être en état d'aller à la mer, tr. «Paramanchou ul lestr.»

    (1876) TDE.BF 497a. Paramañchou, s. pl. m., tr. «Agrès d'un navire.»

    (3) (en plt de qqc.) Ober paramant : rester traîner, ne pas être rangé.

    (1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (Plouarzhel) Paramanchi = an traou pa ne vezont ket gorroet a chom da baramanchi, da lavarout eo da ober paramant (ger galleg).

    (4) (en plt de qqn) Kaout paramant da : facilités.

    (1982) TKRH 123. An dud paour-se n'o doa na tu na paramant da labourat.

    (5) (architecture) Façade, parement d'un mur, d'une pierre. cf. aparamant

    (1732) GReg 693b. Parement d'une pierre, tr. «Paramand ur mean.»

    (1986) CCBR 30. (Brieg) Façade avant, tr. «tu paramant ou paramant – ar p

  • paramantadur
    paramantadur

    m. Équipement.

    (1931) VALL 269a. Équipement, tr. «paramantadur m.»

  • paramanterezh
    paramanterezh

    m. Équipement.

    (1931) VALL 269a. Équipement, tr. «paramanterezh m.»

  • paramantidigezh
    paramantidigezh

    f. Équipement.

    (1931) VALL 269a-b. Équipement, tr. «paramantidigez f.»

  • paramantiñ
    paramantiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) (marine) Agréer, gréer.

    (1732) GReg 20b. Agréer un navire, lui mettre les agreils, tr. «paramanti ul lestr.»

    (1931) VALL 269a-b. Équiper (un navire), tr. «paramanti.» ●(1954) VAZA 84. pa ranke ur rannad martoloded mont kuit eus Brest da baramantiñ ul lestr e porzh-mañ-porzh, ha d’ar sadorn goude kreisteiz e-pad an enselladenn vras.

    (2) Orner.

    (1659) SCger 162b. paramanti, tr. «orner.» ●(1732) GReg 680a. Orner l'Zutel, tr. «paramanti an Auter.»

    II. V. intr. (en plt de qqc.) Traîner, ne pas être rangé.

    (1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Paramanchi = an traou pa ne vezont ket gorroet a chom da baramanchi, da lavarout eo da ober paramant (ger galleg).

  • paramantour
    paramantour

    m. –ion (marine)

    (1) Celui qui grée un navire.

    (1876) TDE.BF 497a. Paramañtour, s. m., tr. «Celui qui grée un navire pl. paramañtourien

    (2) Armateur.

    (1876) TDE.BF 497a. Paramañtour, s. m., tr. «armateur ; pl. paramañtourien

    (1929) FHAB Du 413. unan eus pinvidika paramantourien Konk...

    (2016) BARAB 198. …ha klevet e vez neuze brientinien Roma, ar baramantourien, an enbarzherien, ar foñcherien, ha me ’oar me c’hoazh, o klemm.

  • Parame
    Parame

    n. de l. Paramé (Saint-Malo).

    (1959) MOJE II 33. Eun nozvez loargann, war drêz-beo Parame, eur bagad boudiged en em daole d'ar brall-kamm.

  • paramoutig
    paramoutig

    s. Kouezhañ e paramoutig.

    (1) Tomber en décrépitude.

    (1964) BAHE 38/54. ur yezh (…) marv-mik pe o vont da gouezhañ e paramoutig.

    (2) S'évanouir.

    (1977) DAHG 64. e vije marvet ar perukenner diwar e from pe gouezhet da vihanañ e paramoutig. ●(1983) GOEL 117. (Bro-Oueloù) Kwoed in palamouteék, tr. «évanoui.» ●(1983) BRUD 63/32. An daelou a ruille war bizaj ar paotr koz ha ma 'nije ket bet e vaz da zerhel anezañ 'n e zav, e vije bet kouezet sur mad e palamoutig.

  • paramptez
    paramptez

    =

    (1935) BREI 402/2c. Ma, ret eo d'in mont, «paramptez», ec'h erruo ganin evel gant tud ar bourk, ne dapin ket tro an «asperges !...» ●(1935) BREI 402/2d. paramptez e laki ma boned !

  • parañ .1
    parañ .1

    v. intr. Convenir.

    (1907) FHAB Mezheven 98. Ho respont ne bar ket.

  • parañ .2
    parañ .2

    v. tr. d.

    (1) Préparer.

    (1499) Ca 152b. Paraff. g. parer. ●(1575) M 384. Dyt preuet da quet par, en douar à parat, tr. «Que les vers pour copains t'ont préparé dans la terre.» ●2418. Bezcoaz é sort glachar, en nouar ne parat, tr. «Jamais une pareille torture sur la terre ne fut préparée.»

    (2) Former, créer.

    (1650) Nlou 95. An eaul splan, hac an loar, / An douar à paras, tr. «le soleil éclatant et la lune, / la terre, il forma.»

    (3) Parer, corroyer (le cuir).

    (c.1500) Cb 47b. g. couteau pour parer cuyr. b. contell eguyt paraff an lezr.

    (1659) SCger 30a. conroier, tr. «para lezr.»

    (1876) TDE.BF 497a. Para, v. a. et n., tr. «corroyer.»

    (4) Polir.

    (1732) GReg 729a. Planer, polir le bois avec la plane, tr. «Para. pr. paret

    (5) Parer, décorer.

    (1659) SCger 86b. orner, tr. «para.» ●(1732) GReg 251b. Decorer, orner, tr. para. pr. paret

    (1824) BAM 373. Da Oeliou ar Verc'hes paret he Imaichou.

  • parañ .3
    parañ .3

    v. tr.

    I. V. tr. d.

    (1) Se protéger de.

    (1727) IN II (avis) vi. ar sicour-se peini a serviche din da vodrier evit para ar birou.

    (2) Parañ udb. diwar ub. : préserver de.

    (18--) SAQ I 199. Doue 'lakeaz eun iliaven da zevel ha da bignad evit para an heol divar e benn.

    (1926) FHAB Mae 234. ar pinvidik en deus e vadou da bara ar bec'h diwarnan.

    II. V. tr. i. Parañ ouzh : se préserver de.

    (1920) FHAB Genver 194. Breman, da vihana, eo mad paran ouz an tôliou da zont.

  • parañ .4
    parañ .4

    v. tr. d. (marine) Parañ avel = (?).

    (1978) BZNZ 102. (Lilia-Plougernev) Rouletet e veze ha diwerniet ar vag tout evit bejina, kuites da barañ avel.

  • parañ .5
    parañ .5

    v.

    I. V. tr. d. Diriger (son regard sur).

    (1872) ROU 78b. Contempler, tr. «Para an daoulagad var.»

    (1960) LLMM 79/75. parañ a rae he selloù war ar saverien o fri.

    II. V. intr.

    (1) Briller.

    (1876) TDE.BF 497a. Para, v. n., tr. «Briller.» ●Ann heol a bar war he benn, tr. «le soleil brille sur sa tête.» ●(1894) BUZmornik 117. lugerni a rea evel ann heol o para. ●149. eur sklerijenn gaer o para er zal.

    (1903) KZVr Du-Kerzu (d'après KBSA 21). Al loar eo a zo o para bremañ. ●(1903) MBJJ 33. an heol a bar warni arauk mont da guzan. ●(1907) PERS 285. Kerkoulz eo nac'h an heol p'e ma o para da greiz-deiz. ●(1915) KANNlandunvez 43/328. Sonjomp evel Pi Dek ha Beneat Pemzek e paro evidomp amzeriou kaeroc’h.

    (2) Apparaître (aux yeux de qqn).

    (1902) PIGO I 11. Hep dale, tour neve Tremuzon a baraz d'o daoulagad. ●(1907) AVKA 105. na baro kammed dirakoc'h ar wirione, nemed en dramc'houlou.

    (3) =

    (1878) EKG II 182. Daoust hag ar banniel guenn hag hen a dlefe para c'hoaz var douar Franz ?

    (1939) MGGD 17. lakaat eur mousc'hoarz hepken da bara war dremm he zad.

    (4) (en plt du regard) Parañ war : être dirigé sur.

    (1878) EKG II 91. Me a ioa atao va lagad o para varnez-ho.

    (1911) SKRS II 30. ema bepred hag e peb leac'h daoulagad Doue o para varnhan. ●(1911) BUAZperrot 566. ar pab Klemant XI a oa e zaoulagad o para varnan.

    (5) Parañ ouzh udb. : égaler qqc. en comparaison, être comparable à.

    (1860) BAL 82. S. Augustin a gomz euz ar Baradoz, edoare pa ve evel ouz ar bed-ma, a cousgoude var an douar n'euz netra da bara ouz traou an Ee.

    III.

    (1) Parañ al loar en e c'henoù : voir loar.

    (2) Gwelet pemp heol o parañ : voir heol.

    (3) Gwelet tri heol o parañ : voir heol.

    (4) Gwelet stered o parañ : voir stered.

  • parañ .6
    parañ .6

    voir parat .1

  • parant
    parant

    m. Parent.

    (1530) Pm 88. Pardonet doz car hoz parant / Na guere hep trig hoz pligant, tr. «Pardonnez à votre ami, votre parent, / De n'avoir pas fait sans tromperie votre plaisir.»

  • paraplu
    paraplu

    voir paiplu

  • parapluour
    parapluour

    voir paipluour

  • parat .2
    parat .2

    v. tr. d.

    (1) Parer.

    (1920) KZVr 359 - 25/01/20. parat, tr. «enlever l'écorce du bois, la surface de la terre.»

    (2) Corroyer, bouter (du cuir).

    (1732) GReg 225b. Courroyer, ou corroyer, donner la derniere préparation au cuir, après qu'il est sorti de la tannerie, tr. «para lezr.»

    (3) Préparer.

    (1575) M 384. Dyt preuet da quet par, en douar à parat, tr. «Que les vers pour copains t'ont préparé dans la terre.»

  • parat / parañ .1
    parat / parañ .1

    v.

    I. V. intr. Frayer.

    (1732) GReg 435b. Le poisson est molasse pendant le temps de fraye, tr. «Ar pesqed a so boug (...) pa vezont o parat.» ●Frayer, parlant du poisson, au tems de la generation, tr. «Parat.

    (1876) TDE.BF 497a. Ar pesked a zo bouk pa vezoñt o parat, tr. «les poissons sont mollasses au temps du frai.»

    II. V. tr. d.

    A. (en plt d'animaux)

    (1) (en plt d'un animal) Donner un compagnon à (un animal seul).

    (1962) TDBP II 396. Red e vo din para ar yar-se, tr. «il faudra que je donne une compagne à cette poule-là.»

    (2) (en plt de plusieurs animaux) Apparier, accoupler.

    (1659) SCger 33a. coupler, tr. «para.» ●162b. parat, tr. «accoupler.» ●(1732) GReg 42b. Appareiller des bœufs, tr. «parat egénned.»

    (1876) TDE.BF 497a. Para, v. a., tr. «Accoupler, apparier.»

    (3) Couvrir (une femelle).

    (1710) IN I 133. Al leones, pa vez bet al leopard oc'h e farraat, a ya prest d'en em voalc'hi evit lemel ar flaer a chom ganti goude an action-se, gant aon pa zeue al leon he far da dostât outi, na sante e ve bet al leopard ganti.

    B. (en plt de choses)

    (1) (en plt d'un seul élément) Parañ udb. : compléter une paire.

    (1869) KTB.ms 14 p 38. kaout ur voul-aour all, ewit para èben.

    (2) (en plt de deux éléments) Assortir, joindre.

    (1732) GReg 9a. Accoupler, joindre ensemble deux choses de même nature, tr. «Parat. pr. paret.» ●42b. Appareiller, apparier, assortir, tr. «Parat. pr. paret.» ●Appareiller des gands, des chausses, &c., tr. «Parat manegou, lérou, &c.» ●222b. Coupler, attacher, ou mettre deux à deux, tr. «parat. pr. paret. voyez appareiller.»

    (3) (en plt. de plusieurs éléments) =

    (1962) TDBP II 396. Eul loa evel-henn he doa miret da bara he re, tr. «elle avait gardé une cuiller comme celle-ci pour compléter sa série.»

    C. (en plt de qqn) Parañ ub. =

    (1908) PIGO II 3. eno e vije ezom hep dale eus eur vatez da baran ar mevel.

    (1962) TDBP II 396. O c'hoari ar hartou e oant ha me a oa kerhet da bara unan, tr. «ils jouaient aux cartes et on vint me chercher pour servir de partenaire à l'un d'eux.»

    III. V. pron. réfl. En em barat.

    (1) S'accoupler.

    (1732) GReg 43a. S'apparier, se mettre, se joindre deux à deux, parlant des oiseaux, tr. «em barat». ●Voici la saison ou les Perdrix s'apparient, tr. «Cetu deut an amser ma teu ar c'hlugiry d'en em barat

    (2) S'accoupler pour se reproduire.

    (1710) IN I 334. p'en em zestumont d'en em barrât. ●349. pe gant hini cougoude ne zeu d'en em barraat nemet a dri bloaz e tri bloaz.

    (c.1825-1830) AJC 1641. an dou loen se a voa nem barad a voa mal a feumelen. ●(1834-1840) BBZcarn I 54. hag an oll lapouset mennut a teu den imbarat, tr. «Et que tous les petits oiseaux viennent s’accoupler.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...