Recherche 'al...' : 217 mots trouvés
Page 1 : de al (1) à alchwez-1 (50) :- alal
art. déf. voir an
- âlâl
s. Fumet d'un animal.
●(1919) KZVr 350 - 15/11/19. âl, tr. «odeur d'une bête.» ●al loened en em heuilh dre an âl, Loeiz ar Floc'h.»
- alabastralabastr
m. (minéralogie) Albâtre.
●(1633) Nom 122b-123a. Marmoreus : blanche comme albastre : guen eguis alabastr. ●253a. Alabastrites : alabastre : alabastr.
●(1732) GReg 25b. Albatre, sorte de marbre tendre, & communément blanc, & luisant, tr. «Alabastr.» ●Une statuë d'albâtre, tr. «Ul limaich alabastr.» ●(1744) L'Arm 10b. Albâtre, tr. «Alabasstre. m.»
●(1818) HJC 308. guet ur voèstad albâtre carguet à ur parfum. ●(1876) TDE.BF 8a. Alabastr, s. m., tr. «Albâtre.»
●(1913) AVIE 96. ul lestr albastr lan a frond huek. ●242. ur vouist albastr, e oé abarh ul livr olèu e frond huek.
- alabistralabistr
adv. Cahin-caha.
●(1744) L'Arm 42a. Il travaille cahin-caha, si négligemment que le cœur lui en manque, tr. «Ean e labour alabistre.»
- alabistriñalabistriñ
v. intr. Travailler négligemment, sans envie.
●(1744) L'Arm 42a. Il travaille cahin-caha, si négligemment que le cœur lui en manque, tr. «Alabistrein a-ra énn é labour.»
- alafinalafin
adv. À la fin.
●(1767) ISpour 7. A la fin é ùélet ne varhuè quet (...). ●(1787) BI 142-143. A-la-fin unan ë-zass de lareèt dehou é houai Isidor é Madrid diberhenn-cair.
●(1857) GUG 73. Douge a la fin me holér. ●(1872) DJL 33. Jakez, (…) respontaz alfin. ●(1889) CDB 136. Hag ar ialc'h a deu da blada souden alafin, tr. «et sa bourse vient à s'aplatir soudain à la fin.»
- alakordalakord
m. (pêche)
(1) Prolongement de ralingue de filet pour le régler.
●(1979) VSDZ 41. (Douarnenez) An alakord eo ar penn deus ar roued, tr. (p. 208) «L'alakord, c'est le filin qui prolonge la corde des lièges.»
●(2010) MOPES 229. (Ar Gelveneg) Alakord (du français haler la corde) : Prolongement de la ralingue ou corde des lièges d'un filet droit que le pêcheur tient à la main lorsqu'il appâte la sardine. On tire sur l'alakord pour régler le filet, le tenir plus droit dans le lit du vent.
(2) Faos alakord : rallonge du prolongement de ralingue de filet.
●(1979) VSDZ 41. (Douarnenez) hag ar faos-alakord, pa'maout gant ar beskerezh sardin, a lakaez ar faos-alakord da amariñ war an alakord deus ar roued… Ar faos-alakord zo en da zorn ganit… An hini zo e voueta, 'mañ gantañ ar faos-alakord en e zorn… Hennezh zou r penn da vont d'ar roued a zo faos, tr. (p. 208) «A la pêche à la sardine, on amarre un faux-alakord au filin ; c'est le faux-alakord que tu tiens à la main. Celui qui boëtte tient le faux-alakord à la main. Le faux-alakord permet d'avoir un filin plus long pour tenir le filet.»
- Alamagn
- alamalialamali
m. Tapage fait par les oiseaux.
●(c.1795-1818) MM (éd. F. Guilmer p. 25 & GMB 344). un alamali, Ur music hac ûr cholori, (les oiseaux faisaient dans l'église) un tintamarre, une musique et un tapage.
●(1899) MSLp xi 17 [108]. chalamaï, m. pl. ou «tintamarre, bruit confus et éclatant, sédition», Milin ms. Cette dernière forme, qui doit venir de *chalamari, rend vraisemblablement la parenté du mot alamali «tapage (fait par les oiseaux)», cité Gloss., 344.
●(1931) VALL 727a. Tapage, tr. «alamali V[annetais] m.»
- Alaman
- alaman
- alamandalamand
coll. (botanique) Amandes.
●(c.1500) Cb 11b. [alamandes] galli. alamandier. bri. guezenn alamand.
- alamandenn .1alamandenn .1
f. (botanique) Amande.
●(1838) OVD 185. un alamanden (…) m'hé chairrér arré clos én hé ascourne.
- alamandenn .2
- alamandezalamandez
coll. (botanique)
(1) Amandes.
●(1499) Ca 6a. alamandes. g. alamandez. ●(c.1500) Cb 11b. Alamandes. gal. alamande.
●(c.1718) CHal.ms i. amande, tr. «alamantés, a Sarz[eau] amand'.» ●(1774) AC 41. eol alamandes, tr. «huiles d'amandes-douces.»
●(1889) SFA 277. eur gouign (...) great gand alamandez, mel, pepr, holenn ha traou all c'hoaz.
●(1905) HFBI 168. craon, ac alamandres, à dré ma zéant hé taolent dournadou à scrab dar vugale. ●(1927) GERI.Ern 13. alamañdezenn, f. pl. alamañdez, tr. «Amande.»
(2) Kraoñenn-alamandez : amande.
●(1633) Nom 69b-70a. Nux Græca, nux Thasia, amygdala : amande : craoüen alamandes, alamandesen.
- alamandezenn .1
- alamandezenn .2
- alamaneg
- alamanekalamanek
adj. De langue allemande.
●(1960) BAHE 23/25. ar c'hazetennoù dezho titloù alamanek. (…) daou anv : unan gallek hag egile alamanek.
- alamantalamant
m.
(1) Hep alamant : sans connaissance.
●(1792) CAg 54. A pè collein me ræson, / Hemb allemant er bet. ●(1857) GUG 97. A pe gollein me ræson, / Hemb allemand erbet.
●(1922) DIHU 136/149. hemb alemant, hantér marù. ●151. 5 miz klan, 5 dé hemb alemant ha mut.
►N'ober mui alamant erbet : ne plus donner signe de vie.
●(1787) BI 232. ne rai quet mui alemant er bet, é h'ouai paré, ne hanaüai mui deine, é h'ouai forh tost d'é ær deüehan.
●(1904) DBFV 5b. ne hra mui alemant erbet, tr. «(ce malade) n'a plus sa connaissance (M. Buléon).»
(2) Hep alamant : tranquillement.
●(1744) L'Arm 387b. Tranquillement, tr. «Hemb alemantt.»
(3) Hep Alamant : sans faire cas.
●(1938) DIHU 321/41. Ha ne vennent, a du erbet, / Kemér hañni de vout pried / Ma n'en dezè, hep alemant, Kuiteit é dud. ●golo. alemant (hep) : sans faire cas.
(4) N'ober alamant erbet =
●(1861) BSJ 25. Èl er peur, ne hellant gobér alemant erbet a nehai ou hunan.
(5) Mention.
●(1744) L'Arm 236b. Mention, tr. «Chonge : Alemantt. m.»
●(1904) DBFV 5b. alemant, m., tr. «mention.»
(6) Tenue.
●(1904) DBFV 5b. n'en des ket alemant erbet, nen des ket alemant erbet dehou, tr. «il n'a pas de tenue. (M. Buléon).»
(7) Hep alamant a =
●(1792) CAg 53. A pè zeï d'em bèec bout mud, / D'em discoharn bout bouar, / Hemb allemant ag en dud, / Hemb sourci ag en doar.
- alambigalambig
m. –où Alambic. cf. lambig
●(1744) L'Arm 10a. Alambic, tr. «Alambig.. gueu. m.» ●113a. Distiller ou distiler, tr. «Teennein chugoneu dré enn Alambig.»
- AlanAlan
n. pr.
(1) Alain.
●(1499) Ca 6a. Alan. g. alain. l. hic alanus / ni. cest propre nom dhome.
●(1732) GReg 29b. Alain, nom d’homme, tr. « Alan. alon »
●(1911) BZIZ 29. Alan Durand a oa iontr-kompez da Erwan Durand. ●(1919) DBFVsup 1a. Alan, n. pr., tr. «Alain.»
(2) Surnom du renard.
●(1890) CHB 187 note 2. [Alanic] diminutif d’Alan : c’est le surnom habituel du renard. ●(1895-1896) GMB 21. Alan (…) c’est aussi le nom qu’on donne au renard, Gr.
●(1919) DBFVsup 1a. Alan, n. pr., tr. «nom du renard dans les contes.»
- alan .1
- alan- .2alan- .2
voir anal-
- Alanad
- AlanigAlanig
n. pr.
(1) Diminitif du n. pr. Alan.
●(13--) Cq ms 9891 f° 38. Alanic.
●(1732) GReg 29b. Petit Alain, tr. « Alanic »
(2) Alanig al Louarn : surnom du renard.
●(1732) GReg 21b. Le Renard mit le feu à l’arbre, & les aiglons tombèrent tous rôtis, tr. « Alanic al loüarn a leqeas an tan èr vezen, hac e coüezas da’n-doüar an éredigou, hac y Rostet-suilh » ●29b. c’est aussi le nom qu’on donne au Renard : Alanic al loüarn. ●802a. Renard (…) Burlesquement on l’appelle, Alanicq al loüarn. alanicq.
(3) (Terme d’injure) Alaniged.
●(1732) GReg 342a. Des docteurs enfarinez, des gens de mauvaise doctrine, qui affectent la bonne, la saine, des gens couverts de farine blanche que le vent emporte, tr. « Doctored bleudeucq. bleudéyen fall. bezyou güennet. bleizy dôn. leern douçz. alanigued. tirguizyer al leaz livris. etivy caloun an douar »
- Alanig-jave-ruzAlanig-jave-ruz
m. (ornithologie) Rouge-gorge.
●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. lavaret e vez peurliesa Alanik kof-ru pe Alanik jave-ru. Alaniged eo lïesder (pluriel) ar ger-ze.
- Alanig-kof-ruzAlanig-kof-ruz
m. (ornithologie) Rouge-gorge.
●(1896) GMB 575. rouge-gorge (...), tr. «tréc[orois] Alan kov-ru, Alaniq kov-ru.»
●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. Alanik (Troude). Lakaat ouspen : Al lez-hano-ze a vez graet ivez, e Treger, eus an evnik hanvet «boc'hruz» pe «rujot» ; lavaret e vez peurliesa Alanik kof-ru pe Alanik jave-ru. Alaniged eo lïesder (pluriel) ar ger-ze. ●(1930) DOBR 57. Alanig-kof-ru / A ziskuiz didrous. ●(1954) VAZA 89. an Alanigoù kof-ruz e liorzh Soaz Sapeur.
- alañsonalañson
s. =
●(1909) BROU 201. (Eusa) Alañson, tr. «Terme de meunerie : dents qui font saillie sur la grande roue et s'engrènent dans le «pignon» pour faire tourner la meule.»
- alaouradur
- alaourajalaouraj
[brpm alaouraich, aléüraich < ar- + aour + -aj]
m. Dorure.
●(1732) GReg 302b. Dorure, tr. «Alaouraich. (Van[netois] aléüraich.).»
●(1868) FHB 195/310a. eur maread taolennou, eleiz a batromiou Sent hag Elez, ha calz alaourach.
●(1904) DBFV 5b. aleuraj, m. tr. «dorure.» ●(1944) EURW I 118. o lugerni gant an alaouraj.
- alaoureralaourer
[mbr alaoürer, brpm alaourer, aléürer < ar- + aour + -er .6]
m. –ion Doreur.
●(1633) Nom 307b. Aurarius, inaurator : doradeur, endoreur : alaoürer.
●(1732) GReg 302a. Doreur, tr. «Alaourer. p. alaouréryen. (Van[netois] aléürer. p. yon.»
●(1904) DBFV 5b. aleurour, m. pl. –rerion, tr. «doreur.»
- alaouretalaouret
[mbr alouret, brpm alaouret < ar- + aour + -et .1 (GMB 34)]
adj. Doré.
●(1499) Ca 6b. Alouret. g. dore.
●(1659) SCger 128a. A laouret, tr. «doré.» ●(1732) GReg 302a. Quadre doré, tr. «Stærn alaouret.»
●(1849) LLB 2019. En oreu aleuret. ●(1860) BAL 8. evel alaoured gant an eol. ●(1867) MGK 139. frezillonou, / Darn arc'hantet, darn alaouret. ●(1868) FHB 195/311a. eur goabren alaouret tro var dro d'an imach santel. ●(1877) BSA 45. e kiche an or Alaouret. ●(1882) BAR 221. eur vantel allaouret.
●(1927) KANNkerzevod 14/12. balan alaouret. ●(1929) MKRN 80. Botou alaouret en o zreid. ●(1963) LLMM 99/261. erbediñ ar goantenn a zouge eveltañ, stag ouzh he c’horfenn, arouez alaouret ar Skol-Veur.
- alaouriñalaouriñ
[brpm alaouri, aleurein < ar- + aour -iñ]
v. tr. d.
I.
(1) Dorer.
●(1659) SCger 45a. dorer, tr. «alaouri.» ●(c.1718) CHal.ms i. Dorer, tr. «eurein aleurein.» ●(1732) GReg 302a. Dorer, tr. «Alaouri. pr. alaouret. (Van[netois] aleüreiñ. pr. et.» ●Dorer un quadre, un chassis, tr. «Alaouri stærn un daulenn.»
●(1904) DBFV 5b. aleurein, v. a., tr. «dorer.» ●(1904) SKRS I 124. D'hen alaouri 'vel ma kare [ar siboer]. ●(1906) KANngalon Mezheven 133. me rai he alaouri [ar groaz]. ●(1930) FHAB Meurzh 103. liva hag alaouri an teir skeudenn.
►sens fig.
●(1909) NOAR 162-163. pa deuas ar c'henta sklerder da alaouri kribennou an tarsiou mor. ●(1924) FHAB Gouere 258. Ne veze ket krog mat an heol da alaouri beg ar gwez.
(2) (cuisine) Rissoler, dorer.
●(c.1718) CHal.ms iii. rissoler, tr. «aleurein er c'hic.»
II.
(1) Alaouriñ an neudenn : voir neudenn.
(2) Ober kroazig alaouret da ub. : voir kroaz.
- alaralar
voir arar
- alarc'h
- alarc'hez
- alarm
- alatoalato
interj. Forme abrégée de «evelato».
●(1950) KROB 25/7. Alato ! eme ar marc'hadour. Selaou, tonton Paol ! ●(1957) ADBr lxiv-4 445. (An Ospital-Kammfroud) Alato : adv. – Quand même : poan am eus o kredi ahanout alato ! (Semble être une contraction de evelato cepandant). ●(1981) ANTR 49. Eur chopinad all eme Lan, en eur skei ivez war an daol. Alato ! Piou ar mestr ama ?
►Alato gal =
●(1957) BRUD 5/47. Klañv on, klañv on da vervel. Alato gal ! Pegwir on bet nouet.
- albac'hennalbac'henn
[brpm albahen, voir ambac’h + -enn (GMB 13, Ernault AB 66)]
F. –où
(1) Manie, dada, marotte, violon d'Ingres.
●(c.1718) CHal.ms ii. Il a la manie des fleurs (à Quervignac), tr. «ema é fantasi guet er boquedeu, n’endes quen albahen meit ar drou boquedeu.»
●(1922) DIHU 132/86. Get er «vouist termeréz» é ma oeit albéhen en dud bremen.
(2) Lakaat e albac'henn d'ober udb. : s'appliquer à faire qqc.
●(1942) DHKN 69. A geteh ma tosta d’er sadorn aral é laka héh albèhen de gampen en ti ha d’en em-gampen héh unan. ●(1954) BGUE 31/5. ér chapelieu-sé en doé hon tud koh lakeit o albéhen de seùel er braùan ma hellent. ●(1955) BGUE 38/4. Guillemot e ia de lakat oll é albéhenn de gempenn er hornad eit er hrogadeu de zonet.
(3) Lakaat e albac'henn gant udb. : s'enticher de qqc., se passionner pour qqc.
●(1912) DIHU 86/115. Ou albèhen ou des lakeit get er brehoneg hag er vro. ●(1923) DIHU 139/193. ne hellamb ket bout engorto é hei guel en treu, ma ne lakamb ket hun albèhen get treu hur bro.
(4) Bout albac'henn àr e benn = (?) souci, inquiétude (?).
●(1932) BRTG 12. ne hellein ket mirennein get er gas hag en albèhen e zo ar me fen diarben en doéré.
(5) Kemer albac'henn gant : se soucier de.
●(1939) KOLM 70. Ne vezè ket ret de Golmkel monet de uélet é léañned d'el lanneu, aveit diskoein dehè en albèhen e gemérè getè. ●91. A pe zè er roué Aidan de gas dehon é vugalé, hag é kemérè albèhen get ou buhé de zonet.
- albaneg
- albanialbani
s. cf. azbani.
(1) Inquiétude, souci.
●(1919) DBFVsup 2a. albani (B[as] v[annetais]), tr. «manie, inquiétude.» ●4a. arvari, avari (Neull[iac], s., tr. «soucis. Cf. albani.»
(2) Travail, occupation.
●(1914) DIHU 108/88. Er hreisté-men ne hellein ket mirennein get er gas hag en albañni e zo ar me fen.
(3) Application.
●(c.1718) CHal.ms i. Il met toute son estude a faire du mal, tr. «eol albani e, ober drouc.»
●(1910) ISBR 171. a vihañnig nen doé kin albañni nameit kann berpet. ●(1919) DBFVsup 2a. albani (B[as] v[annetais])., tr. «manie.» ●4b. avari, (Pont[ivy]). V. albahen, albani, belbehen. ●(1934) BRUS 210. Une manie, tr. «un albañni.»
(4) Lakaat e albani da : s'appliquer à.
●(1939) RIBA 87. lakat é avari de ziskein obér.
(5) Bout en albani : être en grande occupation.
●(1966) LIMO 28 octobre. Denèb (lire : devèh) braz er bugad, ol er moéri (lire : moézi) ag er hartér e oé én avari.
- albastralbastr
voir alabastr
- alberzalberz
m.
(1) =
●(1832) GMB 17 ; 10 manuscrits connus, d’après Gwennole Le Menn ; voir MOY.ms)">JAC.ms 12. cheteu hep quen albers quement ameus guellet, tr. (GMB 409) «voilà, sans plus, le récit de tout ce que j'ai vu (c'est Joseph qui vient de raconter le songe des gerbes.» ●(1896) GMB 409. On dit en pet[it] tréc[orois] gwelet an albers eus un dra, etc., apercevoir quelque chose ou quelqu'un.
●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Lannuon) Alberz. Da skouer : «Penôz man an alberz gant an edo ?» – da laret eo an doare. – «Me 'moa kollet an alberz ac'hanoc'h» da laret eo ar gwel ac'hanoc'h. ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Albers, tr. «notion, perception, apperçu, apparence.» ●(1927) GERI.Ern 13. alberz T[réguier] : gwelet an alberz eus, tr. «apercevoir.» ●(1931) VALL 29a. Apercevoir, tr. «kaout an alberz a.» on ne s'aperçoit pas de cela, tr. «n'eus alberz ebet a gement-se.»
(2) Klevout un alberz diouzh : avoir des nouvelles de qqn.
●(1896) GMB 409. On dit (...) à St-Clet klevet un albers dious, entendre parler, avoir des nouvelles de (qqn).
●(1927) GERI.Ern 13. alberz T[réguier] : klevet, gouzout eun alberz eus, tr. «entendre parler, trouver une trace de.» ●(1931) VALL 261a. Entendre parler de, tr. «klevout an alberz eus (ou diouz).»
(3) Kemer un alberz eus : prendre une notion.
●(1931) VALL 499b. prendre une notion, tr. «kemer un alberz eus.»
(4) =
●(1931) VALL 532b. je n'en ai absolument pas entendu parler, tr. «n'ouzoun alberz ebet anezañ.»
(5) Koll an alberz diouzh : perdre la trace de.
●(1910) PLEUBIAN. kollet en eus an albers dious e gerentiez «il a perdu la trace de sa famille» à Pleubian en 1910. (d'après DEBM 349).
(6) Dre alberz = (?) dre hanterouriezh (?).
●(1867) BUE 153. ar burzudo a reaz Doue dre alberz sant Ervoan e-kenver an dud a vor. ●189. Biniget da veo Doue da vean bizited he bobl dre alberz eur belek ken mad.
- albradalbrad
voir arbrad
- alc'hwederalc'hweder
m. –ed (ornithologie) Alouette.
I.
●(1732) GReg 29b. Alouette, oiseau, tr. «Alc'huëder. p. Alc'huëdes.»
●(1834) SIM 190. lost un alc'hoeder. ●(1838) CGK 10. Bars en oab an alc'hueder a zao en eur gana. ●(1866) BOM 6-8. Evel ann alc'houeder / Pa fell d'ez-hi sevel / Er c'houmoul. ●(1867) MGK 51. Ann alc'houeder hag he alc'houedered bihan. ●(1895) GMB 205. On dit a Ploézal elc'houedour, en pet[it] Trég[uier] déveder.
●(1919) DBFVsup 2a. alhuidér, s., tr. «alouette.»
II. (mimologie) Chant de l’alouette.
●(1986) MNJL 16. Kan an alc'hweder oa desket din abred gant va mamm : Pêr ! Pêr, digor din / Biken pec'hed ne rin a lavare a-dakadoù en e nijadenn sonn en oabl glas. Ha kerkent e cheñche kaoz : Tie ! tie ! tie ! emezañ o 'n em lezel da zifaragoelliñ. Morse ne gave digor.
III.
(1) Joaus evel un alc'hweder : très joyeux.
●(1937) ALMA 157. Gwelout Mariannig koant, koant evel an deiz, gwenn evel al leaz, gwechall joaus evel an alc'houeder, dimezet gant ar c'hemener kakous ha lor.
(2) Kousket endan liñsel an alc'hweder : dormir dehors.
- alc'hweder-bouchekalc'hweder-bouchek
m. (ornithologie) Alouette ...
●(1932) ALMA 85. an alc'houeder bouchek, alc'houeder an arvor, a zave laouen varzu an nenv.
- alc'hweder-traezhalc'hweder-traezh
m. (ornithologie) Alouette ....
●(1936) IVGA 99. Hag alc'houedered-traez o tirilia.
- alc'hwesaer
- alc'hwez .1