Devri

Recherche 'dam...' : 197 mots trouvés

Page 1 : de dam-1 (1) à damc_hell (50) :
  • dam .1
    dam .1

    adv. Presque.

    (1) [devant un subst.]

    ●(1867) LZBt Gouere 333. hag e teujomp dam vignoned.

    ●(1903) MBJJ 112. Dam c'hoant am euz da laret.

    (2) [devant une prép.]

    ●(1865) LZBt Gouere 20. ar misioner (...) a veo dam evel eur person e touez he barisioniz. ●(1865) LZBt Here 53. dam evel o vervel. ●(1867) BUE 104. an noz a dremene, dam war hec'h hed, o pedin. ●171. diskiant dam-beteg ar gonnar. ●201. dam dre-holl e veo ar zonj euz ar patroniach-ze.

    ●(1931) VALL 205a. derrière lui, le serrant de près, tr. «dem war e lerc'h.» ●(1958) BLBR 110/4. Laouig a zo dem war bouez-traon. (d'après Kannadig Landi Meurz-Here 1957)

    (3) [devant un adv.]

    ●(1866) LZBt Gouere 151. leun dam-awalc'h e oa. ●(1866) LZBt Gwengolo 182. meur a denn fuzuil o strakal dam-war eunn dro. ●183. ankoat dam-diouztu, hon poanio hag hon ankenio.

    ●(1911) BUAZperrot 108. dem e kichen. ●(1936) FHAB Ebrel 127. aman en deus dem atao an notenn uhela. ●(1977) PBDZ 757. (Douarnenez) demwar-lerc'h, tr. «presque derrière.»

    (4) [devant un adj.]

    ●(1967) BRUD 26-27/37. Dam memez n'oad edont. ●(1968) LOLE 86. dam-memez tra.. ●(1970) BHAF 245. skoliataet dam-memez tra. ●(1974) BAHE 82/28a. dam memes oad e oant.

    (5) [devant un v.]

    ●(1951) BLBR 36/14. hag e lavaras, dem o c'hoarzin, dem o ouela : «A ! set amañ greun a zoare !...

    (6) =

    ●(1866) LZBt Ebrel 116. hep goud dam d'ann holl.

  • dam .2
    dam .2

    interj.

    (1) Dame !

    ●(1905) KDBA 17. Geou dam. ●(1906) DIHU 8/137. «Dam ! er mestr, nen don ket sur erhoalh kauz. ●(1985-1986) ADEM 121. Dam, ouian ket me a bezh bro oant-int... a Blewigner.

    (2) Loc. interj. Afi dam ! : éh bien dame !

    ●(1974) YABA 28.09. «Ur lé e glasket ? émé-ean. Afidam, dav e vo d'oh lakat er priz, rak mé e zo mé er Lé. ●30.11. «Afi dam ! e laras Albaod dehon ! ●(1975) 21.03. «Afi dam ! émé er ganiterv, nen don ket aveid doned de benn ag er lon vil-man.

  • dam .3
    dam .3

    f. –ed Dame.

    ●(1790) MG 63. un dam pihuiq. ●(17--) VO 44. En dam e bieu er guær-se e zou hanhuét complæsance.

    ●(1856) GRD 243. Mèn é het-hui ? e laré un dé sant Ambroès d'un dam…

    ●(1904) DBFV 40a. dam, f. pl. ed, tr. «dame.» ●(1907) VBFV.bf 11a. dam, f. pl. ed, tr. «dame.»

  • dam .4
    dam .4

    f. –où (jeu) Dame.

    ●(1732) GReg 242b. Dame, terme de jeu, tr. «Dam. p. damou.» ●Le jeu de dames, tr. «C'hoary 'n damou.»

    ●(1904) DBFV 40a. dam, f. pl. ed, tr. «pion au jeu de dames.»

  • dam .5
    dam .5

    s. (botanique) Herbe aux chats.

    ●(1732) GReg 491b. L'herbe au chat, l'ortie roïale, tr. «An dam.»

    ●(1876) TDE.BF 97b. Dam, s. m., tr. «Herbe aux chats, germandrée, chataire, plantes.»

  • dam- .6
    dam- .6

    (grammaire) Préfixe diminutif.

    ●(1732) GReg 264b. Demi (…) En terme de mépris, tr. «dem.»

    ●(1927) GERI.Ern 88. dam-, dem-, tr. «préf. diminutif qui adoucit.»

  • damaik
    damaik

    adv. Tout à l'heure (futur et passé).

    ●(1870) FHB 286/196b. ar meulodiou o peuz roët deomp dar maik.

    ●(1980) EBSB 49. (Ar vro vigoudenn) darmaik, tr. «bientôt.» ●(1982) MABL I 101. (Lesneven) penaos 'vezo reaksion a' pareñ damaik. ●(1983) PABE 123. (Berrien) damaik, tr. «tantôt, de suite.» ●(1996) VEXE 176. damaig e vo tomm dit (tout à l'heure tu auras chaud !).

  • damalaouret
    damalaouret

    adj. Mordoré.

    ●(1889) ISV 464. al labouset coant ha dizrouk-ze, liou dem-alaouret dezho.

  • daman
    daman

    interj. Forme euphémique de «daonet».

    ●(1982) TKRH 79. Daman avat, eme Droniou, ar Jobenn zo bet o lâret din : reiñ dezhi hardizh mar kemere ! ●Daman avat, eme Tad-kozh, goulenn digant Naig-vras aze e Koatavi.

  • damañ
    damañ

    form. verb. [de *deuit amañ] cf. zamañ. Donnez.

    ●(1867) GBI I 158. Dama, plac'h iaouank, 'r mouchouer, tr. «Donnez, jeune fille, ce mouchoir.» ●(18--) GBI I 294. Mar d'eo gant ar roue skrivet d'in, / Dama an nez-han, wit m'hen lenninn, tr. «Si elle a été écrite par le roi, / Donnez-moi là, pour que je la lise.»

    ●(1952) LLMM 32-33/131. (Douarnenez) Dam, damañ : deut din amañ, roit din. Damañ din ! Dam anezhi din ! ●(1967) BRUD 26-27/23. damañ anezañ din bremañ. ●(1968) BAHE 58/27. damañ din, paour, peadra da voueta ar «poud-fer».

  • daman die meigne
    daman die meigne

    interj. Forme euphémique de «daonet».

    ●(1982) TKRH 79. Daman die meigne ! Gra vat Jobenn, kemer 'ra vat. Alo traoù e-barzh ! emezañ d'ar bouetaer.

  • damanavezout
    damanavezout

    v. tr. d. Reconnaître à peine.

    ●(1878) EKG II 46. ma c'hellen zoken dem-anaout ar pez a lavare.

  • damani .1
    damani .1

    adj. & adv.

    I. Attr./Épith.

    (1) Souverain, puissant.

    ●(1530) Pm 109. Oar dro an guerches glan damany, tr. «Autour de la pure et puissante Vierge.» ●(1575) M 31-33. AN Lefr man damany da pep heny rial, / A comps á peuar fin, anterin terminal : / Pere da pobl an bet, so ordrenet detal, tr. «Ce livre souverain, à chacun fortement / Parle des quatre fins tout à fait dernières / Qui au peuple du monde sont ordonnées expressément.»

    (2) Triste, abattu.

    ●(1921) PGAZ 30. Kamalad a iea d'ar gear, trizt he benn, domani, ha nec'het a zoare. ●(1927) GERI.Ern 88. L[éon] damani adj., tr. «triste, abattu.» ●(1955) BLBR 86/11. ouz he gwelet ken damani, ha ken teñval he fenn, e kemeras truez !

    (3) Lent au travail.

    ●(1924) NFLO. lent au travail, tr. «domani out.»

    (4) Languissant, relevant de maladie.

    ●(1716) PEll.ms 332. un den damani, tr. «un homme languissant.»

    II. Adv.

    (1) Hardiment.

    ●(1575) M 711-712. Cridiff á guellomp glan, an tra man damany, / An ælez so roet, don myret hep quet sy, tr. «Nous pouvons tous croire ceci hardiment, / Les anges sont donnés pour nous garder, sans doute.»

    (2) Lentement.

    ●(1918) KZVr 273 - 26/05/18. Damani, tr. «lentement.» ●an den ze a gerze damani.

    (3) Tout à fait.

    ●(1580) G 408. A breman damany ene holl spy, tr. «Désormais tout à fait dans sa pensée.»

    (4) Certes.

    ●(14--) Jer.ms 16. Pan clevas damany / Menbry Baspasyan // Bout a Ierusalem., tr. « Quand Vespasien, je l’atteste, entendit certes / Etre de Jérusalem. » ●43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés » ●(1530) Pm 205. Dren leuenez man damany, tr. «Par cette joie, certes.»

    (5) Assurément.

    ●(14--) Jer.ms 84. Myret na sonet guyc un gueric byzvyquen / A Iesu Nazaret nepret a goez nep den, / Dydan poan damany, querz pep try ho dyren / Da bezaff dystruget, ha crouguet mar grear quen., tr. Herve Bihan « Prenez garde de ne dire rien, (pas) un seul petit mot jamais / De Jésus de Nazareth, jamais au sur de personne, / Sous peine certes, assurément, trois par trois d’être conduits, / Pour être tués, et pendus, si on fait autrement ». ●240. Den frysq isquyt Titus / damany gratius / Ha heatus dre musur, tr. Herve Bihan « Homme véritablement prompt, Titus, / Assurément gracieux / Et plaisant avec mesure. »

    (6) [empl. comme cheville pour la rime sans signification précise]

    ●(1650) Nlou 301. En Bezleem, credet, ez-aedy / Mat ha maou, en vn marchaucy, / An mabic bihan damany, tr. «Il se trouve à Bethléem, croyez-le, / bon et joyeux, dans une écurie / le petit enfançon glorieux.»

  • damani .2
    damani .2

    f. & conj. cf. domani

    I. F.

    A.

    (1) Domaine, royaume.

    ●(1580) G 161-162. Fragan em damany ha hui ha ho pryet / Duet mat glan pep heny huy ha huy ra vyhet, tr. «Fragan, dans mon royaume et vous et votre épouse / Soyez les très bien venus, chacun, vous, et vous.»

    (2) Domaine, propriété.

    ●(1732) GReg 299b. Domaine, droit de proprieté, tr. «damany. p. damaniou.» ●Accroître son Domaine, tr. «Crisqi e zamany.» ●Domanial, tr. «a aparchant ouc'h an damany, a so eus an damany.»

    (3) Domination, pouvoir, souveraineté.

    ●(1557) B I 26. me lacay plen pep heny / Em damani hac em liam, tr. «je mettrai chacun entièrement sous ma domination et dans mes liens.» ●33. didan ma damany, tr. «sous mon pouvoir.» ●(1580) G 492-493. Car an mor bras a scler pan duy e prêt ez duy / Hac e gouloy glan dydan e damany, tr. «Car la grande mer, évidemment, quand viendra son moment, elle viendra / Et elle couvrira tout sous sa puissance.»

    ●(1852) MML 138. dindan domani Satan. ●(1872) ROU 107b. Je ne suis plus sous sa verge, tr. «N'emaoun mui dindan e zomani.»

    ●(1907) BOBL 22 juin 143/2e. ken e vezint tennet deuz damani galloud Pariz, ne vo frankiz ebed. ●(1918) LZBt Mae 27. En gwirione, kalz ezetoc'h eo bewan en kristen eget en pagan ha domeni Satan a zo poaniusoc'h da zougen eget hini hon Zalver. ●(1927) GERI.Ern 88. damani f. V[annetais], tr. «Puissance.» ●(1939) KOLM 45. ne vennent ket a du erbet a zamani er ré aral.

    (3) Victoire.

    ●(1910) ISBR 31. ou damani méhus.

    (4) État de qqn qui relève de maladie.

    ●(1716) PEll.ms 332. Damani, tr. «Tristesse, abatement, nonchalance, langueur ; L'état d'un homme qui relève peu à peu et avec peine d'une grande maladie.»

    B. [en locution]

    (1) Kaout damani war ub., udb. : avoir du pouvoir sur qqn, qqc.

    ●(1835) AMV 207. anaout ho tomani souveren varnon ha var an oll grouadurien. ●(1852) MML 114. Mari (…) a neus (…) eur certen domani voar ar prison-ze.

    ●(1880) SAB 12. anaout ac anzav ar gvir, an domani oc'h euz var an oll.

    (2) Bezañ an damani gant ub. : régenter, diriger.

    ●(1872) ROU 72b. Il a l'administration (la gestion) de tout, tr. «ne reer netra nemet dre e zorn. Ganta ema an domani.»

    (3) Lakaat udb. e damani ub. : mettre qqc. au service de qqn.

    ●(1874) FHB 495/198b. Mil bennoz ive d'an autrou (...) en deuz bet ar vadelez da lakaat e vapeur e damani an enezidi.

    (4) Bezañ dindan damani ub. : être sous l'autorité de qqn.

    ●(1792) BD 897. men ameus prouinsou dindan ma damany, tr. «J'ai des provinces sous ma domination.»

    ●(18--) SBI II 265. Ha me 'zo breman dindan ho damani, tr. «Et moi, je suis désormais sous leur autorité.»

    ●(1920) MVRO 37/1a. trec'het ganto, lakeet dindan o damani, ha digeltieket a yez hag a relijion.

    II. Loc. conj. En damani ma : parce que, à cause que.

    ●(1903) MBJJ 93. An dour-ma, a ver rekouret gantan, en damani n'eo ket stank dre aman an andonio hag ar goajo glao. ●111. e plij muioc'h d'ar Fransizien en em dennan enni, en damani m'eo an Tado-ze euz Bro-C'hall. ●235. en damani ma zo gantan muioc'h a dro. ●243. en damani ma talc'h aman læc'h Frans. ●266. 'Toue sur, en damani na zell ket ken berr Mahometiz ouz ar voskeen-man. ●362. En damani = à cause de, parce que.

  • damaniañ
    damaniañ

    v. intr.

    (1) (en plt du bruit) Diminuer.

    ●(1962) GERV 78. pa voe damaniet d'an trouz en-dro deañ. ●169. damania : ameni, kuñvaat.

    (2) (en plt de qqn) Se calmer, montrer moins d'ardeur.

    ●(1961) LLMM 88/314. o verzout e oant goubet d'en em zifenn d'ar mud, e tamanias d'ar re a glaske o zapañ.

    (3) Être triste, abattu.

    ●(1647) Am 732. Me a ya d'am zy da zamania, tr. «Je vais chez moi pour me désoler.»

    ●(1927) GERI.Ern 88. damania, tr. «être dans l'abattement.»

    (4) Ralentir.

    ●(1938) CDFi 21 mai. ne zonje ket er c'horn-tro a oa o vont d'ober. Re ziwezat e c'hoanteas damania.

  • damanier
    damanier

    m. –ion Domainier. cf. domanier

    ●(1732) GReg 299b. Domanier, ou domainier, proprietaire de sa terre, tr. «Damanyer. p. damanyéryen.»

  • damanius
    damanius

    adj. Domanial. cf. domanius

    ●(1732) GReg 299b. Domanial, ale, qui appartient au domaine, tr. «damanyus.»

  • damant .1
    damant .1

    m. –où

    I.

    (1) Soin, souci, ménagement.

    ●(1659) SCger 112a. soucy, tr. «sourci.»

    ●(1867) MGK 48. Ne vije bet damant d'he ler.

    ●(1927) GERI.Ern 88. damant m. Soin, souci, ménagement (d'eur gwenneg, pour ne pas perdre ou dépenser un sou).

    (2) Kaout damant ouzh : ménager.

    ●(1867) MGK 95. Kaout truez oc'h an tiek hag oc'h he ialc'h damant.

    ●(1924) ZAMA 204. sonj am eus ivez en doa damant eus e gazeg…

    (3) Kaout damant da : ménager, épargner.

    ●(1868) GBI I 330. Ha posubl ve digant Doue, / Ve damant d’am dillad ho pe !, tr. « Serait-il Dieu possible / Que vous craigniez de salir mes habits ! »

    (4) Hep damant (ebet) : sans ménagement, sans se ménager.

    ●(1867) MGK 24. hep damant diskouezomp / Plegou kuz hor c'haloun.

    ●(1900) MSJO 228. pleustrit eb damant var al labour dies-se. ●(1911) BUAZperrot 222. Goude beza labouret heb damant ebed. ●(1912) MMKE xvi. Difennomp eta an tiegez ; poaniomp evitan hep damant.

    (5) Hep damant da : sans ménagement pour.

    ●(1911) BUAZperrot 143. Heb damant ebed d'e yec'hed na d'e vadou.

    II.

    (1) Crainte, inquiétude.

    ●(1838-1866) PRO.tj 193. Heb kaout an nebeuta damant e tigor frank he genou.

    ●(1927) GERI.Ern 88. damant m., tr. «inquiétude.»

    (2) Kaout damant o =

    ●(1996) GRVE 78. Kas an hucher d'am Ferson ? Eun tamm damant evelkent am-eus oh ober eun taol ar seurt-se.

    (3) Kaout damant da (+ v.) : craindre de.

    ●(1906) KANngalon Here 223. Arabad eo ken neubeut kaout damant da zispign eur guennek benag evit maga ar spered.

    III.

    (1) Kaout damant : être clément.

    ●(17--) ST 360. Pa oa et ar procez dirag ar parlamant / Eleiz a lavare d'ar roue kaout damant, tr. «Lorsque le procès fut déféré au parlement, grand fut le nombre de ceux qui prièrent le roi d'avoir de la clémence.» ●366. gras d'he da gaout damant ! tr. «puissent-ils montrer quelque pitié !»

    (2) E damant = (?) à cause de, en raison de // pour racheter (?).

    ●(1909) FHAB Eost 227. an ene ne varv ket, p'e guir ez ea deuz corf maro ar c'habiten e corf udur eun touseg e damant an torfed bras hen doa great.

    (3) Doléance.

    ●(1973) LIMO 07 avril. lakad dré skrid ou zamanteu, klemmeu hag avizeu.

    (4) (Taol) damant : plainte, gémissement.

    ●(1790) MG 298. Itré peb-taul demantt e achappou gueneoh, offret hou poénieu de Zoué.

    ●(1904) DBFV 43a. demant, m. pl. eu, tr. «plainte, lamentation.» ●(1938) DIHU 328/149. Un hoari aral e oè bet dehon lakat é lavreg ; deit e oè de ben neoah get éleih a boén hag a zamanteu.

  • damant .2
    damant .2

    voir damantiñ

  • damanterezh
    damanterezh

    m. Plainte(s).

    ●(1921) GRSA 329. Haval é trouz er gléañnatereh, huchereh, demantereh doh tarañnereh er gurun.

  • damantiñ / damant
    damantiñ / damant

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Soigner.

    ●(17--) ST 36. Evel-se e vezo ret d'he dud he zamanti, tr. «c'est ainsi que ses gens devront le traiter.»

    ●(1874) FHB 507/291a. ar vam a zeuaz d'he c'herc'hat evit he damanti er ger. ●(1874) FHB 515/356a. Re baour evit beza damantet en he zy. ●(1876) TDE.BF 97b. Damañti eunn den klañv, tr. «soigner un malade. C[ornouaille].»

    ●(1927) GERI.Ern 88. damanti v. a, tr. « soigner.»

    (2) Craindre.

    ●(1869) FHB 210/5b. an hevelep merc'hed, – ha fur eo ho damanti, rak flemm mad ho devez peur vuia.

    (3) Plaindre.

    ●(1904) DBFV 43a. demant –eien, v. a., tr. «plaindre.»

    (4) Se plaindre (de qqc.).

    ●(1939) RIBA 149. Hag er voéz (...) e zemant hé halonad hag e zeviz héh ankén a voéh ihuél.

    II. V. tr. i.

    A.

    (1) Damantiñ d'e gorf : se ménager, s'épargner.

    ●(1864) SMM 88. Breman e tamanter dezan, peb evez so evithan [ar c'horf]. ●(1867) MGK 81. Ne choumaz dibreder / Da zamanti d'he gorf.

    (2) Damantiñ ouzh an-unan : se ménager, s'épargner.

    ●(1862) JKS 72. Seul vui e tamantot breman ouz-hoc'h hoc'h-unan, ha seul vui ec'h heuliot gwall-ioulou ar c'hik.

    (3) Damantiñ d'ar boan : plaindre, ménager, épargner sa peine.

    ●(17--) EN 1672. me gastiou ma horf gand peb sort crueldet / eb damantin dar boain, balamour dam fehed, tr. «je châtierai mon corps avec toute sorte de cruauté, / sans me plaindre de la peine à cause de mon péché.»

    (4) Damantiñ d'e labour : travailler avec moins d'ardeur.

    ●(1921) FHAB Kerzu 318. Setu m'en doa ranket, war e zivezadou, / Damanti d'e labour ha d'e brezegennou.

    B. absol.

    (1) Hésiter à fournir, ménager.

    ●(1909) FHAB Even 182. kerz da voueta an dornerez ; arabet did damanti.

    (1) Hep damantiñ : sans hésiter.

    ●(1867) MGK 79. Ha dont hep damanti dioc'h-tu da labourat.

    ●(1911) SKRS II 160. Kerkent ha ma vezont guelet o tioan [an techou fall], e ranket dioc'htu hag heb damanti, ober brezel dezho. ●(1936) PRBD 122. Klaskit ho pec'hejou heb damanti tamm.

    III. V. intr.

    (1) Se plaindre, gémir.

    ●(1790) MG 128. ha liès m'hé lausquai peèl de zemant quênt ma tostèn de rein dehi er péh hi doai dobér. ●298. hi e zamantai hac e griai a bouis hé fèn. ●(1792) BD 3627. nin na damantomp en nep guis, tr. «Nous ne nous plaignons d'aucune façon.» ●(1792) CAg 117. Pe bouéh ê honnéh ë zemante / El-cè guet huannadeu calet ? ●(17--) TE 108. pèh ræson e eèll er-ré cablus ou dout de zemantt eid er péhiq ou dès dandur ?

    ●(1904) DBFV 43a. demant –eien, v. n., tr. «se plaindre ; gémir.» ●(1912) MMKE 110. He mouez eo a glevomp o tamant barz an tour. ●(1921) GRSA 203. Abrest en em laka de zemant ha de laret éma édan merùel.

    (2) Damantiñ a ri : il t'en cuiras.

    ●(1857) CBF 122. M'hen talvo d'id ! Damanti a ri ! tr. «Tu me le payeras ! Tu t'en repentiras ! » ●(1876) TDE.BF 97b. Damañti a ri, tr. «tu t'en repentiras, tu me le paieras !»

    (3) Se ménager.

    ●(1889) ISV 453a. Guelomp eta ep damanti / An droug en deus great pephini.

    (4) Avoir regret.

    ●(1927) GERI.Ern 88. damanti v. n, tr. « avoir regret.»

    IV. V. pron. réfl. En em zamantiñ : s'amender.

    ●(1867) MGK 93. Rak ma na deu d'am c'haout ha d'en em zamanti / Tesko diwar he goust mont da goumananti.

  • damantus
    damantus

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Qui ressent une douleur morale, douloureux, affligé.

    ●(1866) FHB 67/118b. Me bed an dud kisidik ha damantus da vont eun droad d'eun bennag euz an tier-ze da zeski beva ha mervel.

    ●(1933) MMPA 157. an eneou damantus. ●(1996) CRYK 120. Kalon Mari zo damantus, tr. «Le cœur de Marie est douloureux.»

    (2) Pitoyable.

    ●(1659) SCger 92b. pitioiable, tr. «damantus.» ●111a. soigneux, tr. «damantus.»

    (3) Bezañ damantus e-keñver ub. : être attentionné pour qqn.

    ●(1752) BS 187. mæs indulgeant ha damantus e quêver ar re-all.

    ●(1870) FHB 304/339b. pe gen damantus e voa bet e kenver ar barzed euz he amzer.

    (4) Bezañ damantus ouzh e gorf : ménager son corps.

    ●(1911) BUAZperrot 165. eur c'horf hag e oar bet re zamantus outan.

    (5) Bezañ damantus da : ménager (sa peine, son corps).

    ●(1869) FHB 224/114a. ne ket bet damantus de gorf.

    ●(1902) MBKJ 201. ne vijent ket ken damantuz d'ho c'horf. ●(1907) KANngalon Mezheven 429. morse ne veze damantus d'he foan. ●(1911) SKRS II 212. morse ne veze damantuz d'he foan. ●(1927) GERI.Ern 88. damantus, tr. « soucieux, qui craint (d'e dra pour son bien, qui l'épargne.»

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Regrettable.

    ●(1906) BOBL 24 février 75/1b. eun error vraz ha damantus meurbed. ●(1985) AMRZ 28. Gwechall, siwaz ! n'edo ket ar hiz da espern pe da vired an traou oz en tiegeziou diwar ar meaz, ar pez a zo damantuz braz.

    (2) = (?) Pénible, laborieux (?).

    ●(1866) FHB 70/140b. goude eur zarmon hir ha damantuz divar benn passion hor Zalver, o tiskenn euz ar gador e lavaraz d'in : Tad, gouzanv a ran. – Drouk-kof ha drouk claoun am euz.

  • damas
    damas

    m. –où

    (1) (textile) Damas.

    ●(c.1500) Ca 54b. g. Damas. g. idem. ●(1633) Nom 110b. Damascena, sculatata : de damas : damas.

    ●(1732) GReg 242a. Damas, étoffe de soye figurée, tr. «Damas. enntoff damas.» ●242b. Du damas noir, du damas rouge, &c., tr. «Damas-du, damas-ruz, &c.»

    ●(1848) SBI I 280. En satin hac en voulouz, en damas marellet, tr. «En satin et en velours, en damas moiré.» ●(1856) VNA 31. du Damas, tr. «Damaz.»

    ●(1904) DBFV 40a. damas, m., tr. «damas, soie à fleurs.»

    (2) Damasserie.

    ●(1848) SBI I 160. Miret c'hui ho tamezo d'an neb ho goulenno, tr. «Gardez vos damasseries pour qui en voudra.»

  • damasañ
    damasañ

    voir damasiñ

  • damaserezh
    damaserezh

    m. Damassure.

    ●(1744) L'Arm 432a. Damassure, tr. «Damassereah. m.»

    ●(1904) DBFV 40a. damasereh, m., tr. «damassure, dessin sur la toile damassée (l'A.).» ●(1914) DFBP 75a. damasserie, tr. «Damasërez.»

  • damasiñ / damasañ
    damasiñ / damasañ

    v. tr. d. Damasser.

    ●(1744) L'Arm 432a. Damasser, tr. «Damassein.»

    ●(1904) DBFV 40a. damasein, v. a., tr. «damasser.» ●(1914) DFBP 75a. damasser, tr. «Damasa.»

  • damaskinadur
    damaskinadur

    m. Damasquinure.

    ●(1931) VALL 179b. Damasquinage, tr. «damaskinadur m.»

  • damaskinañ
    damaskinañ

    v. tr. d. Damasqiner.

    ●(1931) VALL 179b. Damasquiner, tr. «damaskina.»

  • damaskinerezh
    damaskinerezh

    f. –ioù Damasquinerie (local).

    ●(1931) VALL 179b. Damasquinerie, tr. «damaskinerez l. (local) pl. ou.»

  • damaskinerezh
    damaskinerezh

    m. Damasquinerie (art).

    ●(1914) DFBP 75a. damasquinerie, tr. «Damaskinërez.» ●(1931) VALL 179b. Damasquinerie, damasqinage, tr. «damaskinerez m. (art).»

  • damaskinez
    damaskinez

    f. Damasquine.

    ●(1914) DFBP 75a. damasquine, tr. «Damaskinez.»

  • dambaouez
    dambaouez

    m. Demi pause.

    ●(1942) DIHU 369/37. d'en huehevet paz un damboéz, d'en deuzekvet ur poez.

  • dambar
    dambar

    adj. Relativement semblable.

    ●(1935) BREI 419/3c. Ar vamm he deus, e Breiz, eur pirc'hirinaj dembar da hini ar verc'h.

  • dambare
    dambare

    adj. À peu près guéri.

    ●(1905) IVLD 208. Dem-bare edon. ●223-224. dem-bare dija.

  • dambareañ
    dambareañ

    v. tr. d. Guérir à moitié.

    ●(1905) IVLD 279. Diskleria a ra he c'hlenved, hag e teu da voulla enn he leor eo bet dem-bareet ebken.

  • damblaen
    damblaen

    adj. Qui n'est pas plat.

    ●(1931) VALL 71b. Bombé, tr. «arc bombé (archit.), tr. «gwareg damblên.»

  • dambleat
    dambleat

    v. intr.

    I. V. intr.

    (1) Ruminer.

    ●(1904) DBFV 40a. dambléat, v. n., tr. «ruminer (Baud).» ●(1912) DIHU 87/131. é tanbléat en é veg.

    ●(1927) GERI.Ern 88. dambléat V[annetais] v. n., tr. «Ruminer.»

    (2) sens fig. Mâcher avec peine et dégoût.

    ●(1927) GERI.Ern 88. dambléat V[annetais] v. n., tr. «mâcher avec peine et dégoût.»

    II. V. tr. d. sens fig. Décrier.

    ●(1932) BRTG 74. é vehè bet ou zro en trenoz de vout daskenéet ha dambléet.

  • damblegañ
    damblegañ

    v. tr. d. Couder.

    ●(1931) VALL 160a. Couder, tr. «damblega.»

  • damboazh
    damboazh

    adj. Presque cuit.

    ●(1977) PBDZ 757. (Douarnenez) damboazh, tr. «presque cuit.»

  • damboner
    damboner

    adj. cf. deboner

    (1) (en plt de qqn) Débonnaire.

    ●(1767) ISpour 116. Heuruss er-ré e-zou damboner. ●191. dré unn imur mat ha damboner. ●(1790) Ismar 8. dré un imur mat ha dambonær peèllad doh en tabut.

    ●(1838) OVD 137. un isprid dambonær.

    ●(1904) DBFV 40b. danbonér, adj., tr. «bon, débonnaire, paisible.»

    (2) =

    ●(1838) OVD 162. er sourci réglet dré er garanté-zé, e zou ehué douce, tranquil ha dambonær.

  • dambrest
    dambrest

    adv. & conj.

    I. Adv.

    (1) Bientôt.

    ●(1862) BSH 64. Me distroyo d'ar guer d'am brestic, mar gallan. ●(1877) EKG I 97. hag a ia dembrest kuit dioutho.

    ●(1907) AVKA 49. Dam brestig e teujont d'ar c'hoste. ●(1920) LZBt Meurzh 15. Dambrest e kerzas an treo ezetoc'h.

    (2) Bezañ dambrest da : être sur le point de.

    ●(1935) BREI 397/1c. Pa voe dambrest an traou d'achui.

    (3) Loc. adv. Dambrest goude : tout de suite après.

    ●(1877) EKG I 120. Ker buan seiz tenn fuzil a oue klevet o tregerni dre vourk Plouaret, ha seiz tenn-all dembrest goude. ●225-226. Ha dembrest goude, ar vagig vian a ruze var ar mor varzu ar Fourn.

    II. Loc. conj. Dambrest goude ma : peu de temps après que.

    ●(1878) EKG II 233. Dembrest goude m'oa en em gavet e Kastel.

  • dambrez .1
    dambrez .1

    m. Imitation en mauvaise part.

    ●(1790) Ismar 104. en dambris e rér a unan-benac...

  • dambrez .2
    dambrez .2

    voir dambreziñ

  • dambrezer
    dambrezer

    m. –ion

    (1) Moqueur.

    ●(1924) DIHU 161/163. Rak a pe vè sontil un dén, en dambrézerion e lar anehon é ma ul laer !

    (2) Imitateur.

    ●(1938) DIHU 321/37. er uéh-man en des tosteit en diambrézour.

    (3) Dépréciateur.

    ●(c.1718) CHal.ms i. desdaigneur, tr. «disprisus, mambres, diampresour.»

    ●(1904) DBFV 45b. diambrezour, m. pl. –zerion, tr. «celui qui déprécie.» ●46a. dianprezour, m. pl. –zerion, tr. «celui qui dédaigne (Ch. ms.).»

  • dambreziñ / dambrez
    dambreziñ / dambrez

    v. tr. d.

    (1) Contrefaire, imiter en mauvaise part.

    ●(c.1718) CHal.ms i. contrefaire, tr. «dambriss'.» ●(1723) CHal 46. Dambrézein, ou diambrezein, tr. «Repeter ce qu'on a dit pour s'en mocquer.» ●(1744) L'Arm 330b-331a. Relever, tr. «Dambrézein.» ●(17--) VO 75. De gommance ind e zambris er-ré-ral.

    ●(1856) GRD 120. é gonzeu e vou dambriset é peb quis.

    ●(1904) DBFV 40b. danbrézein, dianbrézein, v. a., tr. «répéter par moquerie (Ch.).» ●danbriz, danbrizein, v. a., tr. «contrefaire ; imiter.» ●(1923) DIHU 144/278. Men dambrézou mé, eit obér goap anehon. ●(1934) BRUS 51. Contrefaire (q. q.), tr. «diambrézein.» ●(1938) DIHU 321/37. Più é er hansort e ven men diambrézein ?

    ►absol.

    ●(1767) ISpour 68. gobér goab, dambriss, &c.

    (2) Révéler, divulguer.

    ●(1904) DBFV 40b. danbrézein, dianbrézein, v. a., tr. «révéler, divulguer (Gr.).»

    (3) Dédaigner.

    ●(c.1718) CHal.ms i. desdaigner, tr. «disprisein, diampresein.» ●(1767) ISpour 413. hemp jamæss ou dambriss, jamæss hou disprisein, jamæss gobér goab à nehai. ●(1790) Ismar 188. hemb jamæs ou dambriss na gobér goab a nehai.

    ●(1904) DBFV 45b. diambrézein, diambréz, v. a., tr. «déprécier.» ●46a. dianprézein v. a., tr. «dédaigner (Ch. ms.).» ●(1907) BSPD I 172. ne hues groeit meit hun dianprézein.

  • dambrezus
    dambrezus

    adj. Qui imite, imitateur.

    ●(17--) VO 124. Dasson dambrisus, tr. (GMB 155) «écho imitateur.»

    ●(1904) DBFV 40b. danbrizus, adj., tr. «(écho), imitateur.»

  • dambriz
    dambriz

    voir dambrez

  • damc'hallek
    damc'hallek

    adj. À moitié français.

    ●(1936) BREI 441/1a. eur gazetenn demvrezonek, demc'hallek.

  • damc'haou
    damc'haou

    m. Demi mensonge.

    ●(1925) FHAB Mae 164. a-ziavêz d'ezi n'eus nemet gaou ha demc'haou, buhez a-lastrez ha maro.

  • damc'hell
    damc'hell

    adj. Brunâtre.

    ●(1954) VAZA 92. moc'haj damc'hell.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...