Recherche '"c'hwi"...' : 123 mots trouvés
Page 1 : de chwi (1) à chwilan-1 (50) :- c'hwic'hwi
pron. pers.
(1) Vous.
●(1499) Ca 114a. Huy. g. vous. ●(1557) B I 245. huy han Autrou, tr. «vous et le prince.»
(2) Vous (sujet d'un verbe).
●(14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés » ●(1505) Vc 10. huy a zo bys dehou an tat, tr. «Vous êtes le doigt de Dieu.» ●(1530) Pm 9 (Tremenuan). Huy (variante : chuy) so templ doe, tr. «Vous êtes le temple de Dieu.» ●(1575) M 1804. eno huy guelo gnou, tr. «là vous (le) verrez notoirement.»
●(c.1680) NG 196. Ha huy ou hues cals a ronset ? ●278-279. Huy a ra din despet, / Tremin dre men douar.
●(1910) EGBT 67. C'hwi a lako ma dilhad war ar lansen 'barz an armel.
●(2005) SEBEJ 125. (Ar Yeuc'h) Ha fi zo deut e ker !
(3) [empl. avec le v. être] Vous.
●(1557) B I 424. Huy eu (...) / En e decet a dle net succedaff.
(4) [empl. comme forme d'insistance après un v.] Vous.
●(1530) J p. 59a. Hoz comsou cref am groa greuet / Bet creis an coudet credet huy, tr. «Vos paroles pleine de force me troublent jusqu'au fond du cœur, croyez-le bien.» ●(1612) Cnf 27a. pe-rac ez edoch-huy aman. ●(1625) Bel 118. pere ozheus huy lauaret ?
(5) [empl. comme pour renforcer une prép. P2] Vous.
●(1557) B I 659. En enor dichuy heb muy quet, tr. «en votre honneur seulement.» ●(1580) G 57. Ach Doe za pe da lech guenechuy, tr. «Ah ! Dieu donc, où aller avec vous ?» ●(1612) Cnf 4. rac dihuy e lauar ma calon. ●(1621) Mc 75. da renonc diff ma hunan à palamour deochuy.
●(1728) Resurrection 2723. Demat dachui Joseph a Arimathia.
(6) Setu c'hwi : vous voilà.
●(14--) N 134. Setu huy en Hibernia, tr. «Vous voici en Hibernie.» ●(1647) Am 641. Boa boa, chetu chuy bagol meurbet resolu, tr. «Bah ! Bah ! vous voici gaillard, bien résolu.».
(7) [empl. après un subst.] Vos … à vous.
●(1557) B I 575. An deu darnou houz costou huy, tr. «Vos côtes ne sont-elles pas en lambeaux.»
●(1872) GAM 30. arrebeuri ar persoun hag ho re c'houi.
- c'hwial
- c'hwib .1
- c'hwib .2c'hwib .2
m.
I. Voleur.
●(1879) ERNsup 149. c'houip, c'huib, voleur, fripon.
II. Bezañ c'hwib evel an dour : voir dour.
- c'hwib .3c'hwib .3
s. –où (agriculture) Boucle à groin de porc.
●(1934) BRUS 272. Une boucle à porcs, tr. «un huib –eu.»
- c'hwibañc'hwibañ
voir c'hwipat
- c'hwibanc'hwiban
m. & adv.
I.
(1) M. Sifflement émis avec la bouche.
●(1499) Ca 114a. Huyban den. g. sifflet.
●(1659) SCger 110b. sifflet, tr. «c'huiban.» ●154b. huiban, tr. «siflet.» ●(1732) GReg 866b. Un coup de siflet de la bouche seule, tr. «Un taul c'huyban. p. taulyou c'huyban.»
●(1849) GBI I 34. o klewet ann aer-Wiber, / O c'huibanad war lez ar ster. / Ha ma lare dre he c'huiban, / Na euz dimizi 'med unan.
●(1925) FHAB Eost 306. C'houiban eur martolod laouen. ●(1927) GERI.Ern 84. c'houiban V[annetais] huiban m., tr. «Sifflement (de la bouche).»
(2) Adv. A-c'hwiban : (donner un coup) violemment.
●(1580) G 667-668. Tro da gront dyouz hon ty, ha na deus muy dyot, / Pe me roy dyt breman a huyban var an chout, tr. «Détourne ton grognement de chez nous, et ne reviens plus, imbécile, / Ou je vais te donner en sifflant sur la joue.»
II. Mont e gan da c'hwiban : voir kan.
- c'hwibanad
- c'hwibanadegc'hwibanadeg
f. –où Concert de sifflets.
●(1927) GERI.Ern 85. c'houibanadeg f., tr. «concert de sifflets.»
- c'hwibanadenn
- c'hwibanatc'hwibanat
v. intr.
I. (en plt de qqn) Siffler avec la bouche.
●(1499) Ca 54a. Czutal en huybanat est idem. ●114a. Huybanat. g. siffler.
●(1659) SCger 110b. siffler, tr. «c'huibannat.» ●154b. huibanat, tr. «sifler.» ●(1732) GReg 866b. Sifler de la bouche seule, tr. «C'huybana. c'huybanat.»
●(1853) GBI I 108. O kana hag o c'huibanad, tr. «Il chantait et il sifflait.» ●(1866) FHB 100/380a. Gwech e c'houiban, gwech e kan. ●(1868) GBI I 496. Ann tad war-lerc'h o c'huibanad, tr. «Le père suivait en sifflant.» ●(1876) TDE.BF 92b. C'houibanat, v. n., tr. «Siffler avc la bouche.» ●(18--) SBI II 48. Me a gane, a c'huibane, ma c'halonic a oa gê, tr. «Je chantais, je sifflais, mon petit cœur était gai.»
II. par ext.
(1) (en plt des oiseaux) Siffler.
●(1909) KTLR 181. Al laboused (…) en em lakeaz da c'huibanat.
(2) (en plt des serpents) Siffler.
●(1849) GBI I 34. o klewet ann aer-Wiber, / O c'huibanad war lez ar ster. / Ha ma lare dre he c'huiban, / Na euz dimizi 'med unan. ●(1867) FHB 119/114b. eun aer o c'houibana.
(3) (en plt du vent) Souffler.
●(1866) BOM 8. Ar stourm, o c'hwibanad, / Pa zraill derven ar c'hoad, tr. «les sifflements de la tourmente brisant le chêne dans le bois.»
●(1907) PERS 327. an avel, o c'huibanat a dreuz garanou ar gofesion. ●(1912) MMKE 32. An ezennig o c'houibanât. ●(1917) LZBt Gouere 43. Awel grenv a grogas da c'hwibanat.
- c'hwibanell
- c'hwibaner
- c'hwibanerezhc'hwibanerezh
m. Sifflement de la bouche.
●(1927) GERI.Ern 84. c'houibanerez m., tr. «Sifflement (de la bouche).»
- c'hwibanezc'hwibanez
coll. (botanique) Carottes sauvages.
●(1931) VALL 98a-b. Carotte sauvage, tr. «c'houibanez T[régor].»
- c'hwibanus
- c'hwibedenn
- c'hwibennc'hwibenn
f. c'hwibed (entomologie) Moucheron.
●(1856) VNA 27. un Moucheron, tr. «un Huiben.» ●(1868) FHB 191/276b. eur c'houiben, eur gueillennen pe eur bellen. ●(1870) FHB 294/262a. Perâg laza laboussig ar c'hoad (engoulevent,) pehini a zistruj kemment a fubu pe c'huibed ? ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 180. acelfin pellat en huibet.
●(1913) AVIE 267. Hui e sil un huiben hag e lonk ur hanval. ●(1915) HBPR 198-199. Hon treid a zo kemeret gant eur c'huiben all hag a rear anezhi, ar chik. Bemdez e rankomp hen tenna deuz ho c'hroc'hen gant spillou.
- c'hwibet
- c'hwibezc'hwibez
coll.
I.
(1) Vermine, poux.
●(1947) TNOG 5/23. (Tregor ha Goelo) C'hwibez, ak. astuz (vermine). En em gaskalat en abeg d'ar c'hiwbez. Un anv-stroll e vije moarvat.
(2) Callosité qui vient sous la queue des chevaux et dans l'intestins des bovins.
●(1942) VALLsup 27b. Callosité qui vient sous la queue des chevaux et aux vaches dans l'intestin, tr. «c'houibez T[régor].»
II. sens fig. Tennañ c'hwibez da ub.
(1) Raconter des histoires, des propos insensés à qqn, la faire à qqn.
●(1908) PIGO II 95. Me ne gredan ket eur (lenn = eun) hanter gir eus ar c'hojou-ze. Me ne ve ket tennet c'hwibez d'in.
(2) Tirer les vers du nez à qqn.
●(1931) VALL 777b. tirer les vers du nez à qqn, tr. «tenna c'houibez da u.b. T[régor] popul[aire].» ●(1951) LLMM 25/37. Ha kaer am boa tennañ c'hwibez diganti a-zivout he c'hoar ha danvez he fried, ger ebet ne...
- c'hwiblaerc'hwiblaer
m. –on [& par erreur -ien] Filou, escroc.
●(1879) ERNsup 149-150. c'houib-laer, pl. on, voleur, adroit, filou, escamoteur, accapareur. Trég[uier], Goello. ●(1896) GMB 570. En pet[it] Trég[uier] riblaër a été transformé en c'houip-laer, qui veut dire «celui qui vole un voleur.»
●(1955) VBRU 36. An dispac’herien, ar c’hwiblerien a bep seurt ne vezent ket pell o kavout ibil da stouvañ an toull-se.
- c'hwibon
- c'hwibu
- c'hwibu-moui
- c'hwibu-tan
- c'hwibuenn
- c'hwidolenn
- c'hwigc'hwig
s. Ober c'hwig =
●(1957) ADBr lxiv 4/451. Au Bourg-Blanc (...) Entre enfants : «Sao da zig ma rin c'hwig» (Ober c'hwig c'est mettre à quelqu'un la main horizontalement sous le menton, de façon à comprimer un peu la gorge).
- c'hwigell-c'hwigell-
voir uigell- / ugeol-
- c'hwik ha c'hwekc'hwik ha c'hwek
interj. Onomatopée qui imite le bruit du grincement des souliers.
●(1950) LLMM 23/30. hag he botoù-lêr ober c'hwik ha c'hwek da bep kammed a ra !
- c'hwil .1c'hwil .1
m. –ed
I. (entomologie) Coléoptère.
●(1499) Ca 114a. Huyl. g. escharbot.
●(1659) SCger 155a. huill, tr. «escarbot.»
●(1869) SAG 53. an nemorant d'ar c'huiled… ●(1876) TDE.BF 92b. C'houil, s. m., tr. «Escarbot, scarabée ; pl. c'houiled.» ●(1877) FHB (3e série) 9/66b. Ma na vije nemedoc'h-u da zifen ar belek en deuz ho padezet, e fidoustac'h e c'helfe mont da zebri c'huiled.
●(1907) VBFV.bf 33a. huil, m. pl. ed, tr. «coléoptère, escarbot.» ●(1913) KANNgwital 127/294. Ma zon c'huiled dioc'h an noz, / Glao antronoz, tr. «Hannetons bourdonnant le soir, / Pluie demain.»
II. (en plt de qqn)
(1) Homme malin, rusé.
●(1913) PRPR 108. Bet e oa eur c'houil anezan, mare oa bet. ●(1947) YNVL 77. Ar c'hwil kozh ! ●101. Ur c'hwil eo ar Proux-se, n'eo ket gwir, tudoù ? ●(1967) BAHE 33. Pichon = kanfard, c’hwil, paotr fin, paotr da zisfiziout dioutañ h.a. Hennezh a zo ur pichon : kentoc’h gant ur ster gwashaat. Ne vez implijet nemet evit paotred. Evit ar merc’hed e leverer : honnezh a zo ur baborez, ur ganfardez, ur gavalez h.a. ●(1974) YABA 23.02. Moned e hram de zisklériein jistr ! e reskonde en deu huil.
(2) Yann ar c'hwil-dokez : personnification des gens malins.
●(1902) PIGO I 153. Eur breur da Yan ar C'houil Dokez e oa, zur.
(3) Champion.
●(1973) BAHE 79/69. ur c'hwil ez out war da vicher.
(4) Paillard.
●(17--) EN 230. Deud (a)man, mam ar c'huiled, tr. «Venez ici, mère des paillards.»
(5) Voyou, vaurien.
●(1905) BOBL 21 janvier 18/2f. ar c'houiled louz a skoe evelse ar Vretoned.
III. (jeu) Galoche.
●(1996) VEXE 308. La galoche (ar c'hwil), morceau de bois haut d'environ six centimètres et large de quatre, est posée sur le sol, derrière une pierre.
IV.
(1) Rous evel ur c'hwil(-derv) : très hâlé, brun.
●(1935) ANTO 4 (T) *Paotr Juluen. Eun tamm paotr a c'hiz koz, berr e ziouar ha doun e gof, pell etre e zaoulagad en e benn o virvi evel sellou ur sparfell, ha rous e groc'hen evel kroc'hen eur c'houil. ●(1954) VAZA 34 (T) *Jarl Priel. Naet evel re un aotrou e veze e zaouarn evito da vezañ ken rouz, pe dost, ha diveskell ur c'hwil-derv. ●(1957) AMAH 58 (T) *Jarl Priel. Ken rous e zremm ha divaskell ur c'hwil-derv. ●(1962) TDBP Ia 36 (T). Te a zo arru rouz 'vel eur c'hwil, tr. J. Gros «tu es (devenu) hâlé (ou : bronzé) comme un hanneton.» ●(1978) PBPP 2.1/254 (T-Plougouskant). Rous evel ur c'hwil, tr. J. le Du «bronzé comme un hanneton.»
(2) Sot evel ur c'hwil-derv : très sot.
●(17--) CHal.ms ii 160. Etourdi comme un haneton, tr. «sot el un huil’ derf.»
●(1936) IVGA 47 (Ki) Y. Drezen. Ar re sot egistoc'h, sur ! C'houi 'zo sot giz eur c'houil-dero.
(3) Krog ar c'hwil en ub. : être atteint par la malchance.
●(1935) CDFi 8 juin (L) *Ab-Sulio. Ar c'houil a zo krog ennomp ! Sorset ar vatimant ! ●(1936) CDFi 11 janvier (L) *Ab-Sulio. Ar c'houil a zo krog ennoun ! a youc'has, e kembraeg, ar c'homodor Ab Owen. ●(1949) KROB 13/13 (L) *Ab-Sulio. Pa vez krog ar c'hwil pe an dichañs en unan bennak, e vez pell o tiskregi : an divada a zo diaes da zistaga.
(4) Ambaraset evel ur c'hwil en ur varilh der : être très embarrassé.
●(1898) MELu IX 285 (T-Pleraneg). Anbaraset vel eur c'houil en eur varil der, tr. E. Ernault «Embarrassé comme un escarbot dans un baril de goudron.»
(5) Boudal ar c'hwil gant ub. : être très en retard la nuit.
●(1924) NFLO. Retard. je serais très en retard la nuit, tr. Loeiz ar Floc'h «boudal a ray ar c'houil ganen.»
- c'hwil .2c'hwil .2
m. (argot de La Roche-Derrien) Travail, job, boulot.
●(1885) ARN 39. Travail. – Br. : labour. Arg[ot] : C'houil. D'où le verbe c'houila, travailler. – N'euz ket a c'houil, il n'y a pas de travail. Bean a zo da c'houila ? Y a-t-il à travailler ? ●(1893) RECe xiv 268. an añbrelhin a oa deut da c'houes eur rup (...) da c'houl c'houil.
●(1967) BAHE 54/26. pare da gregiñ gant ar c'hwil. ●(1975) BAHE 87/12. muioc'h troet eget e vreur war ar c'hwil. ●13. C'hwil : labour.
- c'hwil .3c'hwil .3
m. Sexe féminin.
●(c.1842) MAR 25-26. Em c’houill neuze a voutan ma bizied, / Dôna m'hallan.
- c'hwil-beuzel
- c'hwil-briketc'hwil-briket
adj. (entomologie) Cicindèle.
●(1931) VALL 123a. Cicindèle, tr. «c'houil-briket. pl. c'hwouiled-briket.»
- c'hwil-dervc'hwil-derv
m. (entomologie)
I. Hanneton Melolontha melolontha.
●(1659) SCger 65a. hanneton, tr. «cuill dero.» ●168a. quildervv, tr. «hanneton.»
●(1876) TDE.BF 92b. C'houil-dero, s. m., tr. «Hanneton. A la lettre, scarabée de chêne ; pl. c'houiled-dero.»
●(1907) VBFV.bf 33a. huil-derù, tr. «hanneton.» ●(1927) GERI.Ern 85. c'houil-derv, tr. «hanneton.»
●(2005) SEBEJ 73. (Ar Yeuc'h) le lâchage des vil dero, les hannetons.
II.
(1) Rous evel ur c'hwil-derv : voir c’hwil.
(2) Sot evel ur c'hwil-derv : voir c’hwil.
- c'hwil-Douec'hwil-Doue
m. (entomologie) Coccinelle.
●(1868) SBI I 16. C'huilic Doue, tol da voad.
●(1907) VBFV.bf 33a. huilig-Doué, tr. «coccinelle.» ●(1919) DBFVsup 33a. huilig Doé, tr. «bête à bon Dieu, coccinelle.» ●(1934) BRUS 247. La coccinelle, tr. «huilig Doué, m.» ●(1982) PBLS 370. (Langoned) c'hwilig-Doue, tr. «coccinelle.»
- c'hwil-du
- c'hwil-glas
- c'hwil-kaoc'hc'hwil-kaoc'h
m. (entomologie) Bousier.
●(1732) GReg 429a. Fouille-merde, escarbot, tr. «C'huyl-cauc'h.» ●(1744) L'Arm 141b. Escarbot, tr. «Huil-cauh.. létt-cauh. m.»
●(1870) FHB 294/262a. ar re anvet c'hwiled-bouzel pe kaoc'h. ●(1876) TDE BF 92b. C'houil-kaoc'h, tr. «s. m. Bouzier, fouille-merde. – C'houil, sacarabée, et kaoc'h, excréments. Il fouille les excréments.»
●(1904) DBFV 111a. huil kaoh, pl. huiled kaoh tr. «bousier.» ●(1931) VALL 78. Bousier, tr. «c'houil-kaoc'h m. pl. c'houiled-.» ●(1934) BRUS 246. Un bousier, tr. «un huil-kaoh.»
- c'hwil-kaoc'ha
- c'hwil-kaoc'haerc'hwil-kaoc'haer
m. (entomologie) Bousier.
●(1732) GReg 429a. Fouille-merde, escarbot, tr. «c'huyl-cauc'haër.»
●(1879) ERN.sup 159. c'houil-koc'har, Lanr[odec], bousier.
●(1904) DBFV 111a. huil kauhér, pl. huiled kauhér tr. «bousier.» ●(1924) DGEShy. c'huil koc'her, s. m. bousier, "fouille-merde", Floc'h 1924. (d'après HYZH 59/302).
- c'hwil-kornekc'hwil-kornek
m. (entomologie) Lucane, cerf-volant.
●(1659) SCger 155a. huill cornoc, tr. «cerf volant.» ●(1732) GReg 145b. Cerf-volant, insecte volant, sorte d'escarbot, tr. «C'huyl-qornecq. p. c'huyled-qornecq.» ●(1744) L'Arm 49b. Cerf-Volant, tr. «Huile-gornêc.. létt gornêc. m.»
●(1876) TDE.BF 92b. C'houil-kornek, s. m. tr. «Cerf-volant, insecte.»
●(1907) VBFV.bf 33a. huil-kornek, tr. «cerf-volant.»
- c'hwil-krugc'hwil-krug
m.
(1) (zoologie) Scorpion.
●(17--) TE 463. Sorti e ras ag er voguêdèn-ze carhuèt-lann, de béré é hoai bet reit ur bouvoër haval doh hani en huill-gruguêt ar en doar.
●(1861) BSJ 120. er bouvoér de guêrhet ar en airon hag ar en huil-cruguèd.
(2) (entomologie) Cerf-volant, lucane.
●(1963) EGRH II 116. c’hwil-krug m., tr. « cerf-volant. »
- c'hwil-Mae
- c'hwil-radenc'hwil-raden
m. (entomologie) = (?) Criquet (?).
●(1935) LZBl Gwengolo/Here 170. tud ar mision zo e brezel ouz ar c'houiled-raden.
- c'hwil-rous
- c'hwil-sant-Yannc'hwil-sant-Yann
m. (entomologie) Lucane cerf-volant.
●(1982) LIMO 08 janvier. Doujet e vezè kentoh en hwiled Sant-Yann. Ged en aon marsé a voud krabiset ged o herniér luemm.
- c'hwil-tannc'hwil-tann
m. (entomologie) Hanneton.
●(1866) FHB 67/119b. ar c'huilet tant pere a ra droug avechou pa vez re anezho (…) ar c'huilet tant hag ar prenvet guenn a bere e savont. ●(1876) TDE.BF 92b. c'houil-tann, s. m., tr. «Hanneton ; pl. c'houiled-tann.»
●(1927) GERI.Ern 85. c'houil-tann, tr. «hanneton.» ●(1990) TTRK 165. c'hwiled-tann, ar pezh a veze distaget peurvuiañ «c'hwiled-tant».
- c'hwilañ .1c'hwilañ .1
v. intr. (argot de La Roche-Derrien)
(1) Travailler, bosser.
●(1885) ARN 39. Travail. – Br. : labour. Arg[ot] : C'houil. D'où le verbe c'houila, travailler. – N'euz ket a c'houil, il n'y a pas de travail. Bean a zo da c'houila ? Y a-t-il à travailler ? ●58. Piou a dai arc'hoaz da c'houila ? Hon jes, tr. «Qui viendra demain traailler ? Nous.»
●(1893) RECe xiv 269. N'oñn ket ped lañp zou oñ c'houilañ baz ar c'houes.
(2) (sexe) Baiser, sauter.
●(1885) ARN 41. on dit d'un homme et d'une femme qui ont une nombreuse famille : ar re-ze ho deux c'houilet ervad (ceux-là ont travaillé beaucoup, ils ont beaucoup d'enfants). ●Le «voyage à Cythère» se traduit par un certain nombre de verbes. On connaît déjà c'houila.