Recherche 'dir...' : 320 mots trouvés

• dir
  dir

  m. –où

  I.

  (1) Acier.

  ●(14--) Jer.ms 145. Hep clou dir en tyryen ez grear Marheyen preux, / Ha bout trech an mechy hep sy oar ho dyu geux, tr. «Sans arme d'acier dans le pays on fait de preux chevaliers, quoique la morve soit victorieuse sans doute sur leurs lèvres.» ●(1499) Ca 64a. Dir. g. acier. ●(1633) Nom 249a. Chalybs, stomanta, nucleus ferri, acies ferri : acier : dirr.

  ●(1732) GReg 11a. Acier, fer, rafiné, tr. «Dizr. Diir. Van[netois] Dir.» ●(1744) L'Arm 6b. Acier, tr. «Dire. m.»

  ●(1904) DBFV 56b. dir, m., tr. «acier.»

  (2) C'hoari gant an dir : se battre en duel à l'épée.

  ●(1893) IAI 122. an urz da c'hedal daou-ugent dervez abarz c'hoari gant an dir.

  (3) An dir en avel : l'épée dégainée, au clair.

  ●(1741) RO 4412. Deut an dir en nauel ma commancomp hoary.

  ●(1890) MOA 171a. Mettre l'épée au clair, tr. «lakaat dir enn avel.»

  II.

  (1) Kaout ur galon dir // Bezañ dir e galon // Bezañ dir war e galon // Kaout ur galon ken kriz hag an dir // Bezañ deuet e galon da vezañ dir // Bezañ ur galon houarn ha dir en e greiz : être sans cœur, être cruel envers les autres.

  ●(1732) GReg 11a. Des cœurs d’acier, tr. «Calounou qer caled evel an dizr.» ●(1795) CB I 52. Pa-s-te eur galon dir e-teuffes da grenan / O voellet corf da vreur, pe en stat eo eman.

  ●(1877) EKG I 287 (L) L. Inisan. Va c'haloun a ioa deuet da veza dir. ●(1878) EKG II 77 (L) L. Inisan. Mez eur zoudard, kaloun ker kriz hag an dir, a roaz d'ezhan eur buntad ker kren, m'hen taolaz, dreist an treujou, var he benn er porz, e touez an teil. ●226. Eur galoun houarn ha dirr a ioa enn he greiz !

  ●(1924) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 35 (T) F. al Lay. Dir e galon enep an drue; e-pad e vuhe a varner, gwelet an nevoa gwaz, pegen gwaz, ha gwasoc'h c'hoaz, hag e gonsians, pell amzer a oa abaoe, ne finve ken en e greiz. ●(1926) FHAB Eost 305 F. M.. Dizamant e oa eun tammig re ouz sempladurez an den : dir a oa war e galon; heulia a rae kelennadurez Jansenius.

  (2) Bezañ dir war (e fas, e dal, e vizaj, e zaoulagad) : être sans peur, sans effroi.

  ●(1741) RO 2159 (T). Mes esom en deffo da vout dir voar e fas. ●(17--) EN 71 (Go). Rac se eb deferin, mar sou dir voair o fas / Lequet cleve no torn rac me sou voair ar plas, tr. G. Dottin «Aussi sans différer, s'il y a de l'acier sur votre face mettez l'épée à la main, car je suis en place.»

  ●(1866) FHB 74/175a (L) G. Morvan. Hennez en doa soudardet hag a voa dir var ho fas !

  ●(1908) PIGO II 91 (T) E. ar Moal. Du-man zo unan goz hag a zo dir war he fas. Mes an de e fello d'ei kas ac'hanon d'an oferen... ●(1908) FHAB Mae 136. Setu ive, Jakes, petra raffe ar Franmasouned ma c'hen em gavche gant-ho potred vad, dirr var ho zal, teod ha kil-dorn dez-ho da stanka ho ginou, da zec'ha ho fri, m'ar bez red, d'ar glabousserien divergont ha digristen ha da ober dezo chom er par. ●(1934) FHAB Eost 324. Tud yaouank a zo breman hag a zo dir war o zal, ha gwad kristen en o c'halon. ●(1962) TDBP II 112 (T). Lavar dezi evel a gari, honnez na raio van ebed : honnez a zo dir war he fas (he daoulagad), tr. J. Gros «dis lui ce que tu voudras, elle n'en tiendra pas compte (elle ne se troublera pas) : elle a de l'acier sur la figure (ou les yeux) (elle est cuirassée, hardie, effrontée).» ●(1978) PBPP 2.1/133 (T-Plougouskant). Homañ zo dir war he bizaj, tr. J. le Du «elle est éffrontée /lit. il y a de l'acier sur son visage./»

  (3) Kalet evel dir : être très dur.

  ●(c. 1680) NG 539 (G). Calon callet euel dirë / Ha yaint eual er scler, tr. R. Hemon «Heart hard as steel an cold as ice.»

  ●(1910) FHAB Here 298 F.-M. Mazéas. o breac'h kalet ha pounner evel dir var ar bed holl. ●(1924) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 112 (T) F. al Lay. Ha kroget o deus ennoc'h gant o beg du, kalet evel dir, lemm evel eun aotenn ? ●(1925) FHAB Mae 173 (L) Y.-V. Perrot. O c'halonou a oa deut da veza kalet evel dir. ●(1926) FHAB C'hwevrer 66 *Dir-na-Dor. Gant hon diouvrec'h kalet evel an dir. ●(1965) BRUD 21/44 (K) Y. ar Gow. Ho youl 'zo ken kalet ha dir.

• dirabañs .1
  dirabañs .1

  adj. En pente.

  ●(1876) TDE.BF 138a. Dirabañs, adv., tr. «En pente.»

  ●(1931) BREI 189/2c. Elec'h m'eo gleb ar park, e touller eur fôz, troet war eun tu dirabans.

• dirabañs .2
  dirabañs .2

  m. & adv.

  I. F. Pente, versant.

  ●(1896) GMB 574. diribin (...) en pet[it] Trég[uier] dirabañs.

  ●(1907) BOBL 11 mai 137/3a. An hent a zo diribanz gantan eno. ●(1914) DFBP 79b. declivite, tr. «diribanz.» ●241. pente, tr. «diribanz.» ●(1918) LZBt Mae 38. war dirabas ar c'hleun 'oa dirakan. ●(1918) LZBt Gouere 3. War dirabas eur mene. ●(1921) LZBt Here 12. war dirabaz eun dosen. ●(1931) VALL 725a. pente du talus, tr. «dirabañs.» ●(1935) CDFi 14 decembre. Roc'h-al-Laz (...) kludet war zirabans eun tarnod a-zerz. ●(1956) LLMM 59/35. War ziribañs ar roz. ●(1987) MZLC 121. Kastell ar Roc'h-Yagu, gant gwez kaer war an dirabas en-dro dezhañ.

  II. Loc. adv.

  A. Rabañs-dirabañs : (chemin) qui monte et descend sans cesse.

  ●(1931) VALL 477b. qui a des montées et des descentes, tr. «rabañs-dirabañs.»

  B. War-zirabañs.

  (1) En déclive, en pente.

  ●(1922) LZBt Mezheven 11. douarou war dirabaz betek lenn Albert. ●(1927) GERI.Ern 109. war zirabañs adv., tr. «En pente, en descendant.» ●(1931) VALL 547a. en pente, tr. «war-(zi)rabañs.»

  (2) Mont war zirabañs : aller en se rétrécissant.

  ●(1989) WRMS 52. E Madras ez eus eun templ hindouist mentet uhel, doare ar re a weler peurvuia war al leoriou. An tour anezañ, gand 15 pe 20 a haridou, a ya war zirabaz euz an traoñ d'an neh, a zo kizellet e bevar gostez.

• dirabañser
  dirabañser

  m. –ion Celui qui dit des paroles insensées.

  ●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Lannuon) eun dirabanser eo an hini a lar sort komzou.

• dirabañsiñ
  dirabañsiñ

  v. intr. Dire des paroles insensées.

  ●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Lannuon) Dirabansi, laret kojou diskiant a-dreuz hag a-hed.

• diradenañ
  diradenañ

  v. tr. d. Ôter, arracher la fougère (d'un endroit).

  ●(1732) GReg 519b. déraciner la fougere de (...) Plouyai, tr. «diradenna plouye.»

  ●(1876) TDE.BF 138a. Diradenna, v. n., tr. «Déraciner et enlever les plants de fougère.» ●(1882) CDFi 124-4 novembre p 3. Kompeza Braspartz, / Dic'hasta Poullaouen, / Diradena Plouie : / Tri zra re ziez da Zoue.

  ●(1925) FHAB Genver 38. kompeza Brasparz, diveina Berrein, diradena Plouye. ●(1931) VALL 37a. Arracher (d'un champ) la fougère, tr. «diradena (eur park).» ●(1955) STBJ 9. kompeza Brasparz ; Diradena Plouie. ●(2002) MVAHU 158. (An Uhelgoad) Pevar dra 'n-eus ket bet gallet / An Aotrou Dou ober gwech ebed : / Plennaad Brasparz / Diradenna Plouyé / Diveina Huelgoad / Dihasta Poullaouen, tr. «Il y a quatre choses / que Dieu n'a jamais pu faire : / Aplanir Braspartz, / Arracher les fougères de Plouyé, / Arracher les pierres du Huelgoat. / ‘députaniser' Poullaouen.»

• diraez .1
  diraez .1

  m.

  (1) Atteinte.

  ●(1931) VALL 44a. Atteinte, tr. «diraez.»

  (2) War-hed diraez : accesscible, atteignable.

  ●(1931) VALL 5b. Accessible ; qu'on peut atteindre, tr. «war-hed diraez.»

  (3) Er-maez diraez : hors d'atteinte.

  ●(1931) VALL 44a. hors d'atteinte, tr. «er-maez diraez.»

• diraez .2
  diraez .2

  v. tr. d. Atteindre.

  ●(1464) Cms (d’après GMB 175). Dirhaes, atteindre. ●(1499) Ca 64a. Diraes. g. attaindre. ●(c. 1500) Cb 60a. Diraes pe touchaff g. attaindre. l. attingo. ●(1521) Cc 98b. Dires alias touchaff. g. attaindre. l. attingo is.

  ●(1659) SCger 10a. attaindre, tr. «dirés.» ●143a. dirès, tr. «atteindre.» ●(1710) IN I 367. da zires bete quern ar menez. ●(1732) GReg 59b. Atteindre, parvenir à quelque chose, tr. «dirès. pr. dirèset. ãls, diraes. pr. et.» ●Atteignez-moi cette corbeille qui est la haut, tr. «dirèsit ar baner-ze diñ.»

  ●(1836) FLF 15. pa vel ervat ne allo derez bot. ●(1847) BDJ 45. Na hell ket map al lagad direz ar penn pelha.

  ●(1927) GERI.Ern 109. dir(a)ez, direza, dereza v. a., tr. «Atteindre.»

• diraezus
  diraezus

  adj. Accessible.

  ●(1931) VALL 5b. Accessible, tr. «diraezus.»

• dirag
  dirag

  m. –où

  (1) Devant (d'un vêtement).

  ●(1925) SFKH 34. un dirak jilet vihan.

  ●(2013) COSBI 124. an dirag neud, tr. «le plastron de fil (dans le nord).»

  (2) Partie avancée.

  ●(1932) BRTG 123. é labourat, ar dirageu ou hiri.

  (3) Face, front (de qqc.).

  ●(c.1718) CHal.ms ii. on a attaqué les ennemis de front, tr. «attaquet e bet en anemiset a dal, pe, dre ou dirac, attaquet e bet en anemiset a ben.»

• diraganiañ / diraganiat / diraganiñ
  diraganiañ / diraganiat / diraganiñ

  v. tr. d. Raviner.

  ●(1944) DGBD 121. gwalc'het ha diraganiet eo bet [an hent] gant ar barradoù glav. ●(1962) EGRH I 61. diraganiat, diraganiñ v., tr. « éroder, creuser (en plt de l’eau). » ●(1990) TTRK 23. un tammig hent gounezet gant ar strouezh ha diraganiet gant an dour. ●119. tu a oa da welout pebezh reuz en devoa graet an dour o tiraganiañ an hentoù.

• diraganiat
  diraganiat

  voir diraganiañ

• diraganiñ
  diraganiñ

  voir diraganiañ

• diragaoter
  diragaoter

  m. (religion) Devant d'autel.

  ●(1876) TDE.BF 138b. Dirag-aoter, s. m., tr. «Draperie ou devant d'autel.» ●(1890) MOA 225b. Draperie d'autel (devant d'autel), tr. «dirag-aoter, m.»

  ●(1904) DBFV 56b. dirag-autér, m., tr. «devant d'autel.»

• diragiñ
  diragiñ

  v. tr. d.

  (1) Refaire le devant.

  ●(1919) DBFVsup 17b. diragein, v. a., tr. «refaire le devant d'une chose.»

  (2) spécial. Mettre un devant (à une robe).

  ●(1919) DBFVsup 6a. barlennein (H[aut] v[annetais]), barlonnein (B[as] v[annetais]), tr. «mettre un devant dans une robe, autrement diragein.»

• dirailhañ
  dirailhañ

  v. intr. Dirailhañ war ub. =

  ●(1874) TLK I FHB 482/95a. Kement hini o doa kollet hag o doa keuz d'o arc'hant a ziraillaz var ar paour keaz Per.

  ●(1930) TLK II 22 (= réédition TLK I). a razailhas war ar paour keaz Per.

• dirak
  dirak

  prép., adv. & conj.

  I. Prép.

  A. spat. Devant.

  ●(1499) Ca 64a. Dirac. g. deuant. ●(1575) M 780. Dirazaff é lazrez, tr. «Devant lui (les objets) de son larcin.» ●1718. Ez querchset dirazaff, tr. «Qu'on amenât devant lui.» ●(1580) G 1119. Dyrac hon face, tr. «Devant notre face.»

  ●(c.1680) NG 43-44. Pe respondy der jugement, / Dirac Jesus hou roué puissant ? ●(1727) HB 59. Prosternet, va Doue, dirazoc'h a-speret. ●(1790) MG 35. ni e grèd bout dibarfæt dirac-t'ou, ha laquat hur chonge guet treu-aral ! ●(1792) BD 2310. eno creis diraan.

  ●(1818) HJC 288. tout en dud assamblet dirac zon. ●295. hui e gomparisseo dirac zé. ●(1844) LZBg 2^l blezad-2^l lodenn 32. abad ma vehen dirac-tai. ●(1860) BAL 64. Ar pec'heur, eme an Aotrou-Doue, a deu d'am difiout dirazon. ●(1861) JEI 296. en hani e hùélet cousquet dirac oh. ●(1868) KMM 32. un euriou demzigor dirazi. ●(1870) MBR 36. emint aze dira-z-oud. ●(1877) EFV 25. Quentéh direc er bobl é apparissas a drès é bèn ur gogussen ligùernus péhani en hum chanjas é deur hag er golhas pen-d'er-ben. ●(1888) SBI II 174. Dirac ann arc'h allians, tr. «Devant l'Arche d'alliance.» ●(18--) PEN 91/255. he c'heurio breïn diraan / gant a neveuz groet o welan.

  ●(1900) MSJO x. ar boblad tud a zo aze dirazout ! ●(1902) PIGO I 196. Eun ti a oa diragê. ●198. e blad leun diragan. ●(1903) MBJJ 247. Setu breman diragon. ●263. da zaoulinan diraki. ●286. e skrivont diragomp. ●(1907) BOBL 09 février 124/2f. e dier koz koz a lakee ar bourmenerien da chom boëmet diragê. ●(1907) BSPD I 125. é huélet dirak z-hé ur plah iouank. ●(1907) AVKA 83. na zonet ket an drompill dirakoc'h. ●95. Setu ma kasan ma ael dirakout evid ober da hent en az raog. ●105. na baro kammed dirakoc'h ar wirione. ●116. dirakhe ha dirak ar boblo. ●(1908) PIGO II 11. an hini a oa diraki. ●134. digoret an nor diragout. ●(1909) LZBt Du 5. lakeet dirac'hon. ●(1910) MBJL 25. laret o fater dirakan. ●47. dirakomp eur manac'h. ●(1910) MAKE 110. war ho taoulin dirazon. ●(1910) MBJL 31. batet dirake. ●135. dirakoc'h kaeran tra ac'h oufed gwelet. ●(1924) FHAB Ebrel 138. e mont d'he gwele dirazo.

  B. temp. Avant.

  ●(1576) H 24. Oreson da lauaret dirac an heuryou, tr. « A prayer to be said before the Hours. » ●(1612) Cnf 9b. Oreson da lauaret dirac an Confession.

  ●(1659) SCger 43b. deuant, tr. «quent euit, dirac, ebarz.» ●70b. deuant le iour, tr. «dirac an deiz.» ●(1727) HB 591. an tri Sul dirac demerc'her al ludu.

  C. sens fig.

  (1) En comparaison de.

  ●(c.1802-1825) APS 124. dérac hou madeleah.

  ●(1835) AMV 187. ha ne doun netra dirazoc'h.

  (2) De.

  ●(1925) CBOU 5/72. Alïes e vez aon dirak an neventiou.

  (3) Souzañ dirak udb. : reculer devant qqc. (à faire).

  ●(1866) LZBt Gouere 144. na souzan ket dirag al labour.

  ●(1933) MMPA 43. Ne souzo dirak netra evit danzen evurusted d'he c'hrouadur. ●56. na souzomp kammed dirak hon dever.

  II. Loc. prép.

  (1) Dre-zirak : (en passant) devant.

  ●(1949) KROB 14/11. Ha Chanig dre zirak an ti-ze.

  (2) E-dirak : devant.

  ●(1849) LLB 1903. É dirak er ruskad. ●2071. É dirak ma limaj.

  ●(1932) BRTG 2. obér er chachaden é dirak testeu. ●3. é vo groeit en taul krog é dirak deu dest.

  (3) A-du dirak =

  ●(1903) MBJJ 11. Adammigo bihan e tro ar Brovans a du diragomp.

  III. Adv. Devant.

  ●(1878) EKG II 56-57. n'oa nemed eur bern glaou… Azeza a rechomp dirag.

  IV. Loc. conj. Dirak ma : avant que.

  ●(1621) Mc 107 [lire : 109]. dirac maz dibry ha maz eufy.

  ●(1659) SC 52. Ag an dut santel a halle mont d'ar barados dirac ma vise maro hon saluer. ●(1727) HB 107. Gant Jesus dirac ma varvas.

  ►[form. conju.]

  S1 dirazon / dirakon / dirac'hon

  ●(1580) G 3. Dyrazoff.

  ●(1860) BAL 64. dirazon. ●(1870) MBR 272. dira-z-oun.

  ●(1909) LZBt Du 5. dirac'hon. ●(1910) MAKE 110. dirazon. ●(1903) MBJJ 247. diragon.

  S2 dirazout / dirakout

  ●(1870) MBR 36. dira-z-oud.

  ●(1900) MSJO x. dirazout. ●(1907) AVKA 95. dirakout. ●(1908) PIGO II 134. diragout.

  S3m dirazañ / dirakañ / diraktañ / dirakzañ

  ●(1575) M 780. Dirazaff. ●1718. dirazaff.

  ●(1790) MG 35. dirac-t'ou. ●(1792) BD 2310. diraan.

  ●(1818) HJC 288. dirac zon. ●(1856) GRD 236. dirac-z-hou. ●(18--) PEN 91/255. diraan.

  ●(1902) PIGO I 198 diragan. ●(1910) MBJL 25. dirakan.

  S3f dirazi / diraki

  ●(1868) KMM 32. dirazi.

  ●(1903) MBJJ 263. diraki. ●(1908) PIGO II 11. diraki. ●(1949) ENRO 294. Ha dre deir gwech e voe lakaet dirazi, tostoc'h-tostañ, ar voull-strink milliget.

  P1 dirazomp / dirakomp

  ●(1855) BDE 144. dérac-omb.

  ●(1903) MBJJ 286. diragomp. ●(1910) MBJL 47. dirakomp.

  P2 dirazoc'h / dirakoc'h

  ●(1727) HB 59. dirazoc'h.

  ●(1804) RPF 58. dérac-oh. ●(1861) JEI 296. dirac oh.

  ●(1907) AVKA 105. dirakoc'h. ●(1910) MBJL 135. dirakoc'h. ●(1907) AVKA 83. dirakoc'h.

  P3 dirazo / dirake / dirakte / dirakze

  ●(1818) HJC 295. dirac zé. ●(1844) LZBg 2^l blezad-2^l lodenn 32. dirac-tai. ●(1856) GRD 244. dirac-t-hai.

  ●(1902) PIGO I 196. diragê. ●(1907) AVKA 116. dirakhe. ●(1907) BSPD I 125. dirak z-hé. ●(1907) BOBL 09 février 124/2f. diragê. ●(1910) MBJL 31. dirake. ●(1924) FHAB Ebrel 138. dirazo.

  ►[form. comb.]

  S1 em dirak

  ●(1993) MARV xi 39. (Tregon) Jamez n'eus ket bet graet kemend-all sin ar groaz e-barz ma dirag !

  S3m en e zirak : devant lui.

  ●(1932) GUTO 46. kañnal kañnenneu én É zirak. ●(1934) DIHU 280/151. ne vourehen ket karéein dén én é zirak.

• dirakvarn
  dirakvarn

  adj. Sans préjugé.

  ●(1959) BAHE 18/14. sikour an dud a youl vat ha dirakvarn da welout sklaeroc'h. ●(1962) BAHE 31/1. komz en un doare dirakvarn. ●(1963) BAHE 34/8. ur studiadenn dirakvarn.

• diramailh
  diramailh

  adj. Intrépide.

  ●(1766) MM 15. D'o Beza paotret Diramaïl, tr. «tels hommes intraitables qu'ils fussent.»

  ●(1847) BDJ 52-53. Paotred diramail ha paotred diskorpul, / Krogherïen drus ha paotred dioc'h an drul.

  ●(1904) BMSB 87. N'euz 'meit tud diramailh, marfad a Gær Wazi, Garanet war o fas muzul o zotoni, – / Ar re ze a ra goab. ●(1927) GERI.Ern 111. diskramailh, diramailh, tr. «gaillard, courageux, qui n'a peur de rien.»

• diramas
  diramas

  adj. Qui mange de tout.

  ●(1982) PBLS 93. (Langoned) diramas, tr. «(qn) qui mange de tout avec appétit.»

• diramp
  diramp

  adv. À califourchon.

  ●(1982) PBLS 169. (Sant-Servez-Kallag) diramp, tr. «à califourchon.»

• dirampañ
  dirampañ

  v. intr. Décamper, détaler.

  ●(1923) BUBR 26/452. Klevet a reont anezo d'an daoulamm o tirampa.

• dirampet
  dirampet

  adj. Qui a les jambes écartées. cf. rampet

  ●(1978) BRUDn 17/17. a lavaras eur vaouez koz dirampet war eur gador e-tal ti Tante Fin’. ●20. dirampet = rampet.

• dirañ / diriñ
  dirañ / diriñ

  v. tr. d. Aciérer, garnir d'acier.

  ●(c.1718) CHal.ms i. acerer garnir d'acier, tr. «direin.» ●(1732) GReg 10a. Acerer, garnir d'acier un outil de fer, tr. «dizra. pr. dizret. dira. pr. diret. Van[netois] direin. pr. diret.»

  ●(1876) TDE.BF 138a. Dira, v. a., tr. «Aciérer.»

  ●(1904) DBFV 57a. direin, v. a., tr. «acérer, garnir d'acier.» ●(1914) DFBP 6b. aciérer, tr. «Dira.» ●(1931) VALL 7b. Aciérer, tr. «dira.»

• dirandoniñ
  dirandoniñ

  v. intr. =

  ●(1972) HYZH 75/11. Harzhal 'ra pa glev trouz ha dirandoniñ end-eeun pa wel tud pe loened disanvez.

• dirañj
  dirañj

  adj.

  I. Attr./Épith.

  (1) Dissipé, turbulent.

  ●(1839) BESquil 462. é ma hou pugalé dissènt, libertin ha dirange. ●(1841) IDH 62. ur youancquis dirange.

  ●(1934) BRUS 118. Dissipé, tr. «diranj.» ●174. Turbulant, tr. «diranj.» ●(1942) DHKN 17. Er ouréz péchanj e hrè dehi bout diranj elsé.

  (2) (en plt de qqc.) =

  ●(1942) DHKN 212. Un dra vat, diranj ne oè ket.

  (3) Grand, important.

  ●(1906) BOBL 02 juin 89/2f. ober eun tor diranj d'ar barrez. ●(1906) BOBL 21 juillet 96/3c. Eun tan gwall diranj a zo straket disul.

  II. Adv.

  (1) Très.

  ●(18--) SAQ II 100. Ne voa ket mad diranj.

  ●(1905) BOBL 19 août 48/3c. Ar prozision (…) a zo bet ar bla-ma kaër diranj ive. ●(1906) BOBL 06 octobre 107/1a. siou braz diranj. ●(1906) BOBL 15 décembre 116/2f. Fin eo diranj. ●(1956) LLMM 55/17. ne voe laket en gwerzh nemet un nebeudik anezho, o vezañ ma oant ker dirañj.

  (2) Beaucoup.

  ●(1929) MKRN 177. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Diranch… Beaucoup : Hen en em blij diranch er skol.

• dirañjamant
  dirañjamant

  m. –où Désordre.

  ●(1790) Ismar 126. Honnéh-è er ourièn ag en dirangemand én tiegueaheu.

• dirañjeal
  dirañjeal

  v. tr. d. Déranger.

  ●(1977) PBDZ 780. (Douarnenez) dirañjeal, tr. «déranger.»

• dirañjennet
  dirañjennet

  adj. Désenchaîné.

  ●(1821) SST iii. Direngennet u ol en diaulet.

• dirañjenniñ
  dirañjenniñ

  v. tr. d.

  (1) Désenchaîner.

  ●(1732) GReg 249a. Dechaîner, ôter la chaîne, tr. «Van[netois] dirañgenneiñ. pr. et.»

  ●(1904) DBFV 56b. diranjennein, v. a., tr. «déchaîner.» ●(1907) VBFV.fb 26b. déchaîner, tr. «diranjennein.» ●(1921) GRSA 361. Hag er paian gourhemennein diranjennein Jojeb.

  (2) par ext. Libérer.

  ●(1905) LZBg Gwengolo 198. a pe zas er Fransizion de ziranjennein Aljériis.

• dirañjet
  dirañjet

  adj.

  (1) (en plt de qqn) Débauché, dissolu.

  ●(1790) MG 370. Ur voès dirangét, pé ur verh libertin.

  ●(1839) BESquil 27. bugalé diranget ha libertin.

  (2) (Vie) dissolue.

  ●(1804) RPF 12. A ùerso é conduyai Augusten ur vuhé forh diranget. ●(1839) BESquil 27. é tonnet de vout devot ha vertuus, goudé ur vuhé diranget.

  (3) Grossier, impoli, obscène.

  ●(1838) OVD 97. hum accusein ag ur gueu distér, ag ur gonze un tamicg diranget.

• dirañjiñ
  dirañjiñ

  v.

  I. V. tr. d.

  (1) Déranger (qqn).

  ●(1901) LZBg 59 blezad-2^l lodenn 80. kement-sé e ziranj en dud aral.

  (2) Déranger (qqc.).

  ●(1821) SST 35. Jesus-Christ e sortias ag er bé hemp dirangein er mein pehani e ouai clos mat ar nehou.

  II. V. pron. réfl. En em zirañjiñ : se déranger.

  ●(1838) OVD 54. hum zirangein un tamicg.

• dirank-
  dirank-

  voir direnk-

• dirankon
  dirankon

  adj. (?) cf. dirukun (?)

  I. Attr./Épith.

  (1) Qui mange de grandes quantités.

  ●(1896) GMB 560. pet[it] Trég[uier] dirañkoñn, grand mangeur.

  ●(1970) BHAF 90. e vreudeur, dirankon, ordinal e-pign ouz tez o mamm. ●382. Eun den dirankon a zebr n'eus forz petra, debri a ra kalz, med hep selled re dost ouz mad pe fall eo ar boued. «Hennez a zo eur paotr dirankon, digor e vez ordinal e galon, eur vou(z)ellenn evid lavared eeun ar wirionez.

  (2) par ext. Bezañ dirankon : ne pas être délicat.

  ●(1977) BAHE 95/19b. ha me 'lar deoc'h, e veze ret bezañ dirankon evit mont da evañ kafe e gwer pe dasoù Loeiza ! Seurt-se, eme Yann ! Ul lousken gozh e oa deut Loeiza de vezañ.

  (3) sens fig. Insatiable.

  ●(1920) MVRO 28/1b. bandennou diniver ar beilherien treut ha dirankon. ●(1925) FHAB Gwengolo 327. ken têr, ken dirankon. ●(1970) BHAF 11. eul lenner dirankon. ●382. Gelloud a reer ive beza eul lenner dirankon.

  II. Adv. = hep ober van, da vat.

  ●(1908) PIGO II 153. ha kement a lans a oa ganti ma skoas he fenn en koste ar zoudard ha helpenn anean dirankon.

• dirankontr
  dirankontr

  adj.

  (1) (en plt d'un lieu) Non fréquenté.

  ●(1884) LZBt Meurzh 57. O klevet laret a oa dirankont ann hent.

  (2) (en plt de qqn) Infréquentable.

  ●(1920) MVRO 56/1b. An darn vuia eus an dud-se a zo paotret dirankont a vije gwelloc'h o flas er galeou.

• dirann .1
  dirann .1

  adj.

  (1) (droit) Indivis.

  ●(1732) GReg 527a. Indivis, ise, qui doit être partagé, & qui ne l'est pas encore, tr. «dirann.» ●Ces terres sont communes, & indivises, tr. «An douarou-ze a so boutin, ha dirann. dirann eo c'hoaz an douarou-ze.» ●(1744) L'Arm 198a. Indivis, tr. «Dirann.»

  ●(1876) TDE.BF 138b. Dirann, adj., tr. «Indivis.» ●(1878) EKG II 258. an tiegez aman hag an oll vadou a ioa chomet dirann etre va breur ha me.

  ●(1904) DBFV 56b. dirann, adj., tr. «indivis.»

  (2) Indivisible.

  ●(1891) AGB 13. Republik ar Frans unan ha dirann.

  ●(1911) KEME 25-26. Ar Republik unan ha dirann. ●(1921) FHAB C'hwevrer 47. Breiz dirann, emezan, setu goulenn an holl Vreiziz.

• dirann .2
  dirann .2

  m.

  (1) Séparation.

  ●(1866) SEV 94. Doaniuz e vezo an dirann-ze.

  (2) Différence.

  ●(1866) SEV 198. ne vezo mui neuze dirann e-bed etre ann dud hag e vezint hevel-hevel bepred.

• dirannañ
  dirannañ

  v. tr. d.

  (1) Séparer.

  ●(1866) SEV 93. Neuze an elez a ziranno ar re vad euz a-douez ar re fall.

  (2) Dirannañ ub. : priver qqn (de qqc.).

  ●(1860) BAL 256. penaoz ho pefe ar galon d'o diranna en ho pedennou ! tr. (GMB 157) «les oublier, ne pas leur faire une part dans vos prières.» ●(1894) BUZmornik 314. «Arabad eo diranna ar vugale,» a leverer.

  ●(1913) FHAB Eost 240. en Kerhale morse ne veze dirannet ar paour.

  (3) Dirannañ ub. diouzh udb. : priver qqn de qqc.

  ●(1894) BUZmornik 314. Diranna ar vugale a renker eo euz ar pez a c'hell beza noazuz d'ezho.

  ●(1911) BUAZperrot 547. Ma teur eur beleg (…) da ziranna e barrisioniz eus bara an Aviel. ●(1913) FHAB Kerzu 353. den ebet n'eo dirannet euz al levenez-ze. ●(1929) FHAB Genver 4. Pec'hed eo eta d'eun tad ha d'eur vamm diranna o bugale eus kaera tenzor hor gouenn.

  (4) (droit) Frustrer.

  ●(1872) ROU 86b. Frustrer, tr. «Diranna.»

  ●(1911) BUAZperrot 769. Mes Gwerok ne asantas ket diranna e bevar mab yaouank. ●(1931) VALL 143a. Confisquer sa part d'héritage à qqb, tr. «diranna u. b.»

• dirannapl
  dirannapl

  adj. Indivisible.

  ●(1732) GReg 527a. Indivisible, tr. «Dirannapl.» ●735a. Un point indivisible, tr. «Ur poënd dirannapl.»

• dirannek
  dirannek

  adj. Indivisible.

  ●(1878) EKG II 206. eilved bloavez a Republik Franz, unan ha dirannek. (d'après un jugement de 17??)

• dirannet
  dirannet

  adj.

  (1) (droit) Frustré.

  ●(1872) ROU 94a. Privé de sa part, tr. «Diranned.»

  ●(1909) FHAB Ebrel 160. an eil hag egile o doa bugale vihan hag a vije dirannet.

  (2) Privé (de qqc.).

  ●(1910) FHAB Here 291. setu hi dirannet eus o Doue ha dirannet eus eul loden eus pedennou an Iliz.

• dirannus
  dirannus

  adj. Indivisible.

  ●(1732) GReg 527a. Indivisible, tr. «dirannus.»

• dirañs
  dirañs

  voir dirañsañ

• dirañsañ / dirañsiñ / dirañs
  dirañsañ / dirañsiñ / dirañs

  v. tr. d.

  (1) Éroder, raviner.

  ●(1907) FHAB Here 239. ar c'houeriou ne ziskennent ket froudennus divar ar menez en eur ziransi an douar.

  (2) Détruire.

  ●(1926) FHAB Ebrel 149. evit m'en dije ar mor amzer a-walc'h da ziransa kêr [-Iz] eus an eil penn d'egile ha da beurlonka pep tra.

  (3) Égrapper, égrener.

  ●(1899) BSEc xxxvii 147 / KRL 12. Avel sant Lorans diranz kerc'h ; / Ma ne ve a-rog e ve war-lerc'h, tr. «Le vent de Saint-Laurent égrène l'avoine ; si ce n'est avant, c'est après.»

  ●(1921) FHAB Meurzh 56. da ziranz kraon kelve. ●(1973) BAHE 78/31. Pa dremenont a-rez ur bod balan e trammont ur c'henaouad en ur dirañsañ ar bleuñv. ●(1978) BAHE 97-98/25. An deliou glas a ra – pe a rae – ur boued saourus ha kreñvaus evit ar moc'h. Dirañset e vezent d'an nevez-hañv.

• dirañser
  dirañser

  m. –ion Celui qui égrappe, égrène.

  ●(1982) PBLS 247. (Sant-Servez-Kallag) St Laorañs dirañser kerh, pa vez ked araog vez warlerh, tr. «St L. fait tomber les grains d'avoine (c-à-d pour l'époque du pardon l'avoine est mûre), mais si ce n'est pas avant c'est après.»

• dirañsiñ
  dirañsiñ

  voir dirañsañ

• dirañson
  dirañson

  adv. En dirañson : chèrement.

  ●(1969) BAHE 60/30. gwerzhañ o marc'hadourezh en-dirañson. ●(1982) TKRH 60. en doa paeet en dirañson al lodenn douar-se.

• dirañvañ / dirañviñ / dirañvat
  dirañvañ / dirañviñ / dirañvat

  v.

  I. V. intr.

  (1) Éprouver (une très grande soif).

  ●(1927) FHAB Meurzh 58. prest oun da ziranva gant ar zec'hed.

  (2) sens fig. Être assoiffé (de connaissances).

  ●(1936) FHAB Mae 166. kelennadurez ar prezeger bras-se ne vage ket c'hoaz mat awalc'h e ene, a oa evel diranvet gand ar c'hoant da vont bepred dounoc'h e sklerijenn ar gwirionezou kristen.

  (3) Découler.

  ●(1872) ROU 80a. Découler, tr. «diranvi.»

  II. V. tr. d.

  (1) Éroder, raviner, dénuder.

  ●(1869) FHB 247/301b. eun tam menez sec'h (...) fustet gant an avel voallarn ha diranvet gan ar glaoyer. ●(1869) FHB 248/308b. ar glaoeyer braz, pa deuyo ar gouànv, ho dirànvo [an henchou].

  ●(1955) BLBR 85/6. Dizale e voe barradou ken gwas ma veuzent ha ma tirañvent an heñchou hag ar c'harroñchou. ●(1962) GERV 39. Evit gwir, dirañvet ha disac'het e vez alies darnou anei gant ar gwall-amzer. ●169. dirañvet : e galleg : érodé.

  (2) Égrener (une plante).

  ●(1732) GReg 326b. Égrener une plante, tr. «Dirañva ul lousaouënn.»

  (3) Sérancer.

  ●(1876) TDE.BF 537a. Rañva, rañvat, v. a., tr. «Sérancer, parlant du lin, du chanvre. On dit aussi dirañvat.»

  (4) Perdre ses feuilles (fougère, etc.).

  ●(1962) EGRH I 61. dirañviñ v., tr. « perdre ses feuilles (fougère, etc.). »

  (5) Perdre ses graines (lin, chanvre).

  ●(1962) EGRH I 61. dirañviñ v., tr. « perdre ses graines (lin, chanvre). »

  (6) Retirer sa substance à qqc.

  ●(1952) LLMM 32-33/133. (Douarnenez) Dirañviñ : tennañ ar chug, an druzoni eus... An tamm kig-se zo tout dirañvet dindan ar glav.

• dirañvat
  dirañvat

  voir dirañvañ

• dirañvet
  dirañvet

  adj.

  (1) Très grande (soif, chaleur).

  ●(1872) ROU 80b. Une soif démesurée, tr. «Ur zec'hed, un domder diraved.» ●89b. La chaleur était intense, tr. «Un domm diraved a oa.»

  (2) Érodé, raviné, dénudé.

  ●(1977) PBDZ 779. (Douarnenez) dirañvet, tr. «mis à nu, dont on a enlevé la couche protectrice, la couche fertile, etc.»

  (3) (en plt de qqn) =

  ●(1925) FHAB Ebrel 127. Kement all a zispac'h hag a freuz a oa bet graet, er beg douar-ze, gant ar gouezidi diranvet !