Devri

Recherche 'na...' : 170 mots trouvés

Page 1 : de na-1 (1) à naereta (50) :
  • na .1
    na .1

    part. v.

    (1) Part. négat. Ne.

    ●(c.1500) Cb 25a. migrocosmus / mi. g. le petit monde cest homme qui petit dure. b. an beth byhan / pe vn den na veo nemeur.

    ►[à l'impér.]

    ●(1360) Hd ms Tours n° 576 f°119v°. nep na ra mat her da guel / dezouf he hunan he fel « quiconque ne fait le bien tant qu’il peut / à lui-même il manque » ●ms Sorbonne. 791 f°3r°. nep na ra mat her dra guiell / dezo… « quiconque ne fait le bien tant qu’il peut, à lui… » ●(14--) N 612. Na vez flatrer, tr. «Ne sois pas rapporteur.» ●(1530) Pm 261. Na fyzy pynuizyc (variante : pinuisic) en nygun / Disgra da cahun da hunan, tr. «Ne te fie, riche, à personne. / Défais ton feu toi-même.» ●(1647) Am A.293. Dal, na espern glat, dillat, na madou., tr. « Tiens, n’épargne ni argent, (ni) vêtement, ni biens ».

    ●(1659) SC 102. na droucsongit eus a den.

    ●(1860) BAL 202. na zilaouit ket an dud dizuj.

    ●(1907) AVKA 214. na laeri ket ; na dougi ket a falz testeni. ●(1913) KOME 23. Aïou ! Na bouezet ket re.

    (2) Part. opt. Que.

    ●(1710) IN I 290. Na lavaret den din penaus ne sonch quet en dra-se.

    ●(1862) JKS.lam 155. Na vezet ket great hervez ar pez a fell d'in, eme-z-han, ra vezo great hervez ar pez a fell d'e-hoc'h !

  • na .2
    na .2

    conj. Que. cf. ma .3

    ●(c.1718) CHal.ms i. Ie ne suis pas assés ignorant pour ne pas sauoir cela, tr. «n’endonquet quen ignorant na oüeran endrasé.»

    ●(1866) FHB 86/269b. Ne dea morse da vale na vije oc’h he heul eur plac’h iaouanc hanvet Marina. ●(1869) HTC 67. Ne oue ket pell na deuas an Isrealitet d’en em glemm a nevez.

  • na .9
    na .9

     

    ●(1530) J p. 101a. … euel tan brout / Gant tumult bras ha cas hastif / So na rebreig dre e mechif / Mazouch oll en strif euidout, tr. « On dirait, à voir l’effroyable tumulte où vous êtes, la haine et la malice blâmable qui vous pressent, comme un aiguillon de feu, que vous êtes tous en révolution à cause de lui. »

  • na / nag .3
    na / nag .3

    conj. Que (comparatif).

    ●(1867) BBZ III 45. Gwell eo gwin gwenn bar / Na mouar ! tr. «Mieux vaut vin blanc de raisin que de mûre.»

    ●(2000) PCRMM 531. (Plougastell-Daoulaz) teooc’h n’ag an eoloc’h, tr. «aussi grosses que les ormes [betteraves].» ●740. Ken gwir n’ag an Aviel, tr. «Aussi vrai que l’Evangile.»

  • na / nag .4
    na / nag .4

    conj.

    I. [au négat.]

    (1) Ni.

    ●(1499) Ca 143a. Nac. g. non / ou nenil. ●(1530) Pm 174. na drouc aly, tr. «ni mauvais conseil.» ●(1580) G 187. Hep ty na repel, tr. «Sans maison ni retraite.» ●(1612) Cnf 46v. né gallé quet è absolff, n’ac administraff dezo nep sacramant.

    ●(1659) SCger 161a. Na, tr. «ni.» ●(c.1680) NG 39-40. Ne uou mané nac eneual / Na couihou certen den douar. ●760. Nou des na bouet na guisquement.

    ●(1847) FVR 303. biskoaz ivez ne oe falloc’h na doaniusoc’h stad ar Republik. ●(1872) ROU 64b. An ini ne risc netra, na coll na gounid ne ra, tr. «qui ne risque rien, ne gagne rien.» ●(1872) GAM 3. nag evid ober, nag evit klask lakat ober dismegans var ann Aotrou Morvan. ●(1896) HIS 89. chom e hras ar ou lerh, hemb gout d’é dad na d’é vam.

    ●(1911) BUAZperrot 116. An Iliz eta ne dorro, na ne dorras dimezi ebed biskoaz.

    (2) Pour renforcer une négation : na + ne.

    ●(1575) M 2769. Na negonn quet parfet petra, / Anezy à contiff muyha, tr. « Et je ne sais pas bien ce que / J’en conterai de préférence. »

    ●(1870) FHB 280/148b. Oh ne roin ket, na ne roin !

    (3) Pas de.

    ●(1792) BD 271. pechet pe na pechet, tr. «Péché ou pas péché.»

    II. [à l’affirm.]

    (1) [relie deux propositions] Et.

    ●(1530) Pm 173a (Tremenuan). yuez nep he lenhe nac arahe he lenn, tr. « Aussi quiconque la lirait ou la ferait lire. »

    (2) [avec valeur d’exclam.] Et.

    ●(1876) TDE.BF 475a. Me zo klanv, na c’houi ? tr. «Je suis malade, et vous ?»

    ●(1924) NOLU 3. Na té, Monika ? ●(1931) FEZO 4. Hama, nag er ré iouank, obér e hrant bourusted, me merh ?

    (3) En renforcement d’affirm.

    ●(1931) FEZO 13. Guir erhoalh é en dra-sé, me zud vat nag é ma.

    (4) [interro.]

    ●(1913) BUKE 20. Nag aveit più ?

  • na / nag .5
    na / nag .5

    part. exclam.

    I.

    (1) [devant un adj.] Combien.

    ●(1838) OVD 46. ô na maleurusset, na truhéusset-é é stad ! ●(1849) LLB 1002. na bourusèt é (…) ! ●(1857) LVH 130. Nà gloahuèt-é er grechénion e hra ou œuvreu guet er spered-cé a fé ? ●(1876) TDE.BF 475a. Na hirr eo eo ann noz ! tr. «que la nuit est longue !»

    ●(1942) DHKN 62. Nag eurus e oent er merhed-sé hag e gavè paotred iouank digras ha hep si, de laret dehè komzeu ker braù ha ker karantéus.

    (2) [devant un v.] Combien.

    ●(1906) KANngalon Meurzh 53. Nag ez euz a gristenien a ne ouezont netra var gementze.

    II. [en locution]

    (1) Na pezh ! quel !

    ●(1838) OVD 173. O na péh dalledigueah !

    (2) Na pegement : beaucoup, énormément.

    ●(1978) VWMZ 52. (Ar Yeuc’h) na pegement a draoù giz an dra-se.

    (3) Na pegeit : fort longtemps.

    ●(1978) VWMZ 67. (Ar Yeuc’h) Ha vie laosket ar moc’h da yudal aze na pegeit.

    (4) Na ’vit se ! : et alors !

    ●(1659) SCger 161a. nac euit se, tr. «& pour cela.»

    ●(1970) BHAF 59. Na ’vid se ! hep disternia eo red din derhel gant ma eñvorennou.

    (5) Na gant : que de.

    ●(1835) AMV 52. Na gant a vadou oc’h eus recevet digant Jesus ? Na gant a vadou na recevit-hu quet bemdez digantan. ●116. Allas ! na gant a hini pere o divize en em saveteat.

    (6) Nag a : que de.

    ●(1857) HTB 191. nag a joa am euz ouz ho hadgwelet. ●(1876) TDE.BF 475a. Nag a boaniou ! tr. «que de peines !»

    ●(1907) KANngalon Gouere 438. Nag a vech e velomp en dro deomp a istor-ze o tont da vir !

    (7) Nag eñ : que.

    ●(1834) SIM 118. Nac én so joa ganén ho quelet ! ●(1889) ISV 273. Nag hen a ioa carantezus va mam, an hini zo eat gant Doue !

    (8) Nag a beban : d’où donc ?

    ●(1913) DIHU 92/218. Arsa’ ta, boulomig koh, nag a beban é tet ?

  • na / nag .6
    na / nag .6

    conj.

    (1) Nag e : quand bien même.

    ●(1580) G 673-674. Ne stouheñ, ne quemerheñ mez evyt reyf da galant da stryzaf / Nac oude mar huerou ha pervers me roy ma neyz dezaf, tr. «Je ne veux pas m’humilier, ni avoir honte de donner à un amant à étreindre / Tu as beau être amer et grave, je lui donnerai mon nid.»

    ●(1849) LLB 1851. Neoah, nag e heheh ér piar horn ag er bed. ●(1856) GRD 257-258. Nag en devehé bihuet puemb mil vlai ér pligeadurieu hag él larganté a bep-tra. ●(1879) GDI 1. Nag em behé ur fé bras erhoalh eit seuel ha diblacein er manéieu. ●6. Nag hun behé peb-unan a han-amb mil calon.

    ►[au négat.] Na ne : que.

    ●(1856) GRD 290. Na ne vehé nameit un dén a fæçon hemb quin.

    (2) Que.

    ●(1848) SBI i 216. Petra newe c’hoarve d’in-me, / Na mar goad ma fri ken beure ? tr. «Qu’est-ce qui me survient de nouveau, / Que mon nez saigne si matin ?» ●(18--) SBI i 242. Rèd a vo scriva lizer na d’he moerebezed, tr. «Il faudra écrire une lettre à ses tantes.»

    (3) Na + v. : bien que.

    ●(1907) BSPD i 253. Fokas, nag é oé ean ag ur rank izél, e oé hanaùet mat get en ol diarben é santeleh.

    (4) Na bout + v. : bien que…

    ●(1921) LABR ix. guell e oe get Kalloc’h lakat gérieu guir vrehoneg, na bout e oènt neùé, dizanaùet, divoes, tolet a gosté pé ankoéheit a huerso, tr. « Calloc’h préférait employer des mots vraîment bretons, fussent-ils nouveaux, inconnus, hors d’usage, jetés de côté ou depuis longtemps oubliés. »

  • na / nag .7
    na / nag .7

    local. cf. an hini

    (1) [en fin d'énoncé] Nag eo : que c'est.

    ●(1974) THBI 172. Aotrou Menesguen n'hag eo. ●174. Mez Thumette vihan n'hag eo.

    (2) [devant une forme verbale] Qui, que, qu'il.

    ●(1974) THBI 178. ne ket arc'hant na vaio. ●193. Mez en eur evezaat ar mezoieren na eo deut da gaout hegas eus ar boeson. ●198. Eñ na ra da pep hini e labour. ●191. Abalamour d'an dra ze nag evon. ●211. ne ket kaoz na vank. ●(1974) GAME 9. Eur gwaz ne vaïs din.

  • na / nag .8
    na / nag .8

     

    (1) Part. relative.

    ●(1575) M 1268. En bet nep contredy, nac edy mar dyen, tr. « Au monde, sans contredit, quelque consciencieux qu’il soit. » ●1602. En Abym ancrimet, nac eux quet á trecte, tr. « Condamnés à l’abîme, il n’y a pas de pitié. » ●1913. Nac edint mar onest, gant fest ha majestat, tr. « Tout honorés qu’ils soient, avec fête et majesté. » ●2040. Ha me á men yuez, priuez ez goufezy, / Nac eux plen den en bet, quen sciançet detry, tr. « Et je veux aussi que tu saches intimement / Qu’il n’y a point d’homme au monde si savant, certes. »

    (2) An hini nad eo : celui qui n’est pas.

    ●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). Entré an caus, hac an caus, An lofr, hac an heny na deu lofr, hac é guelez variabl, auys an barneryen so en ha porzyou, tr. « entre la cause et la cause, le lépreux et celui qui n’est pas lépreux, et que tu trouves divergent l’avis des juges qui sont dans tes portes. »

  • Na / Naig / Nena
    Na / Naig / Nena

    n. de pers. f. hypocoristique de Anna : Anne. cf. Anna & Annaig

    ●(1963) EGRH II 147. Na n. de f. (abrégé) Anne (surtout au dim Naïg).

  • nac'h .1
    nac'h .1

    m. –où

    (1) Refus.

    ●(1867) FHB 113/67b. mez an nac'h-ze ne reaz nemed crenfât Paul.

    (2) Négation.

    ●(1744) L'Arm 252a. Négation, tr. «Nah.. heu. m.»

    ●(1876) TDE.BF 475a. Nac'h, s. m., tr. «Dénégation.»

    ●(1907) VBFV.bf 55a. nah, m., tr. «négation.»

  • nac'h / nac'hiñ .2
    nac'h / nac'hiñ .2

    v. tr. d.

    (1) Nier.

    ●(1499) Ca 143a. Nach. g. nier. ●(1557) B 605. Consolation da donet / A esperaff nen nachaff quet, tr. «J'espère, je l'avoue, trouver à l'avenir une grande consolation.»

    ●(1659) SCger 83b. nier, tr. «nac'h.» ●161a. nac'h, tr. «nier.» ●(1744) L'Arm 253a. Nier, tr. «Nahein.»

    ●(1821) SST 141. assurein pé nahein in dra benac. ●(1878) EKG II 196. Ne vefen ket souezet hag e teufe pennou braz ar Republik da nac'h an traou a gountan aman.

    ●(1911) SKRS II 28. n'hen doa ket kredet koulzkoude nac'h ez euz eun Doue. ●230. an diaoul mud a boagn evit lakât an dud da nac'h eur pec'hed grevuz benag.

    ►absol.

    ●(1878) EKG II 196. Nac'h a zo eaz !

    ►[devant une subord.]

    ●(1878) EKG II 66. Ne nac'hot ket oc'h eat da gred evit an Aoutrou Borgn ?

    (2) Renier.

    ●(c.1680) NG 1690-1691. Ha Per quén craisnos / Dré dair gueh en nahas.

    ●(1854) MMM 219. Hiniennou, trec'het dre ar respet humen, gant aon da goll ho flaç, a ouë guëll gato n'ac'h ho religion.

    ●(1910) FHAB C'hwevrer 42. Nac'h ho feiz, avad, a rafec'h, ma rebelfec'h senti var ar poent-se. ●(1912) BUAZpermoal 645. Niver a dud a nac'has neuze o fe, dreist-oll en Afrik. ●(1928) FHAB Mezheven 229. nac'h o gouenn.

    (3) Rejeter, repousser.

    ●(1941) FHAB Genver 4. Bez' e oa avat eur paourkaez intanvez ne felle ket d'ezi gwerza herez he zad hag a nac'has an holl ginnigou a voe graet d'ezi.

    (4) Délaisser, abandonner (une idée, un métier).

    ●(1950) KBSA 7. Setu ma rankas nac'h e vicher kelenner. ●(1955) STBJ 132. ken pennek ec'h enebis, ma rankas nac'h he menoz evit kaout peoc'h diouzin. ●179. Daoust pegen poanius (...) e oa ar vicher, ne voe ket ma mamm evit he nac'h war-lerc'h maro ma zad. ●(1964) ABRO 62. Nac'h a ris, eta, va menoz da vont da vro bell. ●(1986) CCBR 242. (Brieg) nac'h a vicha, tr. «abandonner le métier.»

    (5) Nac'h udb. ouzh ub. : refuser qqc. à qqn.

    ●(1878) EKG II 258. Gouzout mad a ran ne nac'hit ket va danvez ouzign.

    ●(1907) AVKA 121. na c'houlas ket nac'h he c'hoant outhi.

  • nac'hadenn
    nac'hadenn

    f. –où Réponse négative.

    ●(1931) VALL 12b. rép[onse] négative, tr. «nac'hadenn f.»

  • nac'henn
    nac'henn

    voir nazhenn

  • nac'henner
    nac'henner

    voir nazhenner

  • nac'hennet
    nac'hennet

    voir nazhennet

  • nac'henniñ
    nac'henniñ

    voir nazhenniñ

  • nac'her
    nac'her

    m. –ion

    (1) Nac'her-e-vadeziant : apostat.

    ●(1869) FHB 219/78a. nac'heryen ho badizyant ma zint.

    (2) Nac'her-e-feiz : apostat.

    ●(1911) BUAZperrot 641. an nac'herien o feiz.

    (3) Nac'her-e-Zoue : apostat.

    ●(1869) FHB 243/267b. ar belek-ze nac'her he Zoue.

    ●(1911) BUAZperrot 460. eun nac'her e Zoue evel Julian.

    (4) Nac'her-e-vro : homme qui renie son pays.

    ●(1921) FHAB Genver 4. Nac'herien o bro ne lavaran ket !

  • nac'herez
    nac'herez

    f. –ed

    (1) Nac'herez-he-Doue : femme apostate.

    ●(1911) BUAZperrot 169. nac'herez an doueou zo ac'hanout.

    (2) Nac'herez-he-bro : femme qui renie son pays.

    ●(1925) FHAB Gwengolo 337. Ar vreizadez nac'herez he bro.

  • nac'het
    nac'het

    adj.

    (1) Nié.

    ●(c.1500) Cb 20a. [aznauoudeguez] g. cogneuz ou nyez. b. aznauezet / pe nachet.

    (2) Abandonné.

    ●(1938) IABB 99. Une carrière abandonnée, tr. «eur vengleu nac'het.»

  • nac'hidigezh
    nac'hidigezh

    f. Négation.

    ●(c.1500) Cb 64b. [dynach] g. desniement. b. nachidiguez.

    ●(1732) GReg 142b. L'action de celer, de nier, tr. «Nac'hidiguez.» ●266a. Denegation, deni, negation, refus, tr. «nac'hidiguez.» ●654a. Negation, tr. «Nac'hidiguez.»

  • nac'hus
    nac'hus

    adj. Négatif.

    ●(1744) L'Arm 252a. Négatif, tr. «Nahuss.»

    ●(1959) BAHE 18/3. labour-enebiñ ha nac'hus.

  • nad
    nad

    part. relat. nég. cf. ned

    ●(c.1500) Cb 88. [test] vn den na deo quet din da bezaff test, tr. Herve Bihan « un homme qui n’est pas digne d’être témoin. »

  • nadot
    nadot

    adj. Effiloché.

    ●(1963) EGRH II 147. nadot, tr. « effiloché. »

  • nadoul
    nadoul

    s. = variante de nadoz ?

    ●(c.1825-1830) AJC 6271-6272. scein o baioneteso / bete an nadoul a dreus en ne voellou.

  • nadoz
    nadoz

    f. –ioù

    I. (domaine de la couture)

    (1) Aiguille à coudre.

    ●(1499) Ca 143a. Nadoez. g. aguille. ●(1633) Nom 170b. Acus : esguille à coudre : nadoez da griat. ●Acus Babylonia, acus Assyria, acus Semiramia : esguille à picquer : nadoez da picquat. ●Acus foramen : l'œil d'vne esguille : craoüen an nadoez.

    ●(1659) SCger 161a. nados, tr. «aiguille.» ●(1732) GReg 326b. Éguille, petit morceau d'acier, pour coudre, tr. «Nadoz. p. nadozyou. nadoë. p. nadoeyou. Van[netois] adouë. p. adoueyëu.» ●(1790) MG 66. tremén dré hleuitèn un adoué.

    ●(1856) GRD 112. dré gleuiten un ahué. ●155. cass en adoué hag er hourhèd. ●(1897) EST 61. É hrouiat hemb arsaù get un aùi distér, tr. «coudre sans discontinuer avec une petite aiguille.»

    ●(1902) TMJG 346. eur c'hoant nadoeïo. ●(1903) EGBV 173. tremén dré gleùitenn un adoé. ●(1911) BUAZperrot 216. kemeret adoziou da doulla d'ezan e izili. ●(1925) BILZ 107. Saïg an nevoa roet d'ean eun noade gwriat, neud gouel hag eur bomelenn. ●(1929) MKRN 81. Ken prim ha ken dibilh e c'hoarie Job gant e nado. ●(1934) BRUS 272. Une aiguille (à coudre), tr. «un nadoé –ieu.»

    (2) Poent nadoz : point d'aiguille.

    ●(1633) Nom 108a. Vestisacu picta, Phrygia, Phrygiana : habillement ouuré à l'esguille, ou de broderie : habillamant eufret pe græt á poüent nadoez.

    (3) Nadoz pase-gloan : aiguille à repriser avec de la laine.

    ●(1963) EGRH II 154. nadoz pase-gloan m., tr. « aiguille à repriser avec de la laine. »

    II. (autres domaines)

    (1) (pêche) Navette avec laquelle on fait ou on ramende les filets.

    ●(1944) GWAL 165/305. (Ar Gelveneg) An doare bulzun a dalv da ober ar roued a zo anvet an nadoz.

    (2) (architecture) Aiguille.

    ●(1868) FHB 179/177a. ar renkennadou adoziou-ze a zao sounn ho fenn en ear.

    (3) (marine) Aiguille (de compas).

    ●(1838) OVD 272. en nadoué ag er hompas e zistroei doh stiren en nord.

    (4) (charpente) Outil de chaumier pour amarrer les gerbes aux liteaux.

    ●(1988) TIEZ ii 131. Plusieurs manières de procéder existent, tant pour la paille que pour le roseau, mais elles ont en commun l’utilisation d’une «aiguille», eun ado : mis à part sa taille, cette «aiguille» ressemble beaucoup à celle des tailleurs ou des couturiers, sauf en Pays bigouden, où le chas se trouve tout près de la pointe, contrairement au principe habituel.

    III. (botanique) [plur.] Nadozioù.

    (1) Géranium.

    ●(1896) GMB 331. plur[iel] en pet[it] Trég[uier] adoueo, tr. «géranium, bec-de-grue.»

    (2) Spergule Spergula arvensis.

    ●(1963) EGRH II 147. nadozioù pl., tr. « spergule (Spergula arvensis) petite caryophyllacée qui pousse surtout dans les terrains légers. »

    IV. Cheñch neudenn en e nadoz : voir neudenn.

  • nadoz-aer
    nadoz-aer

    f. (entomologie) Libellule.

    ●(1633) Nom 48b. Crabro : froilon, ou freslon, foulon : nadoes aër.

    ●(1659) SCger 88a. papillon, tr. «nadoz aer.» ●(1732) GReg 327a. E'guillon de couleuvre, tr. «Nadoz aër. p. nadozyou aër.» ●690b. Papillon allongé qui a quatre ailes violettes & qui vole sur les eaux, tr. «Nadoz-aër. p. nadozyou-aër.»

    ●(1896) GMB 438. pet[it] tréc[orois] adoue ér libellule.

  • nadoz-ar-berjer
    nadoz-ar-berjer

    f. (botanique) Géranium Robert.

    ●(1633) Nom 85a. Geranium, vehinostrum, gruinaria nonnullis, rostrum ciconiæ, & acus pastoris : esguille à berger, pied de colomb : lousaouen hanuet nadoez an berger.

  • nadoz-avel
    nadoz-avel

    f. Girouette.

    ●(1914) MAEV 203. Nadoziou an avel war beg an dourellou a yea hag a deue war o ael.

  • nadoz-stamm
    nadoz-stamm

    f. Aiguille à tricoter.

    ●(1876) TDE.BF 475b. Nados-stamm, s. f., tr. «Aiguille à tricoter.»

  • nadoz-vor
    nadoz-vor

    f. nadozioù-mor

    (1) (marine) Boussole.

    ●(1710) IN I 401. jamæs cousgoude an nadoz-vor ne sello nemet varzu steredén an Nord. ●(1732) GReg 111b. Boussole, cadran de mer, tr. «nadoz-vor. p. nadozyou-vor.»

    ●(1866) HSH 290. Ar voussol pe an nadoz-vor. ●(1893) IAI 143. An adoz-vor a deuas da veza anavezet.

    ►absol.

    ●(1893) IAI 134. An adoz a verk bepred tu an Anternoz d'ar sturier.

    (2) (ichtyonymie) Orphie, aiguillette.

    ●(1732) GReg 327a. Éguille poisson de mer, tr. «Nadoz-vor. p. nadozyou-vor.»

  • nadozenn
    nadozenn

    f. –où Aiguille (d'horloge, etc.).

    ●(1909) KTLR 137. an nadozennou a oa o vond var kreisdeiz. ●(1921) FHAB Genver 11. an nadozennou a verk an eur.

  • nadoziad
    nadoziad

    f. –où Aiguillée.

    ●(1732) GReg 327a. Éguillée, tr. «Nadozyad. p. nadozyadou.» ●Éguillée de fil, tr. «Un nadozyad neud.» ●Une éguillée de soye, tr. «Un nadozyad seyz.» ●(1744) L'Arm 126a. Eguilée de soye, tr. «Nadouéyatt.»

    ●(1856) VNA 54. une Aiguillée de fil, tr. «un Nadouéyad-nèd.» ●(1876) TDE.BF 475a. Nadosiad, s. f., tr. «Aiguillée, le fil ou la laine fixé à une aiguille.»

    ●(1914) FHAB Mezheven 190. Eun nadoziad neud.

  • nadozier
    nadozier

    m. –ion Fabricant d'aiguilles.

    ●(1732) GReg 327a. Éguiller, ou éguillier, qui fait des éguilles, tr. «Nadozyer. p. nadozyéryen. van[netois] adoëyour. p. yon, yan.» ●(1744) L'Arm 126a. Eguiller, tr. «Nadouéyour.. douéerion. m.»

    ●(1890) MOA 110b. Marchant ou fabricant d'aiguilles, tr. «nadosier, pl. ien.»

  • nadoziñ
    nadoziñ

    v. tr. d. Broder.

    ●(1867) FHB 152/379a. traou ho doa nezet ha nadozet pe brodet. ●(1889) ISV 58. ar geriou scrifet pe nadozet varnezho.

    ●(1906) KANngalon Gwengolo 211. eun tam lienaj fin hag adozet kaer.

  • naent
    naent

    adj. = (?) cf. lent (?).

    ●(1792) CAg 5. Bèed pegours, inean disseènte, / E resisteï-té hemb méh ! / Hac attaü é veï-té nænte / Doh en douster à mem bouéh ?

  • naer
    naer

    f. –ed, –on –i

    I. (herpétologie)

    (1) Serpent.

    ●(1499) Ca 15a. Azr an quoat. g. coleuure. ●(c.1500) Cb 20a. Azr coat. g. coleuure de boys. ●(1633) Nom 50b. Serpens, anguis : serpent : sarpant, aezr. ●Coluber : couleuure : aezr. ●(1650) Nlou 81. diffeal eual aezr, tr. «félon comme un serpent.»

    ●(1659) SCger 33a. couleuvre, tr. «aër pl. aëret.» ●128b. Æër, pl. Æëret, tr. «couleuure.» ●(c.1680) NG 811. Mar e hes nan, chedit aeret. ●928. aéret, serpentet ! ●(1732) GReg 221b. Couleuvre, serpent qui est de la figure d'une anguille, tr. «Aër. p. aëred. (Van[netois] id[em]) anciennement aër, écrit azr. p. azred, signifioit en general, serpent ; & de-là, aër-viber, vipere.» ●(1790) MG 401. un toullad-airon.

    ●(1856) GRD 314. ind ou dès bet pléguet ou deuhlin dirac airon, bohèd, cohlaïeu. ●(1857) GUG 40. En airon, en æspigued. ●(1857) AVImaheu 45. Rumad-aëron, penaus e hellet-hui larein treu mad, ha hui tud fall ? ●(1861) BSJ 120. er bouvoér de guêrhet ar en airon hag ar en huil-cruguèd. ●(1878) SVE 20 §125. Mouga ann aer gant he c'hofad, tr. «étouffer le serpent avec sa portée.»

    ●(1906) KPSA 23. eur foultren aer. ●(1975) LIMO 04 octobre. Eil en vallée du Scorff se dit pour vipère, ailleurs on dit aer. ●(1979) LIMO 16 juin. Aer, serpent, au pluriel aeron, dans la haute vallée du Scorff ail, au pluriel, aildi. ●(1979) LIMO 08 décembre. aeldi (aeron) marsé. ●(1984) ECDR 98. Aon ur spont deus an naeri em boe.

    (2) Vipère.

    ●(1659) SCger 128b. Aër, tr. «vipère.»

    II. [en composition]

    A. (botanique)

    (1) Roz-naer : coquelicots.

    ●(1732) GReg 210a. Coquelicot, ou, coquelicoq, pavot sauvage, ponceau, tr. «Rosen-aër. p. ros-aër.»

    (2) Raden-naer : osmonde royale.

    ●(1935) NOME 137. an dour sklaer a virbilhe a-hed ar radenn-naer.

    (3) Boued-naered =

    ●(1973) SKVT II 61. kanetennoù ruz-bev ar boued-naered.

    (4) Bouloù-naered =

    ●(1931) GWAL 136-137/424. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Boulou-naered pe boulou-aered : plant gant boulou ruz, a vez kavet er pradeier.

    (5) Pateroù-an-naer =

    ●(1732) GReg 221b. Coleuvrée noire, plante dont on mange les premiers bourgeons en salade comme des asperges, tr. «paterou an aëzr.»

    (6) Fleur-an-naered : lamier pourpre.

    ●(1995) PTEZ 53. fleur 'n naered : lamier porrpre (sic) ; lamier pied-de-poule (lamium pupereum ; lamium amplexicaule).

    (2) Louzaouenn-an-naer =

    ●(1879) BLE 275. Fenouil officinal. (F. officinale. All.) Louzaouen ann aer.

    B. (entomologie) Matezh-naer : libellule.

    ●(1919) DBFVsup 48b. matéh en aer (Pl[uméliau] Cl[éguérec]), tr. «libellule.» ●(1925) DIHU 163/208. Er vatéh-aer.

    C. (habillement) Lagad-naer : motif nid d'abeilles.

    ●(2013) COSBI 32. Les tabliers sont parfois sobres, en tissu de fin lainage à motif «nid d'abeilles» ou lagad aer (œil de vipère en breton).

    III.

    (1) Didrouz evel un naer : très silencieux.

    ●(1908) PIGO II 177 (T) E. ar Moal. Ha Julig war e grabanou, o ruzan a-dreuz d'ar bodennadou lann, ken didrous hag un aer.

    (2) Gwevn evel un naer : très souple.

    ●(1924) BILZ 44 (T) F. al Lay. Gwevn e gorf evel hini un naer.

    (3) (Sklaer, splann, krak) evel lagad (an, un) naer (er c'hleuz) : très clair. Cf. sklaer evel dour feunteun, evel an arc'hant, evel an deiz, evel skorn.

    ●(1896) MELu VIII 142 (Go-Plouc'ha). Sklaer vel lagad eun aer, tr. E. Ernault «Clair comme l'oeil d'une couleuvre.» ●(18--) EER 35 (T) E. Ernod. Groet ec'h eo gant minerez kaër / He dour skler 'vel lagad ann aer ! tr. «Son eau est limpide comme l'oeil de la couleuvre..»

    ●(1912) RVUm 237 (Gu). Du el lagad un aer, tr. P. ar Gov «Noir comme l'oeil d'une couleuvre : Var. Splann el lagad en aer.» ●(1935) ANTO 51 (T) *Paotr Juluen. Ma lavare gwechall hon tud-koz, o daoulagad ker sklêr ha lagad an naer. ●(1942) VALLsup 177. Yeux brillants krak, on ajoute pour appuyer ! evel lagad eun naer (er c'hleuz). ●(1947) YNHL 17 (Ki) Y. Drezen. N'eur ket evit dioueriñ ur c'harr-kañv; sklaer an dra e-giz lagad an naer. ●(1955) STBJ 18 (K) Y. ar Gow. Ken sklêr ha lagad an naer e vez atô an dour enni. ●(1962) TDBP Ia 37 (T-Langoad). An dour-ze a oa ken sklêr ha lagad ar pesk, tr. J. Gros «cette eau-là était aussi claire que l'oeil du poisson.» A Langoat on dit : An dour-ze a oa ken sklêr ha lagad an naer, tr. «cette eau-la était aussi claire que l'oeil du serpent.» ●(1970) BHAF 204 (T) E. ar Barzhig. Degaset he-doa Ulla ma adlein, med deut e oa ive da zegas ar mañig-ze din, ze a oa sklaer evel lagag eun naer. ●252. Sklaer e oa, 'vel lagad eun naer, en em zistage muioh-mui ar wreg diouz he gwaz. ●287. Sklaer eo, evel lagad eun naer, e vo red kas ahanon a-benn ar fin da Zinam...

    (4) Du evel lagad un naer : très noir.

    ●(1912) RVUm 237 (Gu). Du el lagad un aer, tr. P. ar Gov «Noir comme l'oeil d'une couleuvre : Var. Splann el lagad en aer.»

    (5) Fritañ naered e-lec'h siliou : faire avaler des couleuvres.

    ●(1908) FHAB Mae 137. Dre ar gevier a stignent, dre ar binim a zilent en ho c'hazetennou eo o doa dallet, hag, evel pa lavarfen, mesvet tud berr a spered ha dibreder, eaz-tre rei kelien dez-ho da lounka, ha frita aered e-leac'h siliou. ●(1934) FHAB Gwengolo 364 L.B.. Hag ar sorc'hennou fallakr bet hadet ganto 44 vloaz araok, evid ar brezel 70, a voe embannet a-nevez a-dreuz ar vro ha kredet re alies gant meur a c'hlapez, aes frita aered d'ezo el lec'h siliou.

  • naer-aspik
    naer-aspik

    f. (herpétologie) Vipère aspic.

    ●(1932) GUTO 21. teadeu luem dehè èl ré en aer aspik.

  • naer-buton
    naer-buton

    f. (herpétologie) Python.

    ●(1944) DGBD 61. an naer-buton.

  • naer-galet
    naer-galet

    f. (herpétologie) Orvet.

    ●(1931) FHAB kerzu 475. Piou ne anavez ket an naer galet ; ha piou na oar ket e chom, pa vez trouc’het, an tammou anezi da finval epad meur a eurvez goudeze. ●notenn : An naer-galet pe ar vuzugenn. ●(1958) ADBr lxv 4/513. (An Ospital-Kammfroud) Nêr-galed : n. f. ; pl. : nêred-kaled. – Orvet . Les synonymes anaf, anuz dall, enañ (cf. Dict.) sont totalement inconnus à l'H.C. Lost eun nêr galed a zo ken bresk hag eun tamm gwer.

  • naer-gobra
    naer-gobra

    f. (herpétologie) Cobra.

    ●(1935) BREI 408/3c. an naer cobra ; he c'hrog a ziskar an den war an taol.

  • naer-lous
    naer-lous

    f. (herpétologie) Couleuvre. (?) cf. naer-rous (?).

    ●(1966) LIMO 23 décembre. parat doh en aëron lous a gousiein en deur. ●Aeron lous, couleuvres.

  • naer-rous
    naer-rous

    f. (herpétologie) =

    ●(1978) PBPP 2.2/475. $$$n èr ru:s, tr. «une vipère.» ●(1979) DPFB III 232. couleuvre, tr. «aer-rouz f. aered-rouz cf. vipère.»

  • naer-vor
    naer-vor

    f.

    (1) (herpétologie) Serpent marin.

    ●(1889) ISV 345. Difen da vont en dour sall, ne ket flemmet e vijec'h gant an aered mor a zo ker stang hag an deliou dre eno.

    (2) (ichtyonymie) =

    ●(1909) ADBr xxv 548. (Rosko) Aer mor (sgn. vipère de mer). Les pêcheurs confondent sous ce nom les poissons de la famille des Lophobranches à corps serpentiformes (Syngnathus, Nerophis, Entclurus, Siphonostoma) et les épinoches (Spinachia vulgaris).

  • naer-wiber
    naer-wiber

    f. (herpétologie)

    (1) Vipère.

    ●(1499) Ca 15a. Azr guyber. g. coleuure deaue. ●(1633) Nom 51a. Hydrus, chelydrus, natrix : serpent d'eau : vr sarpant dour, vn aër viber. ●Vipera, excetra : vipere : vn aër, viper.

    ●(1659) SCger 124b. vipere, tr. «aèr, vibér.» ●(1732) GReg 221b. Couleuvre, serpent qui est de la figure d'une anguille, tr. «Aër. p. aëred. (Van[netois] id[em]) anciennement aër, écrit azr. p. azred, signifioit en general, serpent ; & de-là, aër-viber, vipere.» ●776a. Race de Viperes, tr. «goüenn an azred-Viber.» ●962b. Vipere, petit serpent très venimeux, tr. «aër-vyber. p. aërd-viber.»

    ●(1824) BAM 127. lignez an aeret-viber. ●(1846) DGG 216. bilim an aër-viber. ●(1857) HTB 42. un den diwar ar maez en difoa eur gwell ard evit tapout aered-viber. ●(1869) FHB 244/280b. flemmet (...) gan eun aerenn rouz, ar goasa araed (sic) goude an aered wiber. ●(1872) GAM 5. Diskuez a ra he flemm ; en em rodella, fichal a ra evel an aer viber. ●(1894) BUZmornik 275. e oue flemmet gant eunn aer-viber.

    ●(1909) KTLR 177. aeret viber amprevanet ha toussigi binimus. ●(1910) FHAB Genver 10. eun teod aer-viber. ●(1910) FHAB Gwengolo 271. aered viber etouez ar peuri glas. ●(1925) BUAZ 475. unan anezo a oue flemmet gant eun aer-viber. ●(1925) BILZ 119. kavet an aer-wiber. ●(1926) FHAB Mezheven 226. e verc'h a voe flemmet gant eun aer-wiber.

    (3) Naer-wiber rous : aspic.

    ●(1970) BHAF 47. ma'z afen da gerzed war eun naer-wiber rouz bennag !

  • naerataer
    naerataer

    m. –ion Chasseur de serpents.

  • naerek
    naerek

    adj.

    (1) (Endroit) où les serpents sont nombreux.

    ●(1941) ARVR 49/4d. al lec'hiou naerek.

    (2) Ophidien (de la nature du serpent).

    ●(1931) VALL 513b. Ophidien, tr. «naerek.»

  • naerel
    naerel

    adj. Ophidien (relatif au serpent).

    ●(1931) VALL 513b. Ophidien, tr. «naerel.»

  • naerenn
    naerenn

    f. –ed (herpétologie) Serpent, vipère.

    ●(1973) SKVT II 28. un naerenn pe ur grug. ●(1978) MOFO 84. eun aeren oa deut da horra he loen. ●85. lazo an aerenned. ●(1982) PPBA 40. (Argol) Laouig e-neus lazet eun aerenn, tr. «Petit Louis a tué une vipère.»

  • naereta
    naereta

    v. intr. Chasser les serpents.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...