Recherche 'ao...' : 131 mots trouvés
Page 1 : de ao-1 (1) à aotonal (50) :- aoao
interj. Onomatopée qui sert à faire les animaux domestiques s'arrêter.
●(1942) VALLsup 12a. Cri pour arrêter les bêtes, tr. «Ao ! Cha ! pour les bêtes à cornes ; pour les bœufs, houll !»
- Ao.
- aobadenn
- aobenn
- aocha / aotaaocha / aota
v. intr. Récolter le goémon.
●(1872) ROU 87a. Travailler à la grève, pêcher le goémon. Aocha, et mieux, comme on dit à Cleder aota. ●(1890) MOA 287a. Travailler à la grève, (pêcher le goémon), tr. «aocha, v. n., ou mieux, aota (Cléder).»
●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Aota, ocha, labourat war an «aot». ●(1913) KZVr 32 - 12/10/13. Aota, (Cléder, ôcha), tr. «travailler à la côte, pêcher le goémon.» ●(1927) GERI.Ern 20. aota, ôcha v. n., tr. «travailler à la côte, pêcher le goémon.»
- aochañaochañ
v. intr.
(1) Aborder.
●(1962) TDBP II 21. Ar person koz a lavare e-nevoa aochet Sant Eflam e Porz-Meleg e-kichen Beg Plistin, tr. «le vieux recteur disait que saint Efflam avait abordé à Port-Melec, près de la Pointe de l'Armorique.»
(2) (en plt de la mer) Monter.
●(1995) EIGV 1. Ema ar mor oh aocha1 (...) 1ar mor o sevel.
(3) Pratiquer le cabotage.
●(1962) EGRH I 7. aochañ v., tr. « pratiquer le cabotage. »
- aocheraocher
m. –ion
(1) Personne qui travaille à la côte.
●(1868) FHB 184/222a. nag a aocherien a fell dezho brema sevel bizin, kempenn bizin, charread bizin da zul, da c'houel.
●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Aocher, e treger, Goleo, an hini a labour war an «aot». ●(1913) KZVr 32 - 12/10/13. ôcher, pl. ien, tr. «celui qui travaille à la côte. Trég[uier].» ●(1984) HYZH 154-155/58. Aodcherien yoa ivez evit mont da ramañs bezhin. ●85. aodcherien : tud o vevañ vord ar mor.
(2) Loman-aocher : pilote côtier.
●(1732) GReg 723b. Pilote côtier, tr. «Loman aucher.»
●(1929) EMPA 8. Fanch, al loman-aocher... ●(1931) VALL 159a. pilote côtier, tr. «loman aocher.»
- aocherezh
- aod / aotaod / aot
f. –où
I.
(1) Grève, rivage.
●(1499) Ca 14. Aut. g. riue.
●(1659) SCger 106a. riuage, tr. «aut, p. auchou ar vro.» ●130a. aut, tr. «riuage.» ●(1732) GReg 216b. Coste, ou, côte, rivage de la mer, tr. «Aud. p. augeou. (Treg[or] aud. p. aujo.) Van[netois] aud. p. audeü.»
●(1860) BAL 184. Beza o choum var bord an aod. ●(1867) MGK 41. War aot eur ster. ●(1876) TDE.BF 809. ker stank hag ann treaz enn aot. ●(1878) EKG II 60. da ober d'ezhan eun derveziad kerc'hat bizin torr euz an aot. ●(1880) SAB 245. pe gorn er vag a ve viz-a-viz ac a benn ëun d'an douar bras, var ëun d'an aod ?
●(1921) LZBl Du 223. var aot al lenn. ●(1924) BILZbubr 43-44/1026. Bilzig 'ta, e-pad ar goanv, a rede an ôchou ha tra pe dra e tioche. ●(1926) FHAB Here 393. ôchou Kraon ha Morgat.
(2) =
●(1909) FHAB Mae 136. d'ar mare ma vez digor an aod, deuz anter-miz c'huevrer d'ar 24 a viz even.
(3) Aod vev : grève vive, zone de balancement des marées, estran.
●(1962) TDBP II 21. Ar garreg-se a zo en aot véo, tr. «ce rocher-là se trouve dans la grève vive (dans la partie du rivage que la mer couvre et découvre à chaque marée.»
(4) Aod don =
●(1907) DRSP 71. O vont da zouara edont aze bremaik / En aot doun koulskoude !
(5) (en plt d'un bateau) Dont en aod, erruout en aod : rentrer au port.
●(1659) SCger 106a. aborder, tr. «dont en aut, arruout en aut.»
●(1907) VROJ 60. sell Ian o tont en od ! ●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) Diwar-benn ar bagoù, dont en aod, rentrer au port.
(6) Bezañ en aod : être au port.
●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) Diwar-benn ar bagoù, bezañ en aod, être au port.
(7) Bezañ en aod : être à terre.
●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) Martoloded, bezañ en aod, être à terre.
(8) War an aod : sur la grève.
●(1874) FHB 513/341b. oc'h en em vaga gant pesked crogennog a gave var an aod.
●(1910) FHAB Kerzu 365. daou besketour a ziskennas var an aod. ●(1971) CSDC 37. Kerkent pe trevel war an aod !
(9) Mont d'an aod : aller à la grève.
●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) Bugale : mont d'an aod, aller à la grève. E pelec'h oc'h bet, bugale ? En aod.
(10) Rive (d'un lac).
●(1921) LZBl Du 223. var aot al lenn.
(11) Bout e-dan an aod =
●(1985) ADEM 20. (An Arradon) en ti bihan edan an aod.
(12) Aod torret : falaise.
●(1921) PGAZ 8. araog en em gaout gant an aod-torret.
II. [en locution]
A. (mythologie)
(1) Bugul an aod : esprit de la mer.
●(1884) MELu II 282. Le gardien de la côte (begul en od) est, au dire des gens de l'île d'Arz, un des esprits de la mer dont le voisinage est le moins agréable.
B. (zoologie)
(1) Moc'h-aod : poux de mer.
●(1957) BRUD 2/84. Hirio emaon soñj klask eun tamm moh-aot ha garved. ●(1958) BRUD 3/106. Moh-aot : E galleg : poux de mer.
(2) Yann(ig) an aod : esprit de la côte.
●(1985) OUIS 291. des mauvais génies qui tourmentent les hommes comme Jannig an aod (Jean du rivage) et paotr ar vrumenn (le gars qui fait lever la brume).
(2) Barveg-aod =
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. ar barveged-aod, tr. «les chouettes de mer. Combeau.»
(3) Bran-aod =
●(1732) GReg 211a. Corbeau gris, tr. «Branaud. p. briny-aud.»
(4) Kefeleg-aod : courlis.
●(1877) EKG I 94. kan klemmuz ar c'hefeleg-aod.
(5) Kornigell-aod =
●(1982) MABL I 72. (Lesneven) serten poent aze 'poa i'e kornigilli aod (…) 're-se 'gousk 'bar' a' parkeier, war an douar.
C. (botanique)
(1) Teil-aod : algues échouées, varech.
●(1971) CSDC 37. Bec'h evit an teil aod.
(2) Raden-aod : Alaria esculenta.
●(1931) GWAL 136-137/430. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Raden-aod : doare-bezin.
(3) Louzaouenn-an-aod : casse-pierre.
●(1732) GReg 139a. Casse-pierre, plante, qui vient au bord de la mer, tr. «lousou-aud.»
(4) Pirisilh-aod : casse-pierre.
●(1732) GReg 139a. Casse-pierre, plante, qui vient au bord de la mer, tr. «piricilh-aud.»
(5) Broen-aod : jonc marin.
●(1990) TTRK 35. e-lec'h ma kreske puilh ar broen-du, a raemp anezhañ ivez «broen-aod».
(6) Gwain-aod : chiendent qui pousse sur les dunes, élyme boréo-atlantique Elymus farctus.
●(1924) FHAB C'hwevrer 62-63. mont war an tevenn gant Paol da glask gwriziou gwenod evit ober eur valaenn nevez (…) Eun dervez edont o daou o turiat an traez da gaout gwriziou.
(7) Tulev-aod =
●(1879) BLE 276. Hydrocotyle vulgaire. (H. vulgaris. L.) Tulé-aod.
D. (pathologie) =
●(1978) BZNZ 82. (Lilia-Plougernev) Pakat a reamp belumennoù-aod.
E. (outillage)
(1) Falz-aod : faucille à récolter le goémon.
●(1987) GOEM 57. La faucille est aussi un des instruments classiques du goémonier. (…) falz aod (faucille de grève) et falz bijin (faucille à goémon) à Plouguerneau.
(2) Krog-aod : croc de goémonier.
●(1905) HFBI 190. pa vézé maré mad en aod, kouls en nos evel en déis, ar c'hrog aod var ar scoas, ac er mor betec at (lire : ar) sinturen évit delc'her bézin.
(3) Rastell-aod : râteau de goémonier.
●(1982) MABL II 3. (Lesneven) Graet e vez ar rastell-aod outañ abalamour e vez dastumet ar bezhin war an aod gantañ. ●(1987) GOEM 44. Le râteau de grêve, ar rastell aod.
F. Gronn-aod =
●(1903) MOAO 17. Na dosta ket (...) / ouz grounn-aot ken du ha mouar, tr. «N'approche pas (...) de la grève où pourrit une masse de goémon noir comme la mûre.» ●(1915) KZVr 112 - 25/04/15. A Molène d'après M. Cuillandre : on appelle groun aod les tas de «tali» que l'on met à pourrir pour faire la soude.
III.
(1) Mont d'an aod a-raok ar Chandelour : attraper un enfant avant le mariage.
●(1885) ARN 42 (T) N. Kelien. D'une fille dont la vertu a succombé avant le mariage, on dit : Bet e en od arog ar Chandilour (elle est allée à la grève avant la Chandeleur, c'est-à-dire, avant la Purification, fête de la Vierge, le 2 février).
(2) Halañ he bag en aod : voir bag.
(3) Kas da dreiñ bili d'an aod : voir bili.
(4) Kas da sutal brulu da bark an aod : voir brulu.
(5) Ne gavjes ket ar mor en aod : voir brulu.
- aodevi
- aodiañsaodiañs
f. –où Audience.
●(1499) Ca 13b. Audiancc. g. audiance. ●148a. Odiancc et odiancer in odiancc vide.
●(c.1718) CHal.ms i. audience, tr. « audianc', el lés.» ●(17--) ST 312. da gaout audianz. ●(17--) EN.ap 2. prestet din aoudians, tr. «prêtez-moi audience.»
●(1958) BAHE 14/7. Bepred eo, pa voe tremenet an holl destoù e voe graet arsav-aodiañs.
- aodiañser
- aoditor
- aodiviaodivi
s. Autorité, puissance.
●(1557) B I 33. Memeux enn hy ann audiui muyhaff, tr. «j'y ai la souveraine puissance.»
- Aodoù-KreiznozAodoù-Kreiznoz
n. de l. aujourd’hui Côtes-d’Armor (département).
●(c.1793) SD 270. D'enn dut a ziar er Meseu ag enn Départemanteu err Morbihan, Finistère, en Audeu-Creiz-Noz hag a Ille a Vilaine.
- AodrenAodren
n. pr. Audre(i)n.
●(1839) BESquil 346. Erech, deit goudé de vout Roué e Bretagne arlerh marhue Audren, é dad.
- Aofred
- aogmantiñ
- aogur
- Aogustin
- aoj
- aolañaolañ
voir ahelañ
- aomoner / aomonier
- aomus
- aonaon
m., conj. & prép.
I. M.
A. Peur.
●(1499) Ca 9b. Aoun. g. paour. ●50b. g. trembler de paour. b. crenaff gant oun. ●150b. Oun. vide in aoun. ●(1576) Cath p. 21. peheny a respontas dezy na vezet auon en bet mignones an autrou doue. ●(1612) Cnf 75a. an aoun da coll an buhez eternel.
●(c.1680) NG 75-76. pe cri ha eunë / De nep a guelou en treu-man !
●(1834-1840) BBZcarn I 238. Ne peus ket da gahout aoen bet / Melin vars ne ziuno ket. ●(1869) FHB 210/2a. ar rumad christenien a grogaz aouen enho.
●(1927) GERI.Ern 20. aon, L[éon] aoun, V[annetais] eun, tr. «Peur, frayeur.» ●(1955) STBJ 17. Aon ruz en devoa rak e samm.
B. [en locution]
(1) Bezañ en aon : avoir peur.
●(1862) JKS 101. Eur goustians fall a zo bepred enn aoun hag enn enkrez.
●(1904) KANngalon Du 252. Dalc'hmad e vezet en aoun. ●(1927) GERI.Ern 20. en aon, tr. «sous le coup de la crainte.»
(2) Bezañ en aon war udb. : avoir peur que qqc. arrive.
●(1905) KANngalon Eost 462. An eneou troet d'ar vadelez a vez alies en aoun var gementze.
(3) Sevel aon gant ub. : prendre peur.
●(1905) KANngalon Mae 407. Sevel a ra aoun gant meur a hini.
(4) Bezañ dindan e aon : être d'une nature inquiète, être en proie à la peur.
●(1855) TOB 3. Nous marchions avec apréhension, tr. «Ni gerze dinan hon aon.» ●(1895) GMB 32. pet[it] tréc[orois] beañ dinañn i aoñn, litt. «être sous sa peur», être inquiet, avoir toujours peur.
●(1902) PIGO I 61. an dud dre-holl a zo dindan o aoun. ●(1919) BUBR 10/269. dindan o aoun, glas o dremmou. ●(1927) GERI.Ern 20. dindan aon, tr. «sous le coup de la crainte.» ●(1982) TKRH 67.Abegoù a oa (...) da vezañ dindan aon.
(5) Bezañ war aon : craindre.
●(18--) SAQ I 156. Bezomp var aon na zistrofe ken. ●176. bezit atao var evez (…) atao var aoun.
●(1909) KTLR 217. Mez evel ma zeo fin e vezo var aoun. ●(1936) PREZ 121. Ne vezit ket war aon, koulskoude. ●170. Labourit atao evit ho silvidigez, war aon hag en eur grena.
(6) Ober aon da : faire peur à.
●(1659) SCger 91b. faire peur, tr. «ober aoûn da vrebenac.» ●(1732) GReg 719a. Faire peur à quelqu'un, tr. «Ober aoun da ur re-bennac.»
(7) Kaout aon rak : avoir peur de.
●(1659) SC 63. cahout aoun rac cofés.
●(1868) KMM 28. Caout kement a aoun rag sellou an dud. ●(1869) SAG 35. edoare bugale friant, n'o deuz ket aoun rag ho zad.
●(1909) KTLR 213. ha ne dije ket aoun rag al laeroun.
(8) Rak aon a wazh : de crainte de pis.
●(1732) GReg 725b. De crainte de pis, tr. «Rag aoun a voaçz.»
II. Loc. conj.
(1) Aon na : de peur que.
●(c.1825-1830) AJC 60. quemer lunedou aon ne golgen ar gueled.
(2) Rak aon ma, na, e : de peur que.
●(1530) Pm 130 (Tremenuan). Ouz da map net groa ma trete / Rac aoun am goall nam tamallhe, tr. «Avec ton fils opère entièrement ma réconciliation, / De crainte qu'il ne me blâme pour ma faute.» ●(1575) M 1242. Rac aoun na ve lazret, na douguet é metal, tr. «De peur que son métal ne soit volé et emporté.» ●1817. Rac aoun na vent gardys, en nep guis punisset, tr. «De peur d'être durement punis en aucune façon.» ●(1576) Cath p. 5-6. hac ez caffas vn nombre bras a christenyen, pere a yea da sacrifia dan ydolou rac aon na vient lazet, tr. «Et elle trouva un grand nombre de chrétiens qui allaient sacrifier aux idoles de peur d'être tués.» ●(1612) Cnf 47a. rac aoun n'az lesseñ paour en bet.
●(1732) GReg 719a. De peur que, tr. «rag aoun ne, ou, na.» ●De peur qu'il ne vienne, tr. «rag aoun na zué.»
●(1834) SIM 137. rac aoun e teufent da veza victim eus a arrach ar miserabl-se.
(3) Gant aon ma : de peur que.
●(1575) M 3324. Gant aoun an oll dre nep roll no collhet, tr. «Par la peur qu'on ne les perdît entièrement par quelque accident.»
●(1659) SCger 91b. de peur que, tr. «gant aoûn na.» ●(1732) GReg 719a. De peur que, tr. «Gad aoun ne, ou, na.» ●De peur qu'il ne vienne, tr. «Gad aoun na zué.»
●(1849) LLB 701-702. É ma ret ou huenat, tenein ol el lezeu, / Ged eun ne vougehent émber er planteneu. ●1419-1420. Ged eun ne cherrehent, é kouskèt ar en doar, / Korfadeu aneouid.
●(1907) PERS 181. gant aoun na vije flatret.
(4) Gant aon rak + nom verb. : de peur de/que.
●(1963) LLMM 99/264. gant aon rak tremen hep gwelout un arvest eus an dibab.
(5) En aon ma : de peur que.
●(1870) MBR 168. enn aoun na raje eur gwall dro-bennag d'ezhan.
III. Loc. prép.
(1) Dre aon rak : de peur de.
●(1575) M 2674. Dre aoun rac an poaniou, en yffernou couen, tr. «Par peur des peines dans les enfers horribles.» ●(1612) Cnf 4a. dré aoun rac an Iffern.
●(1955) VBRU 83. Dre aon rak bezañ tapet a-daol-darzh.
(2) Gant aon rak, a : de peur de.
●(1821) SST 68. guet eun a gouehel ér schisme. ●(1846) DGG 223. mouguit ar fulen-dân-se, gant aon rac an tân goal. ●(1849) LLB 343. jamez ar brindi, get eun a vout tihet, / Ne goehant ar un dro ar er parkeu hadet. ●(1854) PSA I 305. guet eun a zispligein d'ur grollerès. ●(1868) KMM 15. gant aoun rag disenori ano Mam Doue.
(3) Rak aon ouzh : de peur que.
●(1575) M 966. Rac aoun ouz é muntraff, non be scaff muy caffou, tr. «De peur qu'à l'assassiner nous n'ayons promptement d'autres regrets.»
(4) Rak aon da : de peur de.
●(1876) TDE.BF 319b. Un proverbe de Cornouaille : Me ne d-ounn ket kannuz, rag aoun da veza kannet, tr. «je ne suis pas battant, de peur d'être battu.»
(5) En aon rak : par crainte de.
●(18--) SAQ II 300. en em guzat a reant, en aoun rak ar Juzevien.
(6) En aon da : de peur de.
●(1911) BUAZperrot 65. teuler evez en aoun da ober drouk. ●283. en aoun d'en em zaotri. ●(1927) FHAB Meurzh 69. met it dres d'ezan en aoun d'e c'hlaza.
(7) Gant aon a : de peur de.
●(1942) DHKN 69. Hoant en des bet Vonick monet d’en Oriant a vitin, ar é arben met n’hé des ket kredet, get eun ag en teadadeu.
IV.
(1) Kaout aon rak e skeud : voir skeud.
(2) Na gaout aon rak e anv : voir anv.
- AonAon
voir Stêr-Aon
- aonikaonik
adj.
(1) Peureux.
●(1499) Ca 9b. Aounic. g. paoureux. ●(1633) Nom 31b. Equus pauidus : cheual peureux & retif : march aounich, spounticq.
●(1710) IN I 192. Pa vezomp re aonic. ●(1794) ABR.goerz 8b. Eur muntrer so aonic meurbet.
●(1878) EKG II 127. ken aounik hag ar merc'hed bian a zu-man.
●(1915) HBPR 81. eun den aonik hag a feiz laosk. ●(1927) GERI.Ern 20. aonik adj., tr. «peureux, craintif.»
(2) Aonik rak : craintif devant.
●(1911) BUAZperrot 279. aounik rak ar maro eveldomp.
- aonikaat
- aoniñ
- aontachet
- aonusaonus
adj.
(1) Peureux, craintif.
●(c.1500) Cb 15a. g. celuy qui a paour. b. aounus. ●g. paoureux. b. aounus. ●gal. craintiff / paoureux. bri. dougus / aounus. ●52a. tout tremblent. b. aounus.
●(1792) CAg 85. un inean pèur (…) / É tihoueldæd er marhue¨en un taule couéhet, / Blaoüahet hac eunus.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 23. En tad, dén mad, mæs un nebedicg eunus. ●(1849) LLB 352. er brindi eunus. ●(1855) BDE 837. en dud-hont rai eunus. ●(1857) GUG 155. Tud eunus, tud lan a zougeance. ●(1878) BAY 19. eunus, tr. «Sujet à prendre peur.»
●(1913) KZVr 32 - 12/10/13. Aounus, tr. «peureux, Grégoire ; craintif, timide, Ile de Batz. Milin.»
(2) Effrayant, qui fait peur.
●(1927) GERI.Ern 20. aonus adj., tr. «qui fait peur, effrayant.»
- aoruspisiaoruspisi
f. Aruspices.
●(14--) N 770-771. Dre presticc hac auruspicy / Geomancc hac ydromancy, tr. «Par prestige et aruspices, / Géomancie et hydromancie.»
- aosiaosi
adv. Aussi.
●(1575) M 1880. Da comps é caus aussi, ouz é party fier, tr. «A plaider sa cause aussi contre sa partie, hardiment.»
- aoster
- aosterus
- aostralian
- aostraliat
- AostrianAostrian
m. Autrichien.
●(1957) AMAH 96. Hogen, a-drugarez d’ar « marichal » Pildoudzki ha d’ar ribitailh en-dro dezhañ e oa aet an trec’h gant an Aostrianed.
- aostriataostriat
adj. Autrichien.
●(1957) AMAH 53. Meneg a oa bet graet eus listri-splujerien alaman diflipet eus porzhioù aostriat, Pola, Triesta, pe me oar.
- aotaot
voir aod
- aotaaota
voir aocha
- aotennaotenn
f. –où
I.
(1) Rasoir.
●(vBr) MSvbr XV (British Museum ms Cotton Otto E. XIII) f° 105a (DGVB 50a, VVB 35-36). ferula.i.a altin, tr. « par (un) rasoir »
●(1499) Ca 14b. Autenn. g. rasoer. ●(1633) Nom 176a. Nouacula, culter tonsorius : rasoir : rasoüer, autenn. ●253b. Cos cretica, olearis, vel olearia : queuë à l'huile : vn igolen á eaul da lemmaff autennou.
●(1659) SCger 101b. rasoir, tr. «autenn.» ●130b. auten, tr. «rasoir.» ●(1732) GReg 783b. Rasoir, tr. «Autenn. p. autennou.» ●(1744) L'Arm 187b. Er Bugul hemb ur hùialênn / Zou ur Barbérr hemb unn autênn.
●(1871) FHB 312/404a. daouzeg ac'hanoc'h a gemero notennou lemm, hag a droc'ho an anter euz ho baro. ●(1889) ISV 346. mean begou dezho kel lem ha notennou.
●(1910) MAKE 41. Mes bastik ! lemm eo va aotenn, ha skanv eo va dorn. Deomp ! ●(1927) GERI.Ern 20. aotenn f., tr. «Rasoir.»
(2) Couteau.
●(1732) GReg 783b. dans le dialecte de Van. autenn veut dire couteau, & en celui de Leon, rasoir.
(3) Falz-aotenn : étrèpe.
●(1917) KZVr 215 - 15/04/17. Strep, faucille de bucheron, Cornouaille (en Léon, falz-aoten, de aoten, rasoir).
(4) Falc'h-aotenn : faucille.
●(1752) PEll 296. Falc'h-auten faucille, sans dents, dont on se sert à couper l'herbe à poignée, comme on coupe le ble.
II. Lemm evel un aotenn : très aiguisé.
●(18--) (L) J. Quéré SAQ I 258. Lanvennou dir ker lemm hag aotennou.
●(1910) E. Crocq MAKE 43. Sellou ken lemm hag e aoten. ●(1924) (T) F. al Lay BILZ 112. Ha kroget o deus ennoc'h gant o beg du, kalet evel dir, lemm evel eun aotenn ? ●119. Bilzig a zigoras e gontell, lemm evel eun aotenn. ●(1928) (L) Y.-V. Perrot FHAB Mezheven 219. Eur pez kleze, eun dournell arc'hant d'ezan, a oa a-istribilh e kichen an nor; lemm oa evel eun aotenn. ●(1958) (K) Y. ar Gow BRUD 4/81. He genou ledan ha leun a zent hir ha stank, ken lemm hag aotennou. ●(1970) (T) E. ar Barzhig BHAF 84. Tapoud a ris neuze ma hontell, dezi eun eil-laonenn vihan beget brao ha lemm evel eun aotenn. ●(1981) (L) *Tad Medar ANTR 192. Lemm evel eun aotenn eo kontell ar c'higer.
- aotenniñ
- aotentik
- aoteraoter
f. –ioù
I. (religion)
A.
(1) Autel.
●(1499) Ca 14b. Auter. g. autiel. ●(1612) Cnf.epist 18. dynessat ouz an auter. ●(1633) Nom 197b. Ara, altare : Autel : Auter.
●(1659) SCger 11a. Autel, tr. «Auter, p. iou.» ●130b. Auter, tr. «Autel.» ●(17--) TE 98. En ihue Autær.
●(1866) FHB 66/107a. diou aoter.
●(1907) PERS 223. pa ranke prezeg divar an aoter. ●(1928) FHAB Mezheven 205. Peder aoter a zo e diabarz ar chapel.
(2) Lakaat ub. war an aoterioù : canoniser qqn.
●(1919) BSUF 35. ma vehé bet lakeit Uisant ar en autérieu d'en abretan. ●44. En ol en doé hireh de huélet en dé kaer ma vehé bet en eutru Uisant inouret ar en autérieu ha lakeit émesk er sent.
B.
(1) Servijer aoter =
●(1880) SAB 75. calz servicheurien auter.
(2) Ministr aoter =
●(1880) SAB 50-51. ar pez ne zere nemet ouz an ilizou cals ministret auter enno.
(3) Sakramant an aoter : l'Eucharistie, sacrement de l'autel.
●(1857) CBF 64. Sakramand ann aoter, tr. «L'eucharistie.» ●(1868) KMM 7. Tostaït eta aliessoc'h ouz Sacramant an Aoter.
●(1912) MMPM 150. pennadou hir a amzer dirak Sakramant an aoter, meulet ra vezo. ●(1923) KTKG 58. Sakramant an Aoter a ves hanvet avechou Bara an elez. ●(1927) GERI.Ern 20. sakramant an aoter, tr. «l'Eucharistie.»
(4) Bara an aoter : l'hostie.
●(1912) BUAZpermoal 769. ma'z int goest da zishenveli bara an Oter diouz bara ar c'horf.
(5) Liñsel-aoter : nappe d'autel.
●(1867) BBZ III 370. Licherieu enn oter, tr. «Les nappes d'autel.» ●(1880) SAB 70. pa ne astennet an doussier pe linser auter nemet d'an ofertoer.
(6) Gwiskamant-aoter =
●(1911) BUAZperrot 265. gwiskamanchou-aoter ha dilhad-oferenna.
(7) Touzier-aoter : nappe d'autel.
●(1612) Cnf 24a. touzyerou, (alias,) touaillou an auter.
(8) Toailh-aoter : nappe d'autel.
●(1612) Cnf 24a. touzyerou, (alias,) touaillou an auter.
(9) Lienenn-aoter =
●(1911) KANNgwital 105/58. al lienen aoter hanvet Corporal.
(10) Diaraog-aoter : parement d'autel.
●(1659) SCger 88b. parement d'Autel, tr. «diaroc Auter.»
II. (architecture religieuse)
(1) Aoter-vras, aoter-veur : autel principal, autel cardinal, maître-autel.
●(1857) CBF 62. Stouit dirag ann aoter vraz, tr. «Inclinez-vous devant le maître-autel.» ●(1864) GBI I 60. ann tu-deo d'ann aoter-vraz, tr. «du coté droit du grand autel.» ●(1866) BOM 24. Me ra zeiz tro d'ann Aoter vraz. ●(1868) FHB 195/310b. ar c'heur a zo dirac an aoter vraz.
●(1903) MBJJ 141. oferenni war an auter-veur. ●(1904) KANNgwital 17/134. Neuze e vez divisket ann aoter vraz. ●(1909) KTLR 145. bleuniou emeiz var an aoter vraz. ●(1914) FHAB Gouere 202. araok an oferen-bred e oue divisket an Aoter vras. ●(1930) FHAB Meurzh 113. Arched he gwaz, goulou koar enaouet en dro d'ezan, a oa renket brao, war ar c'heler, dirak an aoter vras.
(2) Lein-aoter : retable.
●(1912) BUAZpermoal 919. al lein-ôter dero kizellet.
(3) Gorre-aoter : retable.
●(1867) FHB 125/165a. Mez ar pez labour caëra zo e Kerdevod, eo ar gorre-aoter.
(4) Stern-aoter =
●(1941) DIHU 362/314. É chapel er gazal deheu éh es ur stern-aotér, arnehon, kizellet er vein, tèr taolen a basion hor Salvér.
(5) Taol-aoter : retable.
●(1926) FHAB Du . Kas a rejont ganto an dôl-ôter ebars eur c'har beteg ar chapel.
(6) Dirag-aoter : devant d'autel.
●(1904) DBFV 56b. dirag-autér, m., tr. «devant d'autel.»
(7) Maen-aoter : pierre d'autel.
●(1732) GReg 71a. Pierre d'Autel, tr. «Mean-Auter. p. Mæin-Auter.»
●(1935) FHABvug Pask 103. e Sant-Yann Balanan, e parrez Plouvian, ema hirra maen-aoter a oufed gwelet, moarvat, er bed kristen ; gwasa pez a zo, kouezet pe ziskaret eo diwar e chichen ha breman ema o vresa dindan treid an dud.
III.
(1) Sevel an tour a-raok an aoter : voir tour.
(2) Bout bepred etre ar beleg hag an aoter : voir beleg.
- aoter-fornaoter-forn
f. Autel de four à pain.
●(1980) LIMO 01 mars. Petra e drok é hanù é pas ar en aotér ? R. : En toéz é pas ar en aoter forn.
- aoteraj
- aoteur
- aoton
- aotonalaotonal
adj. Automnal.
●(1633) Nom 103b. Rosa coroneola, pallida, odorata : rose autumnale : rosen musquet, rosen autonnal.