Recherche 'fo...' : 531 mots trouvés
Page 1 : de fo (1) à foenn-spagn (50) :- fofo
m.
I. (en plt de qqc.)
(1) Ardeur (du feu).
●(1732) GReg 50a. Ardeur du feu, tr. «fo an tan.»
●(1927) GERI.Ern 157. fo, tr. «Ardeur (du feu).»
(2) Éclat d'une source de lumière.
●(1872) ROU 82a. Eclat de lumières, tr. «erder, flamm, fô.»
(3) Chaleur.
●(1866) FHB 73/167a. ar fo eus ar foen a zao hed ar vern-ze evel ar mogued dre eur chiminal. ●(18--) SAQ I 259. Eur fô bero zo en he vizach.
●(1925) FHAB Gwengolo 337. Eur fô a oa ivez ebarz an tren.
(4) Ardeur (de la fièvre).
●(1890) MOA 121b. Ardeur de la fièvre, tr. «fo ann dersienn.» ●(18--) SAQ I 171. e kreiz fô an derzien.
●(1915) KZVr 125 - 25/07/15. Fô, tr. «chaleur de la fièvre, Loeiz ar Floc'h.»
(5) Buée, vapeur produite par la chaleur.
●(1942) VALLsup 26a. Buée. Vapeur produite par la chaleur, tr. «fo (par o ouvert).»
II. (en plt de qqn)
(1) Ardeur, exaltation.
●(1884) FHB 15/113a. iaouank ha leun a fô.
●(1910) FHAB Gouere 209. fô en e benn.
(2) Fo ennañ, gantañ : qui fait preuve d'ardeur.
●(1866) FHB 69/133b. Setu Per, fo en-han, hag evit doare var he du. ●(1890) MOA 121b. Très ardent (parlant d'un homme.) On dit aussi, en ce sens : fo enn-han (gant-han).
- foarfoar
f. –ioù
I.
A.
(1) Foire.
●(1499) Ca 85b. Foar. g. foire ou marche. ●(1612) Cnf 44b. monet dan foaryou ha marchatgiou. ●(1633) Nom 225b-226a. Nundinæ : foires, marchez publics : faryou (lire : foaryou), marchadou publicq. ●241b. Emporium : marché, ville marchande, lieu où on tient foire : marchat, kær marchadour, an læch ma vez an foar. ●242b. Forum nundinarium, mercatus : foire : foar.
●(1659) SCger 58b. foire, tr. «foar, pl. iou.» ●148b. foar, tr. «foire.» ●(c.1680) NG 751. gorteit bet er foir. ●(1732) GReg 422a. Foire, marché extraordinaire, tr. «Foar. p. foaryou. Van[netois] foër. p. foëryêu. On dit encore, for, en Leon.» ●(1790) Ismar 130. ér foërieu, ér marhadeu…
●(1882) BAR 241. eur marc'hadour a oe boazet da heuilla ar foariou hag ar marc'hajou. ●(1890) MOA 134a. J'ai été à la foire, tr. «bet ounn er foar.»
●(1925) SFKH 13. Foér er méned gavr. ●(1929) MKRN 161. Eur jao anavet er foariou. ●(1934) BRUS 285. Une foire, tr. «ur foér –ieu.»
(2) Foar gozh =
●(1955) STBJ 195. e veze c'houezek foar ar bloaz e Pleiben : peder foar goz ha daouzek-all, pep hini eus ar re-mañ d'an tride meurz eus ar miz.
(3) Foar nevez : foire mensuelle.
●(1955) STBJ 195. Ar foariou nevez, pe foariou miz.
(4) Leur-foar : champ de foire.
●(1922) FHAB Meurs 71. en deiz all am euz gwelet war al leur-foar eur benveg souezus.
B. (droit)
(1) Foar diegezh : vente aux enchères d'une ferme.
●(1982) MABL I 56. (Lesneven) hag e veze kuchamant bep sul foar diegezh en tu mennak.
(2) Lakaat foar war stal ub. : faire vendre les biens de qqn aux enchères.
●(1929) FHAB Mezheven 228. Heman a ranke kaout e arc'hant dioc'htu hag a lavare da Yann e lakaje foar, war e stal, ma ne vije ket paeet.
(3) Ober foar da ub. : faire vendre les biens de qqn aux enchères.
●(1880) SAB 9. oat o vont da ober foar deza, guerzidigez var e oll danvez...
(4) Foar ar begoù : marché annuel des valets.
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. Staget hoc'h eus ho kole ? Gwerza hoc'h eus graet ? Eur c'hole gwerzet a veze staget ouz eur ruilhenn hag ar perc'henn aes d'ezan mont da vale. E foar ar begou evit goulenn gant eur mevel ha graet en deveze koumanant, ha foar en deveze graet e veze goulennet outañ : Staget ho peus ho kole ?
II. sens fig. Bruit.
●(1580) G 566. Abat eth do cador : her re a foar a ret, tr ; «Abbé, allez à votre chaire, car vous faites trop de bruit.»
III.
(1) Kas d'ar foar : envoyer au diable.
●(1877) EKG I 174 (L) L. Inisan. Mad, mar kavit abek enn ho tudou koz, distroit hoc'h-unan var an hent mad, ha kasit d'ar foar, divar ho tro, kement galouper-bro a deuio da viret ouzoc'h da vale. ●(1877) FHB (3e série) 13/99b *Mik an Dourdu. Eat d'ar foar pa garo, n'em euz ket affer anezhan.
(2) Kas da foar an ifern : envoyer au diable.
●(1927) YAMV 30 A. de Carné. C'hoant em eus d'ho kas holl da foar an ifern, hen da genta, ha Biel hag an hurcher war ar marchad (lenn : marc'had).
(3) Kas da foar an tri mil : kas diwar-dro.
●(1877) FHB (3e série) 17/139b (L) *Filhor Itron Varia Gallot. Er c'hiz all, m'ho cass da foar an tri- mil. ●(1877) FHB (3e série) 28/222b (L) *Jakez ar Velchenneg. Ar jezuisted da foar an tri mil; ar seurezed da gastrillessa !
(4) Kas da foar ar c'hwitelloù : envoyer au diable.
●(1929) DIHU 215/270 (G) J. H.. Laret e hra d'Elen, um bakein get hé hansortéz pé monet de foér en huitelleu. ●(1931) VALL 418 (G). Envoyer faire lanlaire, tr. F. Vallée «kas de foér en huitelleu V[annetais].» ●(1935) DIHU 285/229 (G). Kas e hra de «foèr en huitelleu» rah er ré e za de gonz dehi a briedeleh. ●(1955) VBRU 165 (T) *Jarl Priel. E-lec'h kas ar brammsac'h-se da foar ar c'hwitelloù, ne rae Siou yaouank nemet gweañ e veg war sin gouelañ ha klemmichat.
(5) Kas da foar an diaoul : envoyer au diable.
●(1877) FHB (3e série) 15(2)/121b (L) *Mik an Dourdu. Ha casset an apotikerien-ze da foar an diaoul.
●(1931) VALL 215. Va au diable ! tr. F. Vallée «kea da foar an diaoul !» ●(1932) FHAB Eost 336 (L) L. ar Floc'h. Perag ne gasfent ket da foar an diaoul ar c'hiz sot-ze da lipat ar werenn evid an distera digarez ! ●(1932) TUML 11 A. de Carné. O c'has a rafen holl, me, da foar an diaoul. ●(1942) VALLsup 31 (L). Chasser, tr. F. Vallée «on ajoute familièrement da foar an diaoul (L. ar F[loc'h.» ●(1990) STBL 149 (L) *Tad Medar. Kae da foar an diaoul ! (...) pa vezer o klask en em zizober diouzh un torr-penn bennak.
(6) Mont da foar an diaoul : s’en aller très loin, disparaître.
●(1959) BRUD 7/26 (L) F. Inizan. O, tribunale ! a ra va mamm, emaint aet da foar an Diaoul adarre !
(7) Keit hag ac'hann da Foar an Nec'h :
●(1935) ANTO 153 (T) *Paotr Juluen. Met ac'hano d'ober strobinellou, d'ober tuniou, ez keit ha ma'zeus ac'han da Foar-an-Nec'h.
(8) Bezañ graet foar (da,war) ub. : faire faillite.
●(1931) VALL 291. Faire faillite, tr. F. Vallée «beza ar foar warnañ.» ●(1936) PRBD 30 (L) K. Jezegou. Setu aze, me laka, o peus prestet hanter kant mil lur da eur mignon. Met an traou-zo troet fall. O mignon a zo great foar d'ezan.
(9) Aet an holl likedou da foar ar brochou : voir likedoù.
(10) En em glevet evel laeron e foar : voir laeron.
(11) Kas e vel da foar sant Laorañs : voir mel.
(12) Lakaat an traezh er foar : voir traezh.
- foar-vegennfoar-vegenn
f. Foire qui suit un pardon.
●(1931) VALL 310a. Foire, assemblée qui suit un pardon, tr. «foar-vegenn h[aut] L[éon].»
- foarafoara
v. intr.
(1) Fréquenter les foires.
●(1878) BAY 22. foera, tr. «fréquenter les foires.»
(2) Vendre à la foire.
●(1927) GERI.Ern 157. foara, tr. «conduire, vendre en foire.» ●(1935) BREI 428/3a. Hag ho puoc'h, Janig, Foaraet ec'h eus ? ●(1942) VALLsup 79a. Conduire, vendre en foire, tr. «foara : part. –aet.»
- foaraat
- foaraer / foaraourfoaraer / foaraour
m. –ion
(1) Marchand forain.
●(1895) FOV 247. Hag eit er marhattad, mar da ur foéraour. ●268. er foéraézion.
●(1904) DBFV 81b. foéraour, m. pl. –aerion, –arion, tr. «celui qui vient à la foire (pour vendre), marchand forain.» ●(1912) DIHU 90/187. Ur foéraour e oé hou tad. (...) er foéraerion. ●(1934) BRUS 285. Un marchand qui coure les foires, tr. «ur foéraour, pl. aerion.»
(2) Marchand qui fréquente les foires.
●(1931) VALL 310a. marchand qui fréquente les foires, tr. «foaraour V[annetais].» ●(1942) VALLsup 79a. qui fréquente les foires, tr. «foaraer.»
(3) Foaraer tud : recruteur.
●(1905) BREH 35. Ur foéraour tud oh-hui, me gav.
- foaraj
- foarañ
- foaraourfoaraour
voir foaraer
- foarataer
- foariadfoariad
f. –où Foire, considérée dans sa durée.
●(1932) BRTG 137. Ag er foériad ketan é ma oeit én hent get er magetan ag é vuohed.
- foarlec'hfoarlec'h
m. –ioù Champ de foire.
●(1732) GReg 422a. Lieu où se tient la foire, tr. «Foar-lac'h. Ide[m] foar-leac'h.»
●(1876) TDE.BF 209b. Foar-lec'h, tr. «le champ de foire, le lieu où elle se tient.» ●(1889) CDB 53. Dans ma toute petite jeunesse, j'ai assisté aux Quatre fils Aymon, sur le forloc'h de Lannion.
●(1927) GERI.Ern 157. foarlac'h m., tr. « Foire, lieu où elle se tient.» ●(1931) VALL 310a. lieu où se tient la foire, champ de foire, foirail, foaral, tr. «foarlac'h m.»
- foarvezh
- foas-foas-
voir fouas-
- foazhfoazh
adj. Embarrassé.
●(1913) DIHU 96/277. Ha chetu sant Pièr foah bras goudé. ●(1921) DIHU 123/316. Kenevé Garit e oé degoéhet amen, hag e oui tammigeu galleg, é véhen bet fouèh geti. ●(1921) GRSA 265. me lakei-mé hou toué de vout foah get é abilted. ●(1932) BRTG 112. Neoah foah grons é Iann get é dri ré darboderion. ●(1934) BRUS 120. Embarrassé, tr. «fouéh.» ●(1939) RIBA 61. Ha grons é chom foah dirakzé ou diù. (...) Chetu er gorig foahoh pe foah, get en diù voéz.
- foazhetfoazhet
adj. Embarrassé.
●(1939) KOLM 119. Me larehè é vehè er gaeh tu-sé (lire : tud-sé) foahet mat a pe vehè ret dehè diskoein papérieu gañnedigeh sant Pier.
- fobal
- foberd
- fobiezfobiez
s. Taol fobiez : coup fourré.
●(1732) GReg 92b-93a. Biaiser, n'agir pas sincérement tr. «ober un taul fobiés. ober taulyou fobiés.» ●432a. Un coup fourré, un coup de traître, tr. «Un taul fobies. p. taulyou fobies.»
●(1870) MBR 156. o klask ober eunn taol fobiez-bennag d'ezhan. ●(1876) TDE.BF 209b. Eunn taol fobiez, tr. «un coup fourré, un coup de traître.» ●(1927) GERI.Ern 157. fobiez : rei eun taol fobiez, tr. «jouer un coup de traître.»
- foc'hañfoc'hañ
v. tr. d.
(1) Remuer à l'aide d'un bâton, etc.
●(1909) FHAB Kerzu 381. ferrier houarn en o daouarn a foc'he an tân. ●(1932) ALMA 150. An den, gant eur biz dir, a foc'has an douar. ●(1936) CDFi 14 Mars. en eur foc'ha ar c'holo.
(2) Se mettre en colère.
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Foc'ha = mont e kounnar. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Foc'ha. Evit fuc'ha. Ernault p. 165.
- foc'het
- foe
- foeañ / foeiñ
- foec'hfoec'h
s.
(1) C'hwezh ar foec'h : très mauvaise odeur, infection.
●(1919) BUBR 2/41. eur vogeden c'hlas teo ha put, c'houez ar foec'h ganti.
►[terme qui renforce les adv. interrog.] Penaos ar foec'h ? : comment diable ?
●(1919) BUBR 6/162. Daoust penaos ar foec'h e teuyo hon c'hompagnunez a-benn da zont ebarz en he fez ?
- foeennfoeenn
voir fouezhenn
- foeifoei
interj., m., adj. & adv.
I. Interj.
(1) Fi, foin.
●(1647) Am 568. Foi paouesit, tr. «Fi ! cessez !»
●(c.1718) CHal.ms ii. fi, Le uilain, tr. «foüi el lous.» ●(1744) L'Arm 156a. Fi, tr. «Foui.» ●Ah-fi ! tr. «Ah-foui !»
●(1854) PSA II 54. Ah foui ! a houdé pegours enta é ma sellet un disertour avel un dén a galon ? ●129. Ha hoah é vou laret é ma cri ha didruhé er religion e héliant ! Foui enta ! ●(1869) EGB 130. foei ! tr. «fi, fi donc !» ●(1890) MOA 266. Fi ! interj., tr. «Foei !»
●(1902) PIGO I 18. «Foei ! Foei ! 'me an hini goz, o tapout ar skubellen, hastet buhan skarzan ma zi !» ●(1908) PIGO II 69. Foei ! Beran 'ra !... ●(1910) MAKE 26. Foei ! Me ne ran ket forz gant kement-se. ●41. Foei ! ne ran ket avat eme Mazoïg. ●95. Ha foei ! Yan, emezan, me a oa o sonj laza ac'hanout. ●(1913) HIGO 5. Gwelit anezo aze, foei ! ●(1970) BHAF 155. Foei gand ar pez ifrontet-se. ●172. «Petra, n'oh ket sod, geo ? Kemer arhant, ni ! Foei !
(2) Foei da : foin de.
●(c.1718) CHal.ms ii. foin de uous et de uostre mine, tr. «foui dech-ha d'hou min.» ●(c.1718) CHal.ms iii. nargue de uous, tr. «foüi dech.»
●(1904) DBFV 83a. foui d'oh, tr. «foin de vous (Ch. ms.).»
II. M.
(1) Lavarout foei da ub. : faire nargue de qqn.
●(c.1718) CHal.ms iii. Ie dis nargue de uous, tr. «me lar foüi dech.»
(2) Lavarout foei eus udb. : faire nargue de qqc.
●(c.1718) CHal.ms iii. Ie lui ai Ietté sa marchandise au nez, tr. «laret emés foüi es é varhadoureh.»
III. Adj. Tud foe : des gens de rien.
●(1876) TDE.BF 209a. B[atz] Tud foai, tr. «des gens de rien.»
IV. Loc. adv. D'ar foui : très vite.
●(c.1718) CHal.ms i. frere Ian des antomures etoit un grand debrideur de matines, tr. «brer Iahan es en antomur' eoüe ur pautr' franc a gouc en ul laret matineseu, ul larour pront ha scan a vatineseu,a laré é vatineseu d'er galop, d'er foüi.»
●(1904) DBFV 83a. d'er foui, tr. «au galop (Ch. ms.).»
- foeiñfoeiñ
voir foeañ
- foeltrfoeltr
m., adv. & interj.
I. M.
(1) Foudre.
●(14--) N 874. Foultr hac avel, tr. «La foudre et le vent.» ●(1499) Ca 85b. Foeltr. g. fouldre vide in curun. ●87b. Foultr. g. fouldre.
●(1659) SCger 59b. foudre, tr. «foeltr.» ●148b. foueltr, tr. «foudre.» ●(1732) GReg 428a. Foudre, tonnerre accompagné de fracas, tr. «Foultr. foëltr.» ●(1792) BD 2893-2894. foelt ha tempest avo voar an douar / ha curuno hep lacat mar, tr. «Il y aura foudre et tempête sur la terre, / Et des éclairs, sans aucun doute.» ●(17--) ST 136. Me bed ar pevar foeltr da zont d'am bruzuna. ●(17--) EN 1639. Ar foeld, ar hurunou, hac al luhed, tr. «La foudre, le tonnerre et les éclairs dans l'air.»
●(1876) TDE.BF 212b. Foultr, s. m., tr. «Foudre.»
(2) =
●(17--) EN 1619. pou maro ar foeld cos, tr. «quand sera mort le vieux garnement.»
(3) C'hoari e foeltr : se comporter le plus mal possible.
●(17--) EN 1403. me hoareiou ma foeld, pariuin en arme, tr. «je ferai mon garnement quand j'arriverai à l'armée.»
(4) Na foeltr na brall : absolument rien du tout.
●(1964) BRUD 17/7. N'eus na ki na kaz, na tamm na lomm, na foeltr na brall en ho ti.
(5) Gant ar foeltr : au diable.
●(18--) KTB.ms 14 p 273. It gant ar foeltr, gast ann ifern !
●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. poentoc'h evit poent eo d'an amprevan-ze mont gant ar foeltr. Bescond.»
(6) Gant ar foeltr : à toute vitesse.
●(18--) KTB.ms 14 p 46. p'ho gwel o tont, a skarr gant ar foeltr.
●(1970) BHAF 239. Pa oe boutet peb a vod-spern dindan lost o hezeg, ha fidam biché, ar re-mañ o skarza gand ar foeltr ha diaez, evel-just, chom war o hein.
II. Loc. adv. Ar foeltr.
A. [locution qui renforce les adv. interrog.]
(1) Petra ar foeltr ? : que diable ?
●(1834) SIM 72. deus a betra ar fouëldr en em mellent. ●(1847) FVR 218. Petra ar foeltr eta ve d'ec'h ne doufac'h ket ? ●(18--) BSG 238. Daouest petra ar foeltr a zo caus euz a-ze ?
●(1902) PIGO I 100. «Daoust gant petra ar foeltr e ve dalc'h-mad penn heman ? ●(1923) KNOL 312. Petra 'r foultr ! a zo aze da vihana ? ●(1924) BILZbubr 41/949. Petra ar foeltr a c'hoarve ganec'h ? ●(1945) DWCZ 47. Petra 'r foultr a c'hell eta beza ? ●(1970) BHAF 68. «Petra ar foeltr ? Me ne vo ket greet din evelkent skriva anoiou evel-se, na ne vo.»
(2) Piv ar foeltr ? : qui diable ?
●(1943) SAV 29/17. Piou ar foeltr eo ar Sant-se ? ●(1970) BHAF 328. Met piv ar foeltr eo homañ ?
(3) Pelec'h ar foeltr ? : où diable ?
●(1869) KTB.ms 15 p 104. Pelec'h ar foeltr eo êt ? emehan.
●(1919) BUBR 1/20. da belec'h ar foeltr emaint e sell da gas ac'hanomp en dro-man ?
(4) Penaos ar foeltr ? : comment diable ?
●(1850) JAC 118. Daouest penos ar foueltr ar zeiz a dremeno !
B. [locution qui renforce ce dont il est question]
(1) Terrible, horrible.
●(17--) EN 2360. hues ar foeld sou aman, demb quid, ne arsfen qued, tr. «il y a une fichue odeur ici, allons-nous en, je n'y résisterais pas.»
●(1895) GMB 243. Pet[it] Trég[uier] c'houéz eur voeltr, tr. «horrible odeur.» ●(18--) KTB.ms 14 p 190. En-bezr a klewjont un drouz ar Foeltr.
●(1905) BOBL 28 janvier 19/1b. c'houez ar foeltr 'zo ebarz ar ruiou, e-lec'h a van an dour da vreina. ●(1918) LZBt Gouere 23. Ne zaleas ket [ar pôtr bihan] da 'n em gât goueler, garmer ar foeltr.
(2) (dans les insultes) Ar foeltr : du diable.
●(1869) KTB.ms 14 p 137. Pelec'h ez-te gant ma rozel, mab ar foeltr ?
●(1909) FHAB Kerzu 377. «Ac'hanta, pillaouaer ar foeltr, en em gaout a ri divar ar mare, turluter daonet ma'z out.
III. Adv. [devant un subst., un adv.] Terme qui renforce une négation.
●(1829) HBM 11. ma crogo ennòn ar c'holica, mar tostaàn foeltr biqen d'ar vezen daonet-màn. ●(1836) FLF 7. rac foelt-biqen / Na deu ar sonch-se em c'hlopenn ! ●(1846) DGG 141. foultr biscoas. ●(1850) JAC 30. Foeltr hini ac'hanomp ne lezfe en bue, tr. «(GMB 243) il ne laisserait en vie aucun de nous.» ●(1850) MOY 152. Foeltr biken dioute n'em bo compassion.
●(1902) PIGO I 134. tud, avad, nan euz foeltr hini. ●(1906) BOBL 03 mars 76/3c. – Hag a nevez ? – Netra tout, foultr netra. ●(1906) BOBL 19 mai 87/1b. Biskoaz, nan foëltr biskoaz n'en deuz great eur gammed da wellaat stad al labourerien. ●(1908) PIGO II 57. Foeltr biken nan in, eme Job. ●(1926) ARVG (niv 7 gouere) 146. Eno n’eus foeltr gweenn aval ebet ken ! ●(1932) CDFi 19 novembre. ne vezo pardonet biken, foeltr birviken ! ●(1970) BHAF 258. Ne gomprene Pierrig foeltr Doue seurt er jedoniez.
IV. Loc. interj.
(1) Foeltr Doue : malédiction de Dieu.
●(1876) TDE.BF 212b. Foultr-Doue, tr. «Imprécation.»
(2) Foeltr an diaoul : malédiction du diable.
●(1927) YAMV 11. Bezomp fur, foultr an diaoul, hag an traou a zeuio da vad. ●(1932) TUML 28. Sellit 'ta ! Ha perak, foultr an diaoul, perak ?
(3) Foeltr gar da ... =
●(1909) TOJA 11. Inosant ? N'e ket, foeltr gar d'ei ! Houman a ouie mat petra re ! ●17. N'in ket, foeltr gar d'in ! ●(1934) YANB 8. Tapet ne vin ket, foeltr gar d'in !
(4) Mallozh ar foeltr ! : malédiction de la foudre !
●(1911) RIBR 77. Malloz ar foueltr ! emezan.
(5) Tamm ar foeltr : gibier de la foudre.
●(1878) EKG II 158. lavaret a ri, tamm-ar-foultr, eme ar c'habiten (…) lavaret a ri ?
(6) Boued ar foeltr ! : gibier de la foudre !
●(1943) SAV 29/7. gortozit, boued ar foeltr, pep hini en devo e lod…
V.
(1) C'hoari e foeltr : faire son mauvais garnement. Cf. le trégorrois ur paotr a foeltr forzh et EN 1619, 1637, foeld cos, « vieux garnement », 1639 ar foeld, « la foudre ».
●(17--) EN 1403 (Go). Me hoareiou ma foeld, pariuin en arme, tr. G. Dottin «Je ferai mon mauvais garnement quand j'arriverai à l'armée.»
(2) Kas gant ar foeltr : envoyer au diable.
●(1931) VALL 215. Va au diable ! tr. F. Vallée «kea gand ar foeltr.» ●(1970) BHAF 152 (T) E. ar Barzhig. Tud evel-se, pratikou evel hennez, eo réd kas anezo da drei bili d'an aod, ya kas anezo gant ar foeltr.
(3) Dont evel ar foeltr : arriver très vite, très rapidement.
●(1868) KTB.ms 14 p 194 (T). Eo, gwelet a ran unan hag a deu evel ar foeltr.
- foeltr-bouzelloù
- foeltr-forzhfoeltr-forzh
adv.
(1) Ober foeltr-forzh : n'en avoir rien à foutre, se contrefiche.
●(18--) KTB.ms 14 p 66. Foeltr forz na rann, met wit ma merc'h n'hen defo, ket.
●(1902) PIGO I 98. eun den difeson na re foeltr forz na deuz Doue na deuz diaoul. ●(1935) BREI 402/2a. ar foeltr forz a ra diouz ar broiou estren en deus roet da Hitler eur galloud dreist-muzul.
(2) Bezañ foeltr-forzh da ub. =
●(1917) LZBt Gouere 16. Fouelt forz 'vije bet d'in, emeï ; kentoc'h evit ren ar vue-loën am eus, am ije bet anaoudegez-vad d'am mam ma 'dije lac'het anon !
(3) (en plt de qqn) A-foeltr-forzh : je-m'en-foutiste.
●(1895) GMB 242. pet[it] Trég[uier] eur pot a voel forz (de foeltr forz) un homme sans souci.
●(1908) PIGO II 25. eur pôtr a foeltr-forz. ●(1956) LLMM 55/30. e oa daou baotr a foeltr-forzh. ●(1955) VBRU 4. n'eo ket gant hanter kant lur er miz e vije deut ur soner a foeltr-forzh eveldon da greskiñ e voutizell.
- foeltr-foutrfoeltr-foutr
adv. Ober foeltr-foutr : se foutre de.
●(1935) BREI 413/3d. Me 'ra foeltr-fout gouel piou a zo.
- foeltradegfoeltradeg
f. –où Foudroiement collectif.
●(1732) GReg 428a. Foudroiement, action de foudroyer, tr. «foëltradecg.» ●Le foudroïement de Sodome, tr. «ar foëltradecg, eus ar guær a Sodoma.»
- foeltradennfoeltradenn
f. –où
(1) Foudroiement.
●(1927) GERI.Ern 157. foeltradenn, f, tr. «foudroiement.» ●(1931) VALL 315a. Foudroiement, tr. «foeltradenn f.»
(2) Imprécation.
●(1876) TDE.BF 212b. Foultradenn, s. f., tr. «Blasphème, imprécation, jurement ; pl. ou.» ●(1890) MOA 301b. Imprécation, s. f., tr. «Foultradenn f.»
●(1927) GERI.Ern 157. foultradenn m, tr. «imprécation, jurement.» ●(1931) VALL 410b. Juron, tr. «foeltradenn f.»
- foeltradiñ
- foeltradur
- foeltrajfoeltraj
m. Bêtises, paroles vides de sens.
●(1879) ERNsup 161. laret voeltrach, dire des bétises, Treg[uier], Pleud[aniel].
- foeltrañ / foeltriñfoeltrañ / foeltriñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Foudroyer.
●(1659) SCger 59b. foudroyer, tr. «foeltri.» ●148b. foueltra, tr. «foudroier.» ●(1732) GReg 428a. Foudroyer, tr. «Foultra. pr. foultret. foëltra. pr. foëltret. (Trég[or] foëltrañ. foëltriñ.) Van[netois] foëltreiñ.» ●428a. Foudroyé d'un coup de tonnerre, tr. «Foultret gand un talm gurun.» ●(1744) L'Arm 162b. Foudroïer, tr. «Fouildrein : Foeldrein.» ●(1790) MG 255. er gurun (...) e eèll me fouildrein. ●(17--) VO 23. er gurun e venaçai a hun fouildren.
●(1876) TDE.BF 209a. Foeltra, v. a., tr. «foudroyer.»
●(1927) GERI.Ern 157. foeltra, tr. «foudroyer.»
(2) sens fig. Foeltrañ e gorf : se tuer au travail.
●(1868) FHB 160/29a. Perak foultra hor c'horf.
●(1924) FHAB Du 407. chom da foeltri e gorf.
(3) Tirer, envoyer.
●(17--) ST 104. Foëltromp war-n-ho ive eur volead kanon, tr. «envoyons-leur une volée de coups de canon.»
(4) Démolir, casser, etc.
●(1659) SCger 17b. briser, tr. «foueltra.» ●106a. rompre, tr. «foeltra.» ●(1744) L'Arm 163b. Fracasser tr. «Fouildrein.»
●(1876) TDE.BF 209a. Foeltra, v. a., tr. «Éparpiller, frapper à tort et à travers comme un homme emporté.»
●(1902) TMJG 345-346. tud a oant da foueltra kement tra oa 'n he zi. ●(1925) FHAB Mezheven 212. Foeltra a reas ar c'hoajou-uhel tro-war-dro. ●(1927) GERI.Ern 157. foeltra, tr. «détruire, briser violemment.»
(5) Donner, foutre.
●(1927) GERI.Ern 157. foultra bazadou, tr. «donner des coups de bâton (gant à).»
II. V. intr. Crever.
●(1868) KTB.ms 14 p 128. Ma renkas foeltri eno. ●(1869) KTB.ms 15 p 116. Lakit d'ehan, embêr, euz ann dour-se en he soup, hag a rinko foeltri hep-dale. ●(1870) KTB.ms 15 p 131. Kement a evas, ma foeltras eno. ●(1872) KTB.ms 15 p 90. Pa lennas homan al lizer, hec'h eas kement ha drouk en-hi, ma oe darbet d'ezhi foeltri.
●(1982) TKRH 104. ken a foeltro eno.
III. V. pron. réfl. En em foeltriñ : se crever.
●(1913) KOME 6. me n'en em foeltrin ket en e zervij, 'vit kelo komzou treut am eus da gât...
IV. V. impers. Ken a foeltr.
(1) Tant que faire se peut.
●(17--) ST 104. Tennomp adarre 'ta ken a foëltro, war-n-he, tr. «Tirons encore, tirons sur eux comme le diable.»
(2) [avec un v. de mouvement] À toute vitesse.
●(1869) KTB.ms 14 p 133. ul levrenn hag a rede ken-a-foeltr. ●(18--) KTB.ms 14 p 72. ha setu-int en hent are, ha da vont ken a foeltr.
- foeltrennfoeltrenn
f. –où
(1) [devant un subst.] Énorme.
●(1766) MM 1263. er foultren varc'h quement a me, tr. «un énorme cheval, de ma taille.»
●(1838-1866) PRO.tj 193. eur pez foeltren assied. ●(1890) MOA 74. foultrenn-ki, tr. «énorme chien.» ●(18--) SBI II 182. Eur pez foueltren assied, tr. «Une espèce d'énorme assiette.»
●(1902) PIGO I 18. foeltrenno pejo gal. ●(1906) KANngalon Mezheven 139. eur foultren kountel en he zourn. ●(1906) KANngalon Eost 179. guelet ar foultrennou berniou traou intanet. ●(1906) BOBL 01 septembre 102/2f. eur foultren alc'houez. ●(1907) MVET 84. eur foultren boutou koad, tachou kezeg enno. ●(1909) KTLR 218. Daou foultren korn oa var he benn. ●(1909) NOAR 44. Eur pez foultren den e oa. ●(1913) ARVG Eost 188. Ar re-man a deuio gante eur foeltren pez karg, ha dichipot ! Ne vo ket red skoilhan d'e e-kreiz ar c'hra. ●(1921) LZBt Here 34. Ar morvleïz a zigoras eur fouelten c'heno 'us d'an dour. ●(1923) KNOL 54. Doue ar mor a gemeras ur foultrenn bigorn. ●230. Kerkent daou foultrenn korn a zavas war he fenn. ●279. Diou foultrenn barrikenn hag o doa seiz troatad uhelder. ●(1935) BREI 406/2d. foeltrennou beterabez. ●(1957) AMAH 39. ur foeltrenn den anezhañ.
(2) Fondrière.
●(1977) CDCS 160. il revint vers la grève, là où il savait exister un grand «vouldroen»* (....) *Fondrière.
- foeltrer .1
- foeltrer .2foeltrer .2
m. –ion Celui qui foudroie.
●(1732) GReg 428a. Celui qui froudroye, tr. «Foultrer. p. foultréryen.»
- foeltrerezh
- foeltret
- foeltriñfoeltriñ
voir foeltrañ
- foeltrizionfoeltrizion
adv. [devant un subst., un adv.] Mot employé pour renforcer une négation.
●(1982) LLMM 211-212/128. Ha n'ouzon pet foeltrizion seurt all c'hoazh.
- foeltrusfoeltrus
adj.
(1) Foudroyant.
●(1732) GReg 428a. Foudroyant, ante, qui foudroye, qui fracasse, tr. «Foultrus. foëltrus.» ●Une épée foudroyante, tr. «Ur c'hlleze foultrus.» ●(1744) L'Arm 162b. Foudroyant, tr. «Fouildruss : Foeldruss.»
(2) Saezh foeltrus : carreau de foudre.
●(17--) VO 107. deèt er seah fouildrus de gouéh ar n'an.
- foennfoenn
coll. –où
I.
(1) Coll. Foin.
●(1499) Ca 85b. Foenn. g. foing. ●(1612) Cnf 29b. eustiff fouen. ●(1633) Nom 78a. Manipulus fœni : vne poignée, vne iauelle, un boteau de foin : vn boüetel foüen. ●(1650) Nlou 26. Voar fouen glas é craou an asen, tr. «sur du foin vert dans l'étable de l'âne.»
●(1659) SCger 58b. foin, tr. «foen.» ●148b. foen, tr. «foin.» ●(c.1680) NG 221-222. En ur coh ty e repozesant / Ar un nebet fouen a cauezant. ●(1732) GReg 421b. Foin, herbe de pré coupée, tr. «Foënn.» ●(1752) PEll 309. Foen, Foin, me paroit plus François que Breton.
●(1856) VNA 236. Quand les foins sont ramassés, tr. «A pe vé chairret er foên.» ●(1857) CBF 92. Foenn toufet, tr. «Foin avarié.» ●(1866) FHB 56/30a. Kerc'h da foenn ma c'heuz c'hoant ; neket da zaout ho dreb ? ●(1877) EKG I 274. pa'z eer da falc'had ar foenn d'ar foennok. ●(1897) EST 8. Jaméz neoah falhour n'en da ar é foen.
●(1929) FHAB C'hwevrer 43. P'eo gwir e komzan eus ar foenn eo kouls d'in lavaret dioc'htu penaos en em gemerout evid o sec'ha. ●50. Ar foenn trouc'het a vezo lezet eun dervez, war o dramm. ●(1984) HYZH 154-155/39. Ar foenn a veze kerc'het gant bicher pa edont sec'h mat.
(2) M. Espèce de foin.
●(1922) FHAB Gouere 218. abenn fin miz even oa dastumet ar foennou.
(3) Moment où on fait les foins, fenaison.
●(1907) PERS 122. Epad ar foenn edon en Ars. ●(1925) CHIM 4. Ya, seiz vlôaz d'ar foenn abaoe m'eo partiet.
(4) Miz ar foennoù : mois de juin.
●(1904) BOBL 24 septembre 1/3c. al lun kenta a viz ar foennou.
(5) fam. Poils pubiens.
●GOUEL SANT YANN (kan. Glenmor). A-dreñv ur c'harzh ledet hon-daou / Dindan he brozh da glask al laou / E lâran deoc'h oa mouesk ar foenn / Ha ma biz-meud 'oa reut e benn.
II.
(1) Deomp d'ar foenn ! : commençons !
●(1877) FHB (3e série) 25/204a (L) *Loeiz Vihan. Assa ! emez-han, ne ket aoualc'h caochou; deomp d'ar foenn.
(2) Fall foenn ! : Ça va mal !
●(1934) DIHU 276/82 (G) T. Pabu. «Fal foén ! Fal foén !» e zalhè ean de laret doh el lén hag en adlen.
(3) Kouchet evel foenn er solier : très serré.
●(1982) TKRH 159 (T) A. Duval. Gant an tren (...) a chome a-sav e kement gar (...). Kouchet an dud e-barzh evel foenn er solier.
(4) Troc'hañ ar foenn dindan treid ub. : couper l’herbe sous les pieds de qqun.
●(1942) VALLsup 92 (T). Couper l'herbe sous les pieds à qqn, tr. F. Vallée «trouc'hañ ar foenn dindan e dreid T[régor].»
(5) Start ar foenn da dennañ : les choses ne sont pas faciles.
●(2003) TONKA 132. Mil tonner, ’m-eus aon ’h a da vezañ stard ar foenn da dennañ. Koulskoude me ’zoñje din, pa ne oa ket Maivon er gêr, ’mije bet c’hoariet ezet gand Batist.
(6) Klask eur spilhenn e-touesk berniou foenn : voir spilhenn.
(7) Troc'hañ e gerc'h a-raok e foenn : voir kerc'h.
- foenn-gallfoenn-gall
coll. (botanique) Sainfoin.
●(1744) L'Arm 346b. Sain-foin, tr. «Foênn-Gal.»
●(1876) TDE.BF 210a. Foenn-gall, s. m., tr. «Sainfoin.»
●(1907) BOBL 06 juillet 145/2d. ar melchen, al luzern, ar foen-gall. ●(1927) GERI.Ern 157. foenn-gall, tr. «sainfoin.» ●(1933) OALD 45/206. foenn-gall ar frankizen.
- foenn-melchon
- foenn-prad
- foenn-Spagn