Recherche 'gwez...' : 130 mots trouvés
Page 1 : de gwez-1 (1) à gwez-kistin (50) :- gwez .1gwez .1
[vbr guid & gued- (en composition initiale), mbr guez, vcorn guiden gl. « arbor » (Campanile 56), corn gwydh, vgall guid, mgall guit puis gwyd, virl fid, gaul uidu- « arbre, bois » (Delamarre 319) < IE *u̯idhu- (Falileyev 59), *widu- (EDPC 420) ; cf. vhall vitu « bois », ang wood (Delamarre 319) ; cf. racine du lituanien vidùs « intérieur, milieu » et du latin dīuidō « séparer, diviser, répartir, etc » (Ernout-Meillet 177b), « la forêt constituant un hinterland, une région intermédiaire à deux territoires habités » (Vendryes étym 1914 85, Delamarre 319) ; voir aussi gouez .1 (& gouez .2) qui relève de la même étymologie (LEBM 153, Vendryes étym 1914 85) ; cf. gouzifiad]
(1) Arbre.
●(c.800) MSvbr I Manuscrit latin 10290 f°24a (DGVB 246a). loitguid gl. « populnus i. populus », tr. « peuplier ». ●f°24a (DGVB 114a). collguid gl. « colurnus », tr. « arbre coudrier ». ●f°24a (DGVB 277b). orin guid gl. « prunus », tr. « arbre à prunes, prunier ». ● f° 25b (DGVB 51a). acernus.i.postis uel stipis.uel aballguid, tr. « arbre à pommes » ●(c.850) MSvbr X Orléans 221 (DGVB 185b-186a). guedom gl. « bidubio » dans « si quis… cum bidubio… interfectus fuerit. »
(2) Coll. (botanique) Arbres.
●(1499) Ca 92b. cest g. mousse. b. qeffny an guez. ●168a. Queffni an guez. g. mousse. ●(1633) Nom 73b. Moschus, muscus, musc, mousse des arbres : quifny an guez. ●96b-97a. Semina, plantæ : plantes in vineis, sauuageaux in arbustis nominantur : auoultrennou guez. ●98a. Quisquiliæ : petites buchettes qui cheent des arbres : an pezyouigou coet á couez an guez. ●101b-102a. Palmes pampinarius, pampinarium, colis : sarment qui porte fueilles seulement sans fruict : an brancouigou munut fall á vez ouz an guez. ●236a. Arbustum, arbustinus locus, arboretum : vergier, parc d'arbres, lieu planté d'arbres : bergez, vn læch leun á guez.
●(1659) SCger 8b. arbre, tr. «guezen, p. guès.» ●(1732) GReg 48a. Arbre, tr. «Güezenn. p. güez. Van[netois] güen. p. güe. ur üen. Treg[or] gouën. p. gouë.» ●(1744) L'Arm 15b. Arbre, tr. «Guénn… gué. f.» ●(1792) HS 27. El mann doai hunn Hrouéour laqueit ar enn douar plançonenneu ha güi à bep sorte.
●(1849) LLB 62. Amen é kresk er gué. ●817-819. Er gué zen (…) / e zalh doh en harnan. ●(1870) FHB 258/391a. Miz ebrel a zo tremenet o lakât ar gwez da c'hlaza. ●(1872) DJL 24. nijal da veg ar gue. ●(1878) EKG II 129. e bek ar guez.
►[avec marque du diminutif au pluriel] gwezigoù
●(1633) Nom 237a-b. Virgultum : petits arbrisseaux, ne produisants que verges & houssines : guezigou munut pe na produisont na rohont memet (lire : nemet) goualimier (lire : goualinner), ha guial.
- gwez .2gwez .2
[vbr gued, mbr goez, mgall /wet puis gwed « aspect, forme » < *widā d’une racine que l’on retrouve dans le latin uideō, le grec είδος (DGVB 185a, GPCY 1609b) ; pour le maintien da la finale en Trégor voir REC 7 (1886) 39] cf. arvez, arveziñ, diarvez, kouezañ
S.
(1) Forme, aspect.
●(vbr) DGVB 185a. gued, tr. « aspect, forme » dans guedel [voir Gwezel] et peut-être dans guaedgou.
●(1557) B I 388. Chetu eff hac eff he deffuet / Dre mechantis conuertisset / En ampreffanet heb quet sy / Maz int heffuel da goez quelyen / Pe en stat da quelyen raden, tr. «Lui et ses brebis ; les voilà donc changées, pour sa méchanceté, en insectes : elles sont semblables à des sauterelles, à des sauterelles sauvages.» ●432. Groaet à pep danuez en goez den, tr. «fabriqués de toutes matières, en forme humaine.»
(2) Suffixe : voir -vez
●(c.800) MSvbr I Manuscrit BNF latin 10290 (DGVB 306b-307a). solgued gl. substantiam, tr. « substance, essence » dans le contexte suivant : « si..dicam homo uel lapis, substantiam demonstraui, cuius significatio nec augeri potest nec minui. » ●(c.850) MSvbr VII Oxford Bibliothèque Bodléienne ms Auct. F. 4. 32 f°9a (DGVB 110a). clutgued g. strues, tr. « amas, construction » « monceau » [voir klud et dérivés].
- gwez- .3gwez- .3
[vbr gueid, mbr gouez-, virl fedan « porter, transporter », vgall guedu, mgall gweddu « se soumettre à, obéir » formé sur le nom du « joug », gall gwedd < *u̯edh- (GPCY 1609c) de *wedo- (EDPC 407) ; voir spécialement Gw. Le Duc ETCE 14 534-535]
V. Sert, est apte à, convient à.
●(c.900) MSvbrvcorn II f° 1 l. 16 (DGVB 191a, DVBR 465, ETCE 19 267). platan hoiarn lub gueid et ad quaemlibet doloraem sanat.
●(c.1501) Donoet 3-12-13 (ETCE 14 565). hac ung re an prepositionou s[o] / agouez dez[a]ff eueldicitur, tr. « Et il y a certaines de ces prépositions-là / qui le servent, comme on dit » ●24. …]se a gouez da accusatiff ?, tr. « …]là qui servent l’accusatif ? ●…]ere eu an Rese agouez da ablatiff ?, tr. « Quelles sont celles qui servent à l’ablatif ? » ●agouez dan eil ha deben, tr. « qui servent à l’un et à l’autre » ●ez gouezont da ablatiff, tr. « elles servent à l’ablatif ».
- gwez-abrikezgwez-abrikez
[gwez .1 + abrikez]
Coll. Abricotiers.
●(1857) CBF 82. ar gwez abrikez, tr. «les abricotiers.»
- gwez-abrikodgwez-abrikod
[brpm gué abricott < gwez .1 + abrikod]
Coll. Abricotiers.
●(1744) L'Arm 4a. Abricotier, tr. «Abricodenn.. pl, Gué Abricott. f.»
- gwez-abrikozgwez-abrikoz
[mbr guezen arbricos < gwez .1 + abrikoz]
Coll. Abricotiers.
►gwezenn-abrikoz f. Abricotier.
●(1633) Nom 105b. Malus Armeniaca : arbricotier : guezen arbricos.
- gwez-alamandezgwez-alamandez
[mbr guezen alamandes, brpm guezen alamandés, gué alamantéss < gwez .1 + alamandez]
Coll. Amandiers.
●(1744) L'Arm 11b. Amandier, tr. «Guenn Alamantéss.. gué alamantéss. f.»
●(1838) OVD 57. er gùé alamantés er ré huerhan.
►gwezenn-alamandez f. Amandier.
●(1633) Nom 104b. Amygdalus : amandiers : guezen alamandes.
●(1659) SCger 6a. amandier, tr. «guezen alamandés.» ●(c.1718) CHal.ms i. amandier, tr. «ur c'huen alamantés.» ●(1744) L'Arm 11b. Amandier, tr. «Guenn Alamantéss.. gué alamantéss. f.»
●(1838) OVD 157. ur huèn alamandès, péhani e vehé ag un espèce douce.
- gwez-amandezgwez-amandez
[brpm guez amandes < gwez .1 + amandez]
Coll. Amandiers.
●(1710) IN I 78. Cafet ez eus moyen da geinch ar guez amandes c'huero e guez amandes douç.
- gwez-aval / gwez-avaloùgwez-aval / gwez-avaloù
[mbr guezenn aual, brpm güez avalou < gwez .1 + aval]
Coll. Pommiers.
●(1732) GReg 738a. Pommier, arbre, tr. «guëzen avalou. p. guëz avalou.»
●(1897) EST 67. er gué aval é bleu.
●(1908) PIGO II 27. ar gwe avalo n'int ket anavabl. ●(1955) VBRU 126. Na pegen kaer e vez ar gwez avaloù en o bleuñv da goulz pardon sant Erwan em Bro-Dreger !
►gwezenn-aval f. Pommier.
●(c.1500) Cb 18a. g. pomier. b. guezenn aual. ●(1633) Nom 105b. Malus, pomus : pommier : guezen aual, aualen.
●(1659) SCger 94b. pommier, tr. «guezen aual.» ●(1732) GReg 738a. Pommier, arbre, tr. «guëzen avalou. p. guëz avalou.»
●(1868) KTB.ms 14 p 255. indan ar wezenn-aval.
►gwezenn-avaloù f. Pommier.
●(1871) FHB 310/386b. eur vezen avalou goloet a vleun.
- gwez-aval-greunadezgwez-aval-greunadez
[mbr guezen aual greunadès < gwez .1 + aval-greunadez]
Coll. Grenadiers.
►gwezenn-aval-greunadez f. Grenadier.
●(1633) Nom 105b. Malus punica, Granata : pommier de grenades, grenadier : guezen aual greunadès.
- gwez-aval-kougn
- gwez-avankgwez-avank
[gwez .1 + avank .1]
Coll. Magnolias.
●(1931) VALL 439a. Magnolia, tr. «gwez-avank col. sg. gwezenn-avank.» ●(1942) HERV 129. Ar gwez-avank a sav kaliriou gwenn, roz, ruz gwin, war o skourrou dizeil.
►gwezenn-avank f. Magnolia.
●(1931) VALL 439a. Magnolia, tr. «gwez-avank col. sg. gwezenn-avank.»
- gwez-babu
- gwez-balzam
- gwez-bambougwez-bambou
[gwez .1 + bambou]
Coll. Bambous.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 70. ul liorhic gronnet a bep-tu guet gué bambou.
- gwez-banan
- gwez-banana
- gwez-bananez
- gwez-baragwez-bara
[gwez .1 + bara .1]
Coll. Arbres à pain, artocarpes.
●(1944) DGBD 33. ananaz ha gwez-bara.
►gwezenn-vara f. Arbre à pain, artocarpe.
●(1866) FHB 58/42a. Eno e caver ar vezen burzudus hanvet guezen bara. ●(1866) LZBt Genver 77. Ar ween-vara ho deuz e meur a lec'h euz ho enezen.
●(1944) DGBD 100. teir pe beder gokozenn hag ur «wezenn-vara» (Artocarpus édulis).
- gwez-beuzgwez-beuz
[mbr guezen beus < gwez .1 + beuz .3]
Coll. Buis.
►gwezenn-veuz f. Buis.
●(1633) Nom 104b. Buxus : buis : beus, guezen beus.
- gwez-bezv
- gwez-datez
- gwez-dervgwez-derv
[mbr guezen deru < gwez .1 + derv]
Coll. Chênes.
●(1878) EKG II 40. er guez dero a zo var gleuz liorz al leur. ●45. trouz ezenn an avel o vont dre ar guez dero.
●(1911) BUAZperrot 854. evel hor gwez dero.
►gwezenn-derv f. Chêne.
●(1633) Nom 106b. Quercus, Iouis arbor : quesne, chesne : guezen deru, deruen.
●(1900) MSJO 152. Joseph a vel dirazhan eur vezen zero. ●(1926) SAHE 75. diou vezen dero hag unan eulc'h.
- gwez-ebenagwez-ebena
[brpm guëz ebena < gwez .1 + ebena]
Coll. Ébènes.
●(1732) GReg 312a. Ebenier, tr. «guëzenn ebena. p. guëz ebena.»
●(1931) VALL 234b. Ébénier, tr. «gwezenn-ebena f. pl. gwez-ebena.»
►gwezenn-ebena f. Ébène.
●(1732) GReg 312a. Ebenier, tr. «guëzenn ebena. p. guëz ebena.»
●(1931) VALL 234b. Ébénier, tr. «gwezenn-ebena f. pl. gwez-ebena.»
- gwez-evlec'hgwez-evlec'h
[mbr guezen euflach < gwez .1 + evlec'h .1]
Coll. Ormes.
●(1857) CBF 111. gwez evlec’h, tr. «des ormes.» ●(1869) FHB 216/53b. eur bouchat guez fao, envlac'h hag onn.
●(1907) MVET 4. bouchadou gwez eolac’h. ●(1920) FHAB Mezheven 373. gwez eulec'h.
►gwezenn-evlec’h f. Orme.
●(1633) Nom 107b. Vlmus : orme : guezen euflach.
●(1847) MDM 400. eur vezen envleac’h. ●(1870) FHB 269/62b. ur vezen eulc'h.
●(1926) SAHE 75. diou vezen dero hag unan eulc'h.
- gwez-faougwez-faou
[mbr guezen fau < gwez .1 + faou .1]
Coll. Hêtres.
●(1869) FHB 216/53b. eur bouchat guez fao, envlac'h hag onn. ●(1890) MOA 293b. Hêtre, tr. «Guezenn fao, f. pl. m. guez fao.»
●(1903) MBJJ 290. freuz bihan sec'h henvel aoalc'h ouz filbich ar gwe fau. ●(1912) BUAZpermoal 630. en disheol ar gwe fo.
►gwezenn-faou f. Hêtre.
●(1633) Nom 105a. Fagus : faux, fousteau, fayant, hestre, le fruict faine : guezen fau.
●(1659) SCger 60a. fouteau, tr. «guezen fao.» ●148a. guezenn fao, tr. «fouteau.»
●(1852) MML 233. Ebars ta voeen fo. ●(1878) EKG II 126. evel ma tiskar ar chaseer ar vran-louet euz a vek ar vezen fao. ●(1889) SFA 134. eur vezenn fao, huel ha bouchok. ●(1890) MOA 293b. Hêtre, tr. «Guezenn fao, f. pl. m. guez fao.»
●(1934) BRUS 260. Un hêtre, tr. «ur uén faù.»
- gwez-fiezgwez-fiez
[mbr guez fieux, guez fies, brpm guezen fiés < gwez .1 + fiez]
Coll. Figuiers.
●(c.1500) Cb 84b. [figuesenn] Jtem hoc ficetum / ti. g. le lieu ou croit le figuier / ou figuiers. an lech ma cresq guez fieux. ●(1633) Nom 105a. Ficus : figuier : guez fies.
●(1831) MAI 141. estonet mar produ ar goue figues figues.
►gwezenn-fiez f. Figuier.
●(c.1500) Cb 84b. [figuesenn] Jtem hec ficulnea / nee. g. figuier. b. guezenn fieux. ●(1633) Nom 104b. Caprificus : figuier sauuage : guezen sauaig á fies, guezen fies goüez.
●(1659) SCger 57b. figuier, tr. «guezen fiés.»
●(1907) AVKA 195. ur wec'hen figez ekreiz e winien. ●(1924) BILZbubr 37/807. deliou eur ween fiez.
- gwez-fiez-real
- gwez-flimingwez-flimin
[gwez .1 + flimin]
Coll. Flamboyants.
●(1944) DGBD 17. Ar gwez kokoz hag ar gwez flimmin.
- gwez-framboezgwez-framboez
[brpm guezen framboes < gwez .1 + flamboez]
Coll. Framboisiers.
►gwezenn-flamboez f. Framboisier.
●(1659) SCger 60a. framboisier, tr. «guezen framboes.»
- gwez-frouezhgwez-frouezh
[mbr guezen froüez < gwez .1 + frouezh]
Coll. Arbres fruitiers.
●(1866) FHB 81/227b. tailla ar guez frouez.
●(1902) PIGO I 200. ar bleunio hag ar gwe freuz. ●(1910) EGBT 87. Ni hon deus gwe freuz en hon liorz : diou gerezen, eur bechezenn, diou brunen, peder avalen, ha peder beren, eur figezen hag eur ween graou. ●(1921) PGAZ 26. Paol an Anaoun a ioa jardiner hag a ouie brao diouz ar guez frouez. ●(1936) PRBD 37. ne oa ket kalz a vez frouez.
►gwezenn-frouezh f. Arbre fruitier.
●(1633) Nom 95a. Arbor felix, quœ & frugifera & fructifera : arbre fruitier : guezen froüez.
●(1902) PIGO I 45. Dre ma tremenent e-kichen eur wenn-frouez bennag.
- gwez-greunadezgwez-greunadez
[brpm güez greunadès < gwez .1 + greunadez]
Coll. (botanique) Grenadiers.
●(1732) GReg 472a. Grenadier, petit arbre qui porte des grenades, tr. «Guëzen greunadès. p. guëz greunadès.»
●(1931) VALL 344a. Grenadier, abre, tr. «gwez-greunadez col. sg. gwezenn-c'hreunadez f.»
►gwezenn-c'hreunadez f. Grenadier.
●(1732) GReg 472a. Grenadier, petit arbre qui porte des grenades, tr. «Guëzen greunadès. p. guëz greunadès.»
●(1931) VALL 344a. Grenadier, abre, tr. «gwez-greunadez col. sg. gwezenn-c'hreunadez f.»
- gwez-gwespergwez-gwesper
[brpm gùenn güiss pérr < gwez .1 + gwesper]
F. Néfliers.
►gwezenn-wesper f. Néflier.
●(1744) L'Arm 252a. Neffelier, tr. «Gùênn Güiss pérr.»
- gwez-hiliber
- gwez-iringwez-irin
[gwez .1 + irin]
Coll. Pruneliers.
●(1935) DIHU 284/220. gué irin ha kiriz (...) Divleuein e hrant arnomb, èl erh é koéh.
- gwez-ivingwez-ivin
[mbr guezenn iuin, brpm guezen ivin < gwez .1 + ivin .2]
Coll. Ifs.
●(1838) CGK 19. Guèz ivin quèr bodennec. ●(1869) FHB 248/307b. ann douar ras (...) ne vag nemet aleg du ha guez kraon hag ivin.
►gwezenn-ivin f. If.
●(1633) Nom 107b. Taxus : yf : guezenn iuin.
●(1659) SCger 68a. if, tr. «guezen ivin.»
●(1834) SIM 105. dindan ur vezen ivin. ●(1849) LLB 1663-1664. nag ur huéen ivin / Nag ur huéen koed kroez.
●(1920) FHAB C'hwevrer 242. Eur vran goz hag a vije 'pad an deiz o vranskellat (…) e beg eur wezenn ivin sec'h.
- gwez-jenevreg
- gwez-jenoflgwez-jenofl
[brpm gueen giloufle < gwez .1 + jenofl .1]
Coll. Girofliers.
►gwezenn-jenofl f. Giroflier.
●(1744) L'Arm 173a. Girofle, tr. «Gueen giloufle.»
- gwez-kafe
- gwez-kakao
- gwez-kañfr
- gwez-kaprez
- gwez-kasia
- gwez-kelvezgwez-kelvez
[brpm güez qelvez < gwez .1 + kelvez]
Coll. Noisetiers.
●(1732) GReg 220a. Coudre, ou coudrier, ou noisetier, arbre, arbrisseau, tr. «güëzen qelvez. p. guëz qelvez.»
►gwezenn-gelvez f. Noisetier.
●(1659) SCger 32b. coudrier, tr. «guezen quelvez.» ●(1732) GReg 220a. Coudre, ou coudrier, ou noisetier, arbre, arbrisseau, tr. «güëzen qelvez. p. guëz qelvez.»
- gwez-kerezgwez-kerez
[brpm güez qerès < gwez .1 + kerez]
Coll. Cerisiers.
●(1732) GReg 145b. Cerisier, arbre, tr. «güezen qerès. p. güez qerès.»
●(1857) CBF 82. ar gwez kerez, tr. «les cerisiers.»
►gwezenn-gerez f. Cerisier.
●(1633) Nom 104b. Cerasus : cerisier : guezen quèrès.
●(1659) SCger 21a. cerisier, tr. «guezen querés.»
●(1921) PGAZ 35. Ar vezenn kerez a ioa c'hoaz iaouank ha bresk he skourrou.
- gwez-kerez-dous
- gwez-kignezgwez-kignez
[brpm güez qignez < gwez .1 + kignez]
Coll. Guigniers.
●(1732) GReg 481a. Guignier, arbre, tr. «Guëzen qignez. p. guëz qignez.»
●(1907) VBFV.bf 40a. kignézén, f. pl. gué kignez, tr. «guignier.»
►gwezenn-gignez f. Guignier.
●(1732) GReg 481a. Guignier, arbre, tr. «Guëzen qignez. p. guëz qignez.»
- gwez-kignez-brizh
- gwez-kinochgwez-kinoch
[gwez .1 + kinoch]
Coll. Pruniers sauvages.
►gwezenn-ginoch f. Prunier sauvage.
●(1909) DIHU 48/280. édan ur huéen kinoch (prun bihan).
- gwez-kistingwez-kistin
[mbr guezen quistin, brpm güez-qistin < gwez .1 + kistin]
Coll. Châtaigniers.
●(1732) GReg 157a. Chataignier, arbre, tr. «Güezen-qistin. p. güez-qistin.»
●(1955) STBJ 146. En eur frankiz e oa gwez-kistin.
►gwezenn-gistin f. Châtaignier.
●(1633) Nom 104b. Castanaea : chastaignier : guezen quistin.