Recherche 'ku...' : 298 mots trouvés
Page 1 : de ku (1) à kuit-ha-kuit (50) :- kuku
s. Tremen ku ha ka : voir ka
- ku-ha-kaku-ha-ka
adv.
(1) Tremen ku-ha-ka : passer juste au moment où la marée le permet.
●(1876) TDE.BF 383a. Tremen ku-ha-ka, d'après Le Pelletier, passer sur la grève précisément au moment où la marée le permet. ●(1890) MOA 287. Passer sur la grève précisément au moment où la marée le permet, tr. «tremen ku ha ka.»
(2) sens fig. De justesse.
●(1955) VBRU 143. Gant ar rusianeg 'vat e tremenis ku ha ka. ●192. Ku ha ka : e galleg «de justesse» (da skouer : ku ha ka e tremene an dumporell dre an toull-karr).
- kuallkuall
adj. Rapide.
●(c.900) MSvbr IV f° 12b, main B. nit ir pan boint cualoch, tr. « non puisque quand elles seraient plus rapides (i.e. non qu'elles fussent plus rapides) »
- kuanhudrek
- kub .1
- kub .2
- kubañ .1kubañ .1
voir kubiñ
- kubañ .2
- kubet
- kubigkubig
m. (argot de La Roche-Derrien) Surnom du diable.
●(1885) ARN 23-24. Diable, tr. «Kubik. Ce mot est d'invention assez moderne, et le sens n'en est pas bien précis ; suivant le contexte, il désigne même le père.»
- kubiñ / kubañkubiñ / kubañ
v.
(1) V. tr. d. Dissimuler.
●(1973) AMED 17. o klask kube e vurnez. ●(1974) THBI 176. Gwez bras a hanter-gub ar c'hastel dilezet. ●217. Ar vamm ne gube ket he vlijadur nezi. ●(1978) MOFO 111. kuba ar pec'hed.
(2) V. intr. Dissimuler.
●(1974) THBI 165. Touez ar geot oa et da gube-gis eul logodenn. ●200. Jos a dec'h buan en ti-forn da gubi. ●(1978) MOFO 37. Ar martoloded all ia en eur guba d'ar vagajin.
- KuburienKuburien
n. de l. Cuburien (Saint-Martin-des-Champs).
●(1575) M (après le mot fin f. 71 v°). An leffr man á voe composet en bloaz 1519 / Gant Mæstre IEHAN an Archer Coz, a Parhos / Ploegonuen. Hac á voe Imprimet, E, S, Frances / CVBVRIEN, En bloaz M,ccccc,Lxxv.
●(1904) SKRS i 136. e Kuburien, tost da Vontroulez. ●(1926) FHAB Mae/168. manati sant Fransez Kuburien, e parrez sant Martin Montroulez. ●169. e kaver eur gwel eus maner Pennele, harp e Kuburien.
- kuch .1kuch .1
adj.
●(1938) WDAP 2/104. beradouigou c’houezenn a zeue da c’hlizenna war e dal kuch a-us d’e ziouabrant.
- kuch .2kuch .2
m. –où
(1) Houppe, huppe.
●(1727) HB 610. Gant bleo he fenn pe gant he c'huchou.
●(1876) TDE.BF 382a. Kuch, kuchou, s. m., tr. «Toupet.»
●(1909) BROU 220. (Eusa) Huppe, houppe, tr. «Kuch.»
(2) Barbiche.
●(1890) MOA 137a. Barbiche, tr. «Kuchik, m.»
(3) (ornithologie) C'hwedez-kuch : alouette huppée.
●(1909) ADBr xxv 220. Au Cap on dit : Fédé kuch, alouette huppée.
- kuchennkuchenn
f. –où
I.
(1) Touffe (de cheveux).
●(1732) GReg 930b. Touffe de cheveux, tr. «cuchenn bléau. p. cuchennou bléau.»
●(1876) TDE.BF 382b. Kuchenn, s. f., tr. «Tas, touffe, mèche de cheveux.»
(2) Petit écheveau, reste d'écheveau.
●(1732) GReg 315b. Petit écheveau de fil, ou reste d'un écheveau, tr. «Cuchenn. p. cuchennou. cuchenn neud.»
(3) Quantité plus ou moins grande de qqc.
●(1869) HTC 36. o velet oa eat adarre kement cuchen ed a ioa en ti. ●(1877) EKG I 50. e kavign frankiz da astenn eur guchenn golo. ●58. eur guchenn batatez poazet enn dour. ●(1878) EKG II 308. ar guchenn diez.
●(1905) KANngalon Du 549. Setu ama eur guchennik keleier. ●(1911) BUAZperrot 877. eur guchen geuneud. ●(1932) FHAB Mae 186. Gand ar guchenn fa-Brezil.
(4) Petit groupe (de personnes).
●(1877) EKG I 185. Eur guchenn soudarded. ●(1878) EKG II 1. eur guchenn vad ac'hanomp. ●(1894) BUZmornik 131. eur guchenn venac'h da zevel a nevez kouent Menez-Kasin.
(5) Ar guchenn : les quelques.
●(1872) GAM 54. N'ho doe ket a boan o reiza ar guchen ribitail en em ruzet er vro.
(6) Kuchenn avel : coup de vent.
●(1979) VSDZ 152. (Douarnenez) pa vie bet ur guchenn avel, tr. (p. 314) «quand il y avait un coup de vent.»
(7) Poupée de lin, de chanvre.
●(1732) GReg 744b. Poupée, portion préparée de lin, ou de chanvre, suffisante pour une quenoüillée, tr. «cuchenn lin, ou, canab. p. cuchennou»
(8) Kuchenn vara : miche de pain.
●(1922) EMAR 37. Da glask ar guchenn vara / Aozet gant an ed kenta.
II. absol.
(1) Klevout ur guchenn : entendre son fait.
●(1935) ALMA 163. Gortoz, bremaik e klevo eur guchenn ganen-me !
(2) Tapout ur guchenn : se faire battre.
●(1924) NFLO. battre. il a été battu, tr. «tapet en deus eur guchenn.»
(3) Ur guchenn : certaines personnes, certains.
●(1912) KANNgwital 114/132. Perak ne c'helfe an oll ober evel ma ra eur guchen ? ●(1916) KANNgwital 164/131. redet e goal gompagnuneziou evel ma ra eur guchen.
- kuchennadkuchennad
f. –où
(1) Mèche (de cheveux).
●(18--) GBI II 72. Dal ur guchennad ma bleo-melenn, tr. «Prends une mèche de mes cheveux blonds.»
●(1903) MBJJ 91. eur guchennad vleo a disken 'hed o ividik.
(2) Ur guchennad : quelques.
●(1929) FHAB Gwengolo 341. rannet em eus va arc'hant etre eur guchennad peorien a zo breman o c'hoarzin d'in.
(3) Nombre plus ou moins grand.
●(1931) VALL 45b. Attroupement, tr. «kuchennad (-tud) f.» ●497b. Nombre grand, tr. «kuchennad f.»
(3) Kuchennad avel : coup de vent.
●(1979) VSDZ 64. (Douarnenez) Ha vies bet tapet gant ur guchennad avel, un taol-amzer, tr. (p. 228) «Si tu prenais un coup de vent, ou un coup de tabac.»
- kuchennek
- kuchenniñ
- kuchoùkuchoù
pl. (?) Mottes de terre avec herbe sur talus (?).
●(1975) UVUD 26. (Plougerne) Kichou, tañwalc'h vehe deñvet ie. Neuhe e vehe great kaiou nevez, e vehe berniou kichou e kichen an tiez. Eur sakre bern tañwalc'h vehe ie. ●81. Kempenn ar c'haiou 'm eus great – ober kaiou nevez var ar c'haiou koz. Trañichat aneho. 'Trañiches ar c'haiou koz. Tennes toud ar c'hichou dac'houto a tollar douar varno dac'houde, douara aneho ag ada lann varno. ●82. Eun trañich bras, eun trañich da denna kichou. ●83-84. Bep pevar bloaz e trouc'hes da geuneud. (…) Ma loskes aneho da veha re ir, da gichou deue da veha losk. Forset eo : pa vehe avel, eur c'haiad keuneud mad, an avel a groge en-enna. (…) Lod a loskent ket aneho nemet tri bloaz, ag e pade pelloc'h da gae ganet, ablamor ar c'hichou ne vehent ket bet ojet tamm ebet kachumant. Ar c'hichou a jome startoc'h. ●87. eur bern mad a gichou pehe.
- kuchurell
- kudaouetkudaouet
adj.
I. (en plt d'un fruit)
(1) Desséché, ridé.
●(1927) GERI.Ern 313. koedeuet, tr. «(fruit) desséché, ridé.» ●(1980) Lettre de M. Herrieu. ur frehenn koudeuet : fruit devenu dur comme du bois dans le grenier.
(2) Blet.
●(1982) PBLS 115. (Sant-Servez-Kallag) kudaouet, tr. «(trop) mûr, blet.»
(3) Mûri.
●(1931) VALL 487a. muri, tr. «kudaouet.»
(4) Mitonné.
●(1931) VALL 471b. Mitonné, tr. «kudaouet.»
II. sens fig. (Conscience) endurcie.
●(19--) KMDR 288. Haval é genein é ma koudeuet mat kousians er Fransizion.
- kudaouiñkudaouiñ
v. int.
(1) Mûrir, devenir sec.
●(1907) VBFV.bf 43a. koudeuein, v. n., tr. «mûrir, devenir sec (parl. des noix, des châtaignes.» ●(1927) GERI.Ern 313. koudeuein, tr. «Murir, devenir sec (parl. des noix, etc.).»
(2) Mûrir.
●(1931) VALL 487a. murir, tr. «kudaoui.» ●(1982) PBLS 638. (Sant-Servez-Kallag) kudaouiñ, tr. «(mettre à) mûrir (des pommes…).»
(3) (cuisine) Mitonner.
●(1931) VALL 471b. Mitonner, tr. «kudaoui T[régor].»
- kudek
- kudennkudenn
f. –où
I.
(1) Écheveau.
●(1659) SCger 47a. echeueau, tr. «cuden.» ●140a. cuden neut, tr. «echeueau de fil.» ●(1732) GReg 315b. Écheveau, fil replié en plusieurs tours, tr. «cudenn. p. cudennou. cudenn neud.»
●(1888) SBI II 34. Me allumo ma boujienn, / A neo out-hi ma c'hudenn tr. «J'allumerai ma bougie (de résine), / Je filerai à sa clarté mon écheveau.»
●(1905) FHAB Gouere/Eost 126. Gant an traonwil neuze ez a da ober kudennou. ●(1909) TOJA 1. diou guden c'hloan. ●(1925) BILZ 135. na kudenn neud, na bechenn amann.
(2) Groupe.
●(1914) LSAV 118. Ar guden-dud a oa dastumet.
(3) Question, problème.
●(1878) EKG II 114-115. kudennou diez da zibuna, ha ne c'helli ho dibuna nemed pa vezi var al leac'h. ●(1883) MIL 280. Chans vad d'an hini a glasko dibuna ar guden-ze var va lerc'h. ●(1894) BUZmornik 350. pa veze eur gudenn bennag da zirouestla etre ann dud fidel hag hi [ann dud a iliz].
●(1908) FHAB Gwengolo 287. Er Marok ne ket prest ar gudenn da ziluya. ●(1909) KTLR 156. Tonerde, nonde, daonet ! Setu aze kudennou ! ●(1911) BUAZperrot 143. Divezatoc'h ar pab Aleksandr II, her c'hasas d'ar Franz da zibunan kudennou dem-henvel. ●(1924) FHAB Meurzh 98. Penaoz difuilha eun hevelep kudenn ? ●(1944) VKST Meurzh 68. kudenn an doare-beva, kudenn ar peoc'h etre ar poblou. ●(1969) BAHE 61/54. kudenn an arallekaat.
(5) Leizh ar gudenn : complètement, des pieds à la tête.
●(1884) LZBt Meurzh 59. Me zo katolik leiz ar guden.
(6) Restiñ ur gudenn : embrouiller la situation. Cf. rouestlañ.
●(1872) GAM 28. a forz da resti ar guden, oc'h eat en ti-kear adarre. ●80. n'euz ket izomm da veza pell evid resti eur guden. Pelloc'h e vezeur oc'h he diresti.
(7) (dans un pardon) Couple.
●(1931) VALL 162b. (un) couple, (…) pour les pardons, «kudenn f.»
II.
(1) Dibunañ e gudenn : donner son récit.
●(1889) ISV 361 (L) G. Morvan. Mar kirit va lezel da zibuna va c'huden, e vouesot penauz e zeaz ar stal.
●(1903) MBJJ 321 (T) L. le Clerc. An Au. Hwerou, daoust d'ean da vean skwiz a gorf, na skwiz ket o kontan d'imp an treo iskiz an euz gwelet en e veaj. N'eo ket peurdibunet gantan e guden pa deu ar c'houlz da zevel euz taul. ●(1910) MAKE 1 E. Crocq. Emoc'h o selaou ? Mad, neuze e stagan da zihuna (lire : da zibuna) ma c'huden. ●(1935) ANTO XII (T) E. ar Moal. Met kaout a reer (...) pennadou istor, aman, a-hont, dre ma tibun ar gudenn, hag a ra gantan eul levr skouerius-tre. ●(1935) ANTO XIX H. Tréhiou. ...e tibun ken brao e gudenn, ma vo heuliet gant dudi ha levenez...
(2) Dibunañ e gudenn : expliquer son affaire.
●(1905) ALLO 50 (L) Y.-V. Perrot. Mes, ha red eo e tibunfenn / Dioc'htu dirazoc'h penn da benn / Va c'hudenn ?
(3) Dibunañ e gudenn : se débrouiller.
●(1970) BHAF 259 (T) E. ar Barzhig. Red e oa d'e vab, da-larsañ, dibuna e gudenn e-unan.
(4) Kaout atav an hevelep kudenn da zibunañ : toujours raconter la même chose.
●(1910) FHAB C'hwevrer 34 (L) K. ar Prat. N'o deus nemet er (lenn : ar) memes kuden da zibuna, hag atao ar memes hini.
(5) Dibunañ kudenn(où) : démêler qque chose de compliqué.
●(1878) EKG II 114-115 (L) L. Inisan. Setu a-ze, Ian Pennors, kudennou diez da zibuna, ha na c'helli ho dibuna nemed pa vezi var al leac'h.
●(1929) FHAB C'hwevrer 63 (L) Y.-V. Perrot. Diouz ma ouezi dibuna ar gudenn-ze eo e welimp petra 'c'helli da ober diwezatoc'h. ●(1935) ANTO 74 (T) *Paotr Juluen. Kaset hor bo hon erv da benn ha dibunet reiz-mat hor c'hudenn, daoust d'ezi da veza eun tammig luziet. ●75. Evel m'en doa lavaret an Tad Priol, a-benn an noz ez oa dibunet ganimp penn-da-benn hor c'hudenn. (+80).
(6) Koll ar poell eus e gudenn : être dérouté.
●(1878) SVE 638. Koll ar poell eus e gudenn, tr. L.-F. Salvet «Perdre le bout du fil qui retient l'écheveau. (Etre dérouté.)»
(7) Koll penn e kudenn : qui s’est arrêté court en parlant.
●(1931) VALL 165. Qui s'est arrêté court en parlant, tr. F. Vallée «koll penn e gudenn.»
(8) Dibunet eo e gudenn : il est fini, c’est sa fin.
●(1919) FHAB Du 143 *Gweltas. Kollet on ! a lavaras en eur starda d'in ma dorn. Dibunet eo ma c'huden !
(9) Lost ebet d'ar gudenn : voir lost.
- kudennadkudennad
f. –où Bout (de chemin).
●(1914) KZVr 62 - 10/05/14. Kerne a zo c'hoaz eur gudennad vat a hent ac'han.
- kudennekkudennek
adj.
(1) (météorologie) Nuageux, sombre.
●(1732) GReg 653b. Nebuleux, euse, couvert de nuages, tr. «(Van[netois] cudennecq.» ●(1744) L'Arm 361a. Sombre, tr. «Cudennêc.» ●251b. Nébuleux, tr. «Cudênnêc.»
●(1878) BAY 19. kudennek, tr. «Couvert de nuages.»
●(1907) VBFV.bf 44b. kudennek, adj., tr. «(temps) nébuleux, sombre.» ●(1920) MVRO 62/4d. eun heol kudennek. ●(1922) EMAR 14. dremwel kudennek. ●26. An diskar-amzer a goueze / Trist ha kudennek er mene. ●(1937) ALMA 86. an oabl sioul ha kudennek.
(2) (en plt de qqn) Taciturne.
●(1732) GReg 639a. Morne, sombre, pensif, taciturene, tr. «cudennecq.» ●874a. Un esprit sombre, tr. «Van[netois] un deen cudennecq.» ●(1744) L'Arm 375a. Taciturne, tr. «Cudennêc.»
●(1907) VBFV.bf 44b. kudennek, adj., tr. «(homme) taciturne, sournois.»
(3) (en plt d'un discours) Compliqué.
●(1922) FHAB Mae 144. ar geriou kudennek en doa en deiz-ze lavaret.
- kudennerezh
- kudennetkudennet
adj. Étroitement assemblé.
●(1911) BUAZperrot 854. Levenez ha karantez skuilhit war zouar Breiz / Mirit enni kudennet, hor yez koz hag hor Feiz.
- kudenniñkudenniñ
v. intr.
I.
(1) Former un écheveau.
●(1936) BREI 449/1b. an neudenn (…) hag a ya (…) da gudenni war gudenn ar werzid e penn an dantier… ●(1962) EGRH I 48. kudenniñ v., tr. « mettre en écheveaux. »
(2) Boucler.
●(1931) VALL 74b. se former en boucles (cheveux), tr. «kudenni.»
II. sens fig.
(1) Kudenniñ gant ub. : se joindre à qqn.
●(1942) VALLsup 171b. S'unir, se joindre à, tr. «kudenni T[régor] : N'eus nemet pevar pe bemp hag a gudenn ganimp («Breiz»).»
(2) Se promener en amoureux.
●(1925) FHAB C'hwevrer 48. ha setu hen hag o kemer renk etouez ar re all ha da «gudenni», evel ma vez lavaret. ●(1931) VALL 597b. se promener ensemble en parl. des couples amoureux, tr. «kudenniñ T[régor].» ●(1968) BAHE 55/66. Devezh ur pardon, goude ar Gousperoù en em vode ar merc'hed yaouank pe war vur ar vered, pe war gostez an hent dre 'lec'h ma tremene ar «bourmenadenn» : lavaret e veze eus se : kudenniñ, ober al liñs, pe «baleadenn».
- kudonkudon
f. –ed (ornithologie) Pigeon ramier, palombe.
●(1499) Ca 52b. Cudon. g. coulon sauuaige. ●(1633) Nom 40b. Palumbes, palumbus, torquatus : ramier, mansart : vr cudon.
●(1659) SCger 101a. ramier, tr. «cudon p. et.» ●140a. cudon, tr. «ramier.» ●(1732) GReg 723a. Pigeon ramier, tr. «Cudonn. p. cudoñned.» ●781a. Ramier, pigeon sauvage, tr. «Cudonn. p. cudoñned.» ●(1738) GGreg 42. cudonn p. cudoñned, tr. «ramier.» ●(1744) L'Arm 284b. Pigeon (…) Ramier, tr. «Cudon.. nétt.» ●(17--) BMa 34. Cudonnet, clujurÿ, tr. «Des ramiers, des perdrix.»
●(1876) TDE.BF 382b. Kudon, s. f., tr. «Pigeon ramier ; pl. ed.»
●(1907) VBFV.bf 44a. kudon, f. pl. ed, tr. «ramier.»
- kudonigkudonig
f. kudonedigoù (ornithologie) Ramereau, ramerot.
●(1732) GReg 780b. Ramerau, tr. «Cudoñnicg. p. cudoñedigou.»
- kudoùkudoù
pl.
(1) Bassesses.
●(1876) TDE.BF 382b. Kudou, s. pl. m., tr. «Flatterie basses.» ●(1890) MOA 138a. Bassesses, tr. «kudou.»
(2) Façons d’amoureux.
●(1962) EGRH I 48. kudoù pl., tr. « façons d’amoureux (L.G., Tr., Ern.). »
(3) Ober kudoù dirak ub. : faire des courbettes devant qqn.
●(1955) VBRU 180. n'am eus graet kudoù dirak den.
(4) Ober kudoù da ub. : flatter qqn bassement.
●(1900) ATC 3-4. eur wech all e ri kudou d'in. ●(1929) FHAB C'hwevrer (Pajennad Breuriez-Veur ar Brezhoneg 2). oc'h ober kudou d'ar Saozon evel ma reomp-ni d'ar C'hallaoued. ●(1955) VBRU 147-148. Da c'hortoz 'vat nag a gudoù a veze graet dezhi !
- kudurunkudurun
m. –où
(1) Tonnerre
●(c.1500) Cb 54b. Curun alias cudurun. gal. tonairre / fouldre. ●(1633) Nom 222a. Tonitrus, tonitrum ronitru (lire : tonitru), cæli ruina : tonnerre : curun, cudurun.
●(1659) SCger 118b. tonnerre, tr. «cudurun.» ●140a. cudurun, tr. «tonnerre.» ●(1732) GReg 928b. Tonnerre, tr. «B[as] Leon. cudurun.»
●(1876) TDE.BF 382b. Kudurun, s. f., tr. «Tonnerre.»
●(1906) MSTR 7. E kreiz ar c'hudurun. ●31. Ho c'hudurun bepred o krozal var da ben. ●42. E vouez e deus galloud ar c'hudurun, pa groz. ●47. Mouez ar c'hudurunou. ●(1909) BROU 220. (Eusa) Tonnerre, tr. «Kudúrun.» ●(1915) KZVr 125 - 25/07/15. Kudurun, tr. «tonnerre, e lec'h "kurun" e Lok-Ronan, Loeiz ar Floc'h.» ●(1921) PGAZ 90. eun tarz kudurun.
(2) Ober kudurun : tonner.
●(c.1500) Cb 54b. gall. toner. bri. ober cudurun.
(3) Maen-kudurun : météorite.
●(1633) Nom 252a. Ceraunius lapis : pierre de tonnerre : mæn curun, męn cudurun.
- kudurunañ
- kufun-kufun-
voir kafun-
- kuidelkuidel
voir kutuilh
- kuikal
- kuikennkuikenn
s. (argot des tailleurs vannetais) Mauvais travail.
●(1912) KZVr 415 - 10/03/12. Kuiken, tr. «labour fall.»
- kuilhkuilh
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Dodu, potelé.
●(1659) SCger 140a. pautr cuill, tr. «enfant potelé.» ●(1732) GReg 298b. Dodu, uë, gras, potelé, doüillet, tr. «cuilh.» ●331a. Elle a de l'embonpoint, tr. «Cuilh eo. un dailh cuïlh he deus.»
●(1876) TDE.BF 383a. Kuill, tr. «Potelé, grassouillet.»
●(1931) VALL 226b. Dodu, tr. «kuilh.» ●342b. Grassouillet, tr. «kuilh, kuilhik.» ●579a. Potelé, tr. «kuilh.»
(2) Douillet.
●(1659) SCger 45b. douillet, tr. «cuill.»
II. Adv.
(1) Doduement.
●(1913) PRPR 17. fistoulat tavanjerou ar mitizien chodet ruz, kroazellet teo, brec'hiet kuill.
(2) Lart-kuilh : très gras.
●(1876) TDE.BF 439b. eur pez bagad saout lard-kuill evel toaz.
- kuilhaat
- kuilhadkuilhad
= cf. (?) kuzhiad (?).
●(1967) LIMO 03 mars. Merhed ha paotred e oé inou é serrein avaleu-kuilhad. ●Avaleu kuilhad, pommes de garde.
- kuilhañ .1
- kuilhañ / kuilhiñ .2kuilhañ / kuilhiñ .2
v.
I. V. tr. d.
(1) Raccourcir.
●(1732) GReg 9a. Accourcir, resserrer, tr. «Cüilha. pr. et.» ●440a. Froncer, faire des plis avec l'éguille, tr. «cuilha. pr. cuilhet.»
●(1931) VALL 6a. Accourcir resserer, tr. «kuilha.»
(2) (marine) Lover, gléner, rouer.
●(1909) BROU 220. (Eusa) Kúilla, tr. «Se dit d'abord pour : enrouler une corde sur elle-même.» ●(1919) DBFVsup 44b. kuillein, v., tr. «à Gr[oix] lover (une amarre).» ●(1944) GWAL 165/314. (Ar Gelveneg) Kuilhañ a zo dastum al linennoù ouzh o rollañ : «kemer da banter, ha kuilh da linenn». ●(1977) PBDZ 264. (Douarnenez) ar re-se a guilhe dit o sen war o brec'h, tr. «ils te lovaient leur seine sur leur bras.»
(3) (pêche) Ferrer.
●(1944) GWAL 165/314. (Ar Gelveneg) A-wechoù e talv kement ha klaviñ ar pesked : «'mañ kuilhet ganin !»
II. V. intr.
(1) Kuilhañ war-dro ub. : entourer qqn.
●(1866) FHB 61/67b. pa zea d'an oferen e teue oll vugale ar bourg da guilla var he dro.
(2) Se rider, se ratatiner.
●(1919) DBFVsup 44b. kuillein, v., tr. «se rider, se ratatiner.»
III. V. pron. réfl. (en plt d'un serpent, d'une corde, etc.) En em guilhañ : se lover.
●(1972) SKVT I 43. Hag evel ur sarpant, eeun-hag-eeun, ez en em guilhe en he bern.
- kuilhded
- kuilhder
- kuilhiñkuilhiñ
voir kuilhañ
- kuinkuin
- kuirasennkuirasenn
f. –où Cuirasse.
●(1633) Nom 111b. Conlobium scorteum : cuirace : cuiraçen. ●182b. Thorax ferreus, thorax æneus : harnois, cuirasse : harnès, cuiraçen.
- kuitkuit
adj.
I. Adj.
(1) Quitte.
●(1499) Ca 53a. Cuyt. g. quitte. ●(1575) M 3183. Eno cuyt franc dianc à pep ancquen, tr. «Là affranchi, libre, dégagé de toute peine.»
●(17--) EN 2787. a huy sons bean quid, dre ma och discrouged, tr. «vous pensez être quitte parce que vous êtes dépendu.»
(2) Kuit diouzh : exempt de.
●(14--) N 632. Diouz gloutoni deffri maz vizi cuit, tr. «Sois tout à fait exempt de gloutonnerie.»
(3) Bezañ kuit da =
●(1878) EKG II 298. hag e veze kuit da ranna gand ar re-all.
(4) [au superl.] Kuitañ (tra) d'ober : le plus expédient.
●(1902) PIGO I 195. an den-man (...) a laraz d'ê o-daou penôz 'kwitan tra o devoa d'ober oa dont gantan. ●(1908) PIGO II 132. Kwitan mad 'teus d'ober eo mont da gaout jandarmed Lannuon. ●162. Kwitan 'n evoa d'ober oa tec'hel. ●(1909) TOJA 26. Kwitan 'teus d'ober eo hadkas anean d'ar bourk ? ●(1935) BREI 390/3c. N'eus forz, kuitan 'n eus d'ober eo (...).
(5) [après un v.] =
●(1790) MG 305. n'en dai quet requis gortoz ma vou hum gorrigét quit ur hroaidur. ●347. eit dallein qùitt er-ré e vihue hemb Religion. ●(17--) TE 5. hi e achihuas hum goll qùit. ●11. eit mirèt ne vezai bet collét qùit er béd. ●241-242. ur vuhé quen dirollét e allumas qùit é golèr inemp dehai. ●266. Doué eit duein qùit malice é enemis. ●355. cavét en tu de goutantein qùitt hé vangeance.
●(1952) LLMM 32-33/131. (Douarnenez) Hennezh zo o tebriñ kuit penn ar yar : saozneg, he is eating off the head of the hen.
(6) Bezañ kuit ha par : être quitte.
●(1939) MGGD 78. Kuit ha par omp, eta, ha goulenn a ran ouzoc'h aotre da vont da gaout va zad.
(7) (argot d'Elliant) =
●(1984) BRLI I 139. kuit, ou : huit (onomatopée du chant des oiseaux) négation ; ex : hiu vo kuit kailh : aujourd'hui il n'y aura pas d'argent (en paiement).
(8) Épith. (droit) Douar-kuit : franc-alleu.
●(1732) GReg 17b. Terre affranchie, tr. «Douar quyt.» ●29a. Franc-aleu, terre qui ne doit aucune charge ni redevance, ni droits Seigneuriaux, mais qui est seulement sujet à la Juridiction, tr. «Doüar quyt.»
II. Prép.
(1) Sans.
●(1969) BAHE 62/53. e tebras Jakez e soub mitonet kuit ur ger...
(2) Kuit a + subst. : pas de.
●(1908) PIGO II 56. Kwit a drouz, eme heman. ●123. Kwit a zigareou !
(3) Kuit a + subst. : sans.
●(1907) AVKA 97. Mar vije an den-ma ur profet, e c'houfe, kuit a var, deus ar vaouez-ma ha piou eo ha petra a dalve. ●112. Kuit a var, e pegfet ouzin ar c'hrenn-lavar. ●310. deus ar memez danvez ha kuit a wri. ●(1942) DHKN 100. Breman éh a er chaochér bet en nor, kuit a bont.
(4) Kuit a + v. : sans.
●(1907) AVKA 125. kuit a gonta na plac'had na bugale. ●260. kuit a gemer eoul.
III. Adv.
(1) Gratuitement.
●(1868) GBI I 188. M'am zremenes, ma zremen kouit, tr. «si tu me passes, passe-moi gratis.»
- kuit-ha-kuitkuit-ha-kuit
adj. Quitte à quitte.
●(c.1718) CHal.ms iii. tout Compté, et tout rabattu nous sommes quittes, tr. «ni a so quitt' ha quitt', goude er c'hont' groeit.» ●(1732) GReg 774a. Quite à quite, qui ne se doivent plus rien, tr. «Quyt-ha-quyt.»
●(1872) ROU 98b. Nous voilà quitte à quitte tr. «setu ni kuit ha kuit.»