Résultat de la recherche

Recherche 'dis...' : 1567 mots trouvés

Page 1 : de dis-1 (1) à disanian (50) :

dis .1
dis .1
m. & adv.

I. M.

(1) Plaen evel an dis : sans aucun obstacle.

●(1867) FHB 103/401b. An hent so plean evel an dis.

(2) C'hoari dis pe bar : jouer à pair ou impair.

●(1903) MSLp xii 270. c'hoari diz pe bar «jouer à pair ou impair», Mil. ms.

II. Loc. adv.

(1) War an dis : aux heures impaires.

●(1890) MOA 300a. Aux heures impaires, tr. «var ann dis.»

●(1931) VALL 375b. aux heures impaires, tr. «war an dis L[éon].»

(2) Dre an dis : suivant une série impaire.

●(1931) VALL 375b. suivant une série impaire, tr. «dre an dis.»

III. (Plaen, flour) evel an dis : très simple, régulier.

●(1866) FHB 103/401b (L) Goulc'hen Morvan. An hent so plean evel an dis. ●(1870) FHB 298/294b (L) Goulc'hen Morvan. Houma zo eur vaz onn, ker flour hag eun dis.
dis .2
dis .2
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Rare, extraordinaire.
●(1860) BAL 87. un taol dis e ve. ●(1872) ROU 81b. Un prédicateur distingué, tr. «Ur prezegeur dis.» ●84b. L'espoir de voir quelque chose d'extraordinaire a dû le faire venir de si loin, tr. «en esper gwelet un dra dis bennac e ranc beza deued eus keit all.» ●99a. Il serait rare, tr. «un taol dis e ve»
●(1922) FHAB Du 344. geriou dis.
(2) Supérieur.
●(1869) FHB 210/7b. Eur vers dis ! ●(1872) ROU 104b. Supérieur, tr. «dis.» ●Un homme supérieur, tr. «un den dis !»
●(1982) LIMO 23 avril. e vehè bet eué ur vuoh dis named un dra : ur horn d'en treuz.
(3) =
●(1868) FHB 195/312b. eur pez a ugent real dis.
(4) Impair.
●(1903) MSLp xii 270. diz int «ils sont impairs», Mil. ms.
B. Dorn dis.
(1) Adroit de ses mains.
●(1890) MOA 302-303. dourdis, adj., (dourn-dis), à la main adroite.
●(1938) FHAB C'hwevrer 41. Dourdiz hag ampart evel ma'z oa.
(2) Propre.
●(1919) KZVr 324 - 18/05/19. Dourdis, tr. «propre, Loeiz ar Floc'h.»
II. Adv.
(1) (en plt de la mer) Plaen-dis : unie, calme, d'huile.
●(1890) MOA 302b-303a. incomparablement, adv. Diz, mor plean dis (mer incomparablement unie.
●(1909) BROU 228. (Eusa) Ar mor a za (lire : a zo) plean diz.
(2) = (?) coquille (?).
●(1868) FHB 186/236b. An Otrou Soubigou eus a Viniventer, a labour mein eus ar re vella en eur vengleus e kichen Douarnenez, eo en deus roet dis ar groas.
dis- .3
dis- .3
[vbr dis- < *dī-eks- (DGVB 144b)]

Préfixe privatif et séparatif. Cf. 2. di-
disa
disa
v. pron. réfl. En em zisa = (?).
●(1869) FHB 241/251b. mar gellont en em zisa e ti an Aotrou Doue varlerc'h, da heul an dudigou paour.
disabatuiñ
disabatuiñ
v. intr. Revenir d'un étonnement.
●(1936) IVGA 170. Disabatui a rae toñtoñ Lorañs, bep a damm.
disabler
disabler
m. –ioù Crible fin.
●(1907) VBFV.fb 25a. crible fin, tr. «disablér, m. (pl ieu).»
disabr
disabr
adj. =
●(1947) TNOG 5/22. (Tregor ha Goelo) Disabr, disabret, ag. : diwar-benn un douar n'eus ket sabr ennañ.
disabret
disabret
adj.
(1) =
●(1907) AVKA 106. med dizabet eo gan preder ha nec'h trao an douar.
(2) (en plt de la terre) =
●(1947) TNOG 5/22. (Tregor ha Goelo) Disabr, disabret, ag. : diwar-benn un douar n'eus ket sabr ennañ.
disac'h .1
disac'h .1
adj. (agriculture) Sorti de l'épi.
●(1899) BSEc xxxvii 146 / KRL 11. Pardon an Dreinded dizac'h, / A-benn seiz sun goude've barz ar zac'h (Trég[or]), tr. «Au pardon de la Trinité (28 mai), l'avoine est sortie de l'épi ; sept semaine après elle est dans le sac.»
disac'h .2
disac'h .2
m. –où Éboulement.
●(1732) GReg 312b. Eboulement, chûte de terre & de murailles, tr. «Disac'h.» ●Eboulis, tr. «un disac'h. p. disac'hou.»
●(1876) TDE.BF 160a. Dizac'h, s. m., tr. «Brèche à un mur, à une clôture, éboulement.»
●(1927) GERI.Ern 114. dizac'h m., tr. «Brèche, éboulement.» ●(1955) STBJ 76. da denna ar paour kêz jô a-zindan an dizac'h. ●93. war-lerc'h an dizac'h-se.
disac'h .3
disac'h .3
adj. Éboulé.

●(1962) EGRH I 62. disac’h a., tr. « éboulé. »
disac'h .4
disac'h .4
voir disac'hañ .1
disac'hadur
disac'hadur
m. Éboulis.
●(1732) GReg 312b. Eboulis, tr. «disac'hadur. p. disac'haduryou.»
●(1914) DFBP 105a. eboulis, tr. «Dizac'hadur.» ●(1927) GERI.Ern 114. dizac'hadur m., tr. «éboulement, éboulis.» ●(1931) VALL 235a. éboulis, tr. «disac'hadur m.»
disac'hañ .2
disac'hañ .2
v.
(1) V. intr. S'ébouler, s'effondrer.
●(1732) GReg 312b. Ebouler, s'ébouler, tr. «Disac'ha. pr. disac'het.»
●(1876) TDE.BF 160a. Dizac'ha, v. n., tr. «s'écrouler, s'ébouler.» ●(1877) BSA 254. An douar hag ar vein a deu da zizac'ha hag eo interret e beo.
●(1911) SKRS II 117. eur bern douar a zizac'has. ●(1928) BFSA 249. e tizac'has toenn an ti.
(2) V. tr. d. Faire couler (de l'eau stagnante).
●(1868) FHB 204/384a. labourat ar foenneier-ze, digeri caniou evit lacat varnezho an dour a lezont da vont da goll, pe dizac'ha an hini a ra droug dezho ? ●(1872) ROU 104a. Faire couler l'eau stagnante, tr. «dizac'ha an dour.»
disac'hañ / disac'h .1
disac'hañ / disac'h .1
v.
I. V. tr. d.
A. Retirer d'un sac.
●(1869) KTB.ms 14 p 93. dizac'ha brignon. ●(1872) ROU 104a. Dizac'ha, tr. «tirer du sac pour le vider.» ●(1876) TDE.BF 160a. Dizac'ha, v. a., tr. «Retirer d'un sac.»
●(1902) PIGO I 75. an diaoul a oa o tizac'han pez a pez e bakaden 'mesk an avalo. ●(1927) GERI.Ern 114. dizac'ha v. a., tr. «retirer (comme) d'un sac.» ●(1995) BRYV IV 177. (Milizag) dizaha ar zahad farz.
B. sens fig.
(1) Décharger (son cœur).
●(1927) GERI.Ern 114. dizac'ha v. a., tr. «décharger (son cœur).»
(2) Raconter (des mensonges, etc.).
●(1879) BMN 123. ober d'ar bec'herien dizac'ha, dislonca an traou ar c'huzeta e pleg ar galon. ●(1893) IAI 33. An diaoul en deuz dizac'het enn eun taol kount ar bern geyer a yoa enn he galoun.
●(1909) FHAB Kerzu 377. Ne ouzon ket pe seurt geier a zizac'has Lan da Yan an Intanv ; mes dont a reas a benn da zistaga eur voutaillad dour-vitriol eus e gav. ●(1912) CHEG 20. gevier a oa bet dizac'het d'ezi. ●(1922) FHAB Du 328. dizac'ha eun imor fall dastumet pell a oa. ●(1928) SAKO 29. da zisac'han eur poz treuz bennak ! ●(1935) BREI 438/2b. Dizac'ha a ra Sotach, 'vel pa vefe krog ennan droug S. Beulbez. ●(1936) BREI 459/1c. Dizac'h da sonj kuzet ! ●(1970) BHAF 22. Unan euz ar geriou kenta a zizahis. ●112. sarmoniou beuz e-neus disahet dimp. ●217. A ! Aotronez, evid konta ze deoh e vefe red din disaha ma zammig buhez...
(3) Disac'hañ e gaoz : vider son sac.
●(1909) TOJA 47. Arsa, Kluden, dizac'han 'ri da gaoz eun dro bennak ? ●(1935) BREI 400/1b. Dizac'h da gôz 'ta !
(4) Digérer.
●(1932) BRTG 174. loskein un tam butum aveit disah ou méren.
(5) = (?) Épier (?).
●(1907) AVKA 107. Pa deuas ar glazur da dizac'ha, ha da diskoue tamouezen.
(6) Ouvrir.
●(1902) PIGO I 213. Zouden e oe gwelet unan [eur c'hi] o tizac'han eun all maro en eun tôl dant, hag o veskan e fri en e wad evit hen dibri.
(7) Réparer.
●(1857) CBF 31. Red e vezo he c'has d'ann horolacher da zizac'ha, tr. «Il faudra la porter chez l'horloger pour qu'il la répare.»
(8) Dépanner.
●(1931) VALL 200b. Dépanner un moteur, tr. «disac'ha.»
II. V. intr. (agriculture) Sortir de l'épi, monter en épi.
●(1876) TDE.BF 160a. Dizac'ha, v. n., tr. «monter en épi.» ●(1899) BSEc xxxvii 146 / KRL 11. E miz Even, / E tizac'h an ed fall ha sewen (Bégard), tr. «Au mois de juin, le blé bon ou mauvais sort de l'épi.»
●(1907) AVKA 107. Pa deuas ar glazur da dizac'ha, ha da diskoue tamoezen, e oe goelet an draog. ●(1927) GERI.Ern 114. dizac'ha v. N., tr. «monter en épi.»
III. V. pron. réfl. En em zisac'hañ : dire ce qu'on a sur le cœur.
●(1970) BHAF 263. hag e lavaris dezañ en em zisaha, ma ree kement-se plijadur dezañ.
disac'henn
disac'henn
f. Éboulis.
●(1927) GERI.Ern 114. dizac'henn f., tr. «éboulement, éboulis.» ●(1931) VALL 235a. éboulis, tr. «disac'henn f.»
disac'het
disac'het
adj.
(1) Éboulé, effondré.
●(1915) KZVr 137 - 17/10/15. bet douaret soudarded e-barz garridennou dizac'het. ●(1938) GWAL 110-111/16. er mengleuziou dizac'het. ●(1958) BRUD 3/24. ar spledadou to dizahet.
(2) (en plt de qqn) Disac'het-lous : insolent et grossier.
●(1931) VALL $$$. insolent et grossier, tr. «disac'het-lous fam[ilier].»
disac'hidigezh
disac'hidigezh
f. Éboulement.
●(1927) GERI.Ern 114. dizac'hidigez f., tr. «éboulement (de…).»
disach
disach
adv. Sach-disach : qui n'arrête pas de tirer.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) sach-disach, tr. «qui n'arrête pas de tirer.»
disachañ
disachañ
v. tr. d. Tirer fort.

●(1732) GReg 924a. Tirer fort sur quelque chose, tr. «disacha crê ;. pr. disachet.»
disadorn .1
disadorn .1
adv. & m.
(1) Adv. Samedi.
●(1633) Nom 225a. Dies Saturni, vel Sabati : Samedy : Desadorn.
●(1856) VNA 206. Si vous ne la faites pas pour Samedi, tr. «Ma n'hi groeit quet aben Dissadorn.» ●(1857) CBF 34. Me ielo di disadorn genta, tr. «J'irai samedi prochain.» ●(1860) BAL 239. Deissadorn, etre 7 ac 8 eur.
(2) M. sens fig. Personne arriérée.
●(1879) ERNsup 163. (gens arriérés) paour kez disadorn, (né le) samedi.
disadorn .2
disadorn .2
adj. (en plt d'une langue) Très mal parlé.
●(1879) ERNsup 163. brezonek disadorn, mauvais breton, Trév[érec].
disae
disae
adj. Sans robe.
●(1894) BUZmornik 646. e teuaz meur a vech d'ar gear dizae, dijiletenn, didok ha divoutou.
disaezhiñ
disaezhiñ
v. intr. Revenir d'un étonnement.
●(1932) BRTG 103. A nebedigeu é tiseah Janton.
disafar .1
disafar .1
adj.

I. Attr./Épith.

(1) Tranquille.

●(1792) CAg 145. Me yeï él-léh dissafare.

●(1831) RDU 238. ul léh dissafaroh. ●(1839) BESquil 67. én ul léh aral dissaffarroh. ●458. Anna, dissaffar én hé zy, e hroé de Zoué er sacrifice continuel a nehi hé hunan én tuemdér ag hé oræson. ●(1861) BSJ 46. ur vuhé dissafar. ●(1889) ISV 192. evit ma c'hellint erfin en em gaout dizafar hag e peoc'h.

●(1904) DBFV 57b. disafar, adj., tr. «sans bruit (homme, lieu) ; tranquille.» ●(1913) HIVR 12. én ur léh diamen ha disafar.

(2) = (?) dizever (?).

●(1867) FHB 138/271a. E laoski dizavar Herodes da roue.

(3) Silencieux.

●(1957) BRUD 1/106. Nehet he spered ouz ma gweled kavourzet ha dizavar.

(4) Sans bruit.

●(1962) EGRH I 62. disafar a., tr. « sans bruit. »

(5) Sans rumeur.

●(1962) EGRH I 62. disafar a., tr. « sans rumeur. »

II. Adv. Tranquillement.

●(1580) G 155. Dysquennomp dysaffar en douar, tr. «Descendons sans bruit sur terre.» ●654. Cae comps da nep azcar dyssaffar map a hast, tr. «Va, parle à qui t'aime, sans bruit, fils de ribaude !»

●(1904) DBFV 57b. disafar, adv., tr. «tranquillement.»
disafar .2
disafar .2
voir disafariñ
disafariñ / disafar
disafariñ / disafar
v.

I. V. tr. d.

(1) Libérer.

●(1900) LZBg 57 blezad-1^añ lodenn 34-35. D'emb ni eué e vezé groeit hilléh a drouz. (...) Ne oé meit hou e hellé hun dissafarein a zoh en dén hont. ●49. dissafarein er vrô ag er vosen.

(2) Cesser de faire du brouhaha.

●(1741) RO 1308. Ha ma na gueres disauarin a gren.

●(1939) RIBA 31. a nebedigeu, é tisafarant, é tidrouzant, é taùant.

II. V. pron. réfl. En em zisafariñ : se défaire (de qqc.).

●(1895) FOV 269. Er ré 'dès chet kavet en tu d'hum zissafar / E ra kouh vin d'en ol eit diskoein ou glahar, tr. «Ceux qui n'ont pas conclu leur marché.»

●(1904) DBFV 57b. v. pron. hum zisafar, tr. «se défaire, se débarrasser ; se séparer (de).»
disaïez-
disaïez-
v. tr. d. = (?).

●(1846) DGG 147. disaïezit d'în eta hoc'h instrumanchou a binigen.
disailhadenn
disailhadenn
f. –où Sortie brusque.
●(1975) LLMM 170/211. pa oa oc'h ober un disailhadenn.
disailhañ
disailhañ
v. intr. Sortir brusquement, saillir.
●(18--) PEN 92/61. Markik euret vel mo klevas / e mez an ti a dissaillas.
disakr
disakr
adj.
(1) Adj. Impie.
●(1906) BOBL 01 décembre 114/1b. Perag e teuez, gant da zaouarn dizakr, da labea linsel an Anaon ?... ●(1907) PERS 250. eun den disakr. ●(1909) FHAB Gwengolo 278. bugale dizakr, bugale an dizurs. ●(1912) BUAZpermoal 932. an Dispac'h a deuas, gant e vorzoliou dizakr.
(2) [empl. comme subst.] (Le) profane, ce qui est profane.
●(1869) HTC 133. Ne respete na sacr na dizacr. ●(1893) IAI 60. Ne respetas na sakr na dizakr. ●(1894) BUZmornik 486. ne respetent na sakr na dizakr.
disakrañ / disakriñ
disakrañ / disakriñ
v. tr. d.
(1) (en plt de qqn) Désacraliser.
●(1732) GReg 258b. Degrader quelqu'un de la Prêtrise, tr. «Disacri ur bælecq.»
●(18--) GBI I 144. Ho fewar ez int bet losket / Ar belek iaouank disakret.
(2) (en plt de qqc.) Profaner.
●(1659) SCger 41b. degrader, tr. «disacri.» ●(1732) GReg 277a. Dessacrer, rendre prophane, tr. «Disacri. pr. disacret.»
●(1904) DBFV 57b. disakrein, v. a., tr. «ôter le caractère sacré.» ●(1910) MBJL 33. Mar gê esperniet an ilizo, e tizakrer an diabarz anê. ●128. da vezan dizakret gant ar varbared.
disakre
disakre
adj. Qui n'a pas froid aux yeux.
●(1869) FHB 245/287a. Ar mevel-ze a voa eun den disacre euz an doare n'em eus ket guelet aliez. ●(1870) FHB 302/323a. piou a zo bet disacre avoalc'h evit ober eur sacrilach evelse em rouantelez ?
●(1977) PBDZ 772. (Douarnenez) disakre disakret, tr. «qui n'a pas froid aux yeux.»
disakrer
disakrer
m. –ion Profanateur.
●(1876) TDE.BF 160b. Dizakrer, s. m., tr. «Profanateur.»
disakret
disakret
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) Impie.
●(1838) CGK 34. Eur bagad laëron dissacret. ●(1877) EKG I 5. eun den dizakret bennag. ●8. tud dizakret avoualac'h. ●(1878) EKG II 46. tud fallakr ha dizakret. ●(1880) SAB 88. ar bobl dizantel, digalon ha dizacred.
●(1909) FHAB Gwengolo 285. Strolladou tud disakret a redaz kear epad meur a zervez.
(2) Qui ne manque pas d'aplomb.
●(1977) PBDZ 772. (Douarnenez) disakre disakret, tr. «qui n'a pas froid aux yeux.» ●805. merc'hed disakret, tr. «des filles dessallées, qui ne manquent pas d'aplomb.»
II. (en plt de qqc.)
(1) =
●(1878) EKG II 65. traou diskiant, disleal ha dizakret.
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 16. rei ho hano mad da dorfejou ken dissakret. ●(1908) FHAB Even 179. al lezennou disleal ha dissakred.
(2) Profané.
●(1872) ROU 97a. Profané, tr. «Dizacred.»
disakriñ .1
disakriñ .1
v.

(1) V. tr. d. Ôter le caractère sacré de.

●(1904) DBFV 57b. disakrein, v. a., tr. «ôter le caractère sacré.»

(2) V. intr. Dire des jurons.

●(1884) MCJ 235-236. cleuèt certæn tud é zisacrein !
disakriñ .2
disakriñ .2
voir disakrañ
disall .1
disall .1
adj. Qui ne contient pas de sel, sans sel, doux.

●(1499) Ca 64a. Disall. g. non sallez non sauourez.

●(1659) SCger 143b. disal, tr. «desalé.» ●(1732) GReg 91b. Beurre sans sel, tr. «Amann disall.» ●277a. Dessale, ée, non salé, tr. «Disall.» ●736a. Poissons non salez, tr. «Pesqed disal.»

●(1904) DBFV 57b. disal, adj., tr. «qui n'est pas salé.» ●(1925) FHAB Gwengolo 336. eun nebeudig aman dizall. ●(1933) OALD 45/214. en amann dizall. ●(1962) EGRH I 62. disall a., tr. « non salé, (eau) douce. »
disall .2
disall .2
voir disallañ
disallañ / disalliñ / disall
disallañ / disalliñ / disall
v.

(1) V. tr. d. Dessaler.

●(1732) GReg 277a. Dessaler, tr. «Disalla. pr. disallet. Van[netois] disalleiñ.»

●(1866) HSH 298. ar voyen da zizalla an dour mor. ●(18--) SBI II 194. Dour, oa bet o tizalla kig, tr. «De l'eau, qui avait servi à dessaler de la viande.»

●(1904) DBFV 57b. disalein, v. a., tr. «dessaler.» ●(1914) DFBP 93b. dessaler, tr. «Disalla.» ●(1962) EGRH I 62. disallañ v., tr. « dessaler. » ●(1977) PBDZ 772. (Douarnenez) disalliñ, tr. «dessaler.»

(2) V. intr. Perdre son sel.

●(1924) SBED 43. Kas kig ken pél de zizal.
disallet
disallet
adj. Que l'on a fait dessaler.
●(1732) GReg 91b. Beurre qu'on a desallé, tr. «Amann disallet.» ●277a. Dessale, ée, qu'on a dessalé, tr. «Disallet.»
disalliñ
disalliñ
voir disallañ
disamm .1
disamm .1
adj.
(1) Qui ne porte pas de charge, de fardeau, à vide.
●(1744) L'Arm 401b. A-vide, tr. «Dissam.» ●(17--) EN 456. mar doc'h [hu] disam, me vanc din o feurmin, tr. «si vous êtes sans charge.»
●(1872) ROU 108a. Dizamm, tr. «sans rien porter.» ●(1890) MOA 516b. A vide, adv. (sans rien porter), tr. «dizamm.»
●(1938) GWAL 110-111/7. Lan Ofret, mab pennhêr Kerunkun, a zeuas ar bloavez-se, da dantad Sant Yann, dizamm e ziskoaz ha goullo e zaou zourn.
(2) sens fig. (Esprit, conscience) léger, tranquille.
●(17--) ST 246. me a vezo dizamm, tr. «je serai soulagé.»
●(1906-1907) EVENnot 2. (Tredarzek) Dizam mat e ma c'honsianz deuz a gement se, tr. «légère.» ●(1909) KTLR 2. evel unan a zo dizam hag eün he c'houstians. ●(1910) MBJL 189. dizamm ê ma spered da vat.
(3) Bezañ disamm eus : être exempté de.
●(1931) KANNgwital 339/23. Ar re (...) o deus yec'hed aoualc'h ha dizam eus labourou pounner.
(4) (en plt du travail) Facile à faire.
●(1935) VKST Du 388. evit ma vo disammoc'h labour ar vaouez.
disamm .2
disamm .2
m.
(1) Décharge, débarras.
●(1904) DBFV 57b. disam, m., tr. «décharge, débarras.»
(2) Soulagement moral.
●(1907) PERS 295. o doa kavet eun tamik dizam d'ho foan. ●(1922) FHAB Mae 159. da gonta he faourentez ha da c'houlen dizamm.
(3) Débouché, écoulement d'une marchandise.
●(1980) LLMM 201/260. Ker 'veze gwerzhet an had lann ha disamm oa atav. ●(1982) TKRH 27. priz bihan, ha poan o kaout disamm. ●102. pa na vez ket a zisamm d'al loened e vez produet nebeutoc'h.
(4) Exonération.
●(1914) DFBP 134a. exonération, tr. «Dizamm.» ●(1939) KOLM 58. en disam goulennet geton aveit Iùerhoniz bro Alban. ●(1986) PTGN 22. med war dachenn an holen ar re-mañ a zo dizammet diouz ar gwir da baea warnañ. Penaos o deus greet o hont evid paka an dizamm-se ? n'ouzon ket re vad…
disamm .3
disamm .3
voir disammañ
disammadenn
disammadenn
f. Allègement.
●(1914) DFBP 13a. allègement, tr. «Dizammaden.»
disammañ / disammiñ / disamm
disammañ / disammiñ / disamm
v.

I. V. tr. d.

A.

(1) Décharger (qqn, un animal de qqc.).

●(1659) SCger 40b. decharger, tr. «disamma.» ●(17--) EN 594. ar botred a ja [da] disaman o quesec, tr. «les garçons vont décharger vos chevaux.»

●(1904) DBFV 57b. disammein, v. a., tr. «décharger, débarrasser.» ●(1909) KTLR 183. Ne zounjas tamm dizamma he inkane.

(2) Bezañ disammet diouzh : être soulagé de.

●(1903) MBJJ 18. da vean dizammet da vad euz o fakajo.

(3) Disammañ udb. : se décharger de qqc.

●(1647) Am 541. Disam prest da beach ac en em seach dal, tr. «Décharge-toi vite de ton fardeau et sèche-toi. Tiens !»

●(1860) BAL 78. Euruz an den a c'hall dizamma ar pouez en dalh ama. ●(1867) MGK 107. Eur giez-red a voa tostik da gelina ; / Ne ouie e pe leac'h dizamma he c'hofad.

B. sens fig.

(1) Aider en soulageant.

●(1877) EKG I 113-114. Ia, ia, eme ar c'hrek paour oc'h esa dizamma he fried ; hennez eo ar penn-kaoz euz an oll fallagriez. ●(1877) BSA 201. dizamma an den encrezet ha glac'haret.

●(1907) PERS 84. me ho tiskuizo hag ho tizammo. ●(1932) KANNgwital 358/225. dizamma ar famillou niverus.

(2) Excuser.

●(1911) BUAZperrot 754. da zisamma anezo eus o fec'hejou.

(3) Disammañ e galon : libérer son cœur.

●(1790) MG 7. é han de zisammein me halon.

●(18--) SAQ II 301. e treid an aoter o tizamma hor c'haloun dirak Doue.

●(1907) PERS 213. ma vije anet e rea vad d'ezhan dizamma he galon. ●(1942) DADO 10. Hizio ec’h eo va zro da zizamma va c’halon !

(4) Exonérer.

●(1914) DFBP 134a. exonérer, tr. «dizamma.» ●(1986) PTGN 22. med war dachenn an holen ar re-mañ a zo dizammet diouz ar gwir da baea warnañ. Penaos o deus greet o hont evid paka an dizamm-se ? n'ouzon ket re vad…

II. V. intr.

A.

(1) Se débarrasser de son fardeau.

●(17--) BMa 611. Gortoet on lest da disaman, tr. «Attendez, laissez-nous nous débarrasser.»

●(c.1836) COM II moj. 7. é pé lêch dizamma.

●(1919) BUBR 6/164. Dizamma a reont er-maez dirak toull an nor.

(2) Mettre bas.

●(1836) FLF 9. Eur guiez prest da dreï he chass / Da zisamma a glasqe plaç.

(3) Disammañ diouzh : se débarrasser, se défaire de.

●(1926) FHAB C'hwevrer 64. en eur zizamma diouz eur zac'h pounner.

►sens fig.

●(1906) BOBL 25 août 101/3b. Lanik a neuz lakeet en e benn dizamma deuz e zenved. ●(1913) PRPR 19. mall gantan dizamma deuz eun diskord a botr mar boa.

B. sens fig.

(1) Être plus léger.

●(1878) EKG II 117. Va c'haloun a zizammaz eun tamm.

(2) Se défaire de, abandonner (une responsabilité).

●(1910) ISBR 81. Disam e hras a é garg a dier ér blé 640.

III. V. pron. réfl.

(1) En em zisammañ eus, ag udb. : se défaire de qqc.

●(1843) LZBg 1^añ blezad-2^l lodenn 82. ne garehen quet hum zisammein a me rangen. ●(1857) LVH 66. hum zissamein dalhmat ar nehou ag ul lodenn ag é garg. ●(1866) FHB 92/313a. ar feiz a zo eur beac'h pounner, eur beac'h a behini e clascont dalc'h mad en em zizamma.

●(1904) LZBg Gouere 152. eit hum zisammein ag er benijen. ●(1910) MBJL 175. en em dizamman deus an tamall. ●(1913) AVIE 227. ret dehé um zisam ag ou madeu. ●(1936) PRBD 99. evit en em zizamma eus ar pec'hed.

(2) Se soulager moralement.

●(1902) PIGO I 29. e anken a greskaz, hag, evit en em zisamman, e rampaz er gleuzen dero. ●(1907) PERS 243. Va mignon, red eo d'eoc'h en em zizamma, ar c'henta ar guella.

(3) S'excuser.

●(1903) MBJJ 14. eur gir, mar plij, 'vid 'n em dizamma.

(4) fam. Se soulager, faire ses besoins.

●(1959) BRUD 7/28. Ar Hreah (…) a oa eet er-mêz d'en em zizamma.

IV. Disamm diwar ar c'herloù : voir kerloù.
disammiñ
disammiñ
voir disammañ
disanailhañ
disanailhañ
v. tr. d.
(1) Extraire du grenier.
(2) sens fig. Faire sortir de son esprit, de ses souvenirs.
●(1907) CDFi 13 juillet. ar c'hanaouennou kaëra o devoa gellet da zizanailla euz o sperejou.
►absol.
●(1906) CDFi 09 juin. Hag ar re goz eveldoc'h a zo sanailhet eur bern traou en o spered : red e vezo dezo dizanailha (…) Ar re goz a zizanailho / Ar vugale a zestumo.
disaniañ
disaniañ
v. tr. i. Disaniañ d'an dour : creuser des rigoles pour l'écoulement de l'eau.

●(1962) EGRH I 62. nettoyer un ruisseau, tr. « disaniañ d’an dour. » ●(1990) TTRK 157. met ar pep brasañ eus an dour a veze, e-pad ar goañv hag an nevez-amzer, dizaniet dezhañ da vont en ur foenneg strizh (…) evit kaout geot druz. ●176. Neuze ez aemp gant ur varrdrañch evit disaniañ d'an dour a chome poulladet dirak ar feunteun.

'dis...' p. 1