Recherche 'kon...' : 376 mots trouvés
Page 1 : de kon-1 (1) à konfiturer (50) :- kon .1kon .1
m. Gond.
●(1958) BRUD 3/78. Pa zerrer ha pa zigorer an nor, trei a ra war he medurenn e-barz ar hon. (...) Eveljust e oa medurenn ha kon er penn uhella hag e penn izella an nor.
- kon .2kon .2
plur. ki
- Konan
- koñchenn / kontennkoñchenn / kontenn
f. –où, koñchoù / kontoù
I.
(1) (littérature) Conte.
●(1732) GReg 202b. Conte, recit plaisant, recit fabuleux, tr. «Conchenn. p. conchennou.» ●Contes de vieilles, tr. «conchennou picqous.»
●(1872) ROU 78b. Conte, tr. «conchenn.» ●(18--) SAQ I 145. Konchennou holl ha netra ken ! ●(1876) TDE.BF 360a. Koñchenn, s. f., tr. «Conte, histoire ; pl. koñchou, masc.» ●(1880) SAB 148. ac e lacaas ar virionez e parabolennou, da lavaret eo, e serr contennou freaz. ●179-180. parabolennou pe gontennou difaziuz, scueriuz.
●(1924) ZAMA 87. mar deo red kredi ar gonchenn-ma a zanevellas d'in (…) Gwilh an Truilhou.
(2) Récit.
●(1872) ROU 99b. Récit, tr. «countenn.»
(3) Koñchoù / Kontoù born : contes à dormir debout.
●(1876) TDE.BF 360a. Konchou-born, s. pl. m., tr. «Contes à dormir debout.»
●(1931) VALL 362a. Histoire à dormir debout, tr. « koñchou (et kontou) born »
II. Tennañ koñchou born eus e gelorn : débiter des histoires à dormir debout.
●(1931) VALL 362a. Histoire à dormir debout (en débiter), tr. F. Vallée «Tenna koñchou born Eus e gelorn dicton.» ●(1950) KROB 22/13. Sorc’hennou, kaoziou goullo, bidanellerez, koñjou born tennet eus ho kelorn.
- koñchennañkoñchennañ
v. intr. Raconter des contes.
●(1938) CDFi 19 mars. N'eo ket awalc'h chom aman da gonchenna.
- koñchennerkoñchenner
m. –ion Conteur.
●(1732) GReg 203b. Conteur, qui conte des plaisanteries, tr. «Conchenner. p. conchennéryen.»
- koñchet
- koñchezañkoñchezañ
v. tr. d.
(1) Souiller.
●(1659) SCger 112b. souiller, tr. «concheza.» ●(1732) GReg 437b. Fripper, user, gâter un habit, des livres, &c., tr. «concheza. pr. conchezet.» ●451a. Gâter, soüiller, tacher, tr. «concheza. pr. conchezet.»
●(1876) TDE.BF 360a. Koñcheza, v. a., tr. «Salir ; p. et.»
(2) Chiffonner.
●(1931) VALL 120a. Chiffonner, tr. «L[éon] koñcheza.»
- koñchezet
- koñchiañkoñchiañ
v. tr. d. Conchier.
●(c.1500) Cb 44b. Conchiaff. g. conchier. ●Item contamino / as. g. contaminer / conchier corrompre. b. quemmesk / conchiaff corrumpaff.
- koñchiet
- koñchoùkoñchoù
plur. koñchenn
- kondaonasion
- kondaonetkondaonet
adj. Condamné.
●(c.1500) Cb 21b. g. condannez. b. condampnet. ●(1530) Pm 1. Goude bout adam (lire : adaff ; prononcé : /adãmh/) condampnet (lire : condaffnet ; prononcé : /kõndãmhnɛt/). ●(1575) M 2504. Ny so pobl milliguet, condafnet á het stur, tr. «Nous sommes un peuple maudit, condamné absolument.»
●(1866) FHB 71/154a. var gouzoug an den condaonet.
●(1915) HBPR 192. digaset da zibenna d'i, an daou velek kondaonet.
- kondaonidigezh
- kondaoniñkondaoniñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Condamner.
●(1612) Cnf 13b. me az condaffn miserabl dan tan infernal à bizuyquen da iames.
●(1659) SCger 29b. condamner, tr. «condauni.» ●(1732) GReg 192b. Condamner, tr. «Condauni. pr. condaunet.» ●(1790) MG 194. n'eèllan quet hum virét a er hondanein.
●(1907) PERS 111. Aotrou Person Ars a gondaone var eun dro, hag ar re a roe ho zi da zansal (…).
(2) Kondaoniñ da : condamner à (tant d'années, d'amende, etc.).
●(1869) FHB 215/42b. condaonet da zek vloas labour-red. ●(1874) FHB 491/162b. condaonet da zaou c'hant taler amand.
●(1877) FHB (3e série) 40/313a. Meur a vech a voa bet kondaonet d'ar brison
(3) Kondaoniñ d'ar + subst. : condamner à.
●(1913) AVIE xv. gobér er barneréheu bras ha kondañnein d'er marù en torféterion. ●(1915) HBPR 220. kondaoni d'ar maro, ar veleien na deujent ket d'ober al le-ma.
(4) Kondaoniñ da + v. : condamner à (être, faire, etc.).
●(1857) HTB 2. argaset ha kondaonet da labourat er mengleuiou.
B. Condamner, blâmer.
●(1869) SAG 64. e tizkleiran de hoc'h en deuz ar Pap, Pie navet, kondaonet an dizparti-ze.
●(1913) FHAB Mezheven 162. Ar Jansenisted a ioa o paouez beza kondaonet gant ar Pab.
II. V. pron. réfl. En em gondaoniñ : se condamner.
●(1936) PRBD 99. ma teu d'en em gondaoni.
- kondisionkondision
f. –où
(1) Condition.
●(1499) Ca 42b. Condicion. g. idem. ●(c.1500) Cb 44b. g. condicionnellement. b. dre condicion. ●(1575) M 1968. Diuers condition, à punissionou, tr. «Les diverses conditions des châtiments.» ●2351. An eil condition : á fonn don melcony, tr. «La seconde condition qui augment notre mélancolie.»
●(1790) MG 21. mæs idan condition ma rehèmb ehue er péh e vou é dalh guenemb.
●(1891) CLM 81. Marcé eué é rei sclærdér ha confianç d'er ré e glasq réglein condition el labourision.
(2) Ober kondision : conditionner.
●(1659) SCger 29a. conditionner, tr. «ober condition.»
(3) Vacation.
●(1659) SCger 122a. vacation, tr. «condition.»
- kondisioniñ
- kondisionus
- konditor
- kondolennkondolenn
f. –où
(1) Gondole (bateau).
●(1732) GReg 462b. Gondole, petit bateau plat, & long, tr. «Condolenn. p. condolennou.» ●Une jolie gondole, tr. «Ur gondolenn goandt.»
●(1914) DFBP 157b. gondole, sf. bateau, tr. «Gondolen.»
(2) Gondole (récipient).
●(1633) Nom 162a. Cymbium : vaisseau à boire à la façon d'vne nacelle : vessel da euaff è fecoun vn bacq, vr coundolen.
●(1732) GReg 462b. Gondole, tasse longue & étroite, tr. «Condolenn. p. condolennou.» ●Une gondole d'argent, tr. «Ur gondolenn arc'hand.»
- kondon .1kondon .1
adj. (agriculture) (Sol) qui a une épaisse couche de terre labourable.
●(1633) Nom 234a. Ager noualis, nouale, veruactum, requietus ager : iacherre, terre qu'on laisse reposer en friche : vn mesou pehiny á leser da labourat, vn mesou coundoun ha coz.
●(1732) GReg 437a-b. Friche, terre qu'on ne cultive point, tr. «douar coundon.» ●506a. Jachere, terre labourable qu'on laisse reposer un an, ou deux pour la rendre plus ferile, tr. «douar coundoun.»
●(1866) FHB 54/14a. Ne veler ket a luzern kenebeut en hor vro nemet e Loctudy, Penmarc'h, Roscof hag ama hag ahont, hed an aod, lec'h ez eus douar condon ha dreist ar re all.
●(1996) VEXE 155. douar kondon : se dit d'un sol qui présente une bonne épaisseur de terre.
- kondon .2kondon .2
m. –ioù
I.
(1) Abîme.
●(1557) B I 497. En un prison condon a melcony, tr. «dans une prison, un abîme de misère.»
●(1931) VALL 2b. Abîme, tr. «koundoun m. pl. iou.»
(2) (agriculture) Couche de terre labourable.
●(1869) FHB 240/247a. peur vuya, ann douar priellek en deus kondon. ●(1869) FHB 247/303b. en douarou zo coundoun enho. ●(1872) ROU 107a. Couche de terre végétale, tr. «condoun.»
●(1904) ARPA 99. eun dachen veinec, el leac'h n'ho doa ket calz a gondon. ●(1909) BOBL 28 août 244/1b. E Leon eo kalz pleanoc'h an douar, muioc'h a goundoum (lire : goundoun) a zo. ●(1920) FHAB C'hwevrer 236. eun douar hag a zo ennan nebeut a goundon. ●(1942) VALLsup 41a. La couche la plus profonde du terrain, tr. «koundoun, kondon m.» ●ici la couche de terre est profonde, tr. «amañ ez eus koundoun.» ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 349. (Kleder) Koundoun : Dounder an douar labour en eur park. «Gwelloc'h eo chom baz gant an alar, er park-man n'eus ket kalz a goundoun. ●(1960) EVBF I 329. kondon semble être considéré, dans la partie nord, comme un substantif signifiant profondeur de terre labourable : n'eus ket a\ goundoun, Plougoulm, …a gondenn, L'H[hôpital-Camfrout], ...gondon, Squiffiec (ce mot n'a pas été fourni dans le sud.
II. (domaine maritime)
(1) Fosse profonde.
●(1971) TONA.morl 6. Kondon (…) au singulier (…) fosse profonde.
(2) Kondonioù : grands fonds.
●(1876) TDE.BF 368a. Koundouniou, s. pl. m. B[atz] Bezin ar c'houndouniou, tr. «goémon provenant des plus grandes profondeurs de la mer.»
●(1971) TONA.morl 6. Kondon (…) au pluriel (…) grands fonds.
- kondonet
- kondrekondre
m. –où
(1) Coussinet pour soutenir le joug des bœufs.
●(1732) GReg 111a. Bourrelet de beufs, ce qui se met sur leurs têtes pour soutenir le joug, tr. «Coldre. p. coldrëou. couldre. p. couldrëou.»
●(1870) FHB 292/244a. koldriou ha louënnou an eujennet. ●(1876) TDE.BF 358a. Koldre, s. m., tr. «Bourrelet de tête des bœufs attelés ; pl. koldreou.»
●(1931) VALL 77b. Bourrelet ; sur la tête des bœufs, tr. «koldre pl. ou.» ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Klondre. Furm reiz koundre. Ernault, p. 315. Ar ger-se a reer gantan, ouspenn, evit «coussin sur le joug des bœufs» ha «imposte». Heman a zo stag ouz gouryeo an nor evel ar «coussin» ouz yeo an ejen. ●(1942) VALLsup 42a. Coussinet ; sur la tête des bœufs, tr. «koldre, koundre L[éon] m.»
(2) Torche, bourrelet, pour porter un fardeau sur la tête.
●(1909) BROU 218. (Eusa) Koúnle, tr. «Torsade de paille qu'on attache sous les mannes en osier pour qu'on puisse les porter sur la tête sans se blesser.» ●(1931) VALL 165b. Coussin pour porter un faix sur la tête, tr. «ko(u)mble L[éon] m.»
(3) Dessous-de-plat.
●(1934) CDFi 14 avril. e chomas ar gaoter war ar c'houndre hag ar c'houndre war an daol. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Klondre (g) = sous-plat e galleg. ●(1942) VALLsup 42a-b. Coussinet ; sous le chaudron à bouillie, tr. «koldre, koundre L[éon] m.» ●(1982) TIEZ I 177. Le sous-plat (klondre) en paille liée avec des ronces. La forme qui lui est donnée épouse le fond arrondi de la marmite de bouillie et l'empêche de verser quand on la pose sur la table.
(4) (architecture) Imposte.
●(1942) VALLsup 42a-b. koldre, koundre L[éon] m., tr. «imposte de porte.» ●96a. Imposte, tr. «Koundre L[éon] ; autres formes ko(u)mble, koldre.» ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Klondre. Furm reiz koundre. Ernault, p. 315. Ar ger-se a reer gantan, ouspenn, evit «coussin sur le joug des bœufs» ha «imposte». Heman a zo stag ouz gouryeo an nor evel ar «coussin» ouz yeo an ejen.
- kondu-kondu-
voir kundu-
- konesañskonesañs
f. Fiancé(e).
●(18--) AID 231. Marteze, Flavia, o heus eur gonnessans al, tr. «Vous avez peut-être, Flavia, une autre connaissance.»
- konestabl
- konestablez
- konetabl
- koñferañ / koñferiñkoñferañ / koñferiñ
v.
I. V. intr.
(1) Conférer, s'entretenir.
●(1499) Ca 42b. Conferaff. g. conferer auoir collation. l confero / es. ●(1576) Cath p. 17. hac en stat se ez confersont ensemble bede hanter nos, tr. «Et ainsi ils conférèrent ensemble jusqu'à minuit.»
●(1659) SCger 29a. conferer, tr. «conferi.»
(2) Koñferiñ gant ub. : s'entretenir avec qqn.
●(17--) BMa 741. Evit ma conferin gantan, tr. «Pour m'entretenir avec lui.» ●(17--) ST 76. Ha gan-ehoc'h, ma fried, am euz da gonferi, tr. «et vous aussi mon épouse, je veux vous consulter.»
(3) Tenir conseil.
●(17--) CBet 875. Ret e d'imp conferin, tr. «Il nous faut tenir conseil.»
II. V. tr. d.
(1) Conférer, accorder.
●(1612) Cnf 80b. mé a confero deoch, hep douet an stol immortel.
(2) Koñferiñ udb. gant ub. : s'entretenir de qqc. avec qqn.
●(1741) RO 943. Em eus un avis da confferin gante.
(3) Communiquer, dire.
●(17--) BMa 30. Vn dra benac avat en deus da conferin, tr. «En effet, il a quelque chose à communiquer.»
- koñferañskoñferañs
f. –où Conférence.
●(1659) SCger 29a. conference, tr. «conferancç.»
●(1877) FHB (3e série) 8/63b. Ar gonferanz a dlie an aotrou de Cissey da re (...).
●(1906) BOBL 07 avril 81/3a. Konferanz Algesiras a zo deut da fin vad. ●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 39. conferansou an dud dizoue. ●(1909) FHAB Gouere 202. eur gonferans great gant an aot. Corre.
- koñferañsiñkoñferañsiñ
v. intr.
(1) Faire une conférence.
●(1962) BAHE 33/2. da goñferañsiñ diwar-benn al Lezenn-Stur.
(2) (religion) Prédiquer.
●(1894) BUZmornik 758. Ne skuize morse o kofez, pe o konferansi.
●(1911) BUAZperrot 545. Evit gwelloc'h hen lakât da bara dirag daoulagad an heretiked e veze atô prest da gonferansi ganto en o ziez ha var ar plasennou, dre gomz ha dre skrid.
- koñferiñkoñferiñ
voir koñferañ
- koñfermiñ
- koñfesionalkoñfesional
m. = (?) Pénitentiel (?).
●(1612) Cnf (titre). Confessional Dastvmet eves an Doctoret Catholic Apostolic ha Romain.
- koñfesorkoñfesor
m. –ed Confesseur. cf. kofesour
●(1499) Ca 42b. Confessor. g. idem.
●(1732) GReg 194a. Confesseur, Prêtre Seculier, ou Regulier approuvé, qui entend les confessions, tr. «Confeçzor. p. confeçzored. conveçzor. p. conveçzored.»
●(1860) BAL 234. E tro goulaoui-deiz e erruas e c'honfessor. ●(1894) BUZmornik 107. kelennadurez ar gonfesored.
●(1911) BUAZperrot 358. Kovesored zo bet merzeriet, mes n'eus ket bet gellet distagella d'ezo o zeod.
- koñfians
- koñfiliskoñfilis
voir kofilis
- koñfirmañkoñfirmañ
v. tr. d.
(1) Confirmer.
●(1499) Ca 42b. Confirmaff. g. confermer. ●(1576) Cath p. 10. hac euitce quement guer so a dle bezaff confermet gant daou pe try test, tr. «Et pourtant, toute parole doit être confirmée par deux ou trois témoins.»
(2) (religion) Confirmer.
●(1576) H 52. hac entre an confirmet hac an heny en delech da confirmafu, tr. « and between the confirmed and him who holds him to be confirmed. »
●(1732) GReg 195a. Confirmer, conferer le Sacrement de Confirmation, tr. «confermi. pr. confermet. Van[netois] confirmeiñ.» ●(1790) MG 297. ur jottadiq d'en hani e gonfirm.
●(1913) KANNgwital 125/263. konfirmet ar vugale a vezo en oad.
- koñfirmasionkoñfirmasion
f.
(1) Confirmation.
●(1499) Ca 42b. Confirmation. g. idem.
●(1659) SCger 29a. confirmation, tr. «confirmation.»
(2) (religion) Confirmation.
●(1576) H 52. Iuez ez contracter querentiez spirituel dre an sacramant a confirmation, tr. « Likewise there is contracted a spiritual relationship through the sacrament of Confirmation. »
●(1732) GReg 195a. Confirmation, sacrement de l'Eglise, tr. «confirmacion.»
●(1911) SKRS II 202. Ar vadiziant hag ar gonfirmasion.
- koñfirmedkoñfirmed
m. [adj. verb. substantivé] (religion) Celui qui est confirmé.
●(1576) H 52. hac entre an confirmet hac an heny en delech da confirmafu, tr. « and between the confirmed and him who holds him to be confirmed. »
- koñfiskañ
- koñfitañ / koñfitiñkoñfitañ / koñfitiñ
v. tr. d. Confire, ellaborer, préparer.
●(1499) Ca 42b. Confitaff. g. confire. l. conficio / cis / eci.
●(1659) SCger 29b. confire, tr. «confita.» ●(1732) GReg 195a. Confire, tr. «confita. pr. confitet. Van[netois] confiteiñ. pr. et.»
●(1838) OVD 135. Mæs er ré e venne goarne fréh, ne gavant quet é ma assès ou honfitein. ●153. doh ou honfitein é sucre pé é mél. ●237. er hiris, péré ne ellér jamæs goarne mad, ma nen dint confitet.
- koñfiteorkoñfiteor
f. Confiteor.
●(1876) TDE.BF 360a. Koñfiteor, s. f. Ar goñfiteor, prière appelée confiteor en latin.
- koñfiterkoñfiter
m. –ion Confiseur.
●(1732) GReg 195a. Confiseur, qui confit, tr. «confitèr. p. confitéryen.»
- koñfitetkoñfitet
adj. Confit, ellaboré, préparé.
●(c.1500) Cb 45a. g. composez ou confiz. b. composet pe confitet. ●(1633) Nom 65b. Salgama : toutes choses salées & confites : pep tra sal ha counfitet. ●66a. Hypotrimmata : confits, confiture : counfitur, traou counfitet. ●71a. Vuæ passæ : raisins en cabas, raison confits : ræsin cabas, ræsin counfittet. ●71b-72a. Oliua conditanea, colymbas : oliue confite : oliues counfittet.
●(1732) GReg 195a. Des noix confites, tr. «Craouñ confitet.»
- koñfitiñkoñfitiñ
voir koñfitañ
- koñfiturkoñfitur
m. –ioù
(1) = (?) Sauce sucrée (?).
●(1499) Ca 42b. Confitur. g. confiture. l. hoc salimitum ti Jdem hoc salamentum / ti. ●(c.1500) Cb 45a. Confitur. g. confiture. l. hoc salimitum ti Jdem hoc salamentum / ti. ●(1633) Nom 55a. Condimentum, embamma, intinctus : sausse, assaisonnement, confiture : sauçc, counfitur.
(2) Confiture(s).
●(1732) GReg 195a. Confiture, tr. «Confiture. p. confituryou.» ●Confiture seche, tr. «Confitur seac'h.» ●Confiture liquide, tr. «Confiture tanau.» ●(1772) KI 413. c'hoes confitur, tr. «odeur de confitures.»
●(1838) OVD 237. en avaleu stoup, péré nen dint mad nameit é confitur.
●(1916) KANNgwital 166/159. daou lur konfitur. ●(1941) ARVR 8/4d. er c'hoñfituriou, er mel. ●(1976) BAHE 91/9. kement a gonfituriou a oa (...) ma ne ouien ket petore pod boulc'hañ.
(3) fam. Gwerc’hez koñfitur : bigote.
●(1987) BAPR 34. Hañ feiz, vad, setu eur Werhez koñfitur adarre !
(4) argot (tunodoù) Gwerc’hez Vari a Goñfitur : bigote, grenouille de bénitier.
●(1957) RODE 100. Gwerc’hez-Varia Gonfitur, se dira d’une bigote aux manières trop cérémonieuses. Appliquée à un homme, cette expression est vraiment comique. ●(1970) BHAF 384-385. Eur gludenn a zo eur plah re zous he doareou ha gwidreuz e gwirionez. Eur Werhez-Varia-Gonfitur, evel ma vez lavaret a-wechou.
- koñfiturerkoñfiturer
m. –ion Confiturier.
●(1732) GReg 195a. Confiturier, marchand, tr. «Confiturèr. p. confituréryen.»