Recherche 'kar...' : 417 mots trouvés
Page 1 : de kar-1 (1) à karasennet (50) :- kar .1kar .1
adj.
I. = (?) Aimant (?). Mot peu assuré, sans doute un mot non terminé, cf. karantezus ?
●(c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Iuonet omnes so map mat ha quar. tr. «Ivonet Omnès est un fils bon et aimant.»
II. (famille)
(1) Parent.
●(1911) BUAZperrot 172. Thomas Akin, henor ar bed kristen ha sklerijen an Iliz, a oa kar dre e dud da holl rouaned an Europ koulz lavaret.
(2) Tost-kar : proche parent.
●(1925) FHAB Mae 176. Me a oar doare eus unan bennak, eme eur zoudard, hag a dle beza tost-kar d'ar portezer-man...
(3) Den-kar : parent.
●(1905) DIHU 3/39. En dud kar hum zastum en dé zé eit hum huélet, konz ag er bléad, ag er labourieu hag eùé eit gobér un tamig chervad. ●(1905) DIHU 6/113. Keméret mé, n'em es hañni, / Hanni, na dén kar nag ami / De rein hemb kin, un dapen deur / én alézon d'em inéan beur. ●(1907) BSPD I 241. en diméenneu groeit étré tud kar.
- kar .2kar .2
conj. coord. Car.
●(1580) G 492. Car an mor bras a scler pan duy e pret ez duy, tr. «Car la grande mer, évidemment, quand viendra son moment, elle viendra.»
●(c.1680) NG 617-618. Car nen dès mait ur fé, / Na Doué namait unan, tr. « For there is only one Faith, / And only one God. » ●1515. Quer ait oué d’en Egipt gant é vam beniguet, tr. « For He had gone to Egypt with his blessed mother. »
●(1872) DJL 17. Kar prometet oa dezan eur bureo butun.
●(1925) DLFI n° 7/2a. Feidoue ! avad, possubl avoalc'h eo an draze, kar va c'hunan e m'oun breman. ●(1984) HYZH 154-155/25. ne oa ket brav lesker un dra bennak kar veje bet kaoc'het tout dit.
- kar .3kar .3
m. kerent
I.
(1) Ami.
●(1499) Ca 32a. Car. g. amy. ●(1530) Pm 79 (Tremenuan). De tut he sent (lire : hesent) he querent glan, tr. Herve Bihan « A ses gens soumis, ses amis purs » ●185. hon holl querent, tr. «tous nos amis.» ●(1557) B I 612. Jesu eu ma car am gorant / Rac e ampris so souffisant, tr. «Jésus est l’ami qui me défend, et son pouvoir suffit.»
(2) Parent.
●(c.1500) Cb 35a. occiseur de pere / ou de mere / ou de parent. b. nep a laz e tat / pe e mam / pe e car. ●(1530) Pm 235. Negueus a nep stil quen abil ve (…) / A aznaffe querent diouz hentez, tr. «Il n'y a, de nulle façon, si habile, (…) / Qui reconnaîtrait amis de parents.» ●(1575) M 251. Ho querent à pep sort, so ouz ho confortaff, tr. «Leurs parents de toutes sortes sont à les réconforter.» ●(1612) Cnf.epist 37. Ves à fauoryou Asmodée, hac à Belzebuth è querent / En deueus feizyancc bras, ez hagio da holl dent.
●(1659) SCger 88b. parent, tr. «car p. querent.» ●97b. les proches, tr. «querent.» ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. cherement, il aime sa famille cherement, tr. «ean a gar ahioh é dut é guerent.» ●(1732) GReg 277a. A dessein de voir ma famille, tr. «ê dezo da vellet va c'herend.» ●693b. Parent, tr. «Qar. p. qerend.» ●(1790) MG 88. hun tad, hur mam, hur berdér, hur hærènt, hun amièt ?
●(1849) GBI I 350. Adieu, keront ha mignouned, tr. «Adieu, parents et amis.» ●(1883) MIL 23. senthus ous he gerent. ●(18--) GBI I 482. Red vezo kaout konje ho tad / Ho keront, betek pemzek oad, tr. «...jusqu'à l'âge de quinze ans.»
●(1911) BUAZperrot 612. eur c'henvroad hag eur c'har d'ezan. ●(1924) SBED 55. D'huélet me zud, me hiérent. ●60. rah me hiérent. ●(1936) BREI 457/4b. Kerent ha mignoned a garge an iliz.
►Attr.
●(1911) BUAZperrot 116. pe abalamour m'oant kerent. ●(1985) ADEM 30. (An Arradon) Piw oa bet pedet ? Dam, re oa kerentañ.
(3) Ar c'herentoù : la famille.
●(1957) BRUD 1/83. Du-ze emañ ar herenchou o hortoz ahanon.
(4) Bout a gerent da : être de famille.
●(1792) HS 234. péhanni e oai éüé à guérent dehi.
(5) Kar pell / Kar a-bell : parent éloigné, à distance.
●(1732) GReg 693b. Parent éloigné, tr. «Qar pell. qerend pell. qar a-bell.»
(6) Kar-nes : proche parent.
●(1732) GReg 693b. Proche parent, tr. «Qar neçz. p. qerend neçz.»
(7) Na kuñv na kar : ni ami ni parent.
●(14--) N 78. Nemeux na ioa na cuff na car, tr. «Je n'ai ni joie, ni ami, ni parent.» ●(1575) M 1722. Na cuff na car, tr. «Ni parent ni ami.» ●1798. Na cuf na car nemeux, tr. «Je n'ai ni ami ni parent.»
(8) [au plur.] Parents (père et mère).
●(c.1680) NG 800. Der guerent en des me gannet.
●(1889) ISV 411. Va c'herent o deus va desket da veza kere. ●412. Sonch am eus da vont goudeze d'am bro eleac'h m'am bezo sourci eus va c'herent en ho c'hozni.
●(1911) SKRS II 134. Livirit d'in, va bugel, pegement ez oc'h bet koustet d'ho kerent beteghenn. ●(1978) BRUD à partir de janvier 1977).">BRUDn 19/12. doujet gand ar gerentchou, d’an nebeuta ar re ne oa ket o fri e reor ar veleien.
II.
(1) Kaout na kar na karrigell : être sans famille.
●(1889) SKG 12 (K) P. Martin. Ar re dioutho éta n'ho deuz kar na kerrial, tr. «ceux qui n'ont ni parents, ni connaissances.» [Cf. MKRN 24 : jeu de mots à propos de Kar (parent) qui veut dire également charrette : «n'o deus na karr na kerrial (karrikell); ils n'ont ni charrette, ni brouette, c'est-à-dire, ils n'ont aucune connaissance. Même sens que «Na kar na par»].
(2) Bezañ kar ha kilhoroù : être proches (parenté, compagnonage, etc).
●(1931) VALL 137. Être compérage et compagnon, tr. F. Vallée «beza karr ha kilhorou (et être proches parents.»
(3) Bezañ kar pe gilhorou : être proche ou semblable, plus ou moins.
●(1935) ANTO 5 (T) *Paotr Juluen. Kendirvi gompez d'ar baotred ha karr pe gilhorou d'ar merc'hed. ●188. Ur bannac'h kafe mat, hini beuz, pell diouz beza karr pe gilhorou da Bipi Ludu. ●(1970) BHAF 304 (T) E. ar Barzhig. Ma n'eo ket ennañ e soñje R. Vercel en eur skriva Capitaine Conan, ez eo e-barz unan karr pe gillorou pe da vihanna, par dezañ.
(4) Bezañ na kar na par : n’avoir aucun parent.
●(1909) TOJA 13 (T) E. ar Moal. Da goste Pariz, da lardan tud ha n'anaveomp ket, ha n'int dimp na kar na par !
(5) Bezañ na kar na kilhoroù : n’avoir aucun parent.
●(1965) BRUD 16/6 (T) E. ar Barzhig. Eur reder-e-revr bennag na-neus na kar na killorou er vro.
(6) Bezañ hep kar na par na yar : n’avoir aucun parent.
●(1958) LLMM 67/95 (T) *Jarl Priel. Kollet he devoa tad ha mamm; evit din da c'houzout ne vane dezhi na kar, na par, na yar. ●(1986) PTGN 20 (L) *Tad Medar. Ar re-mañ a veze kemeret ganto evid tudigou a netra, hep kar, na par, na yar, evel ma vez lavaret du-mañ.
(7) An eskob n'eo ket kar dezhañ : voir eskob.
- kar-neskar-nes
m. kerent-nes Proche parent.
●(1732) GReg 693b. Proche parent, tr. «Qar neçz. p. qerend necz.»
●(1862) JKS avec des paragraphes supplémentaires traduits du texte de La Mennais). ">JKS.lam 528-529. ar belek a bed evit he gerent-nez, evit he vignoned. ●(1862) JKS 385. ezommou va c'herent-nez. ●(1867) MGK 53. Va map, ke alese da gaout hor c'herent-nez. ●hor c'har-nez tosta. ●(1868) FHB 204/381b. N'en devoa ket a gerent nez.
●(1907) VBFV.bf 37a. kar nés, tr. «proche parent.» ●(1909) KTLR 193. Ar c'houmt Arez, hen doa dastumet en dro d'ezhan he gerent nesan. ●(1911) BUAZperrot 157. dimezet gant unan eus e gerent-nez.
- kar-pellkar-pell
m. kerent-pell Parent éloigné.
●(1732) GReg 693b. Parent éloigné, tr. «Qar pell. p. qerend pell.»
- kar-tost .1
- kar-tost .2
- karabasennkarabasenn
f. –ed Servante de curé.
●(1857) CBF 84. Setu erru ar garabasen, tr. «Voilà la servante du curé.» ●(1876) TDE.BF 322b. Karabasenn, et aussi karabosenn, s. f., tr. «Vieille servante de curé, en terme familiers.»
●(1909) FHAB Genver 5. va c'harabasen a c'houlennas diganen petra 'm oa guelet a nevez. ●(1935) OALD 51/3. karabasenn an aotrou Person. ●(1914) FHAB Mezheven 187. gant aon da zihuna ar garabasen. ●(1931) VALL 688b. vieille servante de curé, tr. «karabasenn pl. ed, ou.» ●(1924) BILZbubr 41/943. karabasenn an ôtrou person. ●(1945) DWCZ 16. karabasenned ar presbitaliou.
- karabinennkarabinenn
f. –où (armement) Carabine.
●(1732) GReg 135b. Carabine, sorte d'arme à feu, tr. «Carabineñ. p. carabinennou.»
●(1876) TDE.BF 322b. Karabinenn, s. f., tr. «Carabine.»
●(1914) KANNgwital 139/431. e vezo tennet gant eur garabinen Lebel, henvel ouz ar fuzil, nemet ne gas ket ken pell. ●(1931) VALL 96b. Carabine, tr. «karabinenn pl. ou.»
- karabinenner
- karabinier
- karabodkarabod
m. (agriculture) Maître d'œuvre qui dirige l'édification d'une meule de paille.
●(1996) VEXE 182. Le tas de paille est édifié le jour même du battage. C'est une équipe de 7 ou 8 hommes, dirigés par un maître d'œuvre appelé «Karabot»
- karabouskarabous
voir kalabous
- karach-karach-
voir kanastr-
- karadegezh
- karadekkaradek
adj.
(1) (en plt de qqn) Aimable, agréable.
●(1876) TDE.BF 322b. Karadek, adj., tr. «Aimable, aimant.»
●(1936) DIHU 305/176. karadek é er vroiz. ●(1939) DIHU 338/324. Ur vorhig vraù é honnen, cher karadek d’hé zud. ●(1942) DHKN 69. Ti ha tud en des keméret ur cher karadek. ●284. Ur cher karadek dehi.
(2) Degemer karadek : accueil chaleureux.
●(1910) ISBR 216. Digemér kaer ha karadek e oé bet groeit dehon.
- karadeun
- KaraezKaraez
n. de l. Carhaix.
I. Karaez.
●(1690) (1895) GMB 404. Caera mab jar scraperes, à vuoua é doüar carahes, so het gant ar Vannigueres en gouard an Euo. ●(1732) GReg 136b. Kær-Ahès. Car-aës. Van. Carhés. ●353b. Eñtre Brést ha Kærahés ez eus pévarzecq léau. ●496a. Ez ma int o c'hoâva eñ Kær-ahés. ê Kærahés ez ma int ê goañvadur. ●681a. Les paisans du païs de Carhaix sont communément trapus, & ossus, tr. «Pautred Kerahès a so peurvuyâ crenn hac azqôrnecq.» ●(c.1789) SD 20. Ar Golias, Deputet eus a Garaes.
●(1792-1815) CHCH 86. Er galon e houilé, 'n deulagad e zaré / Ér gérig a Galé dé ketan a viz mé. ●(c.1820) LED.bailloud 32. Compozet gant Yan Pezron, Bêleg, ginidig eus a Guaer-Ahes. ●(1838) CGK 150. Merc'het Kerhaës à lamp en aër. ●(1841) OLLI 108. Barzonek en enor da La Tour-d’Auvergne, qenta grenadier a Franç, evit beza canet e Carahes, deiz lid statu an haros, ar 27 a even 1841, daou-uguent vloas just goude e varo. ●(1845) GBI I 354. Pa iefet da Gerhaez, da foar galan-goan. ●(1851) PENgwerin5 123. Entre Montroulez a Karhaez / Eus eur puns a zo leun a dres. ●163. Deffot na ran dezan krampoes / A va fillik en Karhaës. ●(18--) OLLI 131. Buez La Tour-d’Auvergne qenta grenadier a Franç, ganet e Kaer-Ahès an 23 qerzu 1743, Maro er c’hamp-a-enor ar 27 a even 1800. ●(18--) PEN.gwerin8 42. mar ged da K/ahes da foar cal an goan. ●(1857) CBF 131. Ker-Ahez. ●(18--) MILg 227. na redet e Kerahez. ●(1863) ST 6. Lannuon, Landreger, Karaës, Castellin. ●(1865) FHB 1/7b. e Keraës. ●26/204a. da rei eur mision da Garaèz. ●(1865) MBFt 136. Mont a reont gant ar rest da Guer-Ahez hag e kollont eun anter cent var pep sardinen. ●(1869) TDE.FB xviiia. Ker-Ahez, f. ●(1876) BJM 181. e Plougher, e kichennic Carhaez. ●(1876) TDE.BF 338a. Ker-Ahez. ●(1879) BMN 322. An Tad Fuljans, euz urz Sant-Augustin, e Kerahez. ●(1880) SAQ I 74. Sermoun prezeget evit bennigen mean kenta iliz Karaes. Kerzu 1880. ●(18--) SON II 116. He dad 'zo bourrew en Kerhès, / He vamm 'zo eur ragacherès. ●(1889) CDB 176. A ligne vad eo ma mestrez / Merc'h ar boureo a Ker-Ahez. ●(1890) MOA 19b. Karaez ; - Ker-Ahez. Les uns écrivent : Keraez, pretendant que le nom de la ville vient d’Aétius, général romain, et non d’Ahès, fille du roi Grallon. ●(c. 1890) CFB 41b. Ker-Ahez.
●(1902-1905) LARB 130a. Kri er galon e huilezé, 'n deulagad e zaré / Ér gérig a Galé, 'n dé ketan a viz mé. ●(1904) SKRS I 136. An Urz Leanezed a ioa d'an ampoent e Kerahez. ●(1905) ALMA 18. e kanton Kerahez. ●65. Keraez. ●(1907) MVET 69. hag ez ea ganto da Geraes. ●(1911) BUAZmadeg 235. prezeg a reaz e Keraez. ●744. Sant Tremeur a zo patroun Kerahes. ●(1913) PRPR 7. Pa’c’h er deuz a Geraez da Huelgoat. ●(1914) ARVG Mae 79. Evelse an Elez, deut eus Menez-Mikêl, an Hier, andoniet en Plougonver hag a ia a-biou Kallak ha Kereiz. ●(1916) KRVT 167/2d. Archerien Keraez o deus paket da ziweza daou brizonier alaman. ●(1919) KABR 15. En deiz, an ilizou deus Kastell da Gerez. ●(1923) FHAB Gwengolo 9/350. Bet omp e pardon Keraez, / O redet ar staliou kaer; / Me oa tapet ginaouegez / E kichen ma Yannig kouër ! ●(1925) ARVG 3/61. En Breiz an eus seiz ti, ar brasan, hini Gourin, demdost da Geraez; ar re all e Brest, Briek, Edern, Bannalek, Langonnet. ●(1927) CONS 35. Kouëriadezed Keraez a lavar en eur gomz diwar-benn e skeuden arm : Sant braz ar blasen. ●(1927) GERI.Ern 282. Kerhaez. ●(1928) BREI 54/1b. digrec’hian, digamman, kompezan, touflean an holl henchou-treuz ’tre Keraez ha Gwengamp... ●(1931) FHAB C'houevrer 51. E penn kenta ar bloaz 1674, an Tad Maner a brezegas e Sant-Vaze Montroulez hag e Kerahez. ●(1934) BRUS 297. Karéz. ●(1950) KBSA 9. e Kerglov, tost da Garaez. ●(1955) STBJ 111. Echu e oa an hent-houarn abaoe eur pennad hag e rede an trêniou, war al linenn, etre Karaez ha Kastellin.
II.
(1) Dicton. Cf. REC. XVI (1895) 175.
●(1690) GMB 404. Caera mab jar scraperes, / à vuoua é doüar carahes, / so het gant ar Vannigueres / en gouard an Euo, tr. « le plus beau fils de poule grateresse, qui fut en la terre de Karhaix, est emporté par l'Ecoufle en la region des Cieux ».
(2) Dicton.
●(1732) GReg 681a. Pautred Kærahés a so peurvuyâ crenn hac azqôrnecq.
(3) Dicton.
●(1821) GON 38a. Karaéziz hag ar ré diwar drô a vestéod holl.
(4) Berceuse.
●(1830) SBI I 4. Ar grampœzerès / (sonic cawel) // Eun daou pe tri dervez a zo / Ema va zoaz crampoez e go – Ac'han ! / Ema va zoaz crampoez e go. // Rac va c'heuneud a zo er c'hoad, / Ha va bouc'hal a zo didroad – Ac'han ! / Ha va bouc'hal a zo didroad. // Ha va aman zo er marc'had, / Ha va bleut zo c'hoaz o valad – Ac'han ! / Ha va bleut zo c'hoaz o valad. // Ha va spanel e Montroulès, / Ha va rozel e Keraës – Ac'han ! / Ha va rozel e Keraës. // Ha va zrebez e Landreger, / Ebars ar c'hovel oc'h ober – Ac'han ! / Ebars ar c'hovel oc'h ober. // Ha va fillic zo e Perroz, / Allas ! setu deuet an noz – Ac'han ! / Allas ! setu deuet an noz. [The Cambrian Quaterly Magazine / vol. II (1830) p. 40].
●(1975) BRUD 50/10. Ar grampouezerez : / Eun daou pe dri devez a zo / Emañ va zoaz krampouez e go, / Rag va heuneud zo er hoad, / Ha va bouhal a zo didroad, / Ha va amann zo er marhad, / Ha va bleud zo c'hoaz o valad, / Ha va spanell e Montroulez, / Ha va rozell e Karaez, / Ha va zrebez e Landreger, / E-barz ar hovel oh ober, / Ha va fillig zo e Perroz, / Allaz, setu deued an noz, / Allaz, setu deued an noz ! ●(1994) BOUE 146. Ar grampoueres (...) // Un daou pe tri derwezh a zo / Ema va zoas krampouezh e go – Ac'han ! / Ema va zoas krampouezh e go – Ac'han ! // Rag va c'heuneud a zo er c'hoad, / Ha va bouc'hal a zo didroad – Ac'han ! / Ha va bouc'hal a zo didroad // Ha va amanenn zo er marc'had / Ha va bleud a zo c'hoazh o valad – Ac'han ! / Ha va bleud a zo c'hoazh o valad - // Ha va spanell e Montroules / Ha va rosell e Karaes – Ac'han ! / Ha va rosell e Karaes // Ha va zrebes e Landreger / E-barzh ur c'hovel oc'h ober – Ac'han ! / E-barzh ur c'hovel oc'h ober. // Ha va fillig zo e Perros, / Allas, setu deuet an nos – Ac'han ! / Allas, setu deuet an nos.
(5) Étymologie populaire.
●(1844) FOB 122note. Dahut fréquentait beaucoup cette ville qui lui dut son nom de Ker-Ahès (ville d'Ahès).
(6) Formule enfantine.
●(1882) SVE 217. Dibedoup ! Dibedoup ! / Da Vontroulez da vit stoup... / Dibedon ! Dibedon ! / Da Garaez da vit kraon.
●(1975) BRUD 50/13. Dibedoup ! Dibedoup ! / Da Vontroulez david stoup... / Dibedoñ ! Dibedoñ ! / Da Garaez david kraoñ.
(7) Prophétie.
●(1974) (1998) HYZH 216/46. Keraez a vo dismantret. (Eus Gourin hag eus ar Faoued, kont ebet).
(8) Dicton.
●(1996) GESI 163. Pa c'houlenne ur paotr ouzh un den-deut da belec'h e oa aet hemañ-hen, ha ne ouie ket, e responte, oc'h ober goap : Aet eo da Garaez, a-dreñv ar bochad kelenn, 'lec'h 'vez 'c'hi o kac'hañ eskern.
III. Blasons populaires : voir Fisel, penn-kolvez.
IV. Noms de famille.
●(1970) NFBT 30 N° 226. Caraës. ●31 N° 237. Carhaix. ●51 N° 396. Crahès.
V. Bras evel forn Karaez : voir forn.
VI. [Toponymie locale]
●(1915) KRVT 160/2cd. Eur bugel 19 miz, Per Loeiz ar Floc'h, eman e gerent o terc'hel eur vereuri e Keraez-Vihan, pa oa o c'hoari gant ki an ti, a zo bet kroget gantañ. ●(1984) LPPN 598. (Poullaouen) ganet ha maget ba ru ar Feunteun Venn [= rue des Martyrs, aujourd’hui].
- Karaeziz
- karafenn
- karafennad
- karajkaraj
voir kanastr
- karakalkarakal
m. –ed (zoologie) Caracal Felis lynx caracal.
●(1868) FHB 177/166b. Al loen-ma a rer caracal anezhan (…) Pa gleo ar c'haracal c'hoez eur preiz.
- karakenn .1
- karakenn .2
- karako
- karakterkarakter
m. –ioù Caractère.
●(1838) OVD 161. caractérieu contrel en eile d'éguilé. ●(1841) IDH 9. hou caractér bouille ha berhuidant dré natur. ●(1872) ROU 59. Le caractère national français est généreux, tr. «caracter rouanteleziz Frans a zo jeneruz.» ●(18--) ALB (FHAB du/kerzu 1941 p. 100b). N’en doa na tad, na mamm, na kar, / Karakter mat, eun tammig skanv.
●(1900) MSJO 207. Ne c'hallfes ket plega eun tam da garakter ? ●(1907) PERS 293. dre ho c'harakter fall.
- karaloùkaraloù
plur. enfant. Pommes de terre.
●(1879) ERNsup 157. kàralou, ar c'haralou, pommes de terre, Pléhédel, Quimp[er]-Guéz[ennec] ; kalalou, Trév[érec] (un peu enfantin), corrupt[ion] de douar àlou, comme l'allem[and] kartoffel de Erdapfel ? Cf. kareou = doareou ?
- karamel
- karamellennkaramellenn
f. karamelled (ornithologie) Puffin.
●(1977) PBDZ 655. (Douarnenez) karamellenn, karamelled, tr. «puffin.» ●1014. bankeier karamelled war an dour, tr. «des voliers de puffins posés sur l'eau.»
- karañkarañ
v. intr. (cuisine) Brûler, attacher.
●(1895) GMB 110. pet[it] Trég[uier] karañ se brûler en s'attachant à la casserole (en parlant, d'un ragoût, etc.).
●(1931) VALL 85b. Brûler, en parl. du lait, de la bouillie, d'un ragoût, tr. «kara(ñ) T[régor].» ●(1942) VALLsup 25b. karet : plus fort que dantet.
- karantedkaranted
voir karantez
- KarantegKaranteg
n. de l. Carantec.
(1) Karanteg.
●(1850) PENgwerin4 96. Tevit, Annaïk, na voelit ket / Me ho kasso c’hoas da Karantec. / Me a vel ac’halen gweret Karantek / Hag a remerk eni eur belek. ●(1865) FHB 10/80a. An autrou F. Kergrist, mear Carantec, a scrif deomp al lizer-ma. ●(1878) EKG II 252. Eun dervez, Per a ioa eat, gand he jao, da gerc'hat eur c'harrad bezin digaset d'ezhan da Dreiz-ar-Gordenn gand eur vak a Garantek. ●(1889) CDB 185. Nemed eunn dortez vihan deuz a vourk Karantek.
●(1923) FHAB C'houevrer 2/55. evel am eus gwelet etouez paperou koz kastel Keromnes, e Carantec. ●(1995) LMBR 16. E Karanteg, e penn-kentañ ar c’hantved.
(2) Nom de famille.
●(1970) NFBT 30 N° 227. Carantec.
(3) [Toponymie locale]
●(1923) FHAB C'houevrer 2/55. evel am eus gwelet etouez paperou koz kastel Keromnes, e Carantec. ●(1995) LMBR 17. Ar re gozh a gonte e oa ur varrikennad aour kuzhet en douar e-kichen chapel Kerc’hallig. (...) An Enez Louet ha Kastell an Tarv : skeudenn douristel Karanteg. ●18. Er XVvet kantved e oa pemzek kastell bennak e Karanteg. Kemomnez (lire : Keromnez), Kerozal, ar Froud. ●19. traezhenn ar C’helenn.
- karantegezhkarantegezh
f. Amabilité habituelle.
●(1931) VALL 21b. Amabilité, tr. «karantegez (état habituel) f.»
- karantekkarantek
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Affectionné.
●(1732) GReg 16a. Avec affection, tr. «èn ur fæçzoun carantec.» ●Affectionné, qui a de l'affection, tr. «Carantecq.» ●Il est fort affectionné pour nous, tr. «Carantecq eo terrup èn hon andred.»
(2) Cordial.
●(1732) GReg 211b. Cordial, sincere, qui parle franchement, & du fond du cœur, tr. «carantecq.»
II. Adv. Affectueusement.
●(1867) BUE 131. Krozal karantek a eure ann Eskop d'ehan. ●135. lezel ann dud da boket karantek da dreid ha da daouarn ann hini maro.
- karantelezhkarantelezh
f.
(1) Amabilité.
●(1732) GReg 30b. Amabilité, qualité qui rend une personne aimable, tr. «Carantélez.»
(2) Affection.
●(1839) BSI 123. Coustet pe gousto d'ho c'harantelez, lacqeat o deus o sonch d'en hem guitaat. ●124. crêfoc'h eguet ar garantélez naturel a ellent da gaout an eil evit e guilé.
- karantenez
- karantez .1karantez .1
f. –où, –ioù
I. F.
(1) Amour.
●(1499) Ca 32a. Carantez. g. amour. ●(c.1500) Cb 12b. g. amiablement. b. dre quarantez. ●58b. [delectation] g. delectation charnelle. b. delectation charnel. Idem hec illecebrositas / tis. bri. carantez charnel. ●(1505) Vc 7. Mammen beff, tan ac carantez, tr. «Source vive, feu et amour.» ●(1530) Pm 279. Start hac ardant en carantez, tr. «Ferme et ardent d'amour.» ●(1612) Cnf 23b. eguit deceu graguez ha merchet, pé eguit caffet ho carantez ha dimiziff dezo. ●(1621) Mc 64. vn dard a charantez. ●82. carantez ardant.
●(1659) SCger 135b. carentez, tr. «amitié, charité.» ●(c.1680) NG 864. Nen des truhé na caranté. ●1916-1917. Ha nen doué quet dré caranté / E bocas de Croiour er bet. ●(1732) GReg 34a. Amour, tr. «Carantez. van[netois] Carante.» ●Avoir de l'amour pour quelqu'un, tr. «Cahout carantez evit ur re.» ●L'amour de Dieu pour nous, tr. «Carantez Doüe evidoump.» ●L'amour des hommes pour Dieu, tr. «carantez ê qêver Doüe.» ●(1744) L'Arm 19a. Attache, affection, tr. «Caranté. f.»
●(1838) OVD 222. dré garanté doh-t-ou. ●(1861) JEI 181. santimanteu a hrat-vad hag a garanté. ●222. Aman èl m'en dé é natur er garanté a hrat-vad. ●(1867) BBZ III 421. Hag unan all en deuz hadet / Em liorz bleun ar garanted, tr. «un autre a semé dans mon courtil la fleur d'amour.» ●(1868) KTB.ms 14 p 250. diviza euz ho c'haranteo. ●(18--) SBI I 244. Breman p'omp arru braz hon daou, / A so savet caranteou, tr. «Maintenant que nous sommes devenus grands tous deux, / Il est né des tendresses (entre nous).»
●(1907) PERS 15. An diou garantez-se ne maint morse an eil heb eben.
(2) Un dornad karantez : une poignée de main.
●(1895) FOV 254. Un dornad karanté, un taul tok, tr. «une poignée de main...»
●(1910) DIHU 61/111. Un dornad karanté Poteù. Ur brér oh.
(3) A garantez : d'amour, adoré.
●(1839) BESquil 453. me zad a garanté. ●(1841) IDH 291. é falle d'eign bout interret étal mem bugalé a garanté. ●(1856) GRD 376. me moès a garanté, é mèn é ma me fautr. ●378. Allas ! me hroaidur a garanté.
●(1921) BUFA 66. O Léon, mem Brér a garanté.
►enfant. Aelig a garantez : petit ange d'amour.
●(1976) LIMO 18 septembre. D'er ré bihan-bihan, e vè lared : élig a garanté.
(4) Kaout karantez ouzh ub. : avoir, éprouver de l'amour pour qqn.
●(17--) TE 156. n'ou dès quêt ur guir garanté doh-t'ai.
●(1841) IDH 49. péré en dès ur garanté rai dinér en eil doh eguilé !
(5) sens fig. Taol-kurun ar garantez : coup de foudre en amour.
●(1935) BREI 432/4b. tôl-kurun ar garante, «en galleg, le coup de foudre».
(6) Amitié.
●(1732) GReg 33b. Amitié, affection, tr. «carantez. p. carantezyou.»
(7) Dre garantez : amiablement.
●(c.1500) Cb 12b. g. amiablement. b. dre quarantez. ●35a. g. amiablement. b. dre quarantez.
(8) Charité.
●(c.1500) Cb 35b. Carantez. g. charite.
●(1659) SCger 22b. charité, tr. «carentez.» ●(1732) GReg 153a. Charité, vertu Théologale, tr. «Carantez.» ●La charité consiste à aimer Dieu de tout son cœur, & à aimer son prochain comme soi-même, tr. «Ar vertuz a garantez hon oblich da garet Doüe a greiz hon c'haloun, hac hon neçzan evel hon-unan.»
II. (botanique)
(1) Louzaouenn-ar-garantez : bardane.
●(1934) BRUS 263. La bardane, tr. «lezeuen er garanté.»
(2) Capitule de la bardane.
●(1732) GReg 80b. Fruit de Bardane, tr. «carantez.»
●(1879) BLE 63. Bardane mineure (…) Les capitules portent en breton les noms de Spék et de Karantez.
(3) Fruit du grateron gaillet.
●(1931) VALL 342b. le fruit du grateron, tr. «karantez f.»
III.
(1) Fritañ laouenn ar garantez war billig kraz ar baourentez : voir laou.
(2) Fritañ laouenn ar baourentez war billig ar garantez : voir laou.
- karantez .2karantez .2
f. ou m. Personne aimée.
●(c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Mar hamguorant va karantit da vout in / nos ohecostit uamgaret. nep pret. etc. tr. « Si me garantit mon amour d'être la nuit à son côté, femme aimée, à tout instant, etc »
●(c.1680) NG 216. Conzet doheint me caranté.
●(1821) GON 72b. Karantez est encore un subst. commun, servant à désigner un amant, une amante, un amoureux, une maîtresse. Va c'harantez eo, c'est mon amant, cest mon amante. ●(1854) GBI II 94. Krog en he dorn he c'harante, tr. «Son amoureux la tient par la main.» ●(1869) KTB.ms 15 p 211. Piou eo da garantez ive. ●(1870) MBR 18. Rankout e oe'ta d'ar prins iaouank mont dioc'h he garantez. ●(1895) GMB 96. Karañte est masc. en pet[it] Trég[uier] au sens d'amant : eur c'harañte d'ei.
●(1900) ANDP 12. ar plac'h yaouank hag he c'harante. ●(1902) PIGO I 13. war an hent-man eman o chom ma c'harante. ●(1908) PIGO II 43. eun amourous o vont da zaludi e garante.
- karantez-an-unan
- karantez-vro
- karantezennkarantezenn
f. (botanique) Fruit du grateron gaillet.
●(1931) VALL 342b. le fruit du grateron, tr. «karantezenn f.»
- karantezuskarantezus
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Aimable, affectueux.
●(1499) Ca 32a. Carantezus. g. amable.
●(1710) IN I 432. gant un aoulagat carantezus.
●(1889) ISV 273. Nag hen a ioa carantezus va mam, an hini zo eat gant Doue !
●(1906-1907) EVENnot 20. (Priel) Eur bugel karanteüs e hennez, tr. «aimant, qui s’attache.» ●(1942) DHKN 62. Nag eurus e oent er merhed-sé hag e gavè paotred iouank digras ha hep si, de laret dehè komzeu ker braù ha ker karantéus.
(2) Charitable.
●(1659) SCger 22b. charitable, tr. «carentezus oc'h.» ●135b. carentezus, tr. «charitable.» ●(1727) HB 593. C'hui so mad ha carantezus. ●(1732) GReg 153a. Charitable, qui est prompt à assister son prochain, tr. «Carantezus ê qêver e hentez.» ●522b. Incharitable, tr. «Digar. nep ne deo qet carantezus ê qêver e hentez. didrugaresus. criz.» ●(1792) CAg 61. Crechenion carantéus.
●(1849) LLB 147. O tad karantéus e chom é lein en né. ●(1869) KTB.ms 14 p 129. aluzon ann dud karantezuz. ●(1877) EKG I 107. An dud vad ha karantezuz-se. ●(1878) BAY 19. Karañtéus, tr. «Plein de charité.» ●(1878) EKG II 73. eur Rouanez ker mad ha ker karantezuz.
●(1922) EOVD 294. Nag amiaplet é bout frontal, karantéus.
(3) Bezañ karantezus ouzh ub. =
●(1728) Resurrection 2570. Aso caranteus ous ehol vugalle.
●(1880) SAB 222. oc'h euz c'hoant e veen carantezuz ouz ar Verc'hez.
II. Adv. Avec amour, amabilité, affectueusement.
●(1880) SAB 171. difazia carantezuz ar re a ve fazied. ●231. Jesus a rebechas deza carantezuz an discredi-ze.
- karantezusaatkarantezusaat
v. intr. Devenir plus charitable.
●(1869) EGB 159. karantéusaad a ra oc'h hé dud, tr. «il devient plus charitable envers les siens.»
- karantezusamantkarantezusamant
adj. Amoureusement.
●(c.1718) CHal.ms i. amoureusement, tr. «dré, guet caranté, caranteüsemant.»
- Karantoer
- karaouan
- karapl
- karasenn
- karasennetkarasennet
adj. Crotté de boue.
●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 35. (Skrignag) Karasennet = priet ; «karasennet eo leur an ti !»