Recherche 'fi...' : 360 mots trouvés
Page 1 : de fi-1 (1) à ficherez (50) :- fi .1fi .1
interj. Fi.
●(1557) B I 270. fy a quement nacion, tr. «fi de toute nation.» ●276. Fy ahanot tra asotet, tr. «Fi de toi, chose insensée.»
- fi .2fi .2
voir c'hwi
- fiaek
- fiakr
- FiakraFiakra
n. pr. f. Fiacre.
●(c.1687) VEach [51]. Iann map da Rolland Pherlicot, ha da Fiacra Guillemot ames à parres Plouhà à Escopti Sant Briec, oaget hep quen à chuezec mis, var tro gouel ar Madalen, er bloaz 1630.
- fiañsfiañs
= (?).
●(1982) HYZH 147/40. (Treboull) troc'hiñ gwez da farañ pilieroù. N'eo ket brankeier an hini vie, gwez vie lakaet da fiañs deus an douar.
- fibiñfibiñ
v. tr. d. = (?) tapout (?).
●(1942) DIHU 377/155. Suroalh ne fibè ket anehon pisked a stribill.
- fibl
- fiblad
- fiblañfiblañ
v.
(1) V. tr. d. Battre, rosser, châtier, accabler.
●(1575) M 2206. Er ho guelet horribl, re terribl az fiplhe, tr. «Car leur vue horrible te saisirait trop terriblement.» ●2388. Ha tan inextinguibl, quen terribl ho fiplo, tr. «Et un feu inextinguible qui les châtiera bien terriblement.»
●(1659) SCger 148a. Fibla, tr. «batre.» ●(1732) GReg 83a. Il a été bâtonné qu'il n'y manquoit rien, tr. «fiblet caër eo bet.» ●85a. Batre à bons coups, tous portans, tr. «Fibla. pr. fiblet.»
●(1821) GON 215b. Fibla, v. a. et n., tr. «Battre à grands coups. Frapper fort. Rosser. Part. et. ce mot des du dialecte de Cornouailles.»
●(1927) GERI.Ern 151. fibla C[ornouaille] v. a., tr. «Battre fort, rosser.» ●(1931) VALL 161a. donner des coups ainsi [bien appliqués], tr. «fibla.» ●616a. Donner une raclée de coups à, tr. «fibla.» ●664b. Rosser, tr. «fibla.»
(2) V. pron. réci. En em fiblañ : se combattre.
●(1867) BBZ III 336. D'en emfibla da virviken, tr. «pour se combattre à jamais.»
●(1931) VALL 189a. en découdre, tr. «en em fibla.»
- fiblerfibler
m. –ion Celui qui rosse.
●(1732) GReg 85a. Celui qui bat, tr. «fibler. p. yen.»
●(1821) GON 215b. Fibler, s. m., tr. «Celui qui frappe fort, qui donne de grands coups. Pl. ien. Ce mot est du dialecte de Cornouailles.»
●(1927) GERI.Ern 151. fibler, tr. «qui donne de bons coups.» ●(1931) VALL 161a. celui qui donne de bons coups, tr. «flbler.»
- fibliñfibliñ
v. tr. d.
(1) Boucler (un porc).
●(1744) L'Arm 34a. Boucler le groüin, tr. «Fimblein : Fiblein.. étt.» ●437a. Emmuseler (...) un cochon, tr. «Fimblein unn oh.»
●(1919) DBFVsup 23a. fiblein, tr. «boucler, ferrer.»
(2) sens fig. Empêcher d'agir.
●(1919) DBFVsup 23a. fiblein, fig., tr. «empêcher d'agir.»
- fic'h .1fic'h .1
m. (pathologie) Fistule.
●(1633) Nom 266a. Marisca, ficus : fic : an fich.
●(1732) GReg 416a. Fistule, tr. «fic'h. p. fic'hyou.» ●964b. Ulcere dangereux qui vient assez souvent autour du fondement, tr. «Ficq. p. ficqou. fic'h. p. fic'hyou.»
●(1821) GON 216a. Fic'h, s. m., tr. «Fistule, ulcère dont l'entrée est étroite, et le fond ordinairement large. Fic'h se dit plsu particulièrement de la fistule qui vient à l'anus. Pl. iou. Quelques-uns prononcent fik.» ●(1876) TDE.BF 205b. Fic'h, s. m. tr. «C'est la fistulle à l'anus.»
●(1927) GERI.Ern 152. fic'h m. pl. iou, tr. «Fistule ; ulcère à l'anus.»
- fic'h .2fic'h .2
s. (botanique) Épiaire des bois Stachys sylvatica.
●(1821) GON 216a. Fic'h, s. m., tr. «C'est aussi un des noms que l'on donne à l'ortie morte ou puante, sans doute à cause de ses propriétés.» ●(1879) BLE 210. Epiaire des bois. (S. sylvatica. L.) Fic'h ou Fik. Ortie puante.
●(1927) GERI.Ern 152. fic'h m. pl. iou, tr. «ortie morte ou puante, remède aux abcès.»
- fic'halfic'hal
voir fic'hañ
- fic'hañ / fic'halfic'hañ / fic'hal
v. intr.
(1) Rire en dessous.
●(1909) FHAB Ebrel 127. Pere eo an tri zra diesa da gas d'ar foar. (Respont miz Mae p. 159) Eur c'hi heb trottal / Eun oc'h heb oc'hal / Eur plac'h yaouank heb fic'hal. ●(1927) GERI.Ern 152. fic'ha v. n., tr. «Rire en dessous, en ayant peine à ne pas éclater.»
(2) =
●(1908) FHAB Du 327. Bremaik pa vezint klevet o fic'hal, e vezo tennet ar pot divar an tan.
(3) (en plt d'un serpent) Siffler de colère. cf. fuc'hal
●(1872) GAM 5. Diskuez a ra he flemm ; en em rodella, fic'hal a ra evel an aer viber.
- fic'hellatfic'hellat
v. intr.
(1) =
●(1923) ADML 53. en tarziou a deu, en eur fic'hellat, da vervel war an aot.
(2) Rire haut.
●(1884) BUZmorvan v. Fic'hellat. – C'hoarzin krenv.
●(1945) DWCZ 24. merc'hed o fic'hellat ha paotred hanter-vezo. ●(1964) BRUD 18/13. en eur jaogellad, en eur fic'hellad. ●15. Fic'hellad : c'hoarzin têr hag uhel.
- fic'hellerezhfic'hellerezh
m. Rire haut.
●(1867) FHB 144/317a. mes ar fic'hellerez a ioa gant o a lavare d'an oll e zoant countant euz ar pez a reet d'heo. ●317b. eur fic'hellerez scrijus. ●(1877) FHB (3e série) 2/10b. el leac'h (...) ma taoler buez hag honestiz ar priejou evel pa lavarfen e fripp da c'hoarz ha da fic'hellerez eur vanden pennou scanv. ●(1884) BUZmorvan v. Fic'hellerez. – c'hoarz direiz.
●(1935) BREI 438/2d. Petra 'zo krog ennout hirio gant da fic'hellerez, da oaperez…
- fic'herezh
- fich .1fich .1
adj.
(1) Bien mis, bien habillé.
●(1647) Am 749. (a) Un den Fich, (b) ur plac’h-fich, (c) quer fich., tr. « (a) Un homme bien habillé. (b) Une fille bien habillée. (c) Si bien habillé. »
●(1876) TDE.BF 205b. Fich, adj., tr. «Qui est bien ajusté ou habillé, parlant des personnes.»
●(1952) LLMM 32-33/135. (Douarnenez) Ur paotr fich : gwisket-mat atav. ●(1995) BRYV II 122. (Milizag) n'eo ket eur verh fich eo !
(2) Loc. adv. Fich-difich : qui change sans arrêt de toilette.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) fich-difich, tr. «qui passe son temps à changer de robe, de parure.»
- fich .2
- fich .3fich .3
s. (habillement) Guimpe.
●(1972) BSAf xcviii 346. Guimpe : anciennement fich ; plus récemment gimp, ar gimp, gimpchou. A Hanvec, le pluriel est gimpou.
- fich .4fich .4
voir fichañ .1
- fich-blevfich-blev
m. Dispute.
●(1857) CBF 55. Fich-bleo a zo etre an daou zen a zo tremenet ann heol diwar ho zreuzou, tr. «Ce sont deux hommes d'un âge fort respecteux qui se prennent aux cheveux.»
●(1927) GERI.Ern 152. fich-bleo m., tr. «bataille d'ivrognes qui se prennent aux cheveux.» ●(1931) VALL 60a. Bataille d'ivrognes, etc., qui se prennent aux cheveux, tr. «fich-bleo.»
- fich-c'hoarifich-c'hoari
m. Agitateur, fauteur de troubles.
●(1942) VALLsup 5a. Agitateur, fauteur de troubles, tr. «fich-c'hoari popul[aire].» ●25a. semeur de brouille, tr. «fich-c'hoari popul[aire].»
- fich-e-lostfich-e-lost
m. Homme qui remue sans cesse.
●(1732) GReg 437a. Fretillant, ou fretillard, tr. «fich-e-lost.»
- fich-fich
- fich-lostenn
- fich-trubuilhfich-trubuilh
m. Agitateur, fauteur de troubles.
●(1942) VALLsup 5a. Agitateur, fauteur de troubles, tr. «fich-trubuilh popul[aire].»
- fichadegfichadeg
f. –où Remuement.
●(1985) AMRZ 184. A-raog ma teue an noz e veze great dezo [ar foenn] eun eil 'fichadeg.
- fichadenn .1fichadenn .1
f. –ed Femme qui aime à se maquiller.
●(1925) FHAB Eost 290. Eur fichadenn, eur pez divalo a blac'h.
- fichadenn .2
- fichadennoùfichadennoù
plur. Atours.
●(1908) PIGO II 173. an amzer zo re denval da dougen milouriou ha fichadennou.
- fichalfichal
voir fichañ .1
- fichañ .2fichañ .2
v.
I. V. tr. d.
(1) Ficher, fixer.
●(1499) Ca 83b. Fichaff. g. ficher.
●(1659) SCger 57a. ficher, tr. «ficha.» ●(1732) GReg 409b. Ficher, enfoncer par la pointe dans quelque corps dir, ou dans quelque trou, tr. «Ficha. pr. fichet.» ●Ficher des pieux, des clous, tr. «Ficha peulyou, ficha tachou.»
●(1904) DBFV 79. fichein, fechein, -chal, -chat, fich, v. a., tr. «fixer.» ●(1910) MBJL 107. ar feskenno drapoio a zo fichet ouz ar gwaridello.
(2) Préparer (repas, etc.).
●(1876) TDE.BF 205b. Ficha, v. a., tr. «Apprêter le repas ou les mets.» ●(18--) BSG 184. ficha ma dijuni. ●190. ficha dijuni din.
●(1924) BILZbubr 40/897. Izabel a oa o ficha lein. ●(1982) TKRH 36. Ur mell kaoteriad yod-kerc'h 'oa da fichañ eta.
(3) Arranger, préparer, bien disposer.
●(1876) TDE.BF 205b. Ficha, v. a., tr. «préparer, parlant d'un lit.»
●(1902) PIGO I 14. an hini yaouank a oa o fichan he c'houef euz eur mezellour. ●(1927) GERI.Ern 151. ficha v. a., tr. «préparer, un lit,, un mets.» ●(1928) TAPO 8. Ha ma n’ho peus ket a c’hoant da veza kannet, ficha ar gweleou, kerkent ha goulou deiz. ●(1985) AMRZ 29. Ar merhed eo a 'fiche ar gweleou, beb mintin. ●338. ficha ar gweleou : faire les lits.
(4) Redresser, redresser.
●(1895) FOV 247. Un taul fouèt 'dan é gôv, é kueh, ardran er hein, / E fech dehou malis hag el lak d'hum zersein, tr. «Un coup de fouet qu'en cachette, par derrière, on lui donne sous le ventre, ranime son ardeur et le fait se dresser.»
(5) (en plt de qqn) Habiller bellement.
●(1659) SCger 148a. ficha, tr. «parer.»
●(1869) FHB 207/407b. ficha caer ar vugale. ●(1927) GERI.Ern 151. ficha v. a., tr. «orner, parer.» ●(1935) ALMA 165. pa vez meneg da ficha he diou ganfartez !...
►[empl. comme subst.]
●(1925) BUAZmadeg 91. N'eo ket ar ficha brao eo a ra ar merc'hed fur.
(6) Orner, décorer.
●(1732) GReg 251b. Decorer, orner, tr. «ficha. pr. fichet.»
●(1860) BAL 180. lezer merc'het ar bed ac ar pennou scanv da ficha an diaveaz. ●(1869) FHB 224/115a. ficha an aoteriou. ●(1872) ROU 80b. La vente dépend de la manière d'apprêter la marchandise, tr. «e kever ficha eo guerza.» ●(1877) BSA 71. Epad ma fiche he zi.
●(1930) KANNgwital 335/466. emaor o ficha an hentchou abenn an deiz warlerc'h, rak gouel bras a zo. ●(1941) FHAB Du/Kerzu 106. fichet e voe an ilizou.
(7) Fomenter.
●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. Ficha, au sens de stigna. machiner : ficha trouz ha kasoni e-touez mignoned.
II. V. pron. réfl. En em fichañ.
(1) Être à sa toilette.
●(1869) FHB 207/407b. en em ficha ervez he frouden. ●(1889) ISV 138. Judith a garie en em ficha caer. ●(1894) BUZmornik 10. ober stad euz he c'horf, en em ficha kaer.
●(1908) PIGO II 41. 'n em fichan gant kalz a evez. ●(1912) BUAZpermoal 239. ma gustumet ho pugale d'en em fichan eveldoc'h. ●(1925) BUAZmadeg 354. An den a zalc'h he ene en eur stad santel, ne dle ket en em zale kalz d'en em ficha en he viskamant. ●(1933) MMPA 117. Ne golle ket amzer o 'n em ficha.
(2) En em fichañ war : se fixer dans (une idée, etc.).
●(1790/94) PC I 234. Leun a ourgouil a vanite – En em fisch var qemense.
- fichañ / fichal / fichat / fichiñ / fich .1fichañ / fichal / fichat / fichiñ / fich .1
v.
I. V. intr.
(1) Bouger.
●(1633) Nom 27a. Iumentum coriaginosum : haridelle, beste fort maigre : haridell quæz, loen treut quy, quen treut na fichè quet en tan.
●(1659) SCger 148a. fibla, tr. «batre.» ●(1732) GReg 437a. Fretiller, être toûjours en mouvement, remuer dru & menu, sauter, danser, tr. «fichal hep ceçz.»
●(1876) TDE.BF 205b. Fichal, v. n, tr. «bouger, frétiller, se trémousser.»
●(1909) FHAB Eost 260. o drapoiou o ficha en avel. ●(1927) GERI.Ern 151. ficha v. n., tr. «Frétiller, se démener.» ●(1936) DIHU 296/19. Ne fichet ket ahaneman. ●(1936) DIHU 301/111. Ne fich ket el loen peur, ne hra esmei erbet. ●(1955) STBJ 85. ne c'helle ket fichal.
(2) Rire en s'efforçant de ne pas rire.
●(1876) TDE.BF 205b. Fichal, v. n., tr. «rire en s'efforçant de ne pas rire.»
II. V. tr. d.
(1) Remuer, mouvoir, agiter (qqc.).
●(1869) HTC 111. Ar c'hi en doa casset Tobias iaouank ganthan a zilammas neuze en eur ficha he lost. ●(1889) SKG 25. N'helleont fichal ho zroad nemed en eurejou / Eb but lakeit e rink ar merc'hed oeit droziou.
●(1904) DBFV 79. fichein, fechein, -chal, -chat, fich, v. a., tr. «remuer, agiter, fourgonner, exciter, animer.» ●(1911) BUAZperrot 733. hag ec'h en em lakeas da ficha e lost ouz Tobias koz. ●(1913) AVIE 265. ne vennant ket rein un taul biz eit ou fechal. ●(1928) BFSA 162. e plegas ar bleiz e benn hag e fichas e lost. ●(1929) MKRN 170. hep fichal na gar na troad.
(2) = (?).
●(1766) MM 1493. hèn a fiché al labousset / ac ho destumé er gaout.
(3) (agriculture) Fichañ foenn : faner.
●(1985) AMRZ 183. Ha gouzoud a rit petra eo ficha foenn ? ●338. ficha foenn : faner.
(4) Attiser (le feu).
●(1659) SCger 10a. atiser, tr. «ficha.» ●(1732) GReg 80a-b. Detiser, ôter les tisons du feu, tr. «fichella, ou, fichal an tan.» ●430b. Fourgonner, tr. «remuer le feu dans le four avec le fourgon, tr. «Fichella an tan. Van[netois] fichelleiñ. ficheiñ. fichal.»
●(1876) TDE.BF 205b. Fichal, v. a., tr. «fourgonner, detiser.»
●(1931) VALL 45a. Attiser le feu, tr. «ficha.»
- fichaodfichaod
m. -ed Fichaud. Fichaoded : surnom des habitants de Neuillac.
●(1911) DIHU 72/271-272. Nen des tuchentil nameit ér hérieu hag... é Neulieg. Fichauded (?) e hrér anehé eùé. Laret e vé a hendaral : Tud Neulieg é monet én un davarn e houlen : Ne hues ket ur gamprig a kosté? Ne vourant ket bout émesk el leuiged aral. ●(1947) BRMO 32. ceux [= habitants] de Neulliac, Fichauded (fichauds) ou Chouanned (chouans).
- fichatfichat
voir fichañ .1
- fichedfiched
m. –où (habillement) Poche.
●(c.1718) CHal.ms i. Empocher lacat er fichet, er sah, insahein queru. [= Kervignac]. ●(c.1718) CHal.ms iii. poche d'habits, tr. «sah, sacot, fichet, poch' a sarz[eau].» ●(1744) L'Arm 292a. Poche, tr. «Fichêtt.. êdeu.»
●(1904) DBFV 79b. fiched, m. pl. eu, tr. «poche.» ●(1907) VBFV.fb 22a. fiched, m. pl eu, tr. «poche d'habit.» ●(1912) BUEV 35. lakeit é zorn é fiched un aral. ●(1925) SFKH 8. deu vlank bihan hemb kin én é sakod (en é fiched. ●(1934) BRUS 236. Une poche, tr. «ur fiched –eu.» ●(1958) BRUD 4/91. o deuorn én o fechédeu.
- fichedad
- fichellfichell
f. –où
(1) Pieu.
●(1464) Cms (d’après GMB 236). Fichell, espieu. ●(1499) Ca 83b. Fichell. l. hoc sufflamen / inis. ●(c.1500) Cb 84b. Fichell. g. pieu. l. hoc sufflamen / inis.
(2) Levier pour embarrer, enrayer (une roue).
●(1732) GReg 570b. Levier dont on arrête les rouës d'un carrosse, ou d'une charrette en une descente trop roide, tr. «Fichell. p. fichellou da scolya ur c'harr &c.»
●(1876) TDE.BF 205b. Fichell, s. f. C'est aussi le nom que l'on donne à un frein pour enrayer les roues.
(3) Fourche rudimentaire à deux dents pour débroussailler.
●(1917) KZVr 215 - 15/04/17. Fichell, tr. «fourche à deux doigts en Cornouaille.» ●(1931) VALL 316b. Fourche en bois pour couper la lande, tr. «fichell f.» ●(1957) AMAH 244. ken manchek hag un troc’her lann kollet gantañ gwigned ha fichell. ●(1982) PBLS 127. (Sant-Servez-Kallag) fichell, tr. «baguette fourchue pour couper à la faucille.» ●(1984) EBSY 77. (Sant-Ivi) penn-fichell, tr. «outil.» ●(1986) CCBR 34. (Brieg) le bâton fourchu, tr. «ar fichell.»
●(2002) MVAHU 168-169. (An Uhelgoad) prit sa faucille, sa fichel et son kervé (un lien fait d'une branche tressée en guide de corde).
(4) Fourgon, ringard.
●(1876) TDE.BF 205b. Fichell, s. f., tr. «Fourgon ou instrument pour remuer le bois dans le four ; pl. ou.»
●(1931) VALL 316b. Fourgon pour remuer le bois dans le feu, tr. «fichell f.»
- fichell-fornfichell-forn
f. Fourgon, ringard.
●(1732) GReg 429b. Le fourgon pour remuer le bois dans le four, tr. «Fichell fôrn.»
- fichellad
- fichellañfichellañ
v. tr. d.
(1) Fourgonner.
●(1732) GReg 80a-b. Detiser, ôter les tisons du feu, tr. «fichella, ou, fichal an tan.» ●430b. Fourgonner, tr. «remuer le feu dans le four avec le fourgon, tr. «Fichella an tan. Van[netois] fichelleiñ. ficheiñ. fichal.»
●(1876) TDE.BF 205b. Fichella, v. a., tr. «Remuer, parlant du bois, de la braise du four.»
●(1931) VALL 45a. Attiser le feu, tr. «fichella.» ●316b. Fourgonner, tr. «fichella.»
(2) Ficher.
●(1659) SCger 57a. ficher, tr. «fichella.»
- ficheller
- fichennfichenn
f. –où
(1) (serrurerie) Fiche.
●(1732) GReg 409b. Fiche, instrumet de fer fait à vis, qui sert à fermer une porte, tr. «Fichenn. p. fichennou.»
(2) Fiche pour prendre des notes.
●(1931) VALL 302b. Fiche pour notes, tr. «fichenn f. pl. ou.» ●(1942) HERV 178. e leunias eur fichenn gant hec'h ano. ●(1958) BAHE 15/3. ar fichennoù a zo e burevioù ar prefedioù.
- fichennañfichennañ
v. tr. d. Ficher, fermer avec une fiche.
●(1732) GReg 409b. Ficher, fermer avec une fiche, tr. «fichenna. pr. fichennet.»
- fichennaoueg
- ficherficher
m. –ion Personne qui ne tient pas en place.
●(1732) GReg 437a. Fretillant, ou fretillard, tr. «ficher. p. fichéryen.»
- ficherez