Recherche 'din...' : 143 mots trouvés
Page 1 : de din-1 (1) à dinaturin (50) :- din .1din .1
adj. Digne.
●(1499) Ca 63a. Din. g. dignez. ●(c.1500) Cb. g. intestable celluy qui nest pas digne de faire testament ou tesmoignage. b. vn den na deo quet din da bezaff test. ●(1530) Pm 26. Pan duy an fin din am buhez, tr. «Quand viendra la fin digne de ma vie.» ●54. Necessaer oae din an dra-se / E gouzuout, tr. «Il était nécessaire et digne que cette chose / Fût connue.» ●(1530) J p. 152b. He mab mat ha din, tr. «son bon et digne fils.» ●(1621) Mc 65-66. nen douff muy din da bezaff galuet hoz map.
●(1883) MIL 19. din d'en em gaout e penn ar Vretouned. ●(1894) BUZmornik 147. e vijent dinoc'h da dostaat ouz ann daol zantel. ●256. ann dina da zelc'her he blas.
●(1904) DBFV 52a. din, tr. «digne.» ●(1907) PERS 138. n'edont ket din, emezho, da zougen dillad priejou Jesus-Christ.
- din .2din .2
interj. Onomatopée qui imite le bruit d'une petite cloche.
●(1942) DIHU 372/83. Din ! din ! din ! Klohig bihan monati sant-Dukokan, ar zoareu Klegereg, e dinsé difonn en noz-sé.
- din .3
- dinac'h .1dinac'h .1
m. –ioù, –où Dénégation, refus.
●(1744) L'Arm 433a. Déni, tr. «Dinah.. heu. m.»
●(1847) FVR 1. dre ann dinac'h a reaz tudchentil Breiz da gas ho c'hannaded da Bariz. ●(1868) FHB 198/335b. he dinac'hiou ho-unan a rea he c'harout mui-och-vui.
●(1904) DBFV 56a. dinah, m. pl. eu, tr. «déni, désaveu.» ●(1907) AVKA 163. Dirak an dinac'h ze. ●(1910) MBJL 185. hen e-unan ac'h eas da glevet ha da zigemer o dinac'h.
- dinac'h .2dinac'h .2
voir dinac'hiñ
- dinac'hadenn
- dinac'hadur
- dinac'hañdinac'hañ
voir dinac'hiñ
- dinac'henn
- dinac'herdinac'her
m. –ion
(1) Celui qui renie.
●(1962) EGRH I 60. dinac’her m. -ien, tr. « celui qui nie, qui refuse. »
(2) Rénégat.
●(1962) EGRH I 60. dinac’her m. -ien, tr. « rénégat. »
(3) Dinac’her Doue : apostat.
●(1869) FHB 255/363a. pe ger criz oa an dinac'her Doue. ●(1870) FHB 266/38b. Beteg an dinac'her Doue Julian a lavare var he varo : trec'h out bet din, galilean.
- dinac'hetdinac'het
adj. Dénié.
●(1732) GReg 208b. Conviction, preuve évidente d'une verité que l'on avoit deniée, tr. «Prouvidiguez haznad eus a ur viryonez dinac'het.»
- dinac'hidigezhdinac'hidigezh
f. Dénégation.
●(1732) GReg 266a. Denegation, deni, negation, refus, tr. «Dinac'hidiguez.»
- dinac'hiñ / dinac'hañ / dinac'hdinac'hiñ / dinac'hañ / dinac'h
v. tr. d.
I. [avec un c.o.d.]
(1) Dénier.
●(1499) Ca 63a. Dinach. g. desnyer.
●(1732) GReg 266a. Denier, nier une chose, refuser, tr. «Dinac'h. pr. dinac'het.» ●(1752) PEll 228. Dinac'h, nier, refuser. ●(1857) GUG 102. Er péh e zenah er bed.
(3) Renier.
●(1732) GReg 804a. Renier Dieu, nier Dieu en jurant, tr. «dinac'h Douë.»
●(1839) BEScrom 272. d'hobér dehou dinahein Jésus-Chrouist.
(3) Abjurer.
●(1869) FHB 257/380a. ho lacat da zinac'h ho feiz. ●(1878) EKG II 246. dinac'ha ar feiz.
(4) Refuser (à qqn qqc. de dû).
●(1790) MG 106-107. En trenoz hou ç'amezecq e gouéh clan, ha quênt merhuel, ean e zisclæri d'é vugalé, en en dès prestét teoh argand. Er vugalé-ze é huélét en ou dinahét doh-t'ai, hou calhue dirac er Juge. ●109-110. é vugalé e zou bet deit de oulèn ou argand : mæs laqueit em boai int de drafiquein, ha n'em boai quet nezè de zaccor dehai. Goudé en diaul en dès men douguét d'ou dinahein, ha me mès sèntet doh-t'ou.
II. [avec un v., une subord.]
(1) Refuser (de faire qqc.).
●(1914) RNDL 48. Me hroézieu pamdiek e zénahan ou doén, tr. «mes croix journalières je refuse de les porter.»
(2) Nier (que).
●(1838) OVD 176. hanni ne ellou dinahein, arlerh en àssurance e ra d'emb en aviél, nen doé quet hur Salvér un amité douce ha spécial doh sant Yehan.
- DinamDinam
voir Dinan
- dinamit
- dinamitañdinamitañ
v. tr. d. Dynamiter.
- dinamiter
- dinamiterezdinamiterez
f. –ed Dynamiteuse.
●(1982) LLMM 210/51. ar vrasañ dinamiterez a zo bet biskoazh e Breizh.
- dinamm .1dinamm .1
adj.
I.
(1) (en plt de qqn) Sans défaut, parfait.
●(1530) Pm 217. Guerches dinam, tr. «Vierge sans tache.»
●(1732) GReg 255a. Sans défaut, tr. «dinam à.» ●Un homme sans défaut, tr. «Un dèn dinam.»
●(1876) TDE.BF 134b. Dinam, adj., tr. «Innocent, pur, sans souillure, sans tache ni péché.» ●(1891) MAA 78. dibaba an eneou dinam diouz an eneou kabluz.
●(1911) BUAZperrot 197. an Oan digailhar, dizaotr, disi ha dinam.
(2) Pur, sans tache.
●(1659) SCger 83a. net, tr. «dinam.»
●(1867) FHB 151/372a. da zerc'hel ho c'halon dinam a bec'het.
(3) Sans faute.
●(1867) MGK viii. ar brezoneg a gomzet e Kerzaoulaz (…) ne oa ket dinamm a-grenn.
II. Dinamm evel un ael : voir ael.
- dinamm .2dinamm .2
m. –ed Innocent.
●(1866) FHB 58/45a. ar brofessiez gaer a reaz Jeremi euz a vuntrerez an Dinammed santel.
- dinammañdinammañ
v. tr. d. Remettre (un estropié).
●(1732) GReg 370a. Remettre un estropié, tr. «dinamma. pr. et.»
- dinammded
- dinammerdinammer
m. –ion Celui qui ôte les défauts.
●(1943) FHAB Mezheven 309. Dirak 'n Doue Roue, dinammer hon nammou, / A ro d'it diveni testeni divarvel.
- dinamodinamo
m. Dinamo.
●(1903) MBJJ 127. An Tado o deuz eun «dinamo» pe eur mekanik da gaout ar sort sklerijen-ze.
- Dinan / DinamDinan / Dinam
n. de l.
I. Dinan.
●(1543) Cco 22. Dinan. ●(1546) Cco 46. Dinan. ●(1548) Cco 64. diã. ●(1576-1600) Cco 80. dinan.
●(1732) GReg 149a. Plaçzenn Dinam. ●290a. Dinamm. ●372b. Les États de Bretagne se tiennent à Dinan, tr. «Ar stadou a vreyz a zalc’heur bréma ê Dinam.» ●(c.1789) SD 19. Poupard, Deputet eus a Zinan.
●(1825-1830) AJC p. 280. dinam. ●(1847) FVR 112. ma vije paket e Kastel Dinan ann holl veleien. ●(1851) PENdast 90. en Kastell hag en Montroulez, e treger eo bed / E Dinam. ●(1857) CBF 131. Dinam. ●(1863) ST 6. Pontivy, Guerlesquin, Dinam ha Colline. ●(1865) FHB 13/104a. e Dinan. ●(1869) TDE.FB xviiia. Dinam. ●(1872) SON II 288. Jannet Helari, merc'h he mamm, / Brava plac'h iaouanc 'zo en Dinam. ●(1889) CDB 136. ’Barz en Dinam, en Sant-Malo, tr. «à Dinan, à Saint-Malo.»
●(1902) PIGO i 5. heman ’zo zur deut kwit euz a Zinam. ●(1905) ALMA 67. Dinan. ●68. Dinam. ●(1905) BOBL 19 août 48/3d. Marvat e vo dastumet en Ti ar Follien, en Dinam. ●(1910) ISBR 175. Ne oé bet nameit Jugon, Kempér, Dinan ha Redon en doé killourzet dohton un herrad ha dalhet mat a du get Bléz. ●(1923) FHAB Ebrel 4/135. mont a eure ganto beteg Dinan hag ac'hano e kerzas. ●(1933) BREI 319/4a. dont betek Dinam. ●(1943) ENUR 66. hag e skoas etrezek Dinan. ●(1974) TDBP III 239. Kaset eo bet da Zinam, aet he fenn diganti.
II. Kas ub. da Zinan : envoyer qqn à l’hôpital psychiatrique.
●(1920) LZBt Meurzh 16 (T). C'houi 'pije kasset hennez da Dinan ! ●(1970) BHAF 287. sklaer eo, evel lagad eun naer, e vo red kas ahanon a-benn ar fin da Zinam... ●note Ernest ar Barzig. "E departamant C.-du-N., e vez kaset eno - Doue d'o bennigo - ar baourkeiz paotred, kollet gante, kalz pe nebeud, o zamm spered." ●(1974) TDBP III 261. Te ac'h ay da Zinam ! – Me ac'h ay da jilgamm ? toi, tu iras à Dinan (à l'asile des fous) ! – Moi, j'irai (je deviendrai) boîteux ? ●282. Poent eo kas anezañ da di an dud sod (ou : da Zinam) ! ●(1977) TDBP II 480. Hennez a zo kaset da Zinam da di an dud sod.
III. Nom de famille.
●(1970) NFBT 60-61 N° 460. Dinam.
IV. [Toponymie locale]
●(1732) GReg 149a. Le champ à Dinan, la place publique de la Ville de Dinan. Plaçzeñ Dinam.
●(1847) FVR 112. ma vije paket e Kastel Dinan ann holl veleien.
- Dinaniz
- dinaondinaon
adj. Qui passe la faim.
●(1932) FHAB Mae 185. Eur pred mat eo ar yot-ze ; eur pred dinaon ha skanv hag aes labourat diwarnan. ●(1934) FHAB Mae 211. rak ar c'hig ha fars a vez kavet mad gand an holl ! Eur pred dinaon eo. ●(1944) DGBD 65. dinaonoc'h e oa [ar maniok] hervezo. ●(1962) EGRH I 60. dinaon a., tr. « qui permet de rester longtemps sans avoir faim. » ●ar yod a zo dinaon.
- dinaonetdinaonet
adj. Affamé.
●(1925) SFKH 5. Ésoh e vou d'er Roué pas hemb tauseu eit d'er peurkeh dén dinañnet pas hemb bara.
- dinaoniañ / dinaoniñ
- dinaoniñdinaoniñ
voir dinaoniañ
- dinaou .1dinaou .1
adj. En pente, déclive.
●(1732) GReg 273b. Chemin qui va en descendant, chemin en pante, tr. «hend dinaou. p. henchou dinaou.»
- dinaou .2dinaou .2
m., prép. & adv.
I. M.
(1) Pente.
●(1732) GReg 636a. La pente d'une montagne, tr. «An dinaou eus ar menez.» ●689b. Pante, le panchant d'un lieu, tr. «dinaou.» ●La pante d'une colline, tr. «An dinaou eus a un dunyenn.»
●(1857) CBF 17. Ha dinaou zo gant ann hent ?, tr. «Y a-t-il de fortes descentes ?» ●(1867) MGK 143. daoust ma'z euz dinaou. ●(1869) TDE.FB 265b. Descente, s. f. pente par laquelle on descend, tr. «dinaou, m. ; diribin m. ; diarros, m. G ; diskenn, m. Ces mots ne s'employent pas au pluriel.» ●(1890) MOA 203b. L'eau découle, grâce à la pente, tr. «dinaou a zo d'ann dour.»
●(1904) DBFV 56b. dinèu, m., tr. «pente.»
(2) Reiñ dinaou : donner de la pente.
●(1924) DIHU 155/76. Reit dineu d'hou kreu hag en hango um denno ér méz.
(3) Écoulement, courant de l'eau.
●(c.1500) Cb 86a. [fluaff] Jtem hic fluor / oris. g. decursion. b. dinou.
●(1847) MDM 298. ma vije atretenet mad ar steriou-ze, ma vije reoliet mad an dinaou anez-ho. ●(1856) GRD 260. ean e lausq er riviéreu de ridêc revé ou dinàu. ●(1866) LZBt Gouere 160. o veachin war riziero a enep dinaou ann dour. ●(1872) ROU 80a. L'eau peut s'écouler, grâce à la pente, tr. «dinaou a zo d'an dour.» ●(1877) BSA 126. cueza a ra el lenn, ha gant an dinaou euz an dour, eo casset buhan dindan ar rod.
(4) Ce qui s'écoule, égout, écoulement.
●(1744) L'Arm 125b. Egout, tr. «Huérr ou Huiérr, de gondui enn dineu louss ag unn ti.»
●(1904) DBFV 56b. dinèu, m., tr. «égoût, écoulement.»
(5) Source.
●(1861) BSJ 138. en dachen a béhani é ten er Jourdain é zineu.
(6) (domaine maritime) Reflux, jusant.
●(1857) CBF 115. Dinaou zo gand ar mor, tr. «la mer baisse.»
II. Loc. prép. En dinaou da : en contrebas de.
●(1918) LZBt Mae 34. da derri douar en dinaou da geriadenno Lolofi ha Kanname.
III. Loc. adv.
(1) War-zinaou, àr-zinaou : en déclive, en pente.
●(1744) L'Arm 277a. Pente-douce ou en glacis, tr. «Tra aligéd ar zineu.»
●(1931) VALL 188a. Déclive (terrain), tr. «war zinaou.» ●(1964) ABRO 40. Neuze a (lire : e) rankis goleiñ va zi gant reñkennadoù pleñch lakaet war-zinaoñ.
►[empl. comme épith.]
●(1931) VALL 207a. (chemin) qui va en descendant, tr. «war zinaou.» ●(1955) STBJ 148. gwaremmou war-zinaoñ.
(2) A-zinaou : à torrent.
●(1530) J 190a. Ma daou lagat, a livat plen / Rentet a dinou dazlou yen, tr. «Versez, mes yeux, versez des flots de larmes.»
- dinaou .3dinaou .3
voir dinaouiñ
- dinaouenn
- dinaouet
- dinaouiñ / dinaoudinaouiñ / dinaou
v.
I. V. intr.
(1) Couler, découler.
●(14--) N 1790. Ha maz duy tenn goazretdennou ha feuntenyou a dinouo, tr. «Qu’il vienne beaucoup de ruisseaux, et des fontaines couleront.» ●(1576) Cath p. 24-25. ha bede an amser presant ez dinaou an eol hep cessaff he relegou santell, tr. «et jusqu'au temps présent il découle de l'huile, sans cesse, de ses saintes reliques.» ●(1612) Cnf 71b. goat an noblaff oll, pe-heny à dinaou, hac a scuill ves à costez Iesus-Christ. ●77a. an goat-sé, pe-heny à dynou ves à nezy. ●(1650) Nlou 54. An goat dan traou a dinaouas, / A het é costez ez diloffas, / Voar é bisaig quent ez flaychas, / Hac euff guelet à remedas, tr. «Le sang s'écoula au sol ; / le long de son ventre il jaillit / sur son visage avant qu'il ne bougeât / et il guérit sa vue.»
●(1659) SCger 33a. couler, tr. «dinaoui.»
●(1868) KMM 249. Piou a lavaro n'ema ket an oll grassou etre e daouarn, evit o ingala d'an dud ; p'eo i eo a laca anezo da zinaoui, da ziredet eus an Ee var an dud. Evel ma lacaer ar vouaziou dour da zont, da zinaoui eus ar mor pe euz al lennou braz. ●(1872) ROU 80a. Découler, tr. «Dinaoui.»
●(1904) DBFV 56a. dinaouein, tr. «découler.» ●56b. dinèuein, dinèu, v. n., tr. «s'écouler, descendre, parl. d'un liquide.»
(2) Pulluler.
●(1659) SCger 99a. pulluler, tr. «dinaoui.»
●(c.1718) CHal.ms iii. pulluler, tr. «Cresquein, dihoannein, dinaoüein (?).» ●repulluler, tr. «dinaouein didarzein, gluemmein, boutein poussein a neue.»
●(1904) DBFV 56a. dinaouein, tr. «pulluler.»
II. V. tr. d.
(1) Verser, répandre.
●(1499) Ca 63a. Dinou. g. fonder espandre. ●197a. [teuziff]. g. fondre comme cire. la. liqno/as Jtem liquor/eris depo. vide in dinou. ●(c.1500) Cb 64b. [dinou] fondito / as frequentatium. b. dinouaff scuyllaff.
●(1744) L'Arm 400a. Verser, tr. «Dinéhuein.. huétt.»
●(1904) DBFV 56b. dinèuein, dinèu, v. a., tr. «verser.»
(2) Verser (à boire).
●(1499) Ca 63b. Dinou da euaff. g. verser a boyre. ●(c.1500) Cb 64b. Dinou pe reiff da euaff g. verser a boire.
●(1856) VNA 183. à moins qu'il ne verse à boire, tr. «a vihannoh ne zinneu d'ivèt.» ●187. Versez-moi un coup de vin rouge, tr. «Dineuet deign ur uéh gùin ru.» ●(1857) LVH 329. na matet-é er guin e zinéhuet em houpen ! ●(1876) TDE.BF 135a. on dit dinaoui da eva, verser à boire.
(3) Égoutter.
●(1904) DBFV 56b. dinèuein, dinèu, v. a., tr. «égoutter.»
(4) Donner de la pente.
●(1876) TDE.BF 135a. Dinaoui, v. n., tr. «Donner de la pente descendante relativement à un lieu.»
- dinaouusdinaouus
adj. Versable.
●(c.1500) Cb. [treiff] versilis. et hoc le. g. versable. b. dinous.
- dinaoziañ
- DinarzhDinarzh
n. de l. Dinard.
(1)
●(1915) KRVT 153/2c. war hent Dinard da Zant-Lunêr. ●(1943) ENUR 14. nevez kempennet va blev gant gwellañ barver Dinarz.
(2) [Toponymie locale]
●(1943) ENUR 29. Tremen a reas dre Borzh-Gwenn hag e tizhas buan Beg Belfarz.
- dinas
- dinaskdinask
adj.
(1) (en plt d'un animal) Qui n'est pas attaché.
●(1869) TDE.FB 68a. La vache n'est pas attachée, tr. «dinask eo ar vuoc'h.»
(2) sens fig. Libre de faire ce qu'on veut.
●(18--) CST 36-37. postur a oa ennan dre ma tlee beza dinask e-pad eun hanter-zizun.
●(1907) KANngalon Meurzh 356. ma vo lezet [an Iliz] dinask. ●(1909) BOBL 03 avril 223/1a. sitoaianed vad, sitoaianed dinask. ●(1914) KANNgwital 139/426. evit ma vezo ar beleg dinask evit ober kement zo en he garg.
- dinaskañ / dinaskiñdinaskañ / dinaskiñ
v. tr. d. Détacher (une bête à cornes).
●(1732) GReg 279a. Detacher les bêtes à cornes attachées pour paître, ou à l'étable, tr. «Dinasqa. pr. disnasqet.» ●(1744) L'Arm 106a. Detacher (...) Les bêtes à corne, tr. «Dinassquein.»
●(1869) TDE.FB 272b. Détacher les bêtes à cornes de l'étable, tr. «dinaska ar zaout (On appelle nask, le lien avec lequel on les attache à l'étable.).»
●(1903) CDFi août-septembre (d’après KBSA 67). Ha Per da zinaska ar Vriz. ●(1904) DBFV 56a. dinasklein, v. a., tr. «détacher les bêtes à cornes.» ●(1962) EGRH I 60. dinaskañ v., tr. « lâcher une bête de sa place. »
- dinaskiñdinaskiñ
voir dinaskañ
- dinatur .1dinatur .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqc.)
(1) Cruel.
●(1575) M 2392. poaniou dynatur, tr. «des peines extraordinaires.»
●(1803) MQG 5. O maro dinatur ! pa c'heus lipet Barba. ●(1834) APD 80. en em rejouisa en ur fêzon dinatur eus a valeuriou ho qeverrerien. ●(1896) LZBt Mae 2. lac'hadek ken dinatur ?
(2) (en plt de nourriture) De mauvaise qualité.
●(17--) CBet 1357. Al lousou a so glas, ha dinatur, ha cri, tr. «Les herbes sont vertes, de mauvaise qualité et crues.»
●(1869) FHB 240/247b. ar yeod hag ar peuri a deu ennhan [en douar priellek], a zo korzennek ha dinatur.
(3) (?) Dur (?).
●(1920) FHAB Meurzh 268. miz meurz a zo eur miz avelek ha dinatur.
(4) Malsain.
●(1904) DBFV 56a. dinatur é kerhet diarhén, tr. «il est malsain de marcher nu-pieds.»
B. (en plt de qqn) Cruel.
●(17--) TE 186. Er mab dinatur-ze.
●(1861) BSJ 213. n'ou doé quet guellet laquat én ou chonge é oé hanni a nehai dinatur er-hoalh eit gobér un torfæt quer blaouahus.
●(1904) DBFV 56a. dinatur, adj., tr. «dénaturé, cruel.» ●(1906) BOBL 13 octobre 108/3d. pred eo lakaat he c'herent dinatur da zonjal eun tam en o zorfejou. ●(1909) FHAB C'hwevrer 51. difeiz pe dinatur, unan pe unan, pe an eil hag egile eo ar gerent. ●(1962) EGRH I 60. dinatur a., tr. « cruel, dénaturé. »
II. Adv. Cruellement.
●(1530) J p. 11a. Un rifier sclacc diblas ha dissaczun / Eguyt lacat difuat ha dinatur / A crenn ennhy an re so afuyus, tr. «une rivière glacée, fade et dégoûtante où l'on jette, sans miséricorde et sans pitié, les envieux.»
●(1904) DBFV 56a. dinatur, adv., tr. «cruellement.»
- dinatur .2
- dinaturañ / dinaturiñ
- dinaturdeddinaturded
f. Cruauté.
●(1821) SST.ab ix. Dinaturdet en dec cohan a nehai peré e vennas lahein hou brer Joseb.
- dinaturerezh
- dinaturetdinaturet
adj. Dénaturé.
(1) (En parlant de qqun).
●(1943) VKST Meurzh/Ebrel 257. n’eo nemet eur Breizad dinaturet.
(2) (En parlant de plantes).
●(1974) TDBP III 205. Meur a c’horadenn yaouank a zo marvet diwar ed dinaturet, tr. « plus d’une jeune couvée (de poussins) est morte après consommation de blé dénaturé »
- dinaturiñdinaturiñ
voir dinaturañ