Devri

Recherche 'le...' : 630 mots trouvés

Page 1 : de le-1 (1) à lec_hidus (50) :
  • le .1
    le .1

    m. –ioù, –où

    I.

    (1) Serment.

    (1499) Ca 122a. Le. g. iurement. serement. ●(1612) Cnf 28b. né accomplis quet è . ●(1633) Nom 186b. Sacramentum, sacramentum militare, solenne sacramentum : le serment : an .

    (1659) SCger 71a. iurement, tr. «le p. eou.» ●110a. serment, tr. «le, p. leou.» ●156a. le, tr. «iurement.» ●(1732) GReg 861b. Serment, affirmation par laquelle on prend Dieu à témoin ; jurement, promesse solennelle, d'observer quelque chose, tr. «. p. lèou

    (1911) BUAZperrot 83. an tri le a zentidigez.

    (2) Blasphème.

    (18--) GBI II 24. Offansi Doue dre he leïo, tr. «Et offensa Dieu par ses blasphèmes.»

    (3) Dre le : par serment.

    (1911) BUAZperrot 627. Per Klaver a en em roas dre le da ober vad da gorfou ha da eneou an dud keiz-ze.

    (4) Dre va le : par mon serment.

    (1647) Am.ms 563. Gronç dreuale deiz ar preiz ny reizo., tr. « Résolument, par mon serment, nous arrangerons le jour du butin »

    (5) Ober (al, ul) le da : faire le serment de.

    (1659) SCger 71a. iurer, tr. «ober vn le.» ●(1732) GReg 861b. Faire serment, tr. «Ober lè

    (1911) BUAZperrot 83. an Dasprenerien a rea al le da rei o danvez. ●147. a reas al le da vont d'ar brezel. ●604. D'he femp bloaz e reas le da viret bepred he gwerc'hded.

    (6) Touiñ war e le : affirmer sous serment, jurer sur sa foi.

    (1911) BUAZperrot 603. Hag e touas var e le e talc'hje mat d'e c'her.

    (7) Touiñ dre al le : affirmer sous serment, jurer par sa foi.

    (1633) Nom 191b. Sacramentum dicere, sacramento teneri, iurare in verba, dare iusiurandum : faire serment : ober an sermant, touet an feiz dre'n lè.

    (18--) SBI I 212. Ho poa d'in-me assuret ha touet dre ho le, tr. «Vous m'aviez donné assurance et juré votre serment.»

    (8) Touiñ e le =

    (1907) AVKA 82. Na doufet ket o le, med mirout a refet ar leo touet dirak Doue.

    (9) Terriñ e le : se parjurer.

    (1732) GReg 694b. Parjure, celui qui se parjure, tr. «Nep a dorr e le.» ●Se parjurer, faire un parjure, tr. «terri e le.» ●861b. Fausser son serment, tr. «Terri e le

    (1846) DGG 142. Parjuri a rer c'hoas o terri ul lê.

    (10) Mirout ul le : observer un serment.

    (1732) GReg 861b. Garder son serment, tr. «Miret e le

    (1847) FVR 136. Evit ar veleien a reaz al Le dre eunn drouk-c'hoant bennak, ar re-ze her miraz hogoz holl.

    (1907) AVKA 82. Na doufet ket o le, med mirout a refet ar leo touet dirak Doue.

    (11) Lakaat ub. war e le =

    (1846) DGG 142. pa douomp dirac justiç pe dirac tud pere o deus guir d'hon lacaat war hon lê.

    II. (religion) Ober e leoù : faire ses vœux.

    (1911) BUAZperrot 115. Hi he unan a reas he leou da genta.

  • le .3
    le .3

    voir lo .2

  • le .4
    le .4

    voir lenn .4

  • le / -le .2
    le / -le .2

     

    (1) M. –ioù, -où Lieu.

    (1752) PEll 522. Je lis en quelques anciens livres Le pour Lec’h, & Leou pour Lec’hiou.

    (1854) MMM 134. Tud fidel a yea e foull d’an oll leïou e pere e ouiet e vige an den santel.

    (2) Suffixe pour former des noms de lieux : cf. marc’hadle, peurle.

  • le-faos
    le-faos

    m. leoù-faos Faux serment.

    (1659) SCger 88b. pariure, tr. «le faos

    (1824) BAM 23. ar gueyer, al leou-faus ha mil pec'het-all. ●77. Al le faus, eme Sant Thomas, a so ur gaou assuret gant ul le-douet.

  • lead
    lead

    m. –où Veau sevré.

    (1931) VALL 773b. Veau sevré, allant à la pâture, tr. «lead pl. eu V[annetais].»

  • leal
    leal

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Loyal, fidèle.

    (1499) Ca 83a. Feal vide in leal. ●122a. Leal. g. loyal ou feal. l. fidus / a / um. ●(c.1500) Cb 85b. [fizyaff] Jtem hic et hec fiducialis et hoc / le. ga. fiable. b. leal. ●Jtem fiduciarius / a / um. ga. feaulx. b. leal. ●Jtem fidus / a / um. galli. feaulx / ou leaulx. b. leal. ●(1530) Pm 37. Han barr palm da leal salut, tr. «Et (portant) la branche de palmier comme loyal salut.» ●136. Vnuan ha leal eual ha quent, tr. «Égaux et loyaux comme avant.» ●(1580) G 443. Delchet justice leal etre ho bugale, tr. «Tenez une justice loyale entre vos enfants.»

    (1659) SCger 57a. fidelle, tr. «leal.» ●(1732) GReg 581b. Loial, ale, qui est selon les loix, tr. «Leal.» ●Marchandise loïale, tr. «Marc'hadourez leal.» ●(1752) PEll 520. Leal, Loyal, juste, équitable, sincere.

    (1878) EKG II 147. bro an dud leal.

    (2) Juste.

    (1838) OVD 160. A dra-sur, en desir-zé, hag é vehé-ean léal, e vehé neoah contrel d'er garanté.

    II. Adv.

    (1) Loyalement, fidèlement.

    (1856) GRD 258. hum aqùittein leal a me ol devérieu.

    (2) Juste, précisément.

    (1860) BAL 173. a leal d'ar mare-ze ez eas dilavar.

    (3) Juste, normal.

    (1877) BSA 39. Leal oa e vije tad ha mam ag glana euz an oll grouadurien, scueriou euz an oll vertuziou.

    (4) E-leal : vraiment, assurément.

    (1738) GGreg 168. Voir ; vraîment voir, tr. «ê leal ya.»

  • lealded
    lealded

    f.

    (1) Loyauté, fidélité.

    (1499) Ca 122a. [leal] Jtem hec fidelitas / tis. g. loyaulte. b. lealtet.

    (1659) SCger 57a. fidelité, tr. «lealdet.» ●(1732) GReg 32b. Quand on retire une terre, il faut compenser les amelioremens utiles et necessaires qu'y avoit fait le possesseur de bonne foi, tr. «Pa acquytér un doüar e renqér derc'hel cound eus ar güéllahennou mad ha red da ober, d'an hiny èr poçzedè aberz vad hac ê lealded diaguent.» ●308b. Droiture, probité, équité, tr. «lealded.» ●581b. Loiauté, tr. «Lealded.» ●790a. Rectitude, droiture, integrité, tr. «Van[netois] lealded

    (1847) MDM 364. gant ma her graio gant lealded hag ep kasouni. ●371. gread evel-se gand ar brasa lealded. ●(1878) EKG II 248. Da doui lealded. ●(1879) GDI 198. En drompereah e zou er péh e zou contrellan d'er franquis ha d'el léaldèd.

    (1907) AVKA 69. ma barn a zo herve ar lealdet. ●(1911) BUAZperrot 137. Al lealdet a zao ar boblou hag an dislealded o diskar. ●(1914) FHAB Mae 140. eun dever eo disenti ouz lezennou a ya eneb al lealded.

    (2) Confiance.

    (c.1500) Cb 85b. [fizyaff] Jtem hec confidentia / e. gal. confiance. b. lealtet.

  • lealentez
    lealentez

    f. Loyauté, fidélité.

    (c.1500) Cb 85b. [fizyaff] ga. fiablete / ou leaulte. b. lealentez. ●Jtem fiduciatim aduerbium. gall. affieblament. bri. dre lealentez.

    (1732) GReg 581b. Loiauté, tr. «lealéntez.» ●790a. Rectitude, droiture, integrité, tr. «lealéntez

  • leañ
    leañ

    v. tr. d. Jurer.

    (1732) GReg 861b. Prêter le serment de fidelité, tr. «(On a dit : leaff fealded. pr. leët

    ►absol.

    (1575) M 67. euelse à leaff, tr. «je le jure ainsi.» ●339. euelse à leomp, tr. «ainsi nous le jurons.» ●551. drez leaff, tr. «je le jure.» ●579. dr'ez lëys, tr. «comme je l'ai juré.» ●2443. euelse à léaff, tr. «je le jure ainsi.» ●2055. pan lean, tr. «comme je le jure.»

  • lean
    lean

    m. –ed (religion) Religieux, moine.

    (1732) GReg 631b. Moine, Religieux solitaire, Religieux rentez, tr. «ãls. lean. p. leaned

    (1911) BUAZperrot 82. Diazezour Urz Leaned I. V. a Drugarez.

  • leandi
    leandi

    m. –où Couvent de religieuses.

    (1499) Ca 122b. Leanty et manachty tout vng ibi vide.

    (1732) GReg 185b. Communauté de Religieuses, tr. «Leandy. p. leandyou.» ●634a. Monastère de filles, tr. «Leandy. p. leandyou

    (1904) BSAB 23. Goude ar burzud-ze, sant Anton a beurachuaz da welet leandio ar vro ma oa rener warni. ●(1911) BUAZperrot 100. Jildas a zavas meur a leandi.

  • leanegan
    leanegan

    m. –ed (entomologie) Mante religieuse.

    (1989) DCFB vi 2205a. Mante (f.) insecte, tr. «Leanegan (m.).»

  • leanez
    leanez

    f. –ed, –i (religion)

    (1) Sœur.

    (14--) N 9. Dre mazoa leanes en opres / gant estren, tr. «Parce qu'elle était religieuse, victime d'un étranger.» ●152-153. rac ma ael guenn am quelenn scler / Monet breman da leanes, tr. «car mon bon ange me conseille clairement / de me faire religieuse.» ●(1499) Ca 122b. Leanes. g. nonnain. ●(1633) Nom 115b. Plaga : le voile des nonnains : gouel an leaneset. ●282a. Virgo vestalis, vel sacra : vne Beguine, vne Nonnain : vr Beguines, deuodes, Leanes.

    (1659) SCger 156a. Leanes, tr. «Religieuse.» ●(1732) GReg 798b. Religieuse, tr. «Lèanès. p. leanesed.» ●(17--) EN 699-702. Ho ! Ho ! Teodosia, leanes difroqued, tr. «Ho ! ho ! Théodosia, religeuse défroquée.»

    (1821) SST 204. ur Leanès santel. ●(1849) LLB 1009. Èl leanezi iouank p'en dant d'hober ou ro. ●(1878) EKG II 234. he c'hoar a zo leanez.

    (1911) SKRS II 14. leanezed eur gouent.

    (2) Leanez-wenn =

    (1869) FHB 207/404a. eat ma vezo Barbaik da leanez, da leanez venn, pe c'hriz, pe zu.

    (1929) FHAB C'hwevrer 43. Eul leanez wenn - o ! ne'z an ket da lavaret traou eus al leanezed gwenn a ra kement a vad en hor bro.

    (3) Leanez-c'hriz =

    (1869) FHB 207/404a. eat ma vezo Barbaik da leanez, da leanez venn, pe c'hriz, pe zu.

    (1920) LZBl Gouere 339. E penn an ti-ze e lakaïn leanezed-c'hriz.

    (4) Leanez-du =

    (1869) FHB 207/404a. eat ma vezo Barbaik da leanez, da leanez venn, pe c'hriz, pe zu.

    (5) Mamm-leanez =

    (1868) KMM 73. e lavaras d'ar vam-leanez : (…).

    (6) Mont da leanez : prendre le voile.

    (1857) CBF 59. Me a fell d'in mont da leanez, tr. «Je veux me faire religieuse.»

    (1911) BUAZperrot 453. goulenn diouz he fried aotre da vont da leanez.

    (7) Leanez an ti : femme chargée de dire les prières.

    (1849) LLB 219-220. El leanez ag en ti e zisk er vugalé, / E len Buhé er Sent hag e gan gloer de Zoué.

  • leaniñ
    leaniñ

    v. (religion)

    (1) V. tr. d. Faire moine.

    (1939) KOLM 50. el léan Malruv (…) léannet é Bangor.

    (2) V. pron. réfl. En em leaniñ : se faire moine.

    (1939) KOLM 41-42. en dud (…) taolet d'en em-léañnein én é lanneu.

  • leat
    leat

    v. tr. d. Lécher.

    (1499) Ca 122b. Leat et lipat tout vng. ibi vide.

    (1732) GReg 566b. Lecher, netteïer avec la langue, tr. «leat. pr. leët

    (1876) TDE.BF 394a. Leat, v. a. (anc.), tr. «Lécher.»

  • leaz
    leaz

    s. =

    (1867) BUE 103. pe e teuaz c'hoant d'ehan da ober eul leaz d'eur mignon, pe e krogaz aon enn-han ne vije bet goufet e touge ar benvek-se a binijen.

  • lebin
    lebin

    m. –ed (ichtyonymie) Bar.

    (1907) VBFV.bf 46b. lebin, m. pl. ed, tr. «bar (poisson).»

  • lec'h .1
    lec'h .1

    m. & conj. –ioù

    I.

    A.

    (1) Lieu, endroit.

    (1464) Cms (d’après GMB 357). diren alech deguile. a lech arall. ●(1499) Ca 6a. Alech arall. g. daultre lieu. ●24a-b. g. le lieu ou len tue les bestes. b. an lech maz lazer an milet. ●64a. Diren a lech deguile. g. amener dung lieu a laultre. ●77b. En vn lech pennac. g. en aulcun lieu. ●122b. Lech. g. lieu. ●(1575) M 2063. lechiou peur dilaouen, tr. «lieux tout à fait désolés.» ●(1612) Cnf 43a. Terriff pé lesquiff lechyou ves à Ilysou, so pechet maruel.

    (1659) SCger 73b. lieu, tr. «lec’h p. iou.» ●156a. lec’h p. lec’hiou, tr. «lieu.» ●(c.1680) NG 330-332. Vr steren guen ha scler / Ou hassas bet el leh / Ma houe gannet hun Saluer. ●(1732) GReg 574a. Lieu, espace qui contient quelque corps, tr. «(Leon : Leac’h. p. leac’hiou.) Ailleurs : lec’h. p. lec’hyou

    (1821) SST v. instrugein er boble ér lehieu me hum gaveint. ●102. En tri leh. ●(1849) LLB 40. leh kaëran ag en doar. ●454. el lehieu ihuel.

    (2) Local.

    (1900) KEBR 15. Eul leac’h tenval, tr. « Un local ténébreux (sombre) » ●Al leac’hiou tenval, tr. « Les locaux ténébreux (sombres) ».

    (3) Lieu, raison, motif.

    (1575) M 422. Lech mat á queff pep guis, euyt he dysprisaff, tr. «Trouve bonne raison, de toute manière, pour le mépriser.» ●445-446. Lech az ve da goelaff, gantaff an quentaff pas, tr. «Tu aurais lieu de pleurer avec lui tout d’abord.»

    (1790) MG 80. Me gavou léh, me zud vat, d’hou tésquein d’adorein Doué, pep unan revé é stad , à-celfin ma rehait er péh e ordrén deoh ér guettan gourhæmèn.

    (1852) MML 1. ha se gant lec’h. ●7. Na eoqet hep lec’h e teu servijourien Mari da rein de-hi an hano dous a vam.

    (1914) FHAB Gouere 196. ha setu eno dioc’htu eul lêc’h a drouz. ●(1915) KANNlandunvez 49/341. Leac’h zo, ep mar, da gaout truez ouz ar re o deuz kollet ho zud er vrezel. ●(1922) EOVD 146. a pe n’hou pou ket léh erbet d’imurein. ●(1929) FHAB Février 1924 - texte parfois différent)">LAPK 67. Lavaret a rear e vo graet enor vras d’an aotrou Laouig, ha lec’h a zo.

    (4) War al lec’h : sur les lieux.

    (1732) GReg 574b. J’étois sur les lieux, tr. «Me a yoa var al leac’h

    (5) Lakaat e lec’h e : marquer, laisser son empreinte, s’imprimer.

    (1941) DIHU 357/235. ni e zo deulinet ar er gué diblén-sé, ou hlor rust é lakat ou léh én hor glineu.

    (6) A lec’h izel : de basse extraction, de condition modeste.

    (c.1500) Cb 56b. homme qui vient de petit tropeau et de petit lingnaige. b. den a lech yss[e]l.

    B. Suffixe pour former des noms de lieux : cf. marc’hadlec’h.

    C.

    (1) Derc’hel lec’h ub. : remplacer, représenter qqn, officier à sa place.

    (1790) MG 152. En escob, péhani e zalh léh en Eutru-Doué én hur hevir.

    (1856) GRD 226. er bélêg e zalh léh en Eutru Doué. ●(1868) FHB 199/337a. evit ar re a zalc’he leac’h dezhan var an douar.

    (1915) HBPR 58. An aotrou Le Roux, kure Lambezellec, a ia da Sizun da zerc’hel leac’h an aotrou Floc’h. ●223. Eur beleg touer, (...) a ieaz da zerc’hel leac’h beleien fall. ●(1929) MANO 73. Gwella ma c’hellas e talc’has lec’h ar person. ●(1934) PONT 65. He zaou hanter-vreur a zalc’he e leac’h evit labourat.

    (2) Derc’hel lec’h da ub. : remplacer, représenter qqn, officier à sa place.

    (1867) FHB 138/266b. d’an hini a zalc’h leac’h dezhan var an douar. ●(1868) FHB 199/337a. evit ar re a zalc’he leac’h dezhan var an douar. ●(1869) LZBt Gouere 230. da gémer eunn all da derc’hel lec’h d’ezha.

    (1909) NOAR 20. Ha piou a deuio da zerc’hel leac’h d’ezi morse ? ●(1929) MANO 73. Gwella ma c’hellas e talc’has lec’h ar person.

    (3) Ober e lec’h ub. : remplacer, représenter qqn, officier à sa place.

    (1877) EKG i 5. ar mear eo a ra e leac’h hag en hano ar c’houarnamant. ●7. ma ne c’hellont ket tizout hon Tad Santel ar Pab, e skoint var an eskibien (...) a ra en he leac’h, dre bevar c’horn ar bed.

    (4) A wall lec’h : d’un endroit, lieu de mauvaise réputation.

    (1861) BSJ 100. Er péh e larér open e za a hoal léh.

    (5) E lec’h da : en position, à même de.

    (c.1802-1825) APS 112. Hou lacat é léh d’obér vad, e zou gober pligeadur deoh.

    (6) Ober lec’h : donner une excuse.

    (1908) FHAB Gwengolo 276. rost seac’h eun tammik, ar pez a ra leac’h da lonka gwin, jistr, bir ha limonad.

    (7) Reiñ lec’h : donner une excuse.

    (1863) GOM 175. da antreteni ar scanvadurez ha da rei lec’h hac occasion da dentationou an droug-spered.

    (8) Bout e lec’h da : être à même de.

    (1904) DBFV 145b. él léh de, tr. «(je suis) en état, à même de (payer).» ●(1905) LZBg Gwengolo 211. aveit bout guel é lèh de laret é bedenneu.

    (9) E pe lec’h : en quel lieu, endroit.

    (1905) IVLD 111. Guelet a rer eaz e pe leac’h eo bet an torr. ●(1907) PERS 66. e peleac’h ez oa manket ar mouller leoriou. ●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 30. e peleac’h toulla he vez. ●(1925) BUAZmadeg 15. Pa ouent digouezet tost da gear Jerusalem, ne veljont mui ar stereden, setu hag hi mont e kear da c'houlen e pe leac’h edo ar roue nevez. ●(1928) SFAA 202. E pe lec’h ez eus breman eur c'hristen ha na oar ket petra eo kraou ar pellgent ? ●(1955) STBJ 136. e pe lec’h emede ar ru.

    (10) E nep lec’h : en aucun lieu.

    (1905) IVLD 262. ne velet na goulaouen na letern e nep leac’h.

    (11) Kavout lec’h : trouver un emploi.

    (1790) MG 80. Ur servitour mad, é-mé hui, e gav léh partout.

    (12) War al lec’h : sur les lieux.

    (1557) B I 59. A pep danffuez yuez diasezet / Breff a queffet, noz em doutet quet tam / glas ha sech oar an lech, na nechet, tr. «vous trouverez bientôt, n’en doutez point, toute sorte de matières à votre disposition ; (…) bois vert et bois sec (…) ne vous inquiétez pas.»

    (1889) ISV 80. Rag aoun ho devoa, ma vije ho zud var al leac’h, ne vijent ket lezet da ober ho ïoul.

    II. Loc. conj.

    (1) El lec’h ma : là où.

    (1612) Cnf.epist 19. frequentiff, nac ober demeurancc en lech ma habité graguez. ●(1621) Mc 46. rac en lech ma repuing an volontez ne’n deux quet à pechet. ●(1633) Nom 15b-16a. Pericranium, cutis, capillum gignens : la peau d’où croissent les cheueux : an crochen en læch ma cresq an bleu. ●179b. Capsus rhedæ : là où est assis le cochier : scabell an cocher, en læch ma ves asezet. ●246b. Lacuna : lacune, fosse où l’eau s’arreste : vn poull, pe vn fos en læch ma sach an dour.

    (1732) GReg 574a. Au lieu où je suis, tr. «èl lec’h ma edoun.»

    (1834) SIM 196. goëz en em delc’hel el lec’h m’en deveus Doue laqet ac’hanout. ●(1867) MGK 9. neuze’ta ne d-it ket / Ama, a-hont, el leac’h m’ho peuz c’hoant da vonet ? ●(1889) SFA 156. Kouent Stez Mari, el leac’h m’edo o chomm. ●(1894) BUZmornik 491. Ac'hano e skoaz da gear Edes, el leac’h ma c'houlloas he ialc'h. ●494. Neuze ez eaz da Rom, el leac’h ma’z oa eunn hospital. ●640. er prizoun el leac'h m’edo dija ann daou avieler.

    (1905) IVLD vii. el lec’h ma’z eo en em ziskouezet [ar Verc’hez]. ●(1911) BUAZperrot 73. betek kador-brezek e iliz-veur el leac’h ma oue gedet dioutan eur gomz bennak. ●(1936) TKAL i 70. An teñzor a gaver eeun-hag-eeun el lec’h ma en em drouc’ho an diou linenn-se. ●(1962) TDBP ii 536. El-leh ma vo trebeziou-mor ne vo ket a uïou-keureg, tr. «où il y aura (a) des étoiles de mer il n’y aura (a) pas d’oursins.»

    (2) Lec’h e : là où.

    (1902) TMJG 346. An hosteleri lec’h e tiskenne Mari-Job. ●347. Ben neuze oant arri en gra Traou-Wern, lec’h e tro an hent da vond da gâd an ôd.

    (3) Lec’h ma : là où.

    (c. 1501) Donoet 19-18. lec mazer, tr. « le lieu où l’on va »

    (18--) PEN 93/86. lec’h ma vo kat peuch ha skoasel / ewit n’hen reizan da vervel.

    (1913) AVIE 243. deit Jézus de Vétani, léh ma oé bet marù Lazar. ●(1939) DIHU 332/228. Merh en ti léh mah omb.

    (4) Dre lec’h ma : par là où.

    (1882) BAR 210. ar re-ze a laere dre leac’h ma tremenent.

    (1902) PIGO i vi. lakaat eur-vad dre lec’h ma tremeno. ●(1920) MVRO 52/1b. dre lec’h ma tremenfec’h.

    ►sens fig.

    (1857) HTB 147. ar c’hoant en difoa d’eureuji Julia, mar tremenje dre lec’h ma lavarje dezi.

    III.

    (1) Bout en e lec'h : être en bonne santé.

    (1914) DIHU 108/89 (G) *Tujen er Halvé. Me heh Garid peur lo ! n'en don ket tam erbet é me leh héneoah. Na bout é vehé tregont terhen ar me hein ne vehé ket goah d'ein.

    (2) Koll e lec'h :

    (1938) DIHU 321/41 (G) Loeiz Herrieu. Tèr hoér e oent, rekin ha seh / Tré d'el lakat de gol é léh !

  • lec'h .2
    lec'h .2

    s. (pathologie)

    (1) Rachitisme.

    (1821) GON 302b. léac’h, s. m. Rachistis, maladie qui a son principal siège dans les reins, et qui est particulière aux enfans. Nouure. Al léac’h a zô gand ar bugel-zé, cet enfant est attaqué de rachitis, est noué. Hors de Léon, lec’h.

    (1927) GERI.Ern 345. lec’h, L[éon] leac’h m., tr. «Rachitisme.»

    (2) Droug-al-lec’h : rachitisme.

    (1896) GMB 360. pet[it] Trég[uier] droug ël léc’h.

  • lec'h .3
    lec'h .3

    m. Mégalithe.

    (1927) GERI.Ern 345. lec'h m., tr. «Grande pierre plate, mégalithe.»

  • lec'h-c'hoari
    lec'h-c'hoari

    m. Scène (lieu). cf. c’hoarilec’h

    (1942) DADO 7. E traoñ al lec’h-c’hoari, eur siminal a c’hiz goz.

  • lec'h-diaoul
    lec'h-diaoul

    interj.

    (1905) KDBA 12-13. (Iannig) Mes geou, Marsel e ia de Pariz. / (Guenél) De Bariz, lè diaul ! ●(1910) DIHU 56/29. nen des bet nameit ur voéz... m'em es bet mé seih !... / Seih ! leh diaul ! seiz ! nezé kerhet arauk. ●(1910) DIHU 64/156. Un «digor nan» triliù, lé Diaul !

  • lec'h-distro
    lec'h-distro

    m. Toilettes.

    (1910) MAKE 46. hag ar vouez a zeblante dont eus al... lec'h-distro. ●(1927) AVZH I 31. kement a ia er genou a zisken er c'hof, hag a vez taolet el leac'h distro. ●(1955) STBJ 122. Bewech ma yenn d'al lec'h distro. ●124. redek d'al lec'h distro. ●(1976) BAHE 90/45. Mont d'ar privezioù : mont a-gostez, mont d'al lec'h distro, mont un tu bennak.

  • lec'h-dont
    lec'h-dont

    m. Valeur de qqn, étoffe.

    (1942) VALLsup 69a. Étoffe. Au fig., tr. «lec'h-dont.» il n'y a pas d'étoffe en lui, tr. «N'eus ket a lec'h-dont ennañ (Perrot).»

  • lec'h-dorn .2
    lec'h-dorn .2

    m. Tour de main, empreinte, touche personnelle, griffe.

    (1914) DIHU 108/81. Glustreu hon tud koh e oé braù ; nen des dén disket erbet hag e laro nen dé ket guir an dra-sé. Er ré en doé ou groeit, en doé lakeit d'ou gobér koed mat ha braù ha klasket ou doé ar un dro lakat arnehé «leh ou dorn».

  • lec'h-dorn / lec'h an dorn .1
    lec'h-dorn / lec'h an dorn .1

    m. (armement) Poignée d'épée.

    (14--) N 1431. Lech dorn ornet mar mennet bell, tr. «une poignée ornée.» ●1469. Lech an dorn ornet a detri, tr. «La poignée, soigneusement ornée.»

  • lec'h-listri
    lec'h-listri

    m. Meuble à ranger les cuillers.

    (1879) ERNsup 161. ancien meuble pour mettre les cuillers ; à St-Mayeux], léc'h-listri.

  • lec'haer
    lec'haer

    adj. Local.

    (c.1500) Cb [lech]. Jtem hic locator / oris : et hec locatio / onis : et hic et hec localis et hoc locale. ga. local. b. lechaer.

    (1732) GReg 580a. Local, ale, qui concerne le lieu, tr. «Lec'haër.» ●Coütume locale, tr. «Custum lec'haër

  • lec'hanvadurezh
    lec'hanvadurezh

    f. Toponymie.

    (1931) VALL 743b. Toponomastique, tr. «lec'hanvadurez f.» ●(1936) BREI 456/4a. lec'hanvadurez Breiz.

  • lec'hed
    lec'hed

    m. & adv.

    I. M.

    (1) Largeur, étendue.

    (1659) SCger 73a. lese, tr. «lec'het.» ●156a. lec'het, tr. «largeur.» ●(17--) EN 3041. a neus med plas eun troaid [deus] a lehed enan, tr. «il n'a que la place d'un pied de largeur.»

    (1860) BAL 18. Spered ebed ne vuzulo an doundet nac al lec'hed eus ar mor-se. ●(1868) FHB 183/213a. A iz da Gethsemani, ar gamboulen a ia strisoc'h striz bete ma ne gaver mui nemet lec'hed ar froud pe ar steric vihan, hanvet Cedron. ●(1879) MGZ 221. piou a ouffe anaout ar brazder, an dounder hag al lec'hed euz ho carantez evit an dud ? tr. (R. Hemon, Jer 215) «qui saurait connaître la grandeur, la profondeur et l'étendue de votre amour pour les humains ?»

    (1927) GERI.Ern 345. lec'hed m., tr. «Largeur.» ●(1935) BZIG C'hwevrer 2b. ar memes hed hag ar memes lec'hed.

    (2) Lé, laize.

    (1732) GReg 563b. Largeur d'une étoffe, d'une toile, le lé, tr. «Lec'hed. Van[netois] lehed.» ●Cette étoffe n'a point de largeur, de lé, tr. «An entoff-mâ n'en deus qet a lec'hed. ne deus qet a lec'hed gad ar mezer-mâ.» ●(1790) MG 211. forh æz-è deoh gobér hou contt guet el léhæd.

    (1876) TDE.BF 394b. Lec'hed, s. m., tr. «Laize ou largeur d'une étoffe.»

    (1927) GERI.Ern 345. lec'hed m., tr. «lé.» ●(1934) BRUS 235. Le lé (d'une étoffe), tr. «léhed ur…» ●(1979) VSDZ 31. (Douarnenez) An dra-se n'eo ket metroù-karrez, an hirended deus al lerajoù t'oar, al lerajou a ra c'hwec'h, seizh metr hag hanter-kant, tr. (p. 200) «Je ne parle pas en mètres carrés, mais de la longueur des laizes : les laises mesuraient cinquante-six / cinquante-sept mètres.» ●33. Gouelioù'zo'vez fardet gant al lerijou a-dreuz, tr. (p. 202) «On fabriquait certaines voiles avec des laizes horizontales.» ●36. al lec'higoù (? lire : lec'hijoù) 'barzh an dailhavenn, tr. (p. 205) «les laizes du tailhevent.»

    (3) Àr e lec'hed =

    (1932) BRTG 3. Er lavreg e zo displéget ar é lehed é kreiz er porh.

    II. Adv. A-lec'hed : horizontalement.

    (14--) Jer.ms 215. Querz oar tro a goen hogos / A lehet tregont troatet clos. / Hac a sont quement quent an nos, tr. «Certes tout autour (?) … (?) presque / Horizontalement trente pieds complets / Et verticalement autant avant la nuit.»

  • lec'hel
    lec'hel

    adj. Local.

    (1931) VALL 430a. Local, tr. «lec'hel.» ●(1958) BAHE 15/7. kleñvedoù lec'hel ar broioù trovanel.

  • lec'henniñ
    lec'henniñ

    v. intr. Faire le charlatan.

    (c.1718) CHal.ms i. charlattanner, tr. «trompein, abusein, lehennein

  • lec'henniñ / lezhenniñ
    lec'henniñ / lezhenniñ

    v. Tromper.

    (c.1718) CHal.ms i. charlattanner, tr. «trompein, abusein, lehennein

  • lec'hennour
    lec'hennour

    m. –ion Charlatan.

    (c.1718) CHal.ms i. charlatan, tr. «un trompour, affrontour, lehennour.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Triacleur, tr. «goapour Lehannour trompour.» ●vendeur de Mithridate, tr. «ul lehennour, un affronter ur goapour, ur güerhour oruiatan.»

  • lec'her
    lec'her

    v. tr. d. Laisser.

    (1870) FHB 283/171b. Goude beza kanet ur beden, dar Verhez e lec'hejont ar groaz a zouguent var an oter vraz en noaz ha dishenvelebet dre ar goal amzer.

    (1906) KPSA xxii. An diaoul kennebeut ne lec'haz ket anezan didrabaz. ●(1978) BZNZ 13. (Lilia-Plougernev) e rankes lec'her tout, tr. (THAB 1/11) «il fallait tout laisser.»

  • lec'hi
    lec'hi

    m.

    (1) Mucilage.

    (1896) GMB 360. léc'hi mucilage, matière gluante, en pet[it] tréc[orois].

    (2) Mucosités.

    (1938) WDAP 2/124. (Pleiben) Kalz lec'hi a zeuas eus ar vuoc'h araok ma voe halet.

  • lec'hiadur
    lec'hiadur

    m. Emplacement, Position.

    (1927) GERI.Ern 345. lec'hiadur m., tr. «position, emplacement.» ●(1931) VALL 251b. Emplacement, tr. «lec'hiadur m.»

  • lec'hiañ
    lec'hiañ

    v.

    (1) V. tr. d. Placer, mettre.

    (1821) GON 303b. Lec'hia (2 syll. lé-c'hia), v. a., tr. «Placer. Mettre. Poser.» ●Pé leac'h é hellin-mé hé léc'hia ? tr. «Où pourrai-je le placer.» ●(1876) TDE.BF 394b. Lec'hia, v. a., tr. «Non usité. Ce verbe, qui dérive de lec'h, lieu, a dû signifier placer, mettre.»

    (1927) GERI.Ern 345. lec'hia, tr. «placer, mettre, poser.»

    (2) V. intr. S'établir (dans un endroit).

    (1920) MVRO 36/1b. gallout a reer kredi e teuas ar Gelted da lec'hia er broiou-man tost da dri mil bloaz a zo.

  • lec'hid .1
    lec'hid .1

    coll. (botanique) Zostères Zostera marina.

    (1968) NOGO 212. Zostera marina. Fr. zostères. lehid, «vase» (?).

  • lec'hid .2
    lec'hid .2

    m.

    (1) Vase, limon.

    (c.1656) HYZH 306-307, 2021, p. 47] (2 exemplaires connus : BNF LK7-558 & Rés. 8-LK7-558).">VEach 145. Neusé souden euel mauoé gouestlet é cõmanças da digueri é daou lagat entre diou breach é mam desolet, hac ho fermas adarré ; Goudé mauoé goalc'het gant dour clouar ha lousaou mat, é vomissas muy euit leiz vr scudell bras á dour hoauez leün à lichit, á stloac, hac à teil munut, heuelep mauoé incomodet á het vn nebeüt deizyou, hoguen quer buan é recouras è iec'het, hac ezema brema é buez hac en oat á tric'huec'h bloaz, è contantamãt bras de tud. ●(1732) GReg 949b. Vase, ou, vaze, limon, bourbe, tr. «Leac'hyd. léc'hyd. Van[netois] léhyd.» ●(1744) L'Arm 396a. Vase (…) Bourbe, tr. «Léhétt.» ●(1792) HS 75. el léhèt hac er sable.

    (1870) FHB 274/97a. a douez al lec'hit fleriuz. ●(1876) TDE.BF 394b. Lec'hid, s. m., tr. «Limon, sédiment, terre boueuse.»

    (1931) VALL 203a. Dépôt limoneux surtout, tr. «lec'hid m.» ●(1932) ALMA 100. e kreiz al liboud hag al lec'hid. ●(1984) HYZH 154-155/71. Lac'hit yoa maread ivez...

    (2) Lie.

    (1849) LLB 1398. el lehed dûan.

    (1907) KANngalon Genver 300. Ar ster, ruz an dour en-hi, ha karget a lec'hed druz. ●(1928) LEAN 55. Hag eva a c'helli ar c'halir beteg al lec'hid ?

    (3) par ext. Lave.

    (1906) KANngalon Eost 178. lec'hit bero dizlounket gant ar menez Vezuv. ●pemp ster lec'hit intanet a iea varzu kear.

    (4) péjor. Martolod lec'hid : pêcheur côtier.

    (1957) ADBr lxiv 4/469. (An Ospital-Kammfroud) Lèhid : n. m. (...) A donné naissance aux deux synonymes lèhider (pl. : ien) et martolod-lèhid (pl. martoloded-lèhid) qui servent à désigner un pêcheur de la côte (surtout dans la rade de Brest). À ces deux noms teintés de nuance péjorative s'oppose celui de martolod-servij (marin de la Marine Nationale) auquel s'attache beaucoup plus de considération.

  • lec'hidañ
    lec'hidañ

    v. tr. d. Envaser.

    (1914) DFBP 122b. envaser, tr. «Lec'hida

  • lec'hideg
    lec'hideg

    f. –i Vasière.

    (1) Vasière.

    (c.1718) CHal.ms iv. vase de la mer, tr. «leidec ou leindec, p. leidegui Lihid.» ●(1732) GReg 949b. Lieu plein de vase, une vaziere, tr. «Lèc'hydecg. p. lèc'hydegou. Van[netois] léydecg. p. léydegui.» ●(1744) L'Arm 396a. Vase (…) Bourbe (…) Lieu, tr. «Léhédêc

    (2) fig.

    (1931) DIHU 245/354 (Iwan an Diberder). Es é guélet é ma Roparz Hémon e klah lakat aùél neùé de huéhein ar lehidegi e zo.

  • lec'hidek
    lec'hidek

    adj. Vaseux.

    (1851) QLG 10. An douarou priec pé douarou cré a vezont cavet peur liessa er stanquennou tost dar brechiou moor pé steriou lec'hidec. ●(1876) TDE.BF 394b. Lec'hidek, adj., tr. «Limoneux, plein de limon par sédiments ou dépôts.»

    (1943) FHAB Mezheven 308. Lec'hidek ha broennek.

  • lec'hidenn
    lec'hidenn

    f. –où

    (1) Vasière.

    (1834) SIM 178. ul lic'hiden noazus bras d'ar yec'hed.

    (1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Lèhidenn Vasière : mond da besketa kraon-mor (des praires) war lèhidenn Landevenneg.

    (2) Dépôt limoneux.

    (1931) VALL 203a. Dépôt limoneux surtout, tr. «lec'hidenn f.» ●(1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Lèhidenn : n. f. Dépot limoneux, ou gluant : pa flast(r)er eun al'douar brein etre an daouarn, e chom eul lèhidenn stag doh ar bezied.

    (3) Lie.

    (1931) VALL 203a. Lie, tr. «lec'hidenn f.»

    (4) sens fig. (en plt de qqn) Ul lec'hidenn a zen : homme de la lie du peuple.

    (1907) AVKA 304. Bea oa neuze er prizon ur lec'hiden a den fall.

  • lec'hidennañ
    lec'hidennañ

    v. intr. (en plt de légumes, de fruits) Être en état de putréfaction avancée.

    (1957) ADBr lxiv 4/471. (An Ospital-Kammfroud) Limouzenni : v. – Prendre l'aspect gluant et répugnant d'un légume (betterave, carotte, chou) en état de putréfaction avancée : diwar gouel Yann, ar petarabez koz a deu buan da limouzenni ha da lèhidenna.

  • lec'hidennek
    lec'hidennek

    adj. Qui a un dépôt limoneux.

    (1931) VALL 203a. qui a un dépôt ainsi [limoneux], tr. «lec'hidennek

  • lec'hidennet
    lec'hidennet

    adj. Recouvert d'une substance gluante.

    (1906-1907) EVENnot 19. (Kemperven) Ar c'hik a ve bet eur pennad en dour-ili a deu da vean lec'hidennet, tr. «eau et saumure.»

  • lec'hider
    lec'hider

    m. –ion péjor. Pêcheur côtier.

    (1957) ADBr lxiv 4/469. (An Ospital-Kammfroud) Lèhid : n. m. (...) A donné naissance deux synonymes lèhider (pl. : ien) et martolod-lèhid (pl. martoloded-lèhid) qui servent à désigner un pêcheur de la côte (surtout dans la rade de Brest). À ces deux noms teintés de nuance péjorative s'oppose celui de martolod-servij (marin de la Marine Nationale) auquel s'attache beaucoup plus de considération.

  • lec'hidus
    lec'hidus

    adj. =

    (1866) LZBt Gwengolo 179. Ster lic'hiduz.

    (1925) BILZ 131. an trêz lec'hidus.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...