Recherche 'div...' : 778 mots trouvés
Page 1 : de div (1) à divalavded (50) :- divdiv
adj. & adv.
I. Adj. num. card.
(1) Deux (au féminin).
●(1499) Ca 66b. Diu vide in dou hac en contaff. ●(1580) G 664. Rey dyt un dyu bazat, tr. «te donner un ou deux coups de bâton.»
●(1732) GReg 285a. Deux, pour le fem[inin] g[enre], tr. « diou. (Van[netois] diü. div.» ●(17--) EN 699-702. Chetu dif s[is]un sou, ne non qued deud do que, tr. «voilà deux semaines que je ne suis venu vers vous.» ●(17--) TE 147. en ihue vuoh-ce.
●(1856) VNA 98. Il est bienyôy deux heures, tr. «Dihue ær-é imbèr.» ●(1860) BAL 1. Va diou c'hoar. ●(1877) BSA 239. Da ziv heur diouz ar mintin. ●(1891) CLM 33. en niue béhourès-men.
●(1907) PERS 91. An diou-ze a gemeraz. ●107. An Aot. Vianney a zave da ziv heur.
II. Loc. adv.
(1) Div-ha-div : deux par deux.
●(1580) G 760. dyou ha dyou var ma dyou brech, tr. «Deux ha deux sur mes bras.»
●(1732) GReg 285a. Deux-à-deux, fem[inin], tr. «diou-ha-diou.»
●(1897) EST 63. Merhed aral neoah, diw ha diw.
(2) Hon-div : nous deux.
●(1878) EKG II 72. Ha petra fell d'it e rafemp-ni hon diou.
(3) Ho-tiv : vous deux.
●(1857) HTB 197. ha dont aman ho tiou.
●(1928) TAPO 8. Komz a rit ho tiou en eur bern !
(4) O-div : elles deux.
●(1732) GReg 285a. Toutes deux, tr. «Ho diou.»
●(1839) BESquil 83. ou zurel ou dihue én ur chaudronnad yvle berhuidant. ●(1878) EKG II 73. ho diou d'ar c'hao…
III.
(1) Bezañ div deir eur : voir eur.
(2) E galon etre div : voir kalon.
(3) Lazhañ div voualc'h gant ur maen : voir moualc'h.
- divabdivab
adj. Sans fils.
●(1866) BSLss I 187a. Pa vézô marô eunn dén divab, é tréménô madou ann tad d'hé verc'h.
- divabouz .1
- divabouz .2
- divabouzañdivabouzañ
v. tr. d. Essuyer la bave (de qqn).
●(1732) GReg 85b. Essüier la bave de la bouche d'un enfant, tr. «divabouza. pr. divabouzet.»
●(1876) TDE.BF 153a. Divabouza, v. a., tr. «Essuyer la figure d'un enfant qui bave.»
●(1931) VALL 61b. essuyer la bave (de la bouche d'un enfant), tr. «divabouza.» ●(1970) BHAF 51. Eur wech divabouzet eun tammig ma c'hoar vihan.
- divabrantdivabrant
d. abrant
- divac'hdivac'h
f. –où (agriculture) Croc.
●(1499) Ca 66b. Diuach alias bach pe croc.
●(1659) SCger 144a. diuac'h, tr. «croc.»
●(1870) FHB 292/244a. tranchou, divac'hou, restilli. ●(1876) TDE.BF 153a. Divac'h, s. f., tr. «Instrument de labourage en forme de croc.»
●(1962) EGRH I 66. divac’h f., tr. « cra (instrument agricole) (L. G., Tr., Ern.). » ●(1996) VEXE 155. Le fumier (…) est tiré à l'aide d'un croc (eun divah).
- divac'hagndivac'hagn
adj.
(1) Non estropié.
●(1732) GReg 370a. Qui n'est en rien estropié, tr. «Divahaign.» ●(1744) L'Arm 24b. Je me suis retiré bague-sauve, tr. «Mé méss um deennétt divahin ou diviss ha divahein.»
●(c.1802-1825) APS 77. ur horf libr ha divahaign. ●(1889) ISV 174. en eun taol e teuas da veza sounn, eskuit ha divac'hagn evel biscoas.
●(1907) BSPD I 110. é zorn e za divahin. ●489. é zorn divahign. ●(1907) AVKA 82. darc'heet divagn en ifern. ●(1913) FHAB Mezheven 186. n'edo mui divac'hagn awalc'h e oll vemprou outan. ●(1962) EGRH I 66. divac’hagn a., tr. « bien constitué, non estropié. »
(2) Yac'h ha divac'hagn : sain et sauf.
●(1874) FHB 472/10a. re all hag a zo iac'h ha divac'hagn. ●(1878) EKG II 197. iac'h ha divac'hagn.
●(1900) BUSF 22. iah ha divahin. ●(1924) BILZbubr 40/898. Sellit a drue eus eun den reuzeudik, c'hwi pere a zo yac'h ha divachagn.
(3) Disoc'h divac'hagn : s'en tirer indemne.
●(1906) DIHU 14/242. penaus ma disohet divahein.
(4) En em dennañ divac'hagn : s'en tirer indemne.
●(1908) PIGO II 180. Ar re oa 'n em dennet divahagn eus an tol trap-man, o devoa kerc'het kolo hag a glaske peadra da vont da zikour o c'hensorted manet war an dachen.
- divac'hagnañ
- divachadur
- divachañdivachañ
v. tr. d. Émonder.
●(1980) LIMO 08 mars. divach er gwé. ●Divachein, se dit en pays Pourlette comme divarrein, pour émonder.
►absol.
●(1922) BUBR 13/10. tad ha mab gant ar chelp hag an hach / A ziskour, a ziveg, a zivrank, a zivach.
►méton.
●(18--) SAQ II 3. da zivac'ha ar venoden evit rei sklerijen d'an hent.
- divacherdivacher
m. –ion Émondeur.
●(1732) GReg 333a. Emondeur, celui qui émonde les arbres, tr. «divacher. p. yen.»
- divachet
- divad
- divadañ .1
- divadañ .2divadañ .2
v.
I. V. tr. d.
(1) Ôter ce qui fait la valeur de.
●(1872) ROU 80a. Dégarnir, une ferme de ce qui en augmente la valeur actuelle, bois, etc., tr. «divada un tiegez, abars e guitaat.»
(2) (en plt d'une maladie) Mettre qqn à mal.
●(1936) IVGA 208. Eur souez penaos e oa bet divadet gant e gleñved !
II. V. intr. [empl. comme subst.] Perte de ses biens propres.
●(1949) KROB 13/13. an divada a zo diaes da zistaga.
- divadaouetdivadaouet
adj. Dessoûlé, dégrisé.
●(1958) BRUD 3/26. Diambaf-kaer e oa neuze an Dich : treh e oa bet e gorvad aon da nerz an evaj ha divadaouet-krenn an den.
- divadaouiñdivadaouiñ
v. intr.
(1) Revenir à soi.
●(1923) FHAB C'hwevrer 64. Divadaoui a ris gant trouz moueziou o kana. ●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) divadaouiñ, tr. «se remettre d'un étourdissement.»
(2) Dessoûler, dégriser.
●(1903) KZVr Du-Kerzu. Divadaoui a ra Job neuze. (d'après KBSA 21). ●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) divadaouiñ, tr. «désenivrer.»
- divadelezh
- divadez .1divadez .1
adj.
(1) Qui n'est pas baptisé.
●(1612) Cnf 22a. Nep ho deues clasquet caffout, pé à fell dezo clasq. vn Dyaoul familier, autramant hannet heruez an langaig eues an pobl, map dyuadez à pech maruelamant.
(2) par ext. Qui n'est pas chrétien.
●(1867) FHB 130/2202a. dindan an dud divadez. ●(1877) BSA 87. an iliz veur a ioa bet saotret gant an dud divadez-se. ●(1889) SFA 118. el leac'h m'eman herrio bugale divadez Mahomet oc'h ober o reuz. ●(1893) IAI 110. d'ar Varbared, a yoa divadez hag eretik ?
●(1904) BSAB 5. an dud divade. ●(1910) FHAB Gwengolo 266. Ha ganet oud-te en eur vro zivadez ? ●(1914) KANNgwital 144/481. gant eur roue divadez.
►[empl. comme subst.]
●(1904) KANngalon Du 246. Penaoz e varv an divadez ? ●(1945) DWCZ 38. Ha setu perak, da wener, e lonk kig evel eun digredenn hag eun divadez.
(3) fam. (en plt d'une boisson alcoolisée) Pur, sans eau.
●(1732) GReg 961a. Vin pur, tr. «guïn divadez.»
●(1929) SVBV 63. bannac'hou gwin divadez. ●(1954) VAZA 132. gwin Porto peurwirion ha divadez.
- divadez .2
- divadezañdivadezañ
voir divadeziñ
- divadezet
- divadeziñ / divadezañdivadeziñ / divadezañ
v.
(1) V. tr. d. Débaptiser.
●(1847) FVR 201. Ar c'heariou a oe divadezet evel ann traou all. ●(1876) TDE.BF 153a. Divadeza, v. a., tr. «Débaptiser.»
●(1920) MVRO 53/1b. da zivadezi e vag. ●(1931) VALL 182b. Débaptiser, tr. «divadezi, divadeza.»
(2) V. pron. réfl. En em zivadeziñ : se faire débaptiser.
●(1732) GReg 245b. Depabtiser, renoncer à la grace du Baptême reçû, tr. «Hem divadeza.»
- divadindivadin
adj. Sérieusement, sans badiner.
●(1872) ROU 102b. Sérieusement, tr. «Divadin.» ●(1890) MOA 135a. Qui ne badine pas, tr. «divadin, (sans badiner).»
●(1903) MSLp xii 276. pet[it] tréc[orois] divadin «sans blague, plaisanterie à part » = sérieusement. ●(1903) MBJJ 206-207. Mes unan anê an euz pæet kalz keroc'h : hanter kant lur. – «Divadin ?» a laro din ma lenner. ●(1909) BROU 227. (Eusa) Sérieusement, tr. «Divádin.» ●(1957) BLBR 103-104/21. Divadin = heb farsèrèz, e gwirionez.
- divadoù
- divaen
- divagdivag
adj.
(1) Maigre par défaut de nourriture.
●(c.1718) CHal.ms i. amaigrir, tr. «tretat, donnet deuout diuagu'.» ●(1723) CHal 63. Divaq, tr. «Maigre, qui n'est pas nourri.» ●(1732) GReg 590a. Maigre, faute de nourriture, tr. «Divag.» ●662a. Qui n'est point nourri, qui est maigre faute de nourriture, tr. «Divag.» ●(1744) L'Arm 225a. Maigre, have, tr. «Divag.»
●(1838) OVD 187. a p'en dé rai lard, hag a p'en dé rai zivâgue. ●(1856) GRD 210. ur horv divâg. ●(1876) TDE.FB 620. Cet homme est maigre et mal nourri, tr. «ann den-ze a zo treut ha divag.»
●(1906) HIVL 77. Divag ha tret bras. ●(1929) DIHU 217/300. ul lon peur divak. ●(1932) BRTG 137. prenein marhadmat loñned divâk. ●(1957) ADBr lxiv 4/456. (An Ospital-Kammfroud) Divag : adv. Rac. maga (nourrir) + di (préf. priv.) : maigre par défaut de nourriture : n'eo ket treud ho puoh marteze, med divag kentoh. ●(1962) EGRH I 66. divag a., tr. « maigre, mal nourri. »
(2) (en plt de la nourriture) : Qui n'est pas nourrissant.
●(1869) FHB 240/247. Teo avoallac'h e teuont, nemet ma zint divag ha dizaour.
- divagañ
- divagidigezh
- divagiñdivagiñ
v.
(1) V. intr. Débarquer, sortir d'un bateau.
●(1921) GRSA 250. Divagein e hra ar en aod. ●290. Divagein e hra Mordraéns ar en aod. ●311. Hui e zivago nezé. ●(1931) VALL 182b. Débarquer d'un navire, d'un bateau, tr. «divaga (n.).» ●(1939) ANNI 21. é tivagein ar aodeu en iniz.
(2) V. tr. d. Faire sortir d'un bateau, débarquer.
●(1931) VALL 182b. Débarquer d'un navire, d'un bateau, tr. «divaga (act.).»
- divagoriatdivagoriat
voir divalgoriañ
- divagrelletdivagrellet
adj. Qui n'est plus maigre.
●(1932) BRTG 137. prenein marhadmat loñned divâk ha doh ou guerhein a pe vent divrangellet (sic).
- divailh
- divailhañ .1
- divailhañ .2
- divailhennetdivailhennet
adj. Sorti de son maillon.
●(1977) PBDZ 769. (Douarnenez) divailhennet, tr. «sorti de son maillon.»
- divailhur
- divailhurañ / divailhuriñdivailhurañ / divailhuriñ
v. tr. d. Ôter les langes, démailloter.
●(1659) SCger 42a. demailloter, tr. «dimailluri.» ●43b. deueloper, tr. «divailluri.» ●(1732) GReg 262b. Demaillotter, tr. «Divailhura. divailhuri. pr. ppr. divailhuret. Van[netois] divailhureiñ. pr. et.» ●(1790) MG 184. réd-è ou divailhurein aquêrh eit ou honestad.
●(1856) VNA 227. les envelopper et les démaillotter, tr. «ou gronnein hac ou divailhurein.» ●(1876) TDE.BF 153b. Divaillura, divailluri, v. a., tr. «Démaillotter.»
●(1904) DBFV 62a. divailhurein, v. a., tr. «démailloter.» ●(1905) BOBL 05 août 46/c. Pa ieaz evid divailluri anezan.
- divailhuret
- divailhuriñdivailhuriñ
voir divailhurañ
- divakuldivakul
adj. Qui n'a pas grand'chose à faire.
●(1876) TDE.BF 153b. Divakul, adj. B[atz], tr. «Qui n'a pas grand'-chose à faire.»
- divalañ
- divalapl
- divalavdivalav
adj. & m.
I. Adj.
A. Attr./Épith.
(1) Lent, indolent.
●(1530) Pm 263. Pep dez creny deffry ryal / So eteyg mechant ardant strantal / Nedeu enep stal dyualau, tr. «Chaque jour, l'avarice, sérieusement, en réalité, / Est un vice mauvais, ardent, (?) vif (?). / Il n'est en aucun cas (?) lent (?).»
●(1857) HTB 76. prim pe divalo ? ●(1895) GMB 188. tréc. divàla lent, indolent, divalavât, devenir lent.
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Divalo, tr. «lent (et inintelligent).» ●(1927) GERI.Ern 113. divalav T[régor] adj., tr. «Lent, qui ne vas pas assez vite.» ●(1947) TNOG 5/22. (Tregor ha Goelo) Divalav, ag. : lochore, lezourek. ●(1978) BAHE 97-98/23. ha me ken divalo ha ken gorrek, hag abuzet sav-taol war ar marc'had.
(2) Laid.
●(1857) CBF 14. N'int ket divalooc'h eged hoc'h. ●(1876) TDE.BF 153b. Divalo, adj., tr. «Laid, difforme, parlant des choses.»
●(1924) ZAMA 9. sell ouz e azenned divalo ! ●(1927) GERI.Ern 113. divalo L[éon], divalaù V[annetais], tr. «laid, difforme, abject.»
(3) Divalav-mezh : très laid, abject, ignoble.
●(1872) ROU 71b. Abject, tr. «Divalo mez.» ●(1876) TDE.BF 153b. Divalo mez, tr. «on ne peut plus abject.»
●(1927) GERI.Ern 113. divalo L[éon], divalaù V[annetais], tr. «laid, difforme, abject (mez, que c'en est une honte).» ●(1962) EGRH I 66. divalav-mezh a., tr. « horrible, honteux. »
(4) (météorologie) Mauvais.
●(1904) KZVr Here-Du-Kerzu. mont er-maez da valer dre eun amzer ken divalo ? (d'après KBSA 83). ●(1924) BILZbubr 38/842. Pa vije divalo an amzer, c'hoant n'o doa ket ar vugale da vont da redek. ●(1925) BILZ 115. pa vije divalo an amzer ha pa n'ac'h ê ket ar bagou er-mêz
(5) (Paroles) grossières, indécentes.
●(1868) KMM 57. ar c'homzou divalo. ●(1879) GDI 129. larèt conzeu divalàu. ●(1894) BUZmornik 60. ann distera ger divalo.
●(1911) SKRS II 113. bep seurt komzou divalo.
(6) (Pensée) impure.
●(1792) CAg 145. Me resistou pront' attauë / Doh er chongeu divalauë.
(7) (Métier) Vilain, sale.
●(1878) EKG II 294. evidoc'h da gaout eur vicher zivalo.
(8) Mauvais, déplaisant.
●(1906-1907) EVENnot 21. (Kemperven) Lojeiz divalo a zo aman, tr. «mauvais, déplaisant.»
(9) C'hoari un dro divalav da ub. : jouer un vilain tour à qqn.
●(1955) STBJ 38. ar re-mañ (...) evit planta micher ennañ, a reas o menoz da c'hoari dezañ eun dro divalo bennak.
(10) Fainéant.
●(1659) SCger 55b. faineant, tr. «diualo.»
B. Épith. Un distro divalav : une déconvenue.
●(1938) FHAB Mae 137. Eun distro divalo hor beus paket digant miz Ebrel, er bloa-man !
C. Attrib.
(1) Déplaisant, désagréable.
●(1974) SKVT III 54. Mes n'eo ket divalav tennañ ur flupad ur wechig an amzer.
(2) Bezañ divalav ouzh ub. : être désagréable à l'égard de qqn.
●(1890) MOA 212a. Être désagréable à l'égard de q. q., tr. «beza divalo oc'h u. b.»
(3) Bezañ divalav en udb. : montrer peu de zèle, d'ardeur.
●(1907) AVKA 143. Tud divalo en fe.
II. Adv.
(1) Ober divalav da, ouzh ub. : faire une crasse à qqn.
●(1908) FHAB Eost 239. rak n'eus ket bet great divalo dezo. ●(1932) BSTR 55. Hennez en deus great divalo d'in. Plijadur em befe oc'h en em venji, oc'h ober divalo d'ezan. ●(1939) ANNI 37. Iùin bras é genein bout groeit divalaù ha dirivil dohti.
(2) =
●(1866) BOM 54. Divalo oun bet gwasket, tr. «j'ai été rudement souqué.»
●(1905) LZBg Genver 43. El laer e ziskrap divalaù eit lémel é fuzillen a zré dehorn er misionér. ●(1909) DIHU 50/317. Hag en diaul, édan en tauleu, / E vleij hag e hud divalaù ! ●(1913) AVIE 113-114. Er mor, é seùel divalaù, e strimpé drest er vag.
(3) Odieusement.
●(1860) BAL 90. Caout droug ouz ho tud, comz divalo outo dizenti outo.
●(1911) BUAZperrot 93. Eun dervez m'en devoa komzet divalafoc'h c'hoaz eget kent ouz e vamm.
(4) Sellout divalav ouzh ub. : regarder qqn de travers, avec mépris.
●(1923) KNOL 245. en eur zellet outhan diwalo.
(5) Lentement.
●(1906-1907) EVENnot 19. (Kemperven) Kerzet divalo e ra an houad, tr. «lentement.»
III. M.
(1) Ober divalav da ub. =
●(1911) BUAZperrot 194. abalamour d'an divalo o devoa great d'o mamm.
(2) Vaurien, méchant.
●(1659) SCger 144b. diualo, tr. «vn vaut-rien.»
●(1927) GERI.Ern 113. divalo L[éon], divalaù V[annetais] m., tr. «vaurien, méchant.»
IV. Divalav evel ur vuzhugenn : voir buzhugenn.
- divalavaatdivalavaat
v.
I. V. intr.
(1) S'enlaidir, enlaidir.
●(1869) EGB 159. il devient plus vilain, tr. «divaload a ra.»
●(1914) DFBP 194b. laidir, tr. «Divaloaat.» ●(1962) EGRH I 66. divalavaat v., tr. « devenir plus laid. »
(2) Perdre courage.
●(1907) AVKA 259. Diwallet na deufe o kalono da divalavât gan re dibi pe re eva.
(3) Devenir lent.
●(1895) GMB 188. tréc. divàla lent, indolent, divalavât, de venir lent.
●(1927) GERI.Ern 113. divalavât T[régor], tr. «devenir lent.» ●(1962) EGRH I 66. divalavaat v., tr. « devenir plus lent. »
II. V. tr. d.
(1) Enlaidir.
●(1890) MOA 205a. Défigurer, tr. «divalaoaat.» ●209b. Rendre de plus en plus vilain, tr. «divalaoaat, v. a. et n.»
●(1914) DFBP 119a. enlaidir, tr. «Divaloaat.» ●(1926) FHAB Here 379. ha banna pell diouto kement tra a c'hellfe he divaloat pe he faourât. ●(1962) EGRH I 66. divalavaat v., tr. « rendre plus laid. »
(2) Rendre plus lent.
●(1962) EGRH I 66. divalavaat v., tr. « rendre plus lent. »
- divalavadur
- divalavamant
- divalavañ
- divalavdeddivalavded
f. Laideur.
●(1942) DIHU 374/116. é terhel léh er hâs hag en divalaùded é kreiz er baradoéz-ma ?