Recherche 'kre...' : 314 mots trouvés

• kre .1
  kre .1

  adj. (Pain) mal levé.

  ●(1943) DIHU 386/300. kré (adj.) bara kré, tr. «pain mal levé.»

• kre .2
  kre .2

  m. –où (architecture)

  (1) Fortification.

  ●(1659) SCger 59a. vn fort, tr. «vr c'hre, p. ou.» ●(1732) GReg 263a. Demanteler, détruire les fortifications d'une Ville, tr. «discarr crëou ha muryou ur guær.»

  (2) Contrefort (?).

  ●(1868) FHB 179/177a. ar c'hreou-ze var volz a ro troad hag harp d'an iliz.

  (3) En em lakaat e kre ub. : se mettre sous la protection de qqn.

  ●(1659) SCger 102b. se mettre a la sauve garde de quelqu'vn, tr. «en em laquat e cre vre benac.»

• kreaat
  kreaat

  v.

  I. V. intr.

  (1) Devenir fort. cf. kreñvaat

  ●(1659) SCger 50b. enforcer, tr. «creat.» ●(1732) GReg 283a. Devenir fort, tr. «creaat. pr. creët.»

  ●(1867) FHB 129/194a. ma creai da vreudeur.

  (2) Reprendre des forces.

  ●(1659) SCger 104a. reprendre ses forces, tr. «creaat.»

  II. V. tr. d. Fortifier.

  ●(1659) SCger 59a. fortifier, tr. «creat.»

• kreañsoù
  kreañsoù

  plur. (religion)

  (1) Kreañsoù an iliz : articles de foi.

  ●(1909) KTLR 183. Mez evel kalz, neuze, e krede e traou ha n'int tam merket e kreansou an iliz.

  (2) Croyances.

  ●(1911) BUAZperrot 558. An heretiked a oue pedet da zont da zisplega o c'hreansou. (…) o c'hreansou faos. ●(1933) MMPA 169. kreansou an dud dife.

  (3) Prières.

  ●(1882) BAR 221. o tiski ho c'hreansou d'ar vugaligou divar dro. ●(1894) BUZmornik 154. e c'houie mad aoualc'h he greansou.

  ●(1921) PGAZ 103. hag hi a lavare o c'hreansou noz ha mintin.

• kreañsour
  kreañsour

  m. –ion Créancier.

  ●(1824) BAM 132. cuzat e vadou evit ober coll d'e greançourien. ●(1834) SIM 65. ma ven ho creançour.

• kreateur
  kreateur

  m. -ion (religion) Créateur.

  ●(1576) Cath 21 f° 9 v° 10-13. ma merch ezneou da createur: pe a palamour de heny ez endurez an commã ha bez ferm rac me so bepret guenez, tr. « Ma fille reconnais ton créateur, à cause de qui tu souffres ces maux, et sois ferme, car je suis toujours avec toi »

• krebien
  krebien

  interj. =

  ●(1920) FHAB C'hwevrer 248. Krebien ! Katou an Douzen he deus ranket mont da lavaret d'eoc'h, kwir ?

• Krec'h
  Krec'h

  oronyme Ar C’hrec’h (Ménez-Hom).

  ●(1928) FHAB C’hwevrer 54. ar C’hrec’h 246 [m.].

• krec'h .1
  krec'h .1

  adj. Crépu, frisé.

  ●(1499) Ca 50a. Crech. g. crepiz.

• krec'h .2
  krec'h .2

  m., adj., adv. & prép. –ioù

  I. M.

  (1) Haut.

  ●(1464) Cms (d’après GMB 347). An qnech dan tnou. ●(1499) Ca 9a. Anknech dan tnou. g. de haut en bas. ●167b. Quenech. g. sus en haut. ●(1576) Cath p. 13. ez vise eureux an doue dioux an crech a vihe crucifiet en croas, tr. «que ce serait heureux que le Dieu d'en-haut fût crucifié en croix.» ●(1580) G 195. knech ha dyes (lire : dyas), tr. «en bas et en haut.»

  ●(1659) SCger 50b. par en haut, tr. «dre ar c'hrec'h.» ●(1732) GReg 489a. Haut, le haut, au-dessus de nous, tr. «creac'h. crec'h.»

  ●(1902) PIGO I 47. euz krec'h betek traoun.

  (2) Partie haute d'une habitation, etc.

  ●(1852) MML 55. en scroec'h an Ilis. ●158. Na oel den en Ilis, avans e ra er scroec'h.

  ●(1924) ARVG Eost 183. E krec'h an ti.

  (3) Hauteur, mont, colline.

  ●(1732) GReg 636b. Montée, tertre, lieu qui va en montant, tr. «creac'h. p. creac'hyou. Van[netois] crah. p. ëu.» ●918b. Tertre, tr. «creac'h. p. creac'hyou.»

  ●(1860) BAL 68. ar c'hreac'hiou glaz. ●(1866) LZBt Genver 70. krapat war-lein ar c'hrec'hio.

  (4) sens fig. Dont da grec'h : remonter la pente.

  ●(1860) BAL 236. Allas ! Raphaelic n'oa ket great evit dont da grec'h, ar maro a ioa ganthan pa erruas er Gouent.

  II. Épith.

  (1) Ar broioù-krec'h : pays étrangers.

  ●(1879) ERNsup 160. broio kroec'h (litt. pays hauts), pays étrangers, lointains (petit Trég[uier] et Go[ello].

  ●(1902) PIGO I 189. ar broiou krec'h.

  (2) =

  ●(1903) MBJJ 234. pignal en iliz-kroec'h.

  (3) Avel-grec'h : vent d'amont.

  ●(1633) Nom 220b. Eurus subsolanus, qui ab æquinoctiali perflat : vent solaire, ou vent d'amont, Est : auel vhel, auel cræch, Est.

  ●(1996) VEXE 152. Le vent du nord (avel greh).

  III. Adv. Haut.

  ●(1896) LZBt Meurzh 40. Toga, an hini fallan ane, a zav kroec'h he armo.

  ►[au compar.] Plus haut.

  ●(1896) GMB 420. kroec'hoc'h plus haut (...) pet[it] Trég[guier].

  IV. Loc. adv.

  A.

  (1) Traoñ-ha-krec'h : de bas en haut.

  ●(1883) MIL 214. Skei a reant a gleiz hag a zeo, traon ha trec'h.

  ●(1932) ALMA 113. traon ha treac'h.

  (2) War-bouez krec'h : contre-mont.

  ●(1732) GReg 205a. Contre mont, tr. «var bouës creac'h.»

  (3) Diouzh ar c'hrec'h : de dessus, situé dessus.

  ●(c.1500) Cb 35b. Caruan aneual diouch an crech. g. la machouere dessus dune beste.

  B. E-krec'h.

  (1) Là-haut.

  ●(1530) Pm 48. Da bout trech en kanech (variante 1622: knech) ha tnou tr. « Pour être victorieuse là-haut et ici-bas. »

  (2) En haut.

  ●(1902) PIGO I 62. e ven zavet e-krec'h war bouez e zivrec'h. ●182. Du-ze e krec'h 'uz d'e benn, e zo eun toull. ●183. hini ha hini ec'h efet e-krec'h. ●(1925) LZBt Gwengolo 21. pa zellont e krec'h. ●(1969) BAHE 60/36. e kostez an douflez du-hont e-krec'h.

  C. Ouzh-krec'h.

  (1) Contre-mont.

  ●(1633) Nom 270a. Silo, silius : qui a le nez crochu contremont : vnan en deux ur fry sauet ouz cræch, vn fry touing.

  ●(1659) SCger 30a. contre mont, tr. «oc'h crec'h.» ●(1732) GReg 205a. Contre mont, tr. «ouc'h creac'h.»

  ●(1907) AVKA 161. ar re a gav aezetoc'h mont war draon evid pignal ouz krec'h. ●196. Na oa ket evid sellet ouz krec'h. ●(1925) FHAB Ebrel 155. Ar miliner ne zellas ket ouz krec'h.

  (2) En haut.

  ●(1650) Nlou 215. Pan voa en croas pren astennet, / Oz cr'ech é dyoubrech dylechet, tr. «Lorsqu'il fut étendu sur le bois de la croix / en haut, les deux bras disloqués.»

  ●(1659) SCger 50b. en haut, tr. «oc'hcrec'h.» ●(1732) GReg 346b. En-haut. adv., tr. «ouc'h creac'h. ouz crec'h.» ●489a. En haut, tr. «oud creac'h. Treg[or] ouz crec'h.» ●(17--) EN 125. pigned duse escroech, tr. «montez par là en haut.» ●(17--) EN après 227. An ostises a bing o scroech, tr. «L'hôtesse mont en haut.»

  ●(c.1825/30) AJC 335. pinal a regomb buan escroeh on dou. ●492. a sevel a ris es croeh bete anter ar voernen. ●(1870) MBR 192. goude ez eoc'h gant ann diri, oc'h kreac'h, tr. «ensuite, vous monterez les escaliers jusqu'en haut.»

  ●(1907) AVKA 161. ar re a gav aezetoc'h mont war draon evid pignal ouz krec'h. ●196. Na oa ket evid sellet ouz krec'h. ●(1925) FHAB Ebrel 155. Ar miliner ne zellas ket ouz krec'h.

  D. Diouzh krec'h : d'en haut.

  ●(1732) GReg 489a. D'enhaut, tr. «dioud creac'h. diouz crec'h.»

  E. Dre grec'h : par le haut.

  ●(1732) GReg 489a. Par le haut, tr. «dre greac'h.»

  V. Prép. E-krec'h : en haut de.

  ●(1964) KTMR 11. en eur gambrig dres e-kreh ar pondale. ●(1965) KATR 21. pa oent erruet e kroeh bourk Bulien.

  VI. [au pluriel] Ar C’hrec’hoù : Terroir qui réunit Saint-Houarneau, Plésidy, Senven-Léhard, Saint-Connan, Saint-Gilles-Pligeaux, Kerpert, Lanrivain, Bothoa, Trémargat, Saint-Nicodème, Pomerit-Quintin, Maël-Pestivien, Kerien, Saint-Norgant, Magoar. Voir Dastum N 5 / Sonskridaoueg vroadel Breizh / Bro vFañch, 1978, 115 p. Voir aussi Fañch.

  ●(1978) DAST.Fañch 5/5a. 'Ba 'r c'hroec'haoù avat, n'eus ket 'met abaoe an XIX vet kantved 'h ê deuet ar c'hoef "loskoed" ar c'hoef tregeriad, 'ba 'r vro (gw. Creston). Hag an dañs plin a vefe 'tont deus an traou, ahe, hag a sevel 'gammadig a-gammadig da groec'h ha war an tu dehou. En tu-all d'an hano-se (kroec'haoù) n'eus ket hano ebet d'ar vro. Daoust d'ar c'hoef a zougont, 'n hañi tregeriad, an dud-se non lâront kernevaded. N'int ket "fañchaoù".

• krec'h-ha-traoñ
  krec'h-ha-traoñ

  adv.

  (1) De haut en bas, de fond en comble.

  ●(1847) GBI I 376. Petra zo 'n ti a neweïo, / Ma kreen ma c'hastel krec'h-a-traon ? tr. «Quelles nouvelles dans la maison, / Que le château tremble de fond en comble ?»

  (2) par ext. Partout, dans tous le pays, dans le monde entier.

  ●(1530) J p. 176b. Roen nefuou knech ha tnou disouzan, tr. «et je suis là-haut non moins inébranlable qu'ici-bas.» ●(1557) B I 32. Roe a uoeet affet, na lequet sy ; / En bro man glan oar pep unan ganet / Ezouff autrou Knech (variante : kenech) ha tnou hep gou quet / Prouincc meurbet galuet Ycomedi, tr. «reconnu roi, que personne n'en doute, dans tout ce pays, sur tous ceux qui y sont nés ; je suis, sans mentir, sur les hauteurs et dans les vallées, le seigneur de la grande province qu'on nomme la Nicomédie.» ●522. Ezouff Autrou knech ha tnou disouzan, tr. «que je suis le seigneur absolu du monde entier.»

  ●(1659) SCger 175b. crec'h ha traoûn, tr. «haut & bas.»

• Krec'h-Moeloù
  Krec'h-Moeloù

  oronyme (Kergrist-Moëlou, 303 m).

  ●(1914) ARVG mae 78. Er Meneiou-Du : (…) Krec'h-Moelou (303 m. ive), en Kergrist.

• krec'h-traoñ
  krec'h-traoñ

  adv.

  (1) De haut en bas.

  ●(18--) KTB.ms 14 p 107. Krena a ree ann ti, kreac'h-traon.

  ●(1903) MBJJ 198-199. Kroec'h traou e tregerne an ti gantan. ●(1907) AVKA 231. An ti a oe krec'h-traon karget a c'houez vad. ●(1919) LZBt Du 25. He mogeriou zo rannet krec'h traou. ●(1935) BREI 419/3d. En iliz, tud krec'h traou.

  (2) De la tête aux pieds.

  ●(1933) ALBR 41. lous, krec'h traou, evel eur c'hi.

  (3) sens fig. Complètement.

  ●(14--) N 1175-1177. Ha csof (lire : ezof) knech tnou caffouvs / Allas ma priet morchedus / Off, pa hoz guelaff anaffus, tr. «Et je suis complètement attristée, / Hélas, mon mari, je suis / Affligée, quand je vous vois éprouvé.»

• krec'hañ
  krec'hañ

  v. tr. d. Crêper, friser.

  ●(1499) Ca 50a. Crechaff. g. crespir cheueulx faire crepe.

  ►absol.

  ●(c.1500) Cb 52a. g. intrument pour crespir les cheueulx. b. instrumant da crechaff.

• krec'hellad
  krec'hellad

  f. –où Pluie de.

  ●(1792) HS 38. enn néan (...) e zigarguass ar er hérieu criminel-hont (...) ur hréhélat chouffre ha tan ou laquass é peudre hac é ludu. ●70. ur hréhélat grezil.

• krec'hellek
  krec'hellek

  adj. (en plt des nuages) Qui annonce la pluie.

  ●(1924) DIHU 159/132. (Groe) Krehellek (adj.) kogus krehelleg : kogus liù glaù. Dastumet get J.P. Kalloh 1913.

• krec'henn / krec'hienn
  krec'henn / krec'hienn

  f. –où (géographie) Colline, tertre.

  ●(1499) Ca 167b. Quenechenn g. tertre.

  ●(1659) SCger 27b. colline, tr. «crec'hen.» ●117b. tertre, tr. «crec'hen, Knec'hen, cre-heuzen.» ●139a. crec'hen, tr. «coline.» ●(1732) GReg 180b. Colline, petite côte élevée au-dessus de la plaine, tr. «crec'henn. p. crec'hennou. Kneheñ. p. ou.» ●Une belle colline, tr. «ur grec'henn gaër.» ●918b. Tertre, tr. «crec'henn. p. crec'hennou.» ●(1792) BD 3809-3811. ar meneyo vhel croechien ha traouyeno / a veso rentet ol quer plen hac an dinso / neuse pa voint ol rentet en eurblender / na vo na bot na goen yenion ha tomder, tr. «les hautes montagnes, collines et vallées, seront rendus tous aussi applani que les dés / Alors lorsqu'ils seront tous devenus plats, / il n'y aura ni bosquet ni arbre, ni froideur ni chaleur.»

  ●(1838) CGK 19. Adieu did va zi balan, var leynicq ar grec'hen. ●(1854) MMM 327. ac e vel an daou soudard atao en arrach d'er pourchu ; unan aneso en-em daol er rivier evit he fasseal. An autrou Aurain, per guël, a red adarre, ac a bign eur greyen, a forç da ober dillo ema dizanger dioc'h ar re ho doa touet ê varo. Bez edo e savete, clêvet a ra crial, ac ên èn dro da sellet. Divar goure ar greyen e vel unan eus ar soudardet oc'h en-em isignat en dour ha prest da vesa beuset. ●(1860) BAL 7-8. ar bodou uhel, er c'hontrol, var ar greac'hennou. ●(1869) FHB 205/388a. E kear Lyon ez euz meur a grec'henn. ●(1870) MBR 52. war eur grec'henn huel a be leac'h e welent ar mor, tr. «sur une haute colline d'où l'on apercevait la mer.» ●(1880) SAB 163. e tigoezas dirag ur grec'henn, e pignas varnezi.

  ●(1907) PERS 67. divar ar grec'hen a zo etal ar bourk.

• krec'hennek
  krec'hennek

  adj. Plein de collines.

  ●(1931) VALL 132b. plein de collines, tr. «krec'hennek.»

• krec'her
  krec'her

  m. –ion Ménestrier.

  ●(1937) TBBN 68. soñnerion, kornerion, kréherion (ménétriers).

• krec'hiek
  krec'hiek

  adj. Pentu.

  ●(1924) ARVG Eost 178. dre an hent real, krec'hiek da vat.

• krec'hienn
  krec'hienn

  voir krec'henn

• krec'higell
  krec'higell

  f. –où Ride.

  ●(1931) VALL 660a. Ride sur la peau, tr. «krec'higell.»

• krec'higelliñ
  krec'higelliñ

  v. intr. Se rider.

  ●(1931) VALL 660a. Rider, se, tr. «krec’higelli(ñ) T[régor].» ●(1959) TGPB 183. Marc’harid ar Broc’h a zo ur wrac’hig dreut gant divjod damvelen krog da grec’higelliñ evel un andouilhenn manet ur pennad brav da grazañ a-us d’ar vazh-drezenn.

• krec'hilhek
  krec'hilhek

  adj. = (?).

  ●(1857) HTB 60. Gwelet a eure maein krec'hillek.

• krec'hilhet
  krec'hilhet

  adj. Froncé.

  ●(1895) GMB 132. On dit en petit Trég[uier] krèïyet, krèhïet 3 s. ridé, froncé (syn. de krizet) prob. pour *crec'hillet, dérivé de crech.

• krec'hinek
  krec'hinek

  adj. rare Vêtu de peaux.

  ●(1927) FHAB Meurzh 60a. ar c'hrouadur krec'hennek ha truilhennek a oa deut er gambr, eur vaz en e zourn.

• krech
  krech

  s. Crèche.

  ●(1633) Nom 133a. Præsepe, præsepium : la creiche, auge d'vne estable, mangeoire : an creig, laoüer vn craou, mangouër.

• kred .1
  kred .1

  m. –où

  (1) Caution.

  ●(1499) Ca 50b. Cret. g. plege.

  ●(1659) SCger 20a. caution, tr. «cret.» ●139b. cret, tr. «plege.» ●(c.1680) NG 859-862. Biscouah Jesus ne goulennas credeu / Euit asten e ol membreu. / Ha te, uzurer milliguet, / Argant hemp cret ne rehes quet. ●(1732) GReg 141a. Caution, pleige qui s'oblige de payer pour un autre, tr. «Cred. p. credou. Van[netois] Cred. p. credeü. ur hred. p. er hredeü.»

  (2) Garanties.

  ●(1612) Cnf 46b. pé dauihanaff reiff credou do restituiff dezo.

  (3) Personne qui se porte caution.

  ●(1732) GReg 141a. Caution, pleige qui s'oblige de payer pour un autre, tr. «Cred. p. credou.» ●Etre caution, tr. «Beza cred.» ●Etre mis caution, tr. «Beza lecqeat da gred, ou, da veza cred.» ●(17--) TE 57. ma vezai chomét unan a nehai eit crèd ér prison.

  (4) Mont da gred evit ub. : se porter caution pour qqn, garant de qqn.

  ●(1878) EKG II 66. Ne nac'hot ket oc'h eat da gred evit an Aoutrou Borgn de la Tour.

  (5) Bezañ kred : être caution.

  ●(1659) SCger 20a. estre caution, tr. «beza cret.» ●(1732) GReg 141a. Etre caution, tr. «Beza cred.»

  (6) Bezañ lakaet da gred : être mis caution.

  ●(1732) GReg 141a. Etre mis caution, tr. «Beza lecqeat da gred, ou, da veza cred.»

  (7) Fournisañ kred : fournir caution.

  ●(1732) GReg 141a. Fournir caution, un répondant, tr. «Fourniçza cred.»

  (8) Lakaat udb. da gred =

  ●(1911) KANNgwital 100/20. D'an hini ne gav den ebet da respount evithan, e c'heller rei m'en deuz eun ti, pe douarou, dezhan he-unan, ha ma laka anezho da gred.

  (9) Kred gouest : personne qui se porte caution solvable.

  ●(1942) SAV 23/65. Respontet e voe d'ezañ e kavje arc'hant da bresta, ma sinje eur c'hred gouest (caution solvable) evitañ.

  (10) E kred : à crédit.

  ●(1929) KANNgwital 316/258. Ar C'houarnamant a ro d'ezo, ouspenn ar zoumm e kred, eur zoumm all evit netra. (…) ne c'hellint kaout nemet ar zoumm e kred, evit dek real dre gant.

• kred .2
  kred .2

  s. & adv. –où

  I. S.

  (1) Teurel kred war : donner, accorder crédit à, croire à.

  ●(1910) MAKE 56. ma ranker da vihana teuler kred war lavarou ar C'haperien.

  (2) Hervez kred =

  ●(1896) LZBt Mae 5. A dra zur, herve kred, Doue en defe c'hoant d'azea he rouantelez en enezennou-ze.

  (3) Kemer kred : s'accréditer.

  ●(1914) DFBP 5b. Cette nouvelle s'accrédite, tr. «Ar c'helou ze a gemer kred.»

  II. Adv.

  (1) A-gred : de bon cœur.

  ●(1732) GReg 177b. De bon cœur, tr. «Van[netois] a gred.»

  (2) Loc. adv. Kred-diskred : sans trop y croire.

  ●(18--) SAQ II 4. An holl evelkent, ne lavaront ket ar c'homzou difeiz-se a galoun. Mes var bouez klevet, lod a lavar etre fars ha drevi, kred diskred ; Lod all a lavar heb ho c'hredi, lod all a zelaou heb lavaret.

• kred-tredeog
  kred-tredeog

  m. Aval.

  ●(1931) VALL 49b. Aval (commerce), tr. «kred dre dredeog, kred-tredeog m.»

• kredabl
  kredabl

  adv. Probablement.

  ●(18--) ALB (FHAB du/kerzu 1941 p. 100a). N’oun dare kals e pe gostez / Kredabl e tu menez-Are.

• kredad
  kredad

  m. Crédit bancaire.

  ●(1931) VALL 168b. Crédit (foncier, lyonnais, etc.), tr. «kredad m.»

• kredañs .1
  kredañs .1

  f.

  (1) Crédulité.

  ●(c.1500) Cb 53a. credulitas / tis. g. creance. b. credancc.

  ●(1732) GReg 232b. Credulité, tr. «Credançz.»

  (2) Créance, croyance.

  ●(1580) G 430. Eval se ez dleomp treyf dyoz an bet hon credance, tr. «Ainsi nous devons détourner du monde notre foi.»

  ●(1834) SIM 269. a enep credans distro an anaon.

  (3) Crédit.

  ●(1633) Nom 248a. Argentum escarium : credence d'argent : credançc á archant, archant á seruig da bouet, da beuançc.

  (4) Audace, confiance en soi.

  ●(1530) J 89b. Peban duez te gant da credancc ? tr. «d'où vient-tu ? quelle est ta croyance ?»

  ●(1922) EMAR 66. Hag e lare gant kredans : / «Goullomp eur o delivrans !»

  (5) Dre gredañs : sur la foi de, en conformité de.

  ●(14--) N 60-61. Dre credancc an contranancc man / Gant an speret glan elanvet, tr. «Sur la foi de cette promesse / Que m'a faite l'Esprit-Saint.»

  (6) Hep kredañs : perfidement.

  ●(1650) Nlou 311. Neuse Herod an assotet, / A gourchemennas ez lazset, / Hep credancc, an Inocantet, / An mibien glan neuez ganet, tr. «Alors Hérode, l'imbécile, / ordonna que l'on tuât / perfidement les innocents, / les purs garçons nouveau-nés.»

• kredañs .2
  kredañs .2

  f. –où, –ioù

  (1) Armoire.

  ●(c.1718) CHal.ms ii. buffet, tr. «credanc', armél, armelieu, armener armenerieu.» ●(1732) GReg 51b. Armoire, meuble de bois, tr. «credans. p. eü.» ●(1744) L'Arm 17a. Armoire, tr. «Credanse.. seu. f.»

  ●(1924) NOLU 31. er ialh broudet / E zou é me hredans. ●(1934) MAAZ 6. doh pen er gredans. ●(1941) DIHU 358/245. ardran er gredans.

  (2) Crédence d'autel.

  ●(1732) GReg 232b. Credence, petite table à chaque bout de l'Autel, tr. «Credançz. p. credançzou.»

  ●(1903) EGBV 46. kredans f. pl. eu, tr. «crédence.» ●(1934) BRUS 240. La crédence, tr. «er gredans –ieu.»

• kredapl
  kredapl

  adj.

  I. Attr./Épith.

  A. Croyable.

  ●(1659) SCger 97b. probable, tr. «credabl.» ●139b. credabl, tr. «croiable.» ●(1732) GReg 238a. Croyable, tr. «Credapl.»

  ●(1974) TDBP III 202. E gaoziou n’int ket kredabl, tr. « ses paroles ne sont pas croyables »

  B. [sans sujet] Kredapl eo.

  (1) [en début d'énoncé] Il est vraisemblable que.

  ●(1868) FHB 193/289b. Credaploc'h eo cals n'o devezo nemet disprij.

  ●(1933) ALBR 1. kredabl e vo stad ennoc'h ivez.

  (2) [en incise] C'est à croire.

  ●(1909) NOAR 4. Dispontet e oa bet, kredabl eo, o klevet an demezel. ●47. n'oant ket bet, kredabl eo, e skoliou an ijinerez. ●(1911) KEME 36. Ema, kredabl eo, o chopinata boutailhadou gwin koz.

  II. Adv.

  A. [en incise]

  (1) Sans doute.

  ●(1870) FHB 285/189a. Scuiz oant, credabl, o pasca deomp. ●(1877) FHB (3^e série) 29/228a. an ilizou, credabl, a ve lakeat da vagajenna foen. ●(1889) ISV 423. Hennez, credabl, a zo unan euz ho parresionis coz ?

  ●(1905-1906) BOBL Kerzu-Genver (d’après KBSA 171). Laka eun azez. Naon ac’h eus, kredabl. ●(1906) BOBL Mae (d’après KBSA 231). te ivez, kredabl, a ouezo pelec’h souchat ac’hanon.

  (2) Kredapl bras : il y a de grandes chances, sans doute, etc.

  ●(1959) BRUD 7/30. Chati e vije bet, kredabl braz, nemed divechi a reent, war-bouez beza binichet hag eva dour.

  B. [en fin d’énoncé] Sans doute, apparemment, etc.

  ●(1959) BRUD 8/36. Se ne oa ket en ho ratoz, kredabl. ●(1994) BRRI 85. Rust e skoe ar ratre amañ, kredapl.

• kredenn
  kredenn

  f. –où

  I.

  (1) Croyance.

  ●(1659) SCger 34a. creance, tr. «creden.» ●139b. creden, tr. «croiance.» ●(1732) GReg 232a. Creance, croïance, foi, tr. «Credenn.» ●Creance, ou croïance, sommaire des articles de la Foi, tr. «Credenn. ar gredenn.»

  ●(1839) BESquil 365. credenneu er Grechénion. ●(1868) KMM 196. ervez ur greden a zo a-goz. ●(1890) MOA 116a. Selon une ancienn croyance, tr. «hervez eur gredenn 'zo a-goz.

  (2) Confiance, foi.

  ●(1580) G 391. Pydyf Doe guyr Roe an glenn gant credenn so dleat tenn, tr. «Prier Dieu le vrai roi du monde, avec foi, est rigoureusement dû.» ●884. Ma spy ha ma aquet so bepret ham credenn / Enoch yve, tr. «Mon espoir et ma pensée sont toujours, et ma foi, / En vous aussi.»

  (3) Kaout ur/ar gredenn : penser, songer.

  ●(1790) MG 137. Er gredèn hou poai é reoh tou tevær.

  ●(1942) DADO 8. Aet eo adarre, am eus ar gredenn, da glakenni e ti eur strakell bennak ! ●(1949) LLMM 16/58. ar gredenn am eus n’omp ket eus ar sartañ kanfarded. ●(1950) LLMM 19/40. rak c’hoari a-walc’h az po gantañ, am eus ur gredenn. ●(1950) LLMM 23/41. C’hwi, am eus ur gredenn, ec’h eo Fañch Kilgarzh.

  (4) Kaout a gredenn : penser.

  ●(1977) LLMM 181/116. N'em boa ket a gredenn e vije bet fall...

  (5) Kaout kredenn en ub. : avoir foi en qqn.

  ●(1940) SAV 18/23. ma teuas an Aotrou koz da gaout kredenn ennañ. ●(1941) SAV 21/37. an deskard yaouank a zeuas buan da gaout kredenn ennañ [e Renan].

  (6) Bezañ kredenn da ub. : croire qqn.

  ●(1941) SAV 20/7. Evit eur wech bepred ne voe ket kredenn d'ezañ.

  (7) Kaout re vat kredenn eus ub. : penser trop de bien de qqn.

  ●(1891) MAA 78. Re vad kreden oc'h euz ac'hanon, a lavare St Fransez a Zal d'he vignounet.

  (8) Reiñ kredenn da : accorder crédit à, faire confiance à.

  ●(1939) PABI 69. Konta 'reont traou ken souezuz / M'am-eus poan o rei deo kredenn.

  (9) Dont e kredenn ub. : avoir pensé.

  ●(1924) BILZbubr 40/897. na n'oa ket deut en he c'hredenn e vije bet skourjezet.

  II. (religion)

  (1) Ar gredenn gatolik : la religion catholique.

  ●(1926) FHAB Eost 287. nemet e c'houlenn diganto kaout holl ab hevelep kredenn, ar gredenn gatolik.

  (2) Ar gwir gredenn : la religion catholique.

  ●(1884) LZBt Meurzh 55. Ann oll all diski er giz-se ar gwir gredenn.

  (3) Den a gredenn : croyant.

  ●(1906) HIVL 163. tud a greden lod anehé. ●(1926) FHAB Genver 4. pa deuio tud a gredenn da zevel o mouez.

• kredenniezh
  kredenniezh

  f. Crédibilité.

  ●(1732) GReg 232b. Credibilité, raisons qui nous portent à croire, tr. «credénnyez.»

• kredennour
  kredennour

  m. –ion Adepte d'une croyance.

  ●(1927) GWAL 9/29. chapeliou, ilizou, templou bet savet savet gand a bep doare kredennourien.

• kredig
  kredig

  s.

  (1) Rentañ ub. kredig = (?) endetter qqn (?).

  ●(1767) ISpour 152. pé er gùerh mui eit ne talle, rac ma rantt credicq. ●(1790) Ismar 224. Er vechérerion (...) e uerh ou labour raï quir, pé mui eit ne tall, ra ma rant crediq.

  (2) E kredig : à crédit.

  ●(1839) BESquil 560. un dén (…) e brenas é credicq mar-a-donnel œd avit secour en dud peur ag é gartér.

• kredik
  kredik

  adj. Crédule.

  ●(1732) GReg 232b. Credule, tr. «credicq.»

  ●(1872) ROU 79b. Crédule, tr. «credig.»

  ●(1909) BOBL 16 octobre 251/&B. diwar goust an dud kredik. ●(1915) HBPR 98. kaset d'ho heul (...) tud kredik. ●(1942) DHKN 75. Plijadur diaol e gavè en diavézour, goudé bout laeret glanded er plah, é turel hoah ivl ar en tan en doé huéhet en hé halon kredik.

• krediñ / kredout / kridiñ
  krediñ / kredout / kridiñ

  v.

  I. V. tr. d.

  A.

  (1) Croire (qqn, qqc.).

  ●(1499) Ca 51a. Cridiff. g. croire. ●(1530) Pm 277. Heruez e dellyt credyt acc tr. « Selon son mérite, croyez bien » ●(1575) M 3. drez credaff, tr. «comme je le crois.» ●289-290. Cret feru an amseruez, mazvezez entreze, / Nen deo quet vn moment, tr. «Crois fermement que le temps que tu es parmi ces choses / N'est pas un moment.» ●(1575) M 507. Bezaff purifiet, ne galles quet cret henn, tr. «Tu ne peux être purifié, crois-le.»

  ●(c.1680) NG 1477. credign ur gueu. ●(1732) GReg 253a. Je ne le crois, ni le decrois, tr. «Ne'r c'hredañ, na ne'-n discredañ.»

  ●(1868) GBI I 210. N'oufenn bikenn da gredi, o nann, bikenn er-bed ! tr. «je ne saurais jamais te croire, oh ! non, jamais au monde !»

  ●(1908) PIGO II 88. Breman e weler piou zo ampl da gredi hag en piou e c'heller fiziout eur gaou hep aon da goll e boan.

  ►absol.

  ●(c.1500) Cb 53a. g. qui croit de ligier. b. nep a cret tizmat

  ●(1821) SST 13. Petra e zelier credein dré er fé ? ●(1880) SAB 124. An tad a gredas.

  ►en incise

  ●(1883) MIL 130. En em drompla, a gredan, a ra ive an Autrou Kerdanet.

  (2) [empl. devant un v.] =

  ●(1862) BSH 21. Deus eur c'hrim quen euzus credout beza coupabl ?

  (3) Croire que.

  ●(1792) BD 1122. allas men gret erfat eseo ber ma remsy, tr. «Hélas, je crois bien que j'ai peu de temps à vivre.» ●(17--) EN 219. ne gredan qued peloch e camaratemb hoais, tr. «je ne crois pas que désormais nous soyons camarades encore.»

  ●(1857) CBF 37. Me gred ez eo argiluz [eur marc'h], tr. «Je crois qu'il est rétif.» ●115. Lano zo me gred, tr. «La mer monte, je crois.»

  (4) absol. (religion) Croire en Dieu.

  ●(1889) ISV 114. Oh ! Guerc'hez santel, hag ez eus ha ne gredont ket !

  (5) Reiñ da grediñ : faire accroire.

  ●(1612) Cnf 26b. n'en deo quet quen bras pechet an trasé, euel ma en r'oher da crediff dezo.

  B. Oser.

  ●(1710) IN I 267. o vervel gant un apostum hep credout rei ebarz an taul lancetes.

  ●(1849) LLB 561. Piw e gredou larèt é ma geuiard en heol ?

  ●(1937) TBBN 89. Pe vezé gourenneu ne oé ket kalz hag e gredé pennekat dohton.

  ►

  ●(1942) DHKN 69. Hoant en des bet Vonick monet d’en Oriant a vitin, ar é arben met n’hé des ket kredet, get eun ag en teadadeu.

  II. V. tr. i.

  (1) Krediñ en ub. : croire en qqn.

  ●(1456) Credo 2-3. Me cred bepret indoe an tat crouer / anneff han douar, tr. «Je crois toujours en Dieu le père, / créateur du ciel et de la terre.»

  ●(1846) BAZ 720. cridi e Jesus-Christ.

  (2) Krediñ da udb. : croire à qqc.

  ●(1835) AMV 146. hac e tleer credi d'e gomsou. ●(1866) HSH 27. Abraham a gredas pront da bromessaou Doue hac a bartias rac-eon varzu douar Chanaan. ●(1876) BJM 134. Arabad eo credi re vuan d'an traou burzudus. ●(18--) SAQ I 248. c'houi hag a gred da gomzou an Aviel.

  ●(1925) DLFI n° 7/2a. Ia, ha ne ket me a lavar an draze, mez an dud oll, ha desket sklear ez euz dezho, da eleksion miz mae, penonz an dud ne gredont mui da rimodellou sod evelse !

  (3) Krediñ da ub. : croire en qqn.

  ●(1557) B I 37. He dimiziff, credet diff, ne riff quet / Nemet certen da muyhaff den so en bet, tr. «Quant à la marier, croyez-m'en, je ne le ferai qu'à l'homme le plus considérable du monde.» ●414. E distlegiff credet diff ne riff quen, tr. «je la traînerai, croyez-le bien.» ●(1575) M 1890. credet diff en diuoe, tr. «croyez-moi bien.» ●(1576) Cath 10. hoaz ne dleffen quet crydi dit, tr. «encore ne devrais-je pas te croire.» ●(1612) Cnf 26b. Crediff à d'leomp d'an Doctoret.

  ●(1792) BD 2584. ha cridin aviquen d'an ottro nantecrist, tr. «et croire à jamais au Seigneur l'Antéchrist.»

  ●(18--) SAQ II 290. ne gredan ket muioc'h d'in va unan – d'heoc'h e kredan rak ma zoc'h ar virionez.

  ●(1926) FHAB Mae 191. Evel da Zoue e kreder d'ean.

  III. V. impers.

  (1) Krediñ da : croire que.

  ●(17--) EN 960. me gred din ehe eur marhedour lien, tr. «je crois, moi, que c'est un marchand de toile.»

  ●(1926) FHAB Ebrel 143. Me 'grede d'in emezoun, ne oa ar franmasonerez-ze nemet eun dastumadeg tud a c'hoari gaer ha ne glaskent etrezo nemet en em didui ?

  (2) Krediñ gant : croire que.

  ●(1847) FVR 20. ar re-man a lekeaz eunn direiz ker braz, ma krede gand ann dud vad e oa arru amzer ann Ante-Krist. ●74. ar c’heariou euz a be leac’h e krede gant-ho (…) e teue war-n-ez ho kement a reuziou. ●(1857) HTB 181. ar bageer, hag a grede gantan a oa an den-ze o c'hogeal a nean.

  ●(1907) AVKA 145. bea zo c'hoaz hag a gred ganthe oc'h Jeremi. ●276. Na gred ket ganeoc'h ec'h on an Tad.

  IV.

  (1) Reiñ da grediñ e vez noz da greisteiz : voir noz.

  (2) Reiñ da grediñ du e-lec'h gwenn : voir du.

  (3) Krediñ e sav an heol en e revr : voir heol.

• Kredo
  Kredo

  f./m.

  I.

  (1) Credo.

  ●(1576) H 53. An daoudec articl an fez, an Credo explicquet en Brezonec, tr. « The twelves Articles of the faith, the Creed explained in Breton. » ●(1622) Do 12. an Credo (...) liuirit hy en Brezonec.

  ●(1732) GReg 232b. Credo, le credo, tr. «Ar gredo.» ●(1752) BS 279. en ur recita ar Gredo.

  ●(1821) SST v. Er hetan zou er Gredo. ●(1860) BAL 259. o cana ar Gredo. ●(1880) SAB 69. Credo a zo un act a fezi var ar pez a lavar Jesus-Christ. ●(1899) HZB 191. Piv 'n eus gret ar Bater, an Ave Maria, ar Gredo ? ●(18--) SAQ I 413. ar Gredo.

  ●(1910) FHAB Meurzh 70. Ar «C'hredo-ze» a zo eun diverra euz kelennadurez ha buez Jezuz. ●(1925) KANNgwital 275/6. Peger kaer ar c'han d'ar C'hredo. ●(1934) ALMA 78. Ar C'hirie, ar Gloria, ar Gredo a voe kanet a galon vad. ●(1985) MARE 171. Dond a rea ive ganeom, kenkoulz all, ar «hyrie», ar «Gloria» hag ar «Gredo». D'ar Pater Noster...

  (2) Ce que l'on veut faire croire.

  ●(1911) BUAZperrot 83. eleiz a zorc'hennou all ken dibenn pe dibennoc'h a oa c'hoaz en o c'hredo.

  (3) Ronronnement.

  ●(1877) FHB (3^e série) FHB 35/278a. eun tarv-kas brudet mad, / Eur mitouik an donva, a c'houie he gredo.

  II. Lavaret e gredo : ronronner.

  ●(1908) FHAB Gwengolo 269 *Laouig Beg ar Spins. Ne glevet nemet ar c'haz o lavaret e gredo. ●(1919) DBFVsup 43. larèt e gredo, tr. «ronronner.» ●(1925) SFKH 10 (G) G. ar Born. Mes er hah bras hont hag en doé ean héliet, ne hré meit hum frotein dohton en ur laret é gredo : rrron... ron... rrron... rron... ●(1955) BLBR 85/6 (K) Y. ar Gow. Padal edo kazig rouz an ti war-bouez nebeut diouz an tan, o lavared e gredo penn e 'fri el ludu. ●(1958) BRUD 3/33. Padal emede kazig rouz an ti war an oaled, o lavared e gredo penn e ’fri el ludu.

• kredoni
  kredoni

  f. Crédulité.

  ●(1732) GReg 232b. Credulité, tr. «credoñny.»

  ●(1876) TDE.BF 374b. Kredoni, s. f., tr. «Crédulité.»

  ●(1914) DFBP 71a. crédulité, tr. «Kredoni.»

• kredoniezh
  kredoniezh

  f.

  (1) Caution.

  ●(1732) GReg 141a. Caution, assurance pour un prêt, &c., tr. «Credounyaich. p. credounyaichou. credounyez. p. ou.»

  ●(1931) VALL 102a. Caution ; garantie, tr. «kredoniez f.»

  (2) Reiñ kredoniezh : fournir caution.

  ●(1732) GReg 141a. Fournir caution, assurance de, tr. «Rei credounyaich.»

  (3) Crédibilité.

  ●(1732) GReg 232b. Credibilité, raisons qui nous portent à croire, tr. «Credounyez. credounyaich.»

• kredour
  kredour

  m. –ion Créancier.

  ●(1732) GReg 232a. Creancier, celui qui n'est pas payé de quelque somme qui lui est dûë, tr. «Van[netois] credour. p. yon, yan.»

  ●(1846) BAZ 278. affer en devoa ous eur c'hredour tenn ha rust. ●(1859) MMN 165. Ar gredourien a lakeas ober guerzediguez var an nebeut a choume gant an diou itroun.

  ●(1904) ARPA 92. Eur c’hredour hen doa daou zleour. ●(1942) SAV 23/64. Goulenn a reas ma vije lakaet ar c’hredour d’ober sao-dourn evit gellout diverka an hipotek (radier l’inscription hypothécaire) a oa war e zouar.

• kredout
  kredout

  voir krediñ

• kredus
  kredus

  adj.

  (1) Crédule.

  ●(1732) GReg 9b. On lui fait accroire ce que l’on veut, tr. «térrupl eo credus.» ●232b. Les enfans sont ordinairement fort credules, tr. «Peurvuya ez eo credus-bras ar vugale.»

  ●(1872) ROU 79b. Crédule, tr. «Credus.»

  ●(1934) BRUS 109. Crédule, tr. «kredus.»

  (2) Croyable.

  ●(1962) EGRH I 44. kredus a., tr. « croyable. »

• kredusted
  kredusted

  f. Crédibilité.

  ●(1931) VALL 168b. Crédibilité, tr. «kredusted f.»

• kref
  kref

  m. –où Crevasse.

  ●(1970) GSBG 212. (Groe) ur c'href, tr. «une crevasse.»

• krefen
  krefen

  plur. kraf