Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés
Page 1 : de ke (1) à keferet (50) :- keke
s. –ioù =
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 21. Illéh a diegèheu n'esteint nitra erbet ha neoah é vou red dehé biùein hag auzein ou héieu.
- keakea
interj. =
●(1980) PLNN 5/37. (Kerlouan) An dra-se 'zo 'gis d'ur blantenn, a vez ur galkodenn hag a ra apepre tro ur metr ugent, ur metr tregont, kea. ●(1986) GEVU v 122. (Pouldahu) An hini save abred hag a rae kalz karterennoù 'noe muioc'h 'vit egile 'vel just kea, tr. «Celui qui se levait tôt et qui faisait plusieurs «karterennoù» gagnait plus qu'un autre bien entendu.»
- keakkeak
voir ganak
- kealkeal
m. –ioù cf. cf. kel .3
I.
(1) Nouvelle.
●(1732) GReg 663a. Nouvelle, tr. «Qéhezl. p. qéhezlaou, qéhezlou.»
(2) Question, mention.
●(1847) FVR 200. ne voa ket keal a zimezi, tr. «il ne fut pas question de son mariage.» ●(1872) ROU 98a. Il est question, tr. «Keal a zo.» ●(1876) TDE.BF 328b. En Cornouaille on dit : eunn den keal d'ezhañ da zimezi, tr. «un homme du mariage diquel il est question.» ●(18--) SAQ II 45. Pa vez keal da bellaat eur c'holl braz. ●131. Mez brema pa zo keal da govez.
●(1931) VALL 372a. il a l'idée (de partir), tr. «keal a zo gantañ (da gimiadi).» ●(1958) LLMM 71/427. ha ne oa ket keal en amzerioù-se, da zistroadañ ar « Voie Romaine ».
(3) Reiñ keal : annoncer.
●(1872) ROU 74a. Annoncer, tr. «Rei keal.» ●(1876) TDE.BF 328b. Rei keal, tr. «annoncer une nouvelle.»
(4) Idée.
●(1931) VALL 372a. Idée, tr. «keal m.» ●499b. Notion (philos.), tr. «keal m.» ●(1962) BAHE 32/28. kealioù hep forc'hellegezh.
II. Bezañ keal ar waremm gant ub. : voir gwaremm.
- kebellkebell
plur. kabell
- keben
- kebestrkebestr
plur. kabestr
- kebr .1kebr .1
coll. –où (charpenterie) Chevrons.
●(c.1718) CHal.ms i. cheuron, tr. «quebren pl. quebr' quebrat, quebreu d'autres disent g/quibren pl. quibrat. a sarz[eau] on dit quebrien, ou h./quebri pl. h./quebrieu.»
- kebr .2kebr .2
m. –où (charpenterie)
I.
(1) Chevron.
●(1499) Ca 170b. Quepr. g. cheuron.
●(1659) SCger 166a. quebr, tr. «chevron.» ●(1732) GReg 163b. Chevron, bois de sciage à mettre sur les pannes des couvertures d'un logis pour soûtenir les lattes, tr. «Güiffl. p. güifflou. en quelques endroits on dit : Qebr. p. qebrou, qui est proprement, solive ; & là ils disent güiffl pour solive.»
●(1910) EGBT 64. kibr, tr. «m. pl. bio, chevron.» ●(1986) CCBR 70. (Brieg) chevron, tr. «kebr.»
(2) Gwalenn-gebr, gwal-gebr : chevronnière.
●(1982) TIEZ I 292. Chevronnière, tr. «gwalan-geb.» ●(1986) CCBR 30. (Brieg) chevronnière, tr. «gwal-gebr.»
(3) Mestr-kebr : arbalétrier.
●(1982) TIEZ I 291. Arbalétrier, tr. «Mestr keb.»
(4) Lost-kebr : coyau.
●(1982) TIEZ I 292. Coyau, tr. «lost keb.»
II. Bezañ kouezhet etre kebr ha toenn : être embarrassé.
●(1912) MELU XI 403 (T-Pontrev). Kouet eo intre kep ha touen, tr. E. Ernault «Il est tombé entre le chevron et le toit (comme un objet qu'on ne peut attraper) = il est embarrassé. Pontrieux.»
- kebrad / kebriadkebrad / kebriad
coll. (charpenterie) Chevrons.
●(c.1718) CHal.ms i. cheuron, tr. «quebren pl. quebr' quebrat, quebreu d'autres disent g/quibren pl. quibrat. a sarz[eau] on dit quebrien, ou h./quebri pl. h./quebrieu.»
●(1907) VBFV.bf 40a. kibrien, f. pl. kibriad, tr. «chevron.» ●(1934) BRUS 239. Un chevron, tr. «ur gibrien, f. pl. kibriad.»
- kebrañkebrañ
v. tr. d. Garnir de chevrons, de solives.
●(1732) GReg 873b. Faire des solives ou les mettre en œuvre, tr. «qebra. pr. qebret.»
- kebrek
- kebrennkebrenn
f. kebr, kebrad, kebroù, kebrennoù
(1) Chevron.
●(c.1718) CHal.ms i. cheuron, tr. «quebren pl. quebr' quebrat, quebreu d'autres disent g/quibren pl. quibrat. a sarz[eau] on dit quebrien, ou h./quebri pl. h./quebrieu.»
●(1907) VBFV.bf 40a. kibrien, f. pl. kibriad, tr. «chevron.» ●(1934) BRUS 239. Un chevron, tr. «ur gibrien, f. pl. kibriad.»
(2) Jet de châtaignier.
●(1907) VBFV.bf 40a. kibrien, f. pl. kibriad, tr. «jet de châtaignier.»
(3) Ornement en forme de chevron.
●(1962) EGRH I 29. kebrenn f. -où, tr. « ornement en forme de chevron. »
- kebriadkebriad
voir kebrad
- kebriennkebrienn
voir kebrenn
- kech .1kech .1
adj. (argot de Pont-l'Abbé) Soûl.
●(1936) IVGA 191. Me 'lavar, me, e vo «kech» meur a «druchon». ●(1947) YNVL 59. Petra ! N'on ket «kech « ! ●Nann ! N'out ket «kech»... N'out ket re «gech», evit ur wech. ●(1960) LLMM 82/310. Langaj-chon ar vilajenn gran. Kech = Mezv. ●(1972) SKVT I 82. «Kech oa da dad, dec'h ? ●(1974) SKVT III 84. Hanter-gech eo.
- kech .2kech .2
interj. Onomatopée pour rappeler une vache partie voler dans le champ d'un voisin.
●(1905) KDBA 16. Kéch ! Kéch ! dumen Lé-Bréh ! Kéch ! Kéch !
- kechañkechañ
v. (argot de Pont-l'Abbé)
I. V. intr. Se soûler.
●(1974) SKVT III 79. ne vo ket dav mont da gechañ evit-se. ●kechañ a rae gantañ ar chopiner, a yae dezhañ re galonek. ●150. e-kreiz ma oant o kechañ.
II. V. tr. d.
(1) (en plt d'une boisson) Soûler.
●(1936) IVGA 98. ne welez ket oun bet «kechet» gant «hini bouzar» da dad-kaer ?
(2) sens fig. Faire admirer.
●(1972) SKVT I 173. lakaat Paotr-Teo da skodegiñ – «kecha» anezhañ, gant danevell ar veaj vurzhudus betek penn ar bed.
- kecher
- ked
- kedalkedal
v. tr. d. Conseiller.
●(1983) PABE 65. (Berrien) kaer (a) pe kedal an dud, tr. «tu as beau conseiller les gens.»
- kedamezek
- kededkeded
voir kedez
- kederkeder
plur. kador
- kedernkedern
plur. kadarn
- kedezkedez
f. –ioù
(1) Équinoxe.
●(1732) GReg 363a-b. Equinoxe, égalité du jour & de la nuit par tout le monde. Qedez. ar guedez. qeded. ar gueded. qéhydell. ar guéhydell. (Tous ces mots, dont les deux premiers sont de Leon, & le troisième de Cor[nouaille] Treg[or] & Van[nnetois], viennent de : Qehyd an dez evel. (Sousentendant) An nos ; le premier jour est égal à la nuit. ●L'équinoxe de Mars, tr. «Ar guedez a veurs.» ●L'équinoxe de Septembre, tr. «Qedez guëngolo.» ●Le bruit des oiseaux en l'air, qui imite le japement des chiens de chasse, à la nuit de l'équinoxe, tr. «Emolc'h ar guedez.»
●(1866) FHB 60/57a. Ar re goz a re eur gouel d'ar c'hedez. ●(1870) FHB 270/71b. Setu brema ar c'hedez, da lavaret eo, an deiz hag an noz keit ha keit. ●(1870) FHB 301/316b. da gedez an nevez amzer. ●(1889) ISV 79. Pask, evel a ouzeur, a zigouez ato d'ar zul goude kann loar veurs, varlerc'h ar c'hedez.
●(1931) VALL 269a. Équinoxe, tr. «kedez, keded f.»
(2) Kedez-Veurzh : équinoxe de printemps.
●(1931) VALL 269a. Équinoxe de printemps, tr. «kedez-veurz.»
(3) Kedez-Wengolo : équinoxe d'automne.
●(1931) VALL 269a. Équinoxe d'automne, tr. «kedez-wengolo.»
(4) Linenn ar gedez : ligne équinoxiale.
●(1931) VALL 269a. Ligne équinoxiale, tr. «linenn ar gedez.»
- kedikkedik
interj. Onomatopée pour appeler les poules.
●(1925) DIHU 165/232. (Groe) Kedik ! Cri pour appeler les poules. Dastumet get Bleimor.
- kedvreur
- kefkef
m. –où, –ioù
I.
(1) Souche.
●(1732) GReg 878a. Souche, tronc qui reste en terre après l'arbre coupé, tr. «Qeff. p. qeffyou, qivyou.» ●941a. Tronc, ce qui reste en terre d'un arbre abattu, tr. «Qeff. p. qivyou.»
●(1849) LLB 665. Un aral e holo ged douar er houh kéfeu.
●(1909) FHAB Eost 237. eur c'hef dero.
(2) Kef Nedeleg : bûche de Noël.
●(1896) GMB 525. pet[it] tréc[orois] kef Nédelek, tr. «bûche de Noël.»
●(1904) SKRS I 39. Kef Nedelek, ar c'hef laouen / A ro tomder ha sklerijen.
(3) Cep (de vigne).
●(1904) ARPA 290. Me eo kef ar vinien, c'houi eo ar scourrou. ●(1907) VBFV.bf 38b. kéf, m. pl. eu, tr. «cep.»
(4) Tronc (d'arbre).
●(1499) Ca 168a. Queff an guezenn. g. le tronc de labre. ●(1633) Nom 99b. Lignile : vn buschier : vn grachel quifyou.
●(1659) SCger 166a. queff p. queviou, tr. «tronc.» ●queff vr vezen, tr. «tronc d'arbre.» ●(1732) GReg 941a. Tronc, le pié d'un arbre, tr. «qeff ur vezen. p. qeffyou, qiffyou, qivyou.»
●(1907) VBFV.bf 38b. kéf, m. pl. eu, tr. «tronc.» ●(1908) PIGO II 19. Itien a red d'ar ween, a grog peg en he c'hef.
(5) Tison.
●(1659) SCger 118b. tison, tr. «queff p. quiffiou.»
(6) Tronc (d'église).
●(1659) SCger 121b. tronc d'Eglise, tr. «queff an Ilis, p. queuiou.» ●(1732) GReg 941b. Tronc d'Eglise, d'Hôpital, &c., tr. «Qeff. p. qeffyou.» ●(1738) GGreg 21. queff ou keff, ur c'heff, tr. «tronc d'Eglise, &c.»
●(1868) FHB 161/37a. An aluzennou eivt ar c'horais a vezo (…) tolet en eur c'hef a dlevezo beza laket evit kementse e pep ilis eus hon escopti.
●(1904) ARPA 171. el leac'h m'edo kef ar profou. ●(1913) AVIE 167. kéf er proveu.
(7) Caisse (organisme financier).
●(1906) KANngalon Meurzh 66. kefiou asuranz evit an dud. ●(1906) BOBL 01 septembre 102/2d. ar seurt kefiou-ze na c'hellont ket kemer dle. ●(1933) ALBR 72. mont da amprest arc'hant da gef al labourer.
(8) Kef al lost = (?) partie non écourtée de la queue d'un cheval (?).
●(1906) BOBL 06 janvier 68/2d-e. An dalc'her mad a jommaz gantan struz troad Brijel, ha kaer en devoe Paol kregi e kev he lost, n'oa mui nerz na galloud d'he houarna.
II. Ceps de criminel.
●(1499) Ca 168a. Queff an drouc obereryen. g. cep des malfaiteur.
●(1659) SCger 166a. quef an drouc oberourien, tr. «fer de criminel.» ●(1732) GReg 144b. Ceps de prisonnier, tr. «Qeff. p. queffyou. qivyou. qeff hoüarn.» ●Mettre les ceps aux mains des criminels, tr. «Lacqât ar c'heff, ou, ar c'heffyou, var daoüarn ar griminaled.»
●(1867) MGK 130. Da vreina er vac'h oc'h 'r c'hefiou. ●(1876) TDE.BF 329b. Kefiou, s. pl. m., tr. «Menottes, fers des criminels.» ●(1889) ISV 208. lakit-hen er c'hefiou ha grit d'he zivesker rampla beteg ar pevare toull.
III. Na vezañ gouest nemet da dreiñ ar c'hef en tan : être incapable de rien faire.
●(1931) VALL 381. Je suis désormais incapable de rien faire, tr. F. Vallée «n'oun mui gouest nemet da drei ar c'hef en tan fam.»
- kef-dornkef-dorn
m. kefioù-dorn Menotte.
●(1732) GReg 615a. Menotes, ou menicles, fers qu'on met,aux mains des Criminels, tr. «qeff-dourn. p. qeffyou-dourn.»
- kef-espern
- kef-gwini
- kef-ifern / kef-an-ifernkef-ifern / kef-an-ifern
m. Brandon d'enfer.
●(17--) EN 2341. Manqued oud, quef jfern, tr. «Tu as manqué, tison d'enfer.» ●2790. tosta[e]d quef ifern, tr. «approchez tison d'enfer.»
●(1868) KTB.ms 14 p 5. mab an Diaoul, kef an ifern ! ●(1868) KTB.ms 14 p 256. Ann amieges, kef an ifern se. (...) ann amieges kef-ifern.
●(1961) LLMM 86/151. En ur ger, darempredet, eme an dud, e tlee bezañ ar c’hastell gant un tasmant pe ur c’hef-ifern bennak.
- kef-lazhkef-lazh
m. Billot de bourreau.
●(1912) MMPM 89. Gant eur blijadur vraz eo ec'h hastennaz he gouzoug var ar c'hef-laz.
- kef-tankef-tan
m. kefioù-tan
(1) Tison.
●(1633) Nom 164b. Torris : tison allumé : quef tan allummet.
●(1659) SCger 166a. quef tan, tr. «tison.» ●(1732) GReg 924b. Tison, tr. «qeff-tan. p. qeffyou-tan, qivyou-tan.»
●(1876) TDE.BF 330a. Kef-tan, s. m., tr. «Tison.» ●(1878) EKG II 73. peb a gef-tan enn ho dourn. ●(1889) SFA 141. tri gef tan ruz enn he zourn evit pulluc'hi an dud ourgouilluz. ●(1889) ISV 414. daoulagad ruz evel daou guef tan. ●(1894) BUZmornik 167. eur c'hef tan en oaled.
(2) (insulte) Kef an ifern / kef tan ifern : tison d'enfer.
●(1850) MOY 293. Penos, qef an ifern (...) !
●(1911) BUAZperrot 57. Tec'h diouzin, kef-tan-ifern zo ac'hanout.
- kefalennkefalenn
f. –où (cuisine)
(1) Ragoût.
●(1633) Nom 55a. Ius, iusculum : broüet, du ius, potage commun : souben, quefallen, potaig commun.
●(1659) SCger 24b. bonne chere, tr. «quevalen mat.» ●(1732) GReg 146b. Chacun trouve bon son ouvrage, quelque mauvais qu'il soit (…) (En phrase proverbiale, on dit :) Pep loudourenn a gueff mad he c'hevaleñ. ●239b. La cuisine n'est pas bonne chez moi, tr. «Qevalen dreud a so ganign.»
●(1872) ROU 98b. Ragout, tr. «Cavallenn.» ●(1876) TDE.BF 337b. Kenwalen, s. f., tr. «Ragoût.»
●(1904) DBFV 124b. kavelen, s. bonne nourriture ; n'hun es chet kalz kavelen, nous ne sommes guère bien nourris (île de Groix). ●(1925) FHAB Ebrel 133. poazet en o fez [ar patatez] evid ober kefalennou ganto pe laket er fourn da grienenna gant eun tamm freskad. ●(1925) DIHU 163/202. (Groe) Kavelen, neu, tr. «(s. m.) bonne nourriture. » Dastumet de Vleimor. ●(1931) VALL 618a. Ragoût, tr. «kefalenn, kevalenn.» ●(1950) ANTK 22. Ur gevalenn sorser.
(2) Soupe.
●(1659) SCger 17b. brouet, tr. «souben, quevalen.» ●95a. Potage, tr. «quevalen.» ●167b. queualen, tr. «soupe.» ●(1732) GReg 881a. Soupe, potage, tr. «en quelques endroits il disent qevalenn, & qavalenn. pp. on (lire : ou).»
●(1876) TDE.BF 342a. Kevalenn, s. f., tr. «Soupe ou autre met mal apprêté.»
(3) Soup-kefalenn : soupe.
●(1929) EMPA 11. eun tamm soub-kevalenn.
- kefarzh / kezarzhkefarzh / kezarzh
m. –où
(1) Grosse trique qui sert de barrière dans un champ.
●(1870) FHB 308/372b. an enebour ne dorre ket ar c'hefhars var va fark. ●(1890) MOA 382b. Perche (…) Celles qui servent à clore l'entrée des champs, kezarzou, ou kefarzou, pl. m. ●504b. Trique (…) Celle qui sert à boucher l'entrée d'un champ à la place d'une barrière s'appelle, kefarz, m. pl. ou (à la lettre : kef, tronc d'abre, et harz, arrêt, obstacle), à Plouvorn et aux environs.
●(1962) EGRH I 33. kezarzh m., tr. « clôture de grosses perches dans la brèche d’un champ (suppl. Moal). »
(2) Poteau de barrière.
●(1960) EVBF I 332. Le poteau de la barrière (…) kesar, pl. kesarchou, Taulé.
(3) Grosse trique qui forme les séparations dans les étables.
●(1942) VALLsup 18b. kefarz, tr. «grosse trique qui forme les séparations dans les étables.»
- kefdornetkefdornet
adj. Emmenotté.
●(1942) VALLsup 62b. Emmenotté, tr. «Kefdo(u)rnet (Ernlt, «Mojennou», p. 186).»
- kefelegkefeleg
m. –ed, –i, kefeleion
I. (ornithologie)
(1) Bécasse.
●(1499) Ca 168a. Queffelec. g. begace / ou assee.
●(1659) SCger 13b. becasse, tr. «queffelec, p. guet.» ●167b. quevelec p. eguet, tr. «begace.» ●(c.1718) CHal.ms i. Becasse, tr. h/queuelec queuelegui.» ●(1732) GReg 87b. Beccasse, oiseau de passage, tr. «Qeffelecq. p. qeffelegued.» ●(1744) L'Arm 28b. Becasse, tr. «Quévellêc.. êguétt. m.»
●(1876) TDE.BF 329a. Kefelek, s. m., tr. «Bécasse, oiseau.»
●(1907) VBFV.bf 40a. keveleg, m. pl. i, ed, tr. «bécasse.» ●(1934) BRUS 251. Une bécasse, tr. «ur heveleg –i, m.» ●(1963) KOGI 28/04. Pa vo aet kuit eus o Bro ar C’hefeleged e vo ur bern Koukouged prest da zont da gemerout o flas.
(2) Courlis.
●(1909) BROU 212. (Eusa) Kefélek Ce mot désigne le courlis, très commun dans l'Ile. Au pluriel : Kefeleien.
II. Dicton.
●(1963) KOGI 28/04. Setu amañ unan tapet diwar vuzelloù Teofil, hor sakrist. Un diviz berr-tre etre ar C’hefeleg o vont kuit eus ar Vro, hag ar Goukoug oc’h erruout hag o c’houlenn digant egile : « Petra ’zo nevez, e Breizh ? / Tan ha moged a-leizh (eme ar c’hefeleg) / - Koukou, eme ar Goukoug stad enni / Tan ha moged enni. »
III. (construction) Jambe de force d'une charpente.
●(1982) TIEZ I 123. Méthodes d'installation de la charpente sur murs-bahut. 1. Sablière (sablezenn), 2. «taligo», 3. keveleg (bécasse). ●293. Jambe de force, tr. «keveleg.»
IV. Sonn evel ur c'hefeleg : très droit, raide.
●(1962) BRUD 16/35 (T) E. ar Barzhig. A-veh ma 'neus peurlavaret ar beleg an «Ite missa est» ma krog unan all, sonn evel eur heveleg, gand ar gousperou.
- kefeleg-aod
- kefeleg-koadkefeleg-koad
m. (ornithologie) Bécasse.
●(1931) VALL 62b. Bécasse, tr. «kefeleg, keveleg m. pl. –ed.»
- kefeleg-lann
- kefeleg-morkefeleg-mor
m. (ornithologie) Courlis.
●(1633) Nom 41b. Trochilus : beccasine de mer : queffelecq, pe guyocl (lire : guyoch) mor.
●(1659) SCger 13b. becassine, tr. «queffelec mor.» ●(1732) GReg 87b. Beccasse de mer, oiseau plus gros qu'un Canard, tr. «Qeffelecq-vor. p. qeffelegued-vor. v[oyez] corlieu. id[em].»
●(1876) TDE.BF 329a. Kefelek-vor, s. m., tr. «Corlieu, oiseau.»
●(1907) VBFV.bf 40a. keveleg-mor, tr. «courlis.» ●(1931) VALL 164a. Courlis ou courlieu, tr. «kefeleg-mor m. pl. kefeleged-mor.»
- kefeleka
- kefelinkefelin
m. –où d. daougefelin (anatomie) Coude.
●(1499) Ca 168a. Queffelin. g. coude.
●(1659) SCger 168a. quiuilin, tr. «coude.» ●(1732) GReg 219b. Coude, le pli du bras, tr. «qeffelin. p. qeffelinou, an daou-geffelin.»
●(1876) TDE.BF 329a. Kefelin, kefilin, s. m. C[ornouaille], tr. «Coude.»
●(1931) VALL 160a. Coude, tr. «kefelin m. duel daougefelin.»
- kefelinadkefelinad
m. –où (mesure) Coudée.
●(1659) SCger 168a. quiuilinat, tr. «coudée.» ●(1732) GReg 220a. Coudée, mesure, dont la moyenne grandeur a un pied, & dix pouces de Roi, tr. «qeffelinad. p. dou.»
●(1876) TDE.BF 329b. Kefilinad, s. f. C[ornouaille], tr. «Coudée, ancienne mseure équi alant à 50 centimètres.»
- kefelinañ
- kefelinata
- kefennkefenn
voir kefienn
- keferetkeferet
adj. = (?) Conformé, cf. keñveret (?).
●(1857) HTB 104. Eur c'horf gret mad, keferet mad en he oll izili.