Recherche 'kri...' : 182 mots trouvés
Page 1 : de kri (1) à krign-1 (50) :- krikri
[mbr cri, cry, brpm cri, cry < vfr cri déverbal de crier (TLFi sous cri) < latin quiritō « crier » (Ernout-Meillet 559a ; Gaffiot 1303c) ; DEBM 257, FLMB 99, FEW 1488b, 1489a ; gall cri et corn kri sont empruntés au mang crye < vfr cri]
M./f. –où
I.
(1) Cri.
●(1499) Ca 90b. [garm] Jrem hoc celeuma / tis. g. clameur ou cri des nautoniers. b. garm pe cri an merdeidi. ●(1530) Pm 278. A ealez archealez pebez cry tr. « Anges, archanges, quel cri ! » ●(1575) M 2043-2044. Eno nemet goeluan, ha poan dicontananç, / Penaux pennac ha cry, entre pep alianç, tr. «Là rien que pleurs et peine continuelle / De toute façon, et cri, entre chaque groupe.» ●(1633) Nom 215a. Clamor, vociferatio : cry : cry bras, goüeluan.
●(1710) IN I 53. ur goelvan, ul leonv hac ur c'hri a zizesper. ●(1732) GReg 234a. Cri, tr. «Cry. p. cryou.» ●Pousser un cri, tr. «Leusqeul ur c'hry.»
●(1850) JAC 103. m'oc'h eus leusqet eur c'hri. ●(1869) HTC 294. eur c'hri hag eun trouz da vouzara ar vro. ●(1876) TDE.BF 377b. Kri, s. m., tr. «Cri ; pl. kriou.» ●(1889) ISV 189. Ne c'hellan ket merca oll kement cri zo bet losket. ●(1872) ROU 72b. Lez da gri, tr. «Cesse tes cris.»
●(1915) HBPR 32. sevel a reaz eur c'hri spountuz.
(2) Cri d'un animal.
●(c.1500) Cb 91a. [garm] vnde hec coax / cis. g. la voix des raines. b. cri an ranet. ●Unde hic rugitus / tus / tui. g. cry de lyon. b. cri leon. ●(1633) Nom 214b. Clangor : cry comme des oyseaux : cry eguis an eznet.
II. [sens collectif]
(1) Ensemble de cris.
●(1530) J p. 112b. na pez cri az divout, tr. «et quels cris contre toi !» ●(1576) Cath p. 5. pan cleuas an bruit hac an cry a edoa gant pep sceur[t] aneualet, tr. «quand elle entendit le bruit et le cri que menaient toutes sortes d'animaux.»
●(c.1680) NG 1120. Eno éma er cri, / En enf hac en allarmë.
●(1863) GBI II 192. Kenta defoa klewet ar gri, tr. «Les premiers qui entendirent les cris (d'alarme).» ●(1882) BAR 135. e creiz an hu hag ar c'hri.
●(1909) FHAB Kerzu 374. Ne glever nemet kri a you. ●(1915) HBPR 31. Kerkent e savaz varnhan ar c'hri hag an dalac'hao. ●(1923) KNOL 123. Bemdez e veze kri ha dalac'hao ken a dregerne an ti eus an traon d'al laez. ●(1931) VALL 170a. l'action de pousser des cris, tr. «kri.»
(2) Un taol kri : un cri.
●(1792) CAg 178. Jesus ë lauscas un taul-cri.
●(1818) HJC 70. ha quentèh e boussas un taulle crie. ●(1821) SST 46. ean e lausquas un taul cri. ●(1893) LZBg 51vet blezad-4e lodenn 209. un taul-cri hirissus.
●(1906) DIHU 18/300. hi lauskas un taul kri. ●(1913) DIHU 99/323. Margeit e lézas un taul kri spontus hag e goéhas én e huenegrann. ●(1913) AVIE 335. en taul kri en devoé lausket Jézus én ur verùel. ●(1922) BUPU 15. en intron e lausk un taul kri hag e lusk vagañnein.
- kri-forzhkri-forzh
m. Cri au secours.
●(1732) GReg 234a. Cri de force, tr. «Cry-forz. p. cryou-forz.» ●(1744) L'Arm 85a. Cri de force, tr. «Cri-forh. m.»
●(1856) GRD 228. huannadeu ha cri forh quement a dud maleurus. ●(1864) SMM 43. ar c'hri fors hag ar skrign dent a so eno. ●(1868) KTB.ms 14 p 5. ha garm, ha kri forz.
●(1902) PIGO I 61. eur gri-forz a zav en hostaliri. ●111. Per a zonje en daero, er gri-forz a dlee zevel war an douar. ●(1920) AMJV 134. an delou a redas druz ha puill hag ar c'hri-forz a oue klevet e peb leac'h.
- kriadegkriadeg
[kri + -adeg]
F. –où
(1) Suite de cris.
●(1918) LZBt Mae 6. Epad an noz warlerc'h, klevet kriageg (lire : kriadeg) ganin, e sonjen e oa nijet eun ine ouspen d'ar Baradoz.
(2) Cris poussés ensemble.
●(1905) BOBL 18 mars 26/1c. kriadek tud véo, hopadek, blejadek, garm, iud, iouc'h, ha me oar ! ●(1931) VALL 170a. l'action de pousser des cris, tr. «kriadeg.» ●(1973) BAHE 76/39. kriadeg c'harv an evned-mor... ●(1975) BAHE 87/11. nag a griadeg, nag a c'hoarzhadeg !
- kriadennkriadenn
[brpm criaden, cryadenn < kri + -adenn]
F. –où Cri.
●(1659) SCger 34b. cri, tr. «criaden.» ●(1732) GReg 234a. Cri, tr. «cryadenn. p. cryadennou.» ●Pousser un cri, tr. «teureul ur gryadenn.»
●(1876) TDE.BF 377b. Kriadenn, s. f., tr. «Cri, et aussi exclamation ; pl. ou.» ●(1878) EKG II 53. hag e laoskis eur griadenn, eur griadenn skrijuz !... ●(1879) BMN 24. en eur leuskel criadennou a iea doun er galon. ●(1882) BAR 201. criadennou he vugale.
●(1902) PIGO I 39. Herri a loskaz eur griaden euzuz. ●(1904) BOBL 24 septembre 1/1b. kriadennou a gounnar. ●(1907) PERS 275. e laoskaz eur griaden hag e savaz en he za. ●(1931) VALL 170a. l'action de pousser des cris, tr. «kriadenn.» ●(1974) TDBP III 206. Goude he-devoa graet ur grïadenn spontuz an hini vihan, tr. « ensuite la petite avait poussé un cri épouvantable »
- kriadenn-forzhkriadenn-forzh
[kriadenn + forzh .2]
F. Cri au secours.
●(1867) GBI I 472. Ter griadenn-forz 'n euz leusket, tr. «Poussa trois cris, de toutes ses forces.» ●(1868) SBI I 296. Hen 'c'h ober eur griadenn forz, tr. «Lui de pousser un cri aigu.»
●(1936) BREI 444/2b. eun diougan profed, eur griadenn-forz !
- krial / kriañkrial / kriañ
v.
I. V. intr.
(1) Crier.
●(1464) Cms (d’après GMB 133). Crial, hucher. ●(c.1500) Cb 53a. praeconizo / as. b. criaff.
●(1659) SCger 34b. crial, tr. «crier.» ●(c.1680) NG 733. En ol diaoulet a criou. ●1853. crial garuë merbet. ●(1732) GReg 235a. Crier, élever la voix, tr. «Cryal. pr. cryet.»
●(1849) LLB 547-548. én hé hrouisen kuhet, / Kaer en des er gohan krial, n'hi doujet ket. ●783. én ur grial a ziar ur souchen, / Er gavan e lar doh é saw un defouren. ●(1872) ROU 79b. Crier, tr. «Crial.»
(2) Krial war-lerc'h ub., war ub. : crier sur qqn.
●(1621) Mc 105. Bet ouff disobeisant, ha gret da tut an ty crial voar ma lerch.
●(1935) FHAB Genver 12. Bep an amzer e kleved e vouez korzennet mat o krial war ar c'hezeg.
(3) Krial ouzh ub. : appeler qqn.
●(1860) BAL 62. Perac n'em euz ket selaoued va Doue, pa grie ouzin ? ●(1872) ROU 74b. Appeler, tr. «Crial ouz.» ●On vous appelle, tr. «Unan bennac a zo o crial ouzoc'h.»
(4) Pleurer en criant.
●(1790) MG 185. péré e lausq bugalé ur pèn-én-dé de grial én ou havèll.
(5) Krial forzh : pousser des hauts cris.
●(1732) GReg 235a. Crier à la force, tr. «Cryal forz.»
●(1818) HJC 83. er pifferion ac ur vandénad tud i criale forh. ●(1862) JKS 341. enn eur grial fors. ●(1888) SBI II 38. Ken a gommanso 'r c'hoz totillon / Abouez he benn da grial forz, tr. «Jusqu'à ce que commence le vieux grognon / A tue-tête, à crier à la force.»
●(1907) PERS 161. krial forz ha goulen sikour. ●(1912) BUBU 27. hé mab hum laka de grial forh ha de ziskrapellat.
(6) (en plt d'animaux) Pousser son cri.
●(c.1500) Cb 91b. [garm] Jtem coaxo / as. n. g. crier comme les raines. b. crial euel ranet. ●Jtem mugillo / as. n. g. crier comme asnes. b. crial euel esenn. ●Jtem rugio / gis. n. g. crier comme lyon. b. crial euel leon. ●(1633) Nom 215b-216a. Ruditus : asinorum clamor : brayement d'vn asne : hinnoal, ober hin-no : crial eguis vn asen.
●(1790) MG 344. pe gleuér er chevéche é crial.
(7) (en plt de qqc.) Grincer.
●(1849) LLB 1303. en ahel e griou, / É dan ou beh ponner er rodeu e darhou. ●(1849) LLBg III 73. Er stur e gri, e darh ar hé hoarnaj merglet. ●(1897) EST 37-38. Dornerèh er blaiad get er vékanieu ! / Get spont en ou hluér, p'en dint é labourat, / É krial, é kornal, é vrundellat.
II. V. tr. d.
A.
(1) Krial joa : exulter.
●(1903) ADBr xviii 351. Hag ar beajour estranj-man da grial joa !
(2) Appeler.
●(1948) ETCE 346. kriet e ar roue 'n oll besked. ●347. sete roue 'n oll besked e krial ar balang bras.
(3) Décrier.
●(1612) Cnf 23. mé oz ped (...) mar hon guelit oz ober an traezou-man, d'on crial, d'ober mez d'omp.
(4) Réclamer.
●(1575) M 1920. Ez crihont vn bontez, tr. «Ils réclament une grâce.»
(5) Krial e vuhez : crier au secours.
●(1903) CDFi Eost/Gwengolo. O-daou avat, ar vuoc'h ha Per, a laosk huanadou, a gri o bueziou. (d'après KBSA 68).
B. [empl. devant un v.]
(1) Appeler pour.
●(1790) MG 378. er mæstr e gri bouétta el lonnèt.
(2) Publier.
●(1575) M 1716-1718. Maz lacquas á tra splann, crial dre embannou : / Ez querchset dirazaff (…) / Quement snbiect (lire : subiect) de thron, ayoa en prisounou, tr. «Qu'il fit clairement crier par proclamations / Qu'on amenât devant lui (…) / Tout sujet de son trône qui était dans les prisons.»
III. [empl. comme subst.] Cris, pleurs.
●(1905) HFBI 96. al léon, ac ar c'hrial ho dévoa gréat.
IV. Krial toaz d'ar forn : voir toaz.
- kriañkriañ
voir krial
- krib .1krib .1
f. –où
I.
(1) Peigne.
●(1499) Ca 51a. Crib. g. paingne. ●(1521) Cc. Crib. g. peingne. ●(1633) Nom 172a. Pecten : peigne : crib.
●(1659) SCger 90a. peigne, tr. «crib.» ●(1727) HB 569. Gant cribou houarn e veze / O c'hroc'henn dispennet. ●(1732) GReg 707a. Peigne, tr. «Crib. p. cribou.» ●Peigne d'ivoire, tr. «Ur grib olyfand.»
●(1876) TDE.BF 377b. Krib, s. f., tr. «Peigne à tête, démêloir ; pl. ou.»
●(1909) KTLR 80. ar Rouanez a velas eur vleven venn deuet da heul ar grib.
(2) Séran.
●(1876) TDE.BF 377b. Krib, s. f., tr. «Peigne de tisserand, peigne à lin, chanvre ; pl. ou.»
(3) sens fig. Crête.
●(1907) VBFV.fb 25a. crête, tr. «krib, f. (pl. eu).»
(4) (apiculture) Pièce de bois rectangulaire et encochée à la base qui sert à boucher partiellement l'entrée des ruches pendant l'hiver.
●(1996) VEXE 235. L'entrée de la ruche est aussi en partie condamnée, à l'aide d'un morceau de bois rectangulaire (ar grib : le peigne), dont la partie inférieure comporte des encoches qui permettent aux abeilles d'entrer et sortir librement, tout en préservant la ruche des intempéries. Le «peigne» est enlevé pendant la nuit du Vendredi Saint, alors que les abeilles sont assoupies. «Poent eo digriba ar gwenan» (c'est le moment d'enlever le peigne des abeilles), dit-on. A cette date, en effet, on estime que les risques de mauvais temps sont passés.
(5) Sommet.
●(1971) TONA.morl 5. krib, tr. «sommet.»
II. Deskiñ udb. diwar ar grib : apprendre qque chose en l’entendant.
●(1962) TDBP II 97 (T). Me am-oa desket ar zon-ze diwar ar grib, tr. J. Gros «j'avais appris cette chanson-là en l'entendant chanter.»
- krib .2krib .2
s.
I. (argot de La Roche-Derrien)
(1) Gendarmes.
●(c.1825-1830) AJC 3350. comans a res dam hranponin enm grial grib grib. ●(1885) ARN 25. Gendarmes, tr. «Krib.»
●(1941) ARVR 5/4b. Ar «grib» kof teo, me a fell d'in lavarout ar brigadier, en doa eun troad skañv. ●(1962) EGRH I 46. Krip n. d'h. surnom donné aux gendarmes ; personnification de la maréchaussée.
(2) Krib Jezuz : gendarmes.
●(c.1825-1830) AJC 2614. lared adieu dan otrone ar grib jesu. ●4080. mes po guelgomb o partian ecrigomb tout o grib jesu. ●4082. eur brud a savas non mesc ho les grib jesu poultroned. ●(1885) ARN 25. Gendarmes, tr. «krib Jezuz.»
(3) Krib Judaz : gendarmes.
●(1894) RECe xv 345. krip Judaz, synonyme de krip Jezuz, gendarme.
II. = (?) Pion, surveillant (?).
●(1908) FHAB Gwengolo(?) 267. beac'h d'an dominoiou epad eun heur evit rei amzer da grib ar skolaj da ober tro venn ous hor c'hlask.
- kribadkribad
f. -où Ce qui vient avec le peigne.
●(1962) EGRH I 45. kribad f. -où, tr. « ce qui vient avec le peigne. »
- kribadegkribadeg
f. Travail du lin en commun.
●(1962) EGRH I 45. kribadeg f. -où, tr. « travail du lin en commun. »
- kribadenn
- kribadur
- kribañ / kribatkribañ / kribat
v.
I. V. tr. d.
A. Peigner.
●(1521) Cc [cribat]. g. peingner. b. cribat. ●g. souuent peingner. b. cribat alieux.
●(1659) SCger 90a. peigner, tr. «cribat.» ●139b. criba, tr. «peigner.» ●(1732) GReg 707a. Peigner, se peigner la tête, tr. «Cribat. pr. cribet. cribat e benn. Van[netois] cribat. cribeiñ.» ●(1790) MG 127. réd-è cribad é bèn.
●(1849) GBI I 206. Man o kribad hi bleo-melenn, tr. «Elle est à peigner ses blonds cheveux.» ●(1857) CBF 49. Kribit he benn da Jopik, tr. «Peignez le petit Joseph.» ●(1876) TDE.BF 377b. Kribat he benn, tr. «se peigner.»
●(1907) VBFV.fb 74a. peigner, tr. «kribat.»
B. par ext.
(1) Sérancer.
●(1659) SCger 110a. serencer, tr. «cribat.»
●(1867) FHB 112/61b. Petra a heller da zestum brema o vraead, o peluc'had, o cribad, o neza lin, ken nebeud nag o vea ? ●(1876) TDE.BF 377b. Kribat, v. a., tr. «sérancer.»
►absol.
●(1854) GBI I 234. Ha diou-all 'zo o paluc'ha, / Ha diou-all 'zo o kriba, tr. «Et deux sont à préparer le lin, / Et deux autres à le peigner.»
(2) Ameublir la terre (avec un râteau).
●(1857) CBF 92. Kribat an douar lin, tr. «Ameublir la terre à lin.»
C. sens fig.
(1) Kribat anezhi, he c'hribat : vider les lieux.
●(1766) MM 201-205. (fragment, cahier) taol forch d'ouman taol troad dounnont / quement aquement ma renq jont / e chribat er meas ar veret / buanoch ivit nedoant antret.
(2) Kribat anezhi, he c'hribat : mourir.
●(1766) MM 1028. (fragment, cahier) rac epeb oat, ousoc'h ervad / e renqueur, siouas, he c'hribat.
(3) Kribat ub. =
●(1907) BSPD I 682. Satan en des goulennet ha kribat, èl ma kribér er guéneh.
(4) Rapiner.
●(1732) GReg 482a. Rapiner, tr. «cribat madou ê neçzañ.»
●(1889) ISV 315. o vont var ar mor braz, o cribat listri brezel euz ar re vrassa.
(5) =
●(1977) BAHE 92/28. Dirollet-lip e oa an avel-gornog ha kribet rust e oa gantañ ar c'hoadeier.
(6) Peaufiner.
●(1937) DIHU 314/309. brehoneg és de lenn, deusto dehon bout kribet d'er guellan.
(7) Kribat e benn da ub. =
●(1878) EKG II 318. hag e velfot penaoz e vezo kribet he benn d'hoc'h Aoutrou persoun Troadec.
II. V. intr. [à l'impér.] Vas-t-en !
●(1763) SE 11. dal d'arc'hant guel guenán a crib er meas va zy, tr. «...file de chez moi.»
III. V. pron. En em gribat.
(1) V. pron. réfl. Se peigner.
●(1902) LZBg Meurzh 75. ean en doé en akustumans d'hum gribat, d'hum holhein. ●(1972) LIMO 02 septembre. Aveid um goéfein, pé um gribad.
(2) V. pron. réci. sens fig. Se battre, se peigner.
●(c.1820) COF 35. Hac avisiou d'en em gribat, / A doliou ivin bete'r goat. ●(1870) FHB 267/43b. ar re-ze ken abred a ouie brao en em daga, en em gribat.
IV. Kribat e benn da ub. : voir penn.
- kribatkribat
voir kribañ
- kribellkribell
f. –où
I.
(1) Crête.
●(1521) Cc. Cribell. g. craiste. ●(1633) Nom 36b. Christa : creste : cribell.
●(1659) SCger 34b. creste, tr. «cribell.» ●139b. cribel, tr. «creste.» ●(1732) GReg 233a. Crete, excroissance de chair sur la tête-des coqs, & des poules, tr. «Cribell. p. cribellou.»
●(1876) TDE.BF 377b. Kribell, s. f., tr. «huppe d'oiseau, crête de coq.»
(2) sens fig. Signe de fierté de qqn.
●(1867) MGK 56. Eunn darn merc'hedou zo a zalc'h huel ho banniel. / Ho c'hribel a ziskar, pa gouez war-n-ho ann oad.
●(1905) HFBI 66. més abars ar fin, he rankent plegua ho c'hribéllou savet gant'ho ken huel, araok.
(3) (géographie) Cime.
●(1876) TDE.BF 377b. Kribell, s. f., tr. «Cîme, sommet, crête.»
●(1904) KZVr Here-Du-Kerzu. dreist kribell ar menez. (d'après KBSA 82). ●(1926) FHAB C'hwevrer 72. ar wenodenn stris a gas eün-tenn da gribell ar menez.
II.
(1) Sevel e gribell : se relever, s’opposer.
●(1893) IAI 181 (L) An Ao. Kerne. Eur vech maro Loiz pevarzek, ar Jansenisted a zavas ho c'hribel.
●(1923) FHAB Meurzh 116 (L) *Tintin Anna. Enebi a rankont, an dra-ze a zo krenfoc'h egeto ! Sevel a rankont o c'hribell a eneb ar gwella traou.
(2) Kaout kribell : avoir du culot.
●(1954) LLMM 47/23 (Ki) Y. Drezen. Ar Bideo-se, ivez, dont betek en he zi d'ober lagad dezhi !... (...) Kribell en doa !
(3) Ruz e benn evel kribell ur c'hilhog : voir kilhog.
- kribell-c'har / kribell-ar-c'harkribell-c'har / kribell-ar-c'har
f. (anatomie) Devant de la jambe.
●(1876) TDE.BF 377b. Kribell-gar, et aussi kribell-ar-c'har, s. f., tr. «le devant de la jambe.»
- kribell-douseg
- kribelleg
- kribellekkribellek
adj.
(1) Qui a une crête.
●(1732) GReg 233a. Creté, ée, qui a une crête, comme l'alloüette, le coq, le dragon, la morüe, &c., tr. «Cribellecq. cribellocq.»
●(1876) TDE.BF 377b. Kribellek, adj., tr. «Qui a une crête, une huppe.»
(2) sens fig. Fier, orgueilleux.
●(1867) MGK 56. ar verc'h kribellek.
- kribelletkribellet
adj. Crêté.
●(1521) Cc. g. craiste. b. cribellet
- kribennkribenn
f. –où
I.
(1) Crête.
●(1499) Ca 51a. Cribenn. g. craiste.
●(1732) GReg 233a. Crete, excroissance de chair sur la tête-des coqs, & des poules, tr. «cribenn. p. cribennou. Van[netois] cripeën. p. ëu.»
●(1876) TDE.BF 377b. Kribenn, s. f., tr. «huppe d'oiseau, crête de coq.»
●(1906) DIHU 7/123. Goudé en hum stagant èl deu gog kegninet ou hribenneu. ●(1906) DIHU 8/134. kriben ur hog é kounar ! ●(1907) VBFV.fb 25a. crête, tr. «kripen, f. (pl. eu).» ●(1932) BRTG 3. Goudézé é stagant en eil doh é gilé èl deu gog kegninet ou hripenneu.
(2) (géographie) Cime.
●(1876) TDE.BF 377b. Kribenn, s. f., tr. «Cîme, sommet, crête.»
●(1902) PIGO I 27. war griben eun dosen. ●(1903) MBJJ 102. mein en he c'hrab, mein war he c'hriben. ●258. ar men a vege hag a veg c'hoaz kriben ar mene Moriah. ●(1924) ZAMA 87. eur pilhaouer a-ziwar gichen kribenn Mene Arre.
(3) Séran. cf. kribin
●(1882) BAR 162. Guelet e deuz ar verzerien taolet er prison, ho goad o ruzia an tajenou, ho eskern revet gant ar c'hribennou houarn ha gant dent al loened gouez.
●(1934) KOMA 43. Setu e voe tapet eur gribenn vras ha taolet war e gof, met n'en deus ket bet kalz a zroug rak p'edot o vont d'e gribennat e sonas ar c'hloc'h dezo da vont d'o labour e lec'h all.
(4) (construction) Faîtage en lignolet.
●(1982) TIEZ I 131. Le faîtage en lignolet (kribenn) est particulier, à cette époque, à la région des montagnes : on ne le retrouve guère au nord de Guiclan.
II.
(1) Diskenn e gribenn da : rabattre le caquet à.
●(1942) VALLsup 28. Rabattre le caquet à, tr. F. Vallée diskenn e gribenn da (gallois tori ei gri i).»
(2) Bezañ izel e gribenn : piteux, hon,teux, qui a perdu sa superbe.
●(1957) AMAH 22 (T) *Jarl Priel. Dic'hoarzh ha dilavar, liv ar glac'har war e zremm, hag eñ o ruzañ e dreid, gwall izel e gribenn; en ur ger, ken truezus ha ken mantret da welet hag Aotrou Doue Pleuveur.
(3) Ruz e benn evel kribenn ur c'hog : voir kog.
- kribenn-c'harr / kribenn-ar-c'har
- kribennatkribennat
v. tr. d. Torturer à l'aide d'un séran.
●(1934) KOMA 43. Setu e voe tapet eur gribenn vras ha taolet war e gof, met n'en deus ket bet kalz a zroug rak p'edot o vont d'e gribennat e sonas ar c'hloc'h dezo da vont d'o labour e lec'h all.
- kribennedkribenned
plur. (argot de Pont-l'Abbé) Policiers, flics.
●(1936) IVGA 235. beza higennet gant «ar gribenned !» ●264. «Ar Gribenned» n'eo ket aet da hesk o gouenn er Frañs. ●295 rujumañtadou ar «Gribenned». ●(1947) YNVL 35. Gwelet ec'h eus ar «gribenned ?» ●(1960) LLMM 82/310. Langaj-chon ar vilajenn gran. Kribenn = Archer.
- kribennekkribennek
adj. Qui a une crête.
●(1732) GReg 233a. Creté, ée, qui a une crête, comme l'alloüette, le coq, le dragon, la morüe, &c., tr. «Van[netois] cribeennecq. cribeenecq.»
- kribennet
- kriber
- kriberezh
- kribetkribet
adj. Peigné.
●(1499) Ca 51a. g. paingnez. b. cribet. ●(1521) Cc. g. peigne. b. cribet. ●g. peingne. b. cribet.
- kribierezkribierez
f. = (?).
●(1868) GBI II 512. Pa oa gant ann hent ho vonet, Ur gribieres 'n eûs rankontret, tr. «comme il allait par la route, il rencontra une...» (1) Je ne sais comment traduire ce mot Ur gribieres, ce doit être quelque chose comme une sorcière.
- kribinkribin
f. –où
(1) Séran.
●(1464) Cms (d’après éd. Ca Feutren 120). cribin. g. brois. ●(1499) Ca 51a. instrument a nestoyer lin. b. cribin. ●Cribin […]. l. hec mataxa / xe. ●(c.1500) Cb 53a. Cribin. g. paingne. l. mataxa / xe. ●(1521) Cc. Cribin. g. guee alias zarant. la. mataxa xe.
●(1732) GReg 860b. Seran, instrument à plusieurs rangs de pointes, pour préparer le lin, & le chanvre, tr. «Cribyn. p. cribynou.»
●(1876) TDE.BF 377b. Kribin, s. f., tr. «Séran, instrument de tisserand ; pl. ou.»
●(1931) VALL 687a. Séran, tr. «kribin.»
►[au plur. après un art. ind.] Ur c'hribinoù : un séran.
●(1905) FHAB Meurzh/Ebrel 63. eur c'hribinou braz ha boull. ●(1969) BAHE 62/... he zeod a oa bet skrapet dezhi gant ur c'hribinoù.
(2) Kribin rouez : gros séran.
●(1732) GReg 860b. Le gros seran, tr. «Ar gribyn rouëz.»
●(1931) VALL 687a. Séran gros, tr. «kribin rouez.»
(3) Kribin fin, flour, stank : séran étanche.
●(1732) GReg 860b. Le seran étanche, tr. «Ar gribyn fin. ar gribyn flour. ar gribyn stancq.»
(4) sens fig. Ongle de fer, instrument de torture.
●(1846) BAZ 81. goude beza gret dispenn corf ar Sant gant eur gribin houarn.
●(1912) MMPM 24. O veza ma oa karet gant Doue e rankaz tremen dre gribin an ankeniou evit diazeza stard he feiz.
- kribinañkribinañ
v.
(1) V. tr. d. Sérancer, cardeur.
●(1876) TDE.BF 377b. Kribina, v. a., tr. «Carder, sérancer, terme de tisserand.»
●(1905) AGTG 33. o kribina gloan denved. ●(1921) LZBl Du 213. Var an douar e velan pakajou koton digompez, e ma eun nebeut merc'hed o kempenn da gribina. ●(1931) VALL 687a. Sérancer, tr. «kribina.» ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. Peluc'ha, Kribina (al lin).
►absol.
●(1924) BILZbubr 41/943. o kribina, oc'h enkardi, o vreat pe o paluc'hat.
(2) V. pron. réfl. En em gribinañ : se battre.
●(1867) MGK 20. Epad m'edo 'nn daou-man oc'h enn em gribinat.
- kribiner
- kribiñsadenn
- kribiñsatkribiñsat
v. tr. d. Égratigner. cf. ribiñsat, krabisat
●(1890) MOA 232a. Égratigner, tr. «Kribinsat, v. a.»
- kribiñsetkribiñset
adj. Égratigné.
●(1982) MABL I 36. (Lesneven) Kribiset tout an divisker.
- kridiennkridienn
f. –où
(1) Frisson.
●(1633) Nom 267a. Horror : frisson : frissoun, cridien.
●(1659) SCger 60b. frisson, tr. «cridien.» ●139b. cridien, tr. «frisson.» ●(1732) GReg 438b. Frisson, tremblement qui vient du froid de la fievre, tr. «Cridyenn.»
●(1866) LZBt Ebrel 110. kridien (frisson) ann dremenvan. ●(1876) TDE.BF 378a. Kridienn, s. f., tr. «Tremblement ou frisson de la fièvre, du froid.»
●(1902) PIGO I 42. eur gridien-aoun a grogaz en e izili. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. gridion, tr. «frisson.»
(2) plais. Eau dans le vin.
●(1732) GReg 184a. Prenez du vin pur, ma commere, & n'y mettez point d'eau, tr. «Qimirit couraich, va c'houmer, la lesit ar gridyen, ou, an nec'hamand. Phrase de Landivizyau.»
- kridiennañ / kridienniñ
- kridiennus
- kridifiañkridifiañ
v. tr. d. =
●(1728) Resurrection 32. O fout cridiffiet ebars en guirionne. ●1366. Euit cridiffian ar re nevoant quet sur.
- kridiñkridiñ
voir krediñ
- kriellek
- krierkrier
m. –ion
(1) Crieur.
●(c.1500) Cb 91a. [garm] g. clameur / ou crieur. b. garmeur pe crieur.
●(1732) GReg 235a. Crieur, qui fait bien du bruit, tr. «Cryer. p. cryéryen. Van[netois] cryour. pp. yon, yan.»
(2) Crieur public.
●(1499) Ca 51a. Crieur. g. idem.
●(1913) FHAB Eost 239. o devoa ranket leusker ar c'hrier var o bern teil, ha gwerza o ziegez, pa n'hellent ket paea o dle.
(3) Âme des disparus en mer.
●(1884) MELu II 254. Ces âmes désolées sont connues, dans presque toute la Bretagne, sous le nom de Krierienn ‘crieurs'.
- krierez
- krierezhkrierezh
m. –où Cris, lamentations.
●(1732) GReg 235a. Crierie, tr. «Cryérez.» ●(17--) TE 477. Ne vou mui na marhue, na ouilereah, na criereah, na gloæz, na poén.
●(1838) OVD 38. Ne vou cleuet inou meit criereah, hurlereah, hirvoud, blasfemereah. ●(1854) PSA I 305. ol criereaheu é anemisèd. ●(1857) HTB 86. Pebez krierez er palez oll ! ●(1857) LVH 354. cleuet vou é peb léh criereaheu a joé. ●(1931) VALL 170a. l'action de pousser des cris, tr. «krierez.»
- kriet
- krifinadennkrifinadenn
f. –où Égratignure.
●(1732) GReg 326a. Égratignure, tr. «Crifinadenn. p. crifinadennou. crivinadenn. p. ou.»
- krifinat
- krign .1