Devri

Recherche 'hê...' : 568 mots trouvés

Page 1 : de he (1) à hedin (50) :
  • hê
    hê

    interj.

    (1) Tiens donc, éh bien.

    ●(1924) BILZbubr 41/949. Hê ! hê ! a rês ar maout.

    (2) Hê, hê war ub. : Honte sur qqun.

    ●(1928) BREI 57/1a. Hê, hê, hê, warnan !

  • he .1
    he .1

    adj. & pron.

    I. Adj. poss. Son, sa, ses (à elle).

    ●(c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Mar hamguorant va karantit da vout in / nos ohecostit uamgaret. nep pret. etc. tr. « Si me garantit mon amour d'être la nuit à son côté, femme aimée, à tout instant, etc » ●(1530) Pm 62 (Tremenuan). Dihunaf queffret he bredeur, tr. «Elle réveilla ensemble ses frères.» ●(1557) B I 472. Tumpet tizmat oar he asquil, tr. «faites-la vite tomber sur la nuque.» ●(1576) Cath 4. euel maz eo patent en he legent, tr. «comme c'est évident dans la légende.»

    ●(1856) VNA 111. c'est son père, tr. «hé zad-é.»

    II. Pron.

    (1) [devant un v.] La.

    ●(1557) B I 475. Quent discuizaff me he claffo, tr. «Avant que je me repose, je la rendrai bien malade.» ●569. gruet he haeren en mat / Oz un post prenn, tr. «liez-la bien à un poteau de bois.» ●573. Ret eu diguir he martiraff, tr. «il faut la martyriser sans pitié.» ●(1575) M 2628. he denaff, tr. «à la téter.»

    ●(1766) MM 345. hac he reas dezo he bouqua, tr. «et la leur fit bouquer.»

    ●(1856) VNA 111. je vois bien que vous ne la connaissez point, tr. «me huél erhat n'hi hanàuet quet.»

    (2) [devant un n. v.] Qu'elle.

    ●(1530) Pm 77 (Tremenuan). Signifiaff he bezaff glan, tr. «Signifiant qu'elle était pure.»

    (3) Élément de conjugaison du v. avoir S3f

    ●(1576) Cath p. 1. discaret he deues an edeficc à conuetis charnel, tr. «elle a détruit l'édifice de la convoitise charnelle.»

  • he .2
    he .2

    [combinaison de 1. ha et de 1. he ou 1. e]

    ●(14--) Jer.ms 31. Gant he queux he uzen / Cougant dan Ormandy, tr. Herve Bihan « avec son fromage et son lait caillé / certes en Normandie ». ●(14--) Jer.ms A.267. Unan an teyr a deuz / Gant he queuz (hypercorrection Le Pelletier, lire : queux) he uzen // Cougant dan Ormandy, / Hep nep sy da dysquen, tr. Herve Bihan « Un des trois (navires) vint avec son fromage et son lait caillé, / Certes en Normandie, sans aucun doute, pour y descendre. »

  • he .3
    he .3

    interj. [forme d’interpellation]

    ●(1955) STBJ 24. «He ! Yar-zour ! He ! Kac’h-alañig ! N’out ket evitañ ! He ! Gant ar vez !

  • he .4
    he .4

    Pron. Ils, elles, eux.

    ●(1818) HJC 282. Querhet enta ar en touleu hent ac er hré e rancontrehet pedet hé tout d’er feste. ●(1847) FVR 255. Dindan ho banniel gwenn heuliomp-he d’ar brezel.

  • he-unan / hec'h-unan
    he-unan / hec'h-unan

    pron. Elle-même.

    ●(1902) PIGO II 3. mall oa ganti dinejan ha mont d'he nez hec'h-unan. ●(1905) IVLD xi. Ar Verc'hez he-unan e deuz goulennet ez afe tud di.

    ►[renforce une prép. conj. S3f]

    ●(1857) CBF 75. ann drouskenn a gouezo anezhi he-unan, tr. «la croûte tombera d'elle-même.» ●(1860) BAL 174. Pa rancas choum outi e-unan, pell diouz an trouz ac an ebad. ●(1862) JKS 423. Skiant ann den a zo berr anezhi he-unan hag a hell skei a dreuz. ●(1870) MBR 168. Mad ar bed, eme-z-hi out-hi he-unan. ●(1877) BSA 198. er meaz anezhi he-unan.

    ●(1912) BUAZpermoal 303. Ha kerkent e helpennas diwar he zrôn, anezi he-unan.

  • hebel
    hebel

    f. –ien (apiculture) Rûche.

    ●(1984) EBSY 76. (Sant-Ivi) hebel, tr. «rûche.» ●77. hebelien, tr. «rûches (anglais : ‘hive').»

  • heben
    heben

    voir eben .1

  • hebesk
    hebesk

    adj. (Endroit) où le poisson abonde.

    ●(1909-1910) ADBr 25/251. Poissonneux (…) Fécond en poissons, tr. « Hébesk /Ẹbẹsk/. » ●(1989) RIGL 49. Tachad peskeduz (pe hebesk, evel ma lavar Eusaiz).

  • hebiat / e-biat
    hebiat / e-biat

    adv. Auprès, à côté.

    ●(1744) L'Arm 166a. Friser (…) Passer par-devant, tr. «Tremeine ébiatt.» ●271a. Passant par-auprès, tr. «É-tremeine é-biatt.»

    ●(1904) DBFV 70b. ebiat, adv., tr. «(passer) auprès, à côté (l'A.).» ●(1927) GERI.Ern 126. V[annetais] ebiat adv., tr. «A côté (da de).» ●(1931) DIHU 245/354. Pe ne vehen ket bet pédet d'où lénein, treménet em behé hébiat. ●(1934) BRUS 90. A côté (passer), tr. «ebiat.»

  • hebiou / e-biou
    hebiou / e-biou

    adv., prép. & adj.

    I. Adv.

    (1) (Tremen, mont) hebiou : passer par un endroit dont on parle.

    ●(1557) B I 378. Rac me he guelas a pasou / Ouz tremen membry hebiou, tr. «car je viens de la voir aller par ici, pas à pas, je le jure.»

    ●(1659) SCger 146a. e biou, tr. «a costé.» ●(1710) IN I 46. ur gouabren o tremen ebiou.

    ●(1907) KANngalon Ebrel 371. Pesketerien o vont abiou hen c'havaz miget, leun c'hoad. ●(1955) STBJ 94. Eur redadeg kezek-houarn a dlee mont e-biou ha, morse c'hoaz, ne oa bet e Pleiben eur seurt tra da zidui an dud.

    (2) Mont hebiou : passer son chemin, continuer sa route, son cycle.

    ●(1557) B I 131. Hag ez aff membry hebiou, tr. «et, ma foi, je m'en vais continuer ma route.»

    ●(1871) FHB 310/386a. Cals tud vad a lente, hag a iea ebiou ep lavaret ger.

    ●(1942) DRAN 143. E oa an noz o vont e-biou.

    (3) (en plt du temps) Mont hebiou : passer.

    ●(1857) CBF 34. Ar zizun a ia ebiou, tr. «La semaine passe.» ●(1860) BAL 223. Un dervez all eat abiou.

    ●(1936) IVGA 130. etre chourdal ha dalea, e oa aet an amzer e-biou.

    (4) Skeiñ hebiou : manquer le but visé.

    ●(1878) EKG II 90. Ne skoen tenn e bed abiou.

    ●(1917) KZVr 220 - 20/05/17. skei ebiou, tr. «frapper à côté, manquer le but, (Léon) Loeiz ar Floc'h.»

    (5) Emañ hebiou : le coup est manqué.

    ●(1927) GERI.Ern 126. emañ ebiou, tr. «(il a passé à côté), le coup est manqué.»

    B. sens fig.

    (1) Mont hebiou : passer à côté.

    ●(1857) CBF 56. ar bastel bevin saourek-ma a ielo ebiou da c'henou, tr. «ce morceau friand te passera sous le nez.»

    (2) Mont hebiou : manquer, louper.

    ●(1960) BLBR 128/21. Daoust hag er bloaz-mañ on-do muioh a jañs gand Marijan ? Beteg-henn om êt e biou beb taol.

    (3) Mont hebiou : ne pas tenir compte.

    ●(1866) SEV 37. eul lezenn eo ha ne c'heller ket terri ode war-n-hi evit mont e-biou.

    (4) Skeiñ hebiou : se tromper.

    ●(1868) FHB 185/229a. pa scoent abiou, an doctor bian a responte evitho. ●(1880) SAB 247. Mar d-euz un darn anezo ac a sco abiou, a dreuz caer.

    ●(1907) PERS 341. an Impalaër en euz skoet abiou.

    (5) (en plt d'un mal) Tremen hebiou : passer.

    ●(1710) IN I 168. rac tremenet ar boan-se e-biou.

    II. Prép.

    A. [sans la prép. auxil. «da»]

    (1) (Passer) à côté (d'un endroit, de qqn).

    ●(1849) GBI I 350. Biou porz hi zad pa dremene, tr. «En passant devant la cour de son père.» ●(1869) KTB.ms 14 p 137. Pa oa o tremen a-biou an ti-forn, a kommerras are ar rozel-forn. ●281. pa oann o tremenn a-biou Menez Bré. ●(1877) EKG I 23. abiou Pempoull, a ribl ar mor. ●(1889) SFA 78. en eur dremen abiou kear Orti. ●(1893) IAI 55. Enn eur dremen abiou Paris. ●(1895) GMB 315. pet[it] Trég[uier] 'búo.

    ●(1906) KPSA 143. en eur vont a-biou eur manac'hti. ●(1915) HBPR 96. En eur dremen ebiou Plouzane. ●(1923) KNOL 69. Tremen a eure ebiou va zi. ●114. edon o tremen ebiou eur park. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 214. Tremenomp buan ebiou an dud-se.

    ►[form. comb.]

    S1 hebiou din

    ●(1860) BAL 175. e cavan berr an amzer, a ne ouzon peur e tremen abiou din. ●(1872) FHB 394/226b. o velet eur vam o vont ebiou din, eur potrik ganthi o ren var bouez an dorn. ●(1878) EKG II 123. me am beuz klevet ar boulejou o sutal dreist va fenn hag abiou d'ign.

    S3m hebioù dezhañ

    ●(1576) Cath p. 26. ha pan edoay vng guez oz ober oraison : ez guelas vn nompr bras a guerheset hebiou dezaff, tr. «Et quand il était un jour à faire oraison il vit un grand nombre de vierges (passer) près de lui.»

    ●(1877) EKG I 55. Pa 'z eant abiou d'ezhan e selle outho a gorn.

    S3f hebiou dezhi

    ●(1877) EKG I 194. o vont abiou d'ezhi.

    ●(1905) IVLD 40. ha setu eur sourrad avel all o tremen abiou d'ezhi.

    P1 hebiou dimp

    ●(1864) SMM 83. An nemorant a dremen ebiou deomp evel eur skeud.

    ●(1909) FHAB Meurzh 91. eun «train» a dremenas abenn ear abiou d'eomp.

    P3 hebiou dezho

    ●(1869) FHB 229/153b. Unan euz ar bleuniou (…) hag a dremener ebiou dezho ep teleur evez outho.

    ●(1939) CDFi 29 avril. o tremen tiz ha tear ebiou d'ezo.

    (2) sens fig. Tremen hebiou : ne pas tenir compte de.

    ●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 17. da dremen, ken dijen a tra, abiou lezennou an Iliz.

    (3) Par.

    ●(1909) KTLR 64. Ebiou ar c'hoataj diskloz, e velet an env, ar stereden. ●(1974) GAME 29. N'ouzon ket bur peleh komañs. ●(1984) HYZH 154-155/16. Hag ez aemp a-dreuz dibiou Lesval. ●22. Hag aet eo dibiou an hent kozh aze.

    (4) [sujet : qqc.] =

    ●(1904) SKRS I 97. koulskoude n'eo ket brao lezel ar priziou all da vont a biou d'id.

    B. [avec prép. auxil. «da»] Hebiou da : à côté.

    ●(17--) EN 1770. (e)vel ma voay o tremen a biou dan jlis, tr. «comme il passait à côté de l'église.»

    ●(1870) MBR 4. Ha nemet ez afe e-biou d'as fri-te, teod kaer ma'z oud, a rwirionez ne d-a morse da goll. ●72. o vont e-biou d'ann ti zoul. ●(1877) EKG I 124. eat abiou d'ho den. ●(1889) SFA 81. pesked paket er ganol a iea abiou d'an iliz. ●(1889) ISV 120. o clask he dam bara, e tremene ebiou d'eun davarn.

    ●(1901) FHAB Meurzh 246. Pa dremenoc'h abiou d'ar bêleg. ●(1903) MBJJ 147. Goude bean græt eur gildroen pe diou, e tremen a-biou d'ar chapel. ●(1910) MAKE 45. En eur dremen a-biou d'ar gegin. ●(1923) KNOL 30. e tremenont ebiou d'eun ti milin. ●(1925) BUAZmadeg 710. epad ma tremene abiou da gear Guinal.

    III. Adj. À côté.

    ●(1890) MOA 505b. Il est facile de se tromper, tr. «ann toull ebiou a zo frank (Fam.).»

    IV.

    (1) Chom da gontañ pet bran a ya hebiou : voir bran.

    (2) Mont an heol hebiou d'e brenestr : voir heol.

    (3) Tennañ hebiou : voir tennañ.

  • hebleg .1
    hebleg .1

    adj. Flexible.

    ●(1931) VALL 308b. Flexible, tr. «hebleg.»

  • hebleg .2
    hebleg .2

    m. Flexibilité.

    ●(1931) VALL 308b. Flexibilité, tr. «hebleg m.»

  • heblegus
    heblegus

    adj. Flexible.

    ●(1931) VALL 308b. Flexible, tr. «heblegus.»

  • heblegusted
    heblegusted

    f. Flexibilité.

    ●(1931) VALL 308b. Flexibilité, tr. «heblegusted f.»

  • hebort
    hebort

    adj. Facile à transporter.

    ●(1872) ROU 96a. ebort, tr. «portatif, facile à transporter.» ●(1890) MOA 89. Ebort (e-bort, eaz da bort), transportable, facile à porter ailleurs.

  • hebre
    hebre

    adj. Hébreu.

    ●(1732) GReg 127a. Cabale, science secrette, vaine é supersticieuse des Rabbins, tr. «cavailh an Doctored Hebre.»

  • Hebre .1
    Hebre .1

    m. –ed Hébreu (homme).

    ●(1499) Ca 73b. Ebre. g. idem. ●(c.1500) Cb 74a. Ebre. g. hebrieu. ●gal. iuifue. b. grec a ebre.

    ●(1659) SCger 146a. Ebre, tr. «Hebreu.» ●(1732) GReg 127a. Cabale, science secrette, vaine é supersticieuse des Rabbins, tr. «Cavailh an Hebreed.»

    ●(1894) BUZmornik 134. langach ann Hebreed.

  • Hebre .2
    Hebre .2

    s. Israël antique.

    ●(1783) BV 31/785. euit ma Bout en ebré ma figes Bars ma bro.

  • hebreaj
    hebreaj

    m. Hébreu (langue).

    ●(1907) AVKA 308. en hebreaj, en gregaj hag en latin.

  • hebrean
    hebrean

    m. –ed Hébreu (homme).

    ●(1783) BV 769. map ar gast ebrean pedra a res te asse.

  • hebreeg
    hebreeg

    m. Hébreu (langue).

    ●(1870) FHB 286/197a. ano ar vam en hebreeg.

    ●(1912) BUAZpermoal 672. en em lakas neuze da zeski an hebreeg.

  • hebrus
    hebrus

    adj. Hébreu.

    ●(17--) TE 119. er bobl Hebrus.

  • Hebruz
    Hebruz

    m. –ed Hébreu (homme).

    ●(1744) L'Arm 183b. Hébreux, tr. «Hébruss.. uzétt. m.» ●(17--) TE 67. èl ma hassaiai en trenoz accordein deu Hebrus e gavas doh hum noæs.

  • hebruz
    hebruz

    m. Hébreu (langue).

    ●(1839) BESquil 517. en Avièl, péhani e oa déjà scrihuet én hébrus dré en Apostol sant Maheu.

  • hed
    hed

    m. & prép.

    I. M.

    A. temp.

    (1) Durée.

    ●(1732) GReg 226a. Cours, durée des choses, tr. «hed.» ●310b. La durée de la vie, tr. «hed ar vuhez.» ●(1787) BI 34. ean ë santifiai enn-hæd ag é vuhé.

    ●(1966) LLMM 116/99. Evit an hed en deus pep hini ac'hanomp a chom war an douar.

    (2) E-hed : pendant.

    ●(1907) AVKA 210. En hed da vue. ●216. e hed an de heb ober mann ! (...) e hed an de dindan ar bec'h.

    B. spat.

    (1) Longueur, distance.

    ●(1499) Ca 110b. Het. g. longueur. uide in hir. ●(1575) M 2569. Ha'n poan da chom vn het, tr. «Et que la peine restât de même étendue.» ●(1633) Nom 96a. Arborem in pulpam cædere : tailler ou scier l'arbre en longueur : taillaff pe esquennat an guezen drè è hèt. ●139b. Coagmenta alterna : pierres posées tantost en longueur, tantost de costé : mæin poset ha lecquæt breman en ô het brema-ia á costez.

    ●(1659) SCger 154a. a vn troadat het, tr. «large d'un pied.»

    ●(1861) BSJ 218. ardro hæd un taul mein.

    (2) An hed gant : la longueur de.

    ●(1909) TOJA 28. troc'han eun tam diwar ma bragou, an hed gant an êre-man. ●35. An hed gant heman 'm eus da droc'han... ●36. setu c'houi breman ho pragou er memes hed ganac'h.

    (3) Bezañ hed ha led en ub. =

    ●(1977) LLMM 185/469. Ma oa ennañ n'eus forzh pegement a hed, ne oa ket a-walc'h a led.

    (4) Longitude.

    ●(1931) VALL 431b. Longitude, tr. «hed m.»

    C.

    (1) War e hed : en entier.

    ●(1903) MBJJ 83. Amzer am euz d’ober ma fedenno war o hed. ●(1957) AMAH 245. e save diouzh an oaled ur vogedenn ken tev ha ken put ma rankemp leuskel an nor hag ar prenestroù digor war o hed.

    (2) Kouezhañ àr e hed : tomber de tout son long.

    ●(1930) DIHU 231/140. é koéhel ar é hed ar en hent.

    (3) Kouezhañ ag e hed : tomber de son long.

    ●(17--) TE 257. Achior e gouéhas ag é hæd.

    (4) Kouezhañ d'e hed : tomber de tout son long.

    ●(1839) BESquil 151. ean e gouéhas d'é hæd ar er pazenneu ag en autær.

    (5) Bout hed e gorf : être allongé.

    ●(1931) DIHU 241/292. Hag en deved ? Éh oent ol hed ou horv.

    (6) War 'n hed un dra bennak : à peu de choses près.

    ●(1868) KMM 210. Ha setu eno ivez mar ar Zent, var-n-ed un dra bennac.

    II. Loc. prép.

    (1) Dre-hed (+ v.) : à force de.

    ●(1861) BSJ 25. Anfin, dré hèd poéniein, ind e arrihuas guet ur groh toulet ér garrêg. ●104. Ne zouget quet ag er scùéhein dré hèd goulen guet-hou. ●144. dré hèd en atterce. ●196. Hur Salvér, dré hed gobér hent, e arrihuas é Jéricho. ●207. dre hèd arbennein doh Jesus hag hum seuel énep dehou. ●298. Dré hèd tantein enta er Juiffèd ha dré hèd laquat én ou chonge a refus credein é lézen Jesus-Chrouist.

    (2) Dre-hed (+ sub.) : le long (du chemin).

    ●(1861) BSJ 28. Dré hèd en hent, ind e laré d'en ol pihue ou doé cavet.

    (3) E-hed : le long (du chemin).

    ●(1907) AVKA 152. E hed an hent e roe kentel d'e diskibien.

  • hed-amzer
    hed-amzer

    m. Période.

    ●(1866) FHB 90/298b. lakaat ann hed-amzer-ze da valzami ar c'horvou maro.

  • hed-blad
    hed-blad

    prép. =

    ●(1908) PIGO II 59. Gant al lans an evoa e tiskaras ane o-daou hed-blad o c'horf.

  • hed-bloaz
    hed-bloaz

    adj. Annuel.

    ●(1931) VALL 27a. Dépense annuelle, tr. «dispign hed-bloaz.» ●(1942) VALLsup 58a. Durant l'année, tr. «hed-bloaz.»

  • hed-buhez
    hed-buhez

    adj.

    (1) Viager.

    ●(1876) TDE.BF 283b. Hed-buez, hed-vuez. Eul leve hed-buez, tr. «une rente viagère.»

    (2) À vie.

    ●(1931) VALL 782b. à vie, tr. «hed-buhez.» ●(1942) VALLsup 58a. Durant la vie, tr. «hed-buhez.»

    (3) A-hed-buhez : à vie.

    ●(1931) VALL 782b. à vie, tr. «a-hed buhez.»

  • hed-da-hed / hed-ha-hed
    hed-da-hed / hed-ha-hed

    prép. & adv.

    I. Loc. prép.

    A. spat.

    (1) Le long de.

    ●(1792) HS 60. int e gouéhass é tehèt treit Jojep. ●307. int e hum brézantai é tehèt enn n'or ag enn Iliss.

    ●(1860) BAL 184. pa reoc'h baleou var bord ar mor et-a-et an aod.

    ●(1907) DRSP 15. son ha youc'h eted an hent ganto. ●(1909) KTLR 185. he vevel a ieaz e teid ar ster. ●(1922) IATA 24. eted ar strejou. ●(1923) KNOL 266. Ha setu-hen o vont eteid ar stêr. ●280. e zac'h eteid d'e gof beteg e c'hronj. ●(1923) ADML 66. eted an aod. ●(1934) PONT 38. e teid ster al Loar.

    (2) Hed-da-hed gant : tout le long de.

    ●(1924) ARVG Eost 179. hed-ha-hed gant ribl ar mor. ●(1933) ALBR 78. hed-a-hed gant an hent a heuilhje kannad ar Pab. ●(1933) MMPA 58. Hed-da-hed gant an hent-se. ●(1935) DIHU 283/205. Oeit é hor sudarded d'obér un hent hed ha hed get tor en dosten. ●(1938) DIHU 320/28. hed ha hed get er ganol. ●(1939) KOLM 43. hed ha hed get é hent.

    (3) Hed-da-hed da : tout le long de.

    ●(1792) HS 137. er châs e hum laquass de limpat er gouait e ridai hèt-à-hèt d'er hoèt ag é garroche. ●(17--) VO 56. Er gùé e oai neoah arranquét én ur fæçon ma hoai un afin a aléieu tihoèl hèt-ha-hèt d'en davalèn. ●(17--) TE 65. hæt-ha-hæd d'er riviér.

    ●(1861) BSJ 308. monnèt dré en henteu ha hèd-ha-hèd d'er guerhér.

    ●(1929) MKRN 84. hed-ha-hed da grapenn Kerbos, tr. «le long de la côte de Kerbosse.»

    B. temp.

    (1) Hed-da-hed an amzer : de tout temps.

    ●(1920) KANNgwital 212/166. Rak biskoaz, eteit an amzer, ne zeuz bet guelet eun arme (...) kaout ar gounid. ●168. E dienez brassoc'h eo bet meur a vech, eteit an amzer. ●(1933) MMPA 71. derc'hel da bedi hed-da-hed an de. ●76. Hed-da-hed he buhe.

    (2) Hed-da-hed da : tout le long de.

    ●(1935) DIHU 289/296. Hed ha hed d'hun déieu.

    (3) Had-da-hed gant : tout le long de.

    ●(1939) KOLM 74. Hed ha hed get buhé Kolmkel.

    C. sens fig.

    (1) Tout le long de.

    ●(1935) ANTO xii. an taolennou-se, hadet stank hed-da-hed ar pajennou, hervez fantazi ar skrivagner.

    (2) Kouezhañ hed-da-hed e gorf : tomber de tout son long.

    ●(1908) PIGO II 142. Ar jendarm a vranskellas 'vel eur ween troc'het rez d'he zroad hag a goueas hed-a-hed e gorf.

    II. Loc. adv.

    (1) spat. Tout du long.

    ●(1732) GReg 582b. Au long, tout au long, tr. «hed-da-hed.» ●Il l'a lû tout au long, tr. «Leennet èn deus-ê hed-da-hed.»

    (2) temp. Entier.

    ●(1659) SCger 154a. het ahet, tr. «depuis le commencement iusques a la fin.» ●(1761) HBrezonec prefaç [2]. Ofiç an Anaon het-a-hed.

    ●(1862) JKS 68. eunn dervez hep-ken hed-da-hed. ●401. eur bloaz hed-da-hed. ●(1867) FHB 104/410b. e lavare ato ar chapeled hed-ha-hed. ●(1889) ISV 182. an deis varlerc'h hed ha hed. ●(18--) SAQ I 48. renta d'ezhan kount euz hor buhez hed-ha-hed.

    (3) sens fig. Complètement.

    ●(1846) DGG 278-279. Ar re na ellont quet ober ar yun hed-ha-hed. ●(1857) LVH 171. A zivout er reihted hag er rannereah ag er mistérieu-men, nitra ne ziscoa splannoh arré er religion a grechéneah hèd-ha-hèd. ●(1869) FHB 253/374a. ar memez tra, hed-da-hed, evel en doa roet. ●(1877) EKG I 132. n'oun ket dibec'h hed-a-hed.

    ●(1909) KTLR 49. Ma c'hanavesfent, hed ha hed ho madou ! ●(1915) HBPR 228. Setu ama, hed ha hed, ar wirionez divar ho fenn.

  • hed-deiz
    hed-deiz

    adj. Durant le jour.

    ●(1942) VALLsup 58a. Durant le jour, tr. «hed-deiz.»

  • hed-eskell
    hed-eskell

    m. Envergure.

    ●(1962) EGRH I 108. hed-eskell m., tr. « envergure. »

  • hed-gwel
    hed-gwel

    m. Portée de la vue.

    ●(1962) EGRH I 108. hed-gwel m., tr. « portée de la vue. »

  • hed-gwenan
    hed-gwenan

    m. hedoù-gwenan

    I. Essaim d'abeilles.

    ●(14--) N 17. Ha het guenan, tr. «Et un essaim d'abeilles.» ●(1499) Ca 81a. de mouches qui font la cire. b. hetguenan. ●110b. Het guenan vide in examen. ●(1575) M 2248-2249. het quelyen na guenan / Quen paut han drouc Ælez, tr. «essaim de mouche ni d'abeilles / Si abondant que les mauvais anges.» ●(1633) Nom 48a. Examen apum : vn ietton de mouches : vn ætlz guenan.

    ●(1659) SCger 53a. essein de mouches a miel, tr. «hed, pe taul guenan.» ●(1710) IN I 291. evel un ædguenan. ●(1732) GReg 368a. Essaim, ou essain, une volée de jeunes abeilles, tr. « Hed guënan. p. hedou guënan.»

    ●(1911) BUAZperrot 187. eun hed gwenan en eur wezen dann.

    II. absol.

    (1) Ober un hed : essaimer.

    ●(1732) GReg 368a. Essaimer, jeter un essain, faire un essain, tr. «Ober un hed.» ●Nos abeilles ont essaimé, tr. «great eo o hed gand hon guënan.»

    (2) Teurel un hed : essaimer.

    ●(1732) GReg 368a. Essaimer, jeter un essain, faire un essain, tr. «teurel un hed.» ●Nos abeilles ont essaimé, tr. «hon guënan o deus taulet o hed.»

    ►absol.

    ●(1732) GReg 368a. Nos abeilles ont essaimé, tr. «Taulet o deus hon guënan.»

  • hed-ha-hed
    hed-ha-hed

    voir hed-da-hed

  • hed-ha-treuz
    hed-ha-treuz

    adv. Complètement, totalement.

    ●(c.1680) NG 92. He map zo eutreu, het a tres.

  • hed-hent
    hed-hent

    m. Itinéraire.

    ●(1931) VALL 402b. Itinéraire (mesure), tr. «hed-hent.»

  • hedad
    hedad

    m. –où

    (1) Essaim de.

    (2) Groupe de.

    ●(1909) FHAB C'hwevrer 47. Varlerc'h ar re-ma e savas eun edad pôtred yaouank divorfil.

  • hedan
    hedan

    adj. & adv. Ardemment.

    ●(1575) M 1073. Ha doctrinaff affet, ho subiectet hedan, tr. «Et instruire tout à fait leurs sujets, ardemment (?).» ●Note Ernault : «Mot nouveau composé de tan feu et du préfixe he-, cf. Gloss. 315 ; ou à lire ledan, largement, au loin ?»

  • hedañ .1
    hedañ .1

    v. intr. Essaimer.

    ●(1921) FHAB Kerzu 338. ar c'hestennou o deus hedet.

  • hedañ / hediñ .2
    hedañ / hediñ .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Longer, côtoyer.

    ●(1939) MGGD 36. eun hent hag a oa oc'h heda eur stêr.

    (2) Traverser, suivre (une rue).

    ●(1895) GMB 319. En petit Tréguier, on dit hedañ traverser, suivre (une rue).

    (3) Suivre.

    ●(1931) DIHU 243/322. elsé é hras eùé sent koh hur bro eit hétein hun tadeu ha gouni er Baraouiz.

    II. V. intr. S'allonger.

    ●(1942) DHKN 17. Mé monet enta ha hetein ar er géot.

  • hedeeun
    hedeeun

    adj. Direct, droit.

    ●(1942) VALLsup 54b. Direct (chemin) direct hedeeun ; ce chemin est plus direct hedeeunoc'h eo an hent-se (Perrot).

  • hedell
    hedell

    f. –où (architecture) Faîte.

    ●(1982) PBLS 337. (Langoned) hedell, tr. «faîte de toit (en mottes de terre).»

  • hedenn
    hedenn

    adj.

    (1) (en plt de la mer) Sans vague, calme.

    ●(1911) BUAZperrot 857. Rag pa vez ar mor edenna / Eo e kerz ar vag buhanna. ●(1926) FHAB Here 369. rak, pa vez ar mor hedenna / eo e kerz ar vag buanna.

    (2) (en plt d'un outil) Pratique.

    ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. (Kleder) hedenn : aes en em denna gantan. Hedennoc'h benveg eo heman.

  • heder .1
    heder .1

    adj. = (?) Odieux (?).

    ●(1575) M 1328. Pyu eu plen an heny, adeffry quen fier, / So quen guyr em miret, ouz pechet net heder, tr. «Quel est bien celui, si fier soit-il, sérieusement, / Qui s'est vraiment gardé pur de péché, bien sûr (?).» ●2518. Hon nerz on eux lecquet, oar an bet men preder, / Da seruigaff affet, da pechet peur heder, tr. «Nous avons mis notre force dans le monde, je le pense, / A servit tout à fait au péché très odieux.»

  • heder .2
    heder .2

    m. –ion Celui qui exagère.

    ●(1732) GReg 34b. Amplificateur, celui qui amplifie, & qui aggrandit les choses au-delà de ce qu'elles sont, tr. «hedèr. pp. yen.»

  • heder .3
    heder .3

    s.

    (1) = (?) Perdition (?).

    ●(1575) M 1705. Han fur nen deuruoe quet, é bout aeth en heder, tr. «Et le sage ne voulut pas qu'il fût allé en perdition.»

    (2) Supplice, tourment.

    ●(14--) N 593-594. gobr an pechet bepret pan commeter / eo bout dafnet ha laquet en heder, tr. «La récompense du péché toujours, quand on le commet / C'est d'être damné et mis en enfer.»

  • hedet
    hedet

    adj. Bezañ hedet gant : être bordé de.

    ●(1955) STBJ 123. Er stankennou hir ha don, hedet gant rozeier keuneudet, e oa prajeier rannet dre ar c'hreiz, penn-da-benn, gant gwaziou koant oc'h heulia renkennadou gwez-pupli. ●149. An daol-voued (...) a oa (...) hedet, a-zehou, gant eur skaon hir. ●(1964) ABRO 17. Petra a oa a-dreñv an tevennoù-se, hedet penn-da-benn gant ur renkennad kerreg lemm. ●48. un draonienn c'hlas, hedet penn-da-benn gant krec'hennoù roc'hellek.

  • hediñ
    hediñ

    voir hedañ .2

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...