Devri

Recherche 'pal...' : 163 mots trouvés

Page 1 : de pal-1 (1) à pale (50) :
  • pal .1
    pal .1

    adj. Pâle.

    ●(1499) Ca 151a. Pal. g. paleur. cest vne couleur qui vient de paur ou de maladie. ●(1633) Nom 123b. Pallidus : pasle & blesme : pàl ha blem. ●Buxeus : iaulne ou pasle comme buis : melen pe pal eguis beus.

    ●(1659) SCger 15a. blême, tr. «pall.»

    ●(1889) CDB 76. dimezel a liou bal, tr. «demoiselle au teint pâle.»

  • pal .2
    pal .2

    f. –ioù, pili

    I.

    A. (agriculture, &c.)

    (1) Pelle, bêche.

    ●(1499) Ca 151b. Pal. g. pale. ●(1633) Nom 178a. Pala : houë : vr pal.

    ●(1659) SCger 87b. pale du feu, tr. «pal, p. iou.» ●162a. pall, tr. «pelle.» ●(1732) GReg 708a. Pele, ou, pelle, beche à bêcher la terrre, tr. «Pall. p. pallyou. Van[netois] pal. p. palëu.» ●(1744) L'Arm 28b. Bêche, tr. «Pale.. eu. f.»

    ●(1849) LLB 884. Toulet don ged hou pâl. ●998. Labouret (…) en doar ged hou pâleu. ●(1857) CBF 102. Troada ar bal, tr. «Mettre un manche à la pelle.» ●(1877) BSA 278. labourat al loden-se euz ar parc gant ar bal. ●(1878) EKG II 182. n'oat ket evit ober seurt gand ar bal.

    ●(1905) CDFi décembre. da ober pili, erer ha langedeou. (d'après KBSA 113). ●(1907) PERS 26. o labourat gant va fal. ●(1920) KANNgwital 205/111. e labouret gant peli hag eler koat. ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) St-Thurien utilise le singulatif palenn, et Moelan une forme bial ; le pl. de pal est en général palyou ; on a également paleù (Grandchamp), et pili (Loperhet). ●(1975) LIMO 08 novembre. En hani ne dorch ket é bal / E vo ret dehon torchein é dal.

    (2) Tennañ d'ar bal : jeter un couteau pour tirer au sort.

    ●(1879) ERNsup 168. terchal, jeter un couteau pour tirer au sort qui choisira la première part dans un travail au champ, Trév[érec] ; ce qui s'appelle tennañ d'ar bal à Ploezal.

    B. (meunerie)

    (1) Vanne de moulin.

    ●(1732) GReg 643a. La vanne, ou la pale qui est dans la bonde, qu'on leve pour laisser couler l'eau, tr. «Pal. p. palyou. ar bal.» ●(1744) L'Arm 33a. Bonde d'Etang, tr. «Pale.. eu. f.»

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pal, s. f., tr. «vanne d'un moulin à eau pour laisser sortir l'eau.»

    ●(1907) VBFV.bf 57b. pal, f. pl. eu, tr. «pale, vanne de moulin.»

    (2) Jantille.

    ●(1732) GReg 508a. Jantille, ais au tour des jantes de la rouë d'un moulin, pour recevoir l'eau, tr. «Pal. p. palyou.» ●643a. Les Jantilles de la Rouë, tr. «Palyou ar Rod.»

    ●(1907) BOBL 19 janvier 121/3b. o sevel paliou e velin.

    II. [suivi d'un déterm.]

    A. Bêche.

    (1) Pal-palat / pal da balat =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) ar bal-palad, sud de Landerneau, -da balad, est du Trégor.

    (2) Pal-palarat =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -palarad, Crozon.

    (3) Pal garre =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -gare, Cast.

    (4) Pal beg =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -bek, Brennilis.

    (5) Pal plom =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -plom, Plougonver, Pont-Melvez.

    (6) Pal terriñ douar =

    ●(1960) EVBF I 336-337. La bêche. On connaît, presque partout, le mot pal, souvent utilisé sous sa forme bal ; mais ce mot est souvent qualifié : (…) -torri douar, Gouézec, Pl[onevez]-du-F[aou].

    B. Pelle.

    (1) Pal-stol

    ●(1960) EVBF I 337. eur bal stol, P[ommeri]t-le-V[icomte], eur bal-chiminaou, Tréglamus, eur balikiez, L'H[ôpital-Camfrout], désignent, non une bêche, mais une pelle.

    (2) Pal chiminaou =

    ●(1960) EVBF I 337. eur bal stol, P[ommeri]t-le-V[icomte], eur bal-chiminaou, Tréglamus, eur balikiez, L'H[ôpital-Camfrout], désignent, non une bêche, mais une pelle.

    C. Pal-chik =

    ●(1975) UVUD 73. (Plougerne) An dalar vehe tailhet toud gant ar bal chik.

    III. Reiñ bronn d'ar bal : voir bronn.

  • pal .3
    pal .3

    f. Pal.

    ●(1633) Nom 181a. Vallus : pieu, pal : peig, piloig, vr bal.

  • pal .4
    pal .4

    m. –ioù

    I. (jeu)

    (1) Palet.

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pal, s. m., tr. «Palet ou galet plat et arrondi pour jouer au palet.»

    (2) Lieu d'où l'on jette le palet vers le maître, le cochonnet.

    ●(1732) GReg 688a. Le lieu d'où l'on jette son palet vers le maître, tr. «Pal. ar pal.»

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pal, s. m., tr. «il se dit aussi du but où l'on se place pour jouer.»

    (3) But à atteindre.

    ●(1876) TDE.BF 492a. Pal, s. m., tr. «il se dit aussi du but où (…) il faut arriver le premier pour gagner à la course.»

    (4) C'hoari pal : jouer à but arrêté.

    ●(1732) GReg 511a. Jeu à but arrêté, tr. « C'hoary pal. c'hoari dioud ar guënn. »

    ●(1876) TDE.BF 492a-b. C'hoari pal, tr. «jouer à but arrêté.»

    II.

    (1) État dans lequel on est rendu.

    ●(1924) FHAB Kerzu 442. Ha dre benôs en em gavomp ni en eur seurt pal ? ●(1926) FHAB Here 392. Hen en deus digoret an hend ha lakeet ar vedisinerez er pal eman hizio.

    (2) Chom er pal : rester où on est.

    ●(1903) MBJJ 339. Bec'h o deuz ma zreid o chom er pal.

    (3) But à atteindre, objectif.

    ●(1732) GReg 126a. But, fin, dessein, tr. «Pal.» ●Il met à tous les coups sur le but, tr. «Da bep taul e véz èr pal.» ●126a-b. Le but d'un Chrétien est de parvenir au Ciel, tr. «Ar pal, pe èn hiny e tle ur c'hristenn arruout, eo ar barados.» ●126b. De but en blanc, tr. «Eün da'r pal.»

    ●(1911) BUAZperrot 164. Porz ar baradoz a wel o wenna eo ar pal en deus da dizout. ●(1929) MKRN 20. ar c'hentan er par ! tr. «le premier au but !» ●(1933) MMPA 26. betek ar pâl. ●179. Mar fell d'imp eta arruout er pâl, chomomp stag ouz Mari. ●(1963) LLMM 99/261. Evit an neb a zo troet da gerzhout a wir galon war du ar pal, n’eus ken, Vasili, na sul, nag ehan-labour. Ken emberr, kaezhig !

    (4) Etat, situation. Voir par .4.

    ●(1935) BREI 411/2b. kaer vo êsaat he derc'hel er pal m'eman...

    III.

    (1) Kouezhañ er pal :

    ●(1923) FHAB Du 428 (T) *Dir-na-Dor. Ah ! ah ! me wel emaout adarre o klask koueza ganen er pal disul : etre Breiz ha Bro-C'hall e fell d'it disparti...

    (2) Lakaat e droad er pal : voir troad.

    (3) Derc'hel e droad er pal : voir troad.

  • pal-dan
    pal-dan

    f. palioù-tan Pelle à feu.

    ●(1732) GReg 708a. Pêle à feu, tr. «Pall dan. p. pallyou dan.» ●(1744) L'Arm 275a. Pellatre, tr. «Loai ag er bâle dan. f.» ●275b. Pelle à feu, tr. «Pâle-dan ou Pall-dan. f.»

    ●(1856) VNA 51. une Pelle à feu, tr. «ur Bâl-dan.» ●(1876) TDE.BF 493a. Pal-dan, s. f., tr. «Pelle à feu.» ●(1878) BAY 1. pâl-dañ, tr. «pelle à feu.»

    ●(1907) VBFV.bf 57b. pal-dan, f., tr. «pelle à feu.» ●(1934) MAAZ 84. Frintein krampoeh ar er baldan. ●(1934) BRUS 243. La pelle à feu, tr. «er bal-dan.» ●(1937) DIHU 310 Ebrel 245. Un dé aral é vout er bal-dan ér biligad-ioud.

  • pal-dol
    pal-dol

    f. (agriculture) Pelle courbe. Cf. pal .2.

    I.

    ●(1905) HFBI 418. labourat gant ar bal dol. ●(1909) BOBL 02 octobre 249/1b. eur baldol hag eur (lire : eun) tranch. ●(1936) FHAB Mezheven 213. Job en devoa diskouarn henvel ouz diou bal-dol ! ●(1958) BLBR 110/13. eun trañch, eul langede hag eur bal-dol.

    II. Dastum arc'hant gant ar bal-dol : devenir riche en peu de temps.

    ●(1995) EIGV 6 (L) Yann-Vadezour Lagadeg. Eno e vez dastumet arhant gand ar bal-dol.

  • pal-enforn
    pal-enforn

    f. Pelle à enfourner.

    ●(1982) PBLS 155. (Sant-Servez-Kallag) pal-iforn, tr. «pelle à enfourner.»

  • pal-forn
    pal-forn

    f. Pelle à enfourner.

    ●(1732) GReg 429b. La paile pour enfourner le pain, tr. «ar pal forn.» ●708a. Pêle de four, tr. «Van[netois] pal fourn.»

    ●(1924) NOLU 40. er gléan ponér èl ur bâl-forn.

  • pal-ginkailh
    pal-ginkailh

    f. palioù-kinkailh Pelle à tube d'emmanchement.

    ●(1986) CCBR 252. (Brieg) Pelle à tube d'emmanchement, tr. «pal ginkailh, palioù-kinkailh.»

  • pal-rod
    pal-rod

    f. palioù-rod Jantille.

    ●(1732) GReg 22b. Aileron d'une rouë de Moulin, sur lesquels tombe l'eau, tr. «Pal-Rod. p. Palyou-Rod.» ●508a. Jantille, ais au tour des jantes de la rouë d'un moulin, pour recevoir l'eau, tr. «pal-rod. p. palyou-rod.»

    ●(1876) TDE.BF 494a. Pal-rod, s. f., tr. «Jantille d'un moulin à eau.»

  • palad
    palad

    f. & adv.–où

    (1) F. Pelletée.

    ●(1732) GReg 708a. Pelee, ou pélerée, plein la péle, tr. «Palad. p. paladou.» ●Une pélée de feu, de blé, tr. «Ur balad tan, ur balad ed.» ●(1744) L'Arm 28b. Béchée de terre, tr. «Palatt.. adeu. f.»

    ●(1876) TDE.BF 492b. Palad, s. f., tr. «Pellée, ce que peut contenir une pelle ou bêche de labourage.»

    ●(1907) VBFV.bf 57b. palad, f. pl. eu, tr. «pelletée.» ●(1918) LZBt Gouere 2. eur balat glaou ru. ●(1939) RIBA 94. ur balad gleu ru tan.

    (2) Adv. A-baladoù : par pleines pelles.

    ●(1897) EST 74. margeu / E daulér ér pressoér a baladeu.

  • paladeg
    paladeg

    f. –où Bêchage en commun.

    ●(1847) MDM 227. en ho labourou rusd en eaust pe er baladeg. ●(1869) FHB 224/117a. Lod eus labourou an nevez-amzer, ar paladegou braz, a oa choumed da ziresta.

    ●(1931) VALL 62b. action de bêcher en commun, tr. «paladeg f.»

  • paladenn
    paladenn

    f. & adv. –où

    I. F.

    (1) Contenu d'une bêche.

    ●(18--) SAQ I 214. taolet ar genta paladen zouar.

    ●(1908) FHAB Du 322. an diveza paladen zouar ? ●(1912) MMPM 42. eur baladen bennak a zouar.

    (2) Coup de pelle.

    ●(1931) VALL 545a. (un) coup de pelle, tr. «paladenn f.»

    (3) Skeiñ ur baladenn douar : jeter une bêchée de terre.

    ●(1974) TDBP III 206. Sko ur baladenn douar amañ er reg, tr. « jette une bêchée de terre ici dans le rayon (le sillon) »

    II. Adv. A-baladennoù : par pleines pelles.

    ●(1872) GAM 35. laza an eulfennou tan a daolit, c'hui, a beladennou (lire : a baladennoù), var ar c'holo seac'h.

  • paladur
    paladur

    m.

    (1) Chapelure.

    ●(1732) GReg 152a. Chapelure de pain, tr. «Paladur bara.»

    (2) Copeau.

    ●(1942) VALLsup 30b. Après paladur ajouter : et copeau.

  • palafenn
    palafenn

    voir balafenn

  • palafrer
    palafrer

    m. Cheval qui a la corne du pied trop large.

    ●(1876) TDE.BF 492b. Palafrer, s. m. C[ornouaille], tr. «Il se dit d'un cheval qui a la corne du pieds trop large.»

  • palafrez
    palafrez

    m. –ed Palefroi.

    ●(1499) Ca 151b. Palafrez. g. palefroy.

    ●(1931) VALL 525b. Palefroi, tr. «palafrez m. pl. ed.»

  • palafrinier
    palafrinier

    m. –ion

    (1) Palefrenier.

    ●(1499) Ca 151b. Palafrener. g. palafrenyer.

    ●(1659) SCger 87b. palefrenier, tr. «palafragner.» ●(1732) GReg 688a. Palefrenier, tr. «Palafraigner. p. yen.»

    ●(1888) SBI II 140. al lakès hac ar palafrinier, tr. «le laquais et le palefrenier.»

    (2) Postillon.

    ●(1732) GReg 742b. Postillon de carosse, tr. «Palafraigner. p. palafraignéryen.»

  • palamastrennañ
    palamastrennañ

    v. intr. Se former en croûte.

    ●(1958) ADBr lxv 4/514. (An Ospital-Kammfroud) Palamastrenna : v. – Se mettre en croûtes, en plaques, comme un cataplasme (palastr) desséché : Ar vugale a oa bet o c'hoari lennig ; deut e oant d'ar gêr, palamastrennet o beg beteg o diskouarn.

  • palamour
    palamour

    prép. & conj. cf. abalamour

    I. Prép.

    (1) À cause de.

    ●(1499) Ca 151a. Palamour. g. pour.

    ●(1728) Resurrection 2911-2912. Palamour enterin Jesus hac e vehat.

    (2) Palamour da : pour l'amour de.

    ●(14--) Jer.ms 185. Palamor da Doe Tat querz so mat e autren, tr. « Pour l’amour de Dieu le Père, certes, il est bon de le permettre » ●(1650) Nlou 70. Rac palamour deom-ny, ez voue crucifiet, tr. «car c'est à cause de nous qu'il fut crucifié.»

    ●(c.1680) NG 181. Nouel poulamour de Marië. ●1518. palamor d'on Saluer.

    (3) Palamour da : à cause de.

    ●(1612) Cnf 3b. palamour dan offanc fraet dan Autrou Doué.

    ●(1732) GReg 140b. A cause de, tr. «palamour da.» ●(1741) RO 2858. Hac à ray penigen palamour de fehet.

    II. Loc. conj. Palamour ma : à cause que.

    ●(c.1680) NG 54-56. E ré noblë a uezo cassait, / Palamor na resant erhat / Douh hou suieteu.

  • palamous
    palamous

    s. Évanouissement. cf. paramoutig

    ●(1983) GOEL 117. (Bro-Oueloù) Palamous, tr. «évanouissement.»

  • palañ
    palañ

    v. tr. d. Écroûter (le pain).

    ●(1659) SCger 22a. chapeler du pain, tr. «pala bara.» ●162a. pala bara, tr. «chapeler du pain.» ●(1732) GReg 151b. Chapeler, ôter la grosse croute du pain, tr. «Pala bara.»

    ●(1876) TDE.BF 492b. pala, v. a., tr. «Chapeler, parlant d'un pain.»

    ●(1931) VALL 240b. Écroûter (le pain), tr. «pala.»

  • palañch
    palañch

    m. Caparaçon.

    ●(1876) TDE.BF 492b. Palanch, s. m. V[annetais], tr. «Caparaçon.»

  • palañchenn
    palañchenn

    f. –où

    (1) Panache.

    ●(1744) L'Arm 265b. Panache, tr. «Palanchênn.. neu. f.»

    (2) plais. Queue.

    ●(1984) ECDR 118. pakañ ac'hanon dre ar pav a-raok ha dre ar valañchenn ha, hop, er charabañ e-touez ar c'hesadoù pesked.

  • palañchiñ
    palañchiñ

    v. tr. d. Empanacher, panacher.

    ●(1744) L'Arm 129a. Empanacher, tr. «Palanchein.» ●129b. Emplumer, tr. «Palanchein.»

  • palank
    palank

    m. –où

    I. (marine)

    (1) Palan.

    ●(1732) GReg 687b. Palan, terme de marine, tr. «Palancq. p. palancqou.» ●(1744) L'Arm 265a. Palan, tr. «Palanc.. gueu. m.»

    ●(1907) VBFV.bf 57b. palang, m. pl. eu, tr. «palan.» ●(1914) DFBP 232b. palan, tr. «Palank.» ●(1941) FHAB Mae/Mezheven 47b. edod oc'h ober palankou da zevel eur maen bras bras.

    (2) Palank bihan : petit palan.

    ●(189$) RECe xix 328-329. palank bian, tr. «petit palan.»

    II.

    (1) Civière.

    ●(1896) GMB 494. pet[it] tréc[orois] parlañko civière, brancard.

    ●(1901) EPLQ 18. Pet[it] tréc[orois] parlañko civière, brancard.

    (2) plais. Treid palankoù : grands pieds.

    ●(1964) KTMR 18. Ne veze gwelet ken nemed e ziouhar hag e dreid palankou. ●(1970) BHAF 152. maha ordinal eun dra veo bennag dindan o zreid palankou.

  • palankiñ
    palankiñ

    v. tr. d. (marine) Palanquer, manœuvrer, tendre à l'aide d'un palan.

    ●(1898) RECe xix 328-329. palanki, tr. «palanquer.»

    ●(1979) VSDZ 20. (Douarnenez) evit lakaat da lien e plas, alies 'renkes palenkiñ 'vit forsiñ anezhañ da vont e-plas, tr. (p. 189) «Souvent, lorsque tu as une voile neuve, il faut palanquer pour la mettre en place de force.» ●(1984) GBDZ III 4-5 p. 61. (Douarnenez) da balankiñ mat da vos-riz, tr. «de bien palanquer ton raban de ris.»

  • palantier
    palantier

    m. Balancier d'horloge.

    ●(1975) UVUD 29. (Plougerne) A pebez oloraj vrao 'n deus ! Unan gant eun or a palañtier bras.

  • palapri
    palapri

    voir paiplu

  • palar
    palar

    m. –ioù (pêche) Palangre.

    ●(1977) PBDZ 929. (Douarnenez) ma tapont dit da balar, emaint e riskl troc'hañ dit anezhañ, tr. «s'ils te prennent ta palangre, ils risquent de te la couper.» ●(1979) VSDZ 83. (Douarnenez) ma dapont dit da balac'h emaint e risk troc'hañ dit anezhañ… ar palac'h, ar gordenn… ar palac'h-higennoù, ni'lavar ur palac'h deus ar gordenn higennoù (…) kement a balac'hioù zo ganto.

  • palaradeg
    palaradeg

    f. –où Bêchage en commun.

    ●(1931) VALL 62b. action de bêcher en commun, tr. «palaradeg f.»

  • palarat / palarañ
    palarat / palarañ

    v. tr. d. (agriculture)

    (1) Bêcher.

    ●(1876) TDE.BF 492b. Palarat, v. n., tr. «Effondrer le sol pour faire un labour profond.»

    ●(1909) BOBL 22 mai 230/2d. Nag a boan a zo bet o palarat, o teila o c'hada, o c'houennat eun dachen. ●(1931) VALL 62b. Bêcher, tr. «palarat.» ●(1960) EVBF I 337. Les mots traduisant «bêcher» se trouvent dans plusieurs des expressions données pour «bêche» : palad semble être le plus utilisé (Le Tréhou : paled) ; on trouve palared, palarad, dans la région de Telgruc. ●(1975) UVUD 88. (Plougerne) an dra-he zo mein ag a zo bet tennet dac'h ar parkeier en eur balarat aneho.

    ►absol.

    ●(1867) FHB 130/204b. en em lakaad da ober karzaden, palarad.

    ●(1959) BRUD 7/17. Kit’ta da houde, diwar ar viou glesker-ze, d’ober eun deveziad palarad pe flahad ! ●(1984) HYZH 154-155/38. evit arat ha palarat.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1866) FHB 63/85a. Ne d'eo ket red keneubeut ober ar palara evit caout panes hir ha founus.

    ●(1925) FHAB Here 386. war al labouriou brasa, – ar palarat pe an douarna (lire : dourna).

    (2) Botez palarat : sabot dont le dessous est renforcé pour le bêchage.

    ●(1960) EVBF I 337. Pour éviter de couper le sabot, la partie de la bêche sur laquelle il appuie est parfois recourbée ; mais le paysan a souvent un sabot spécial, dépareillé (eur voutez palared, Telgruc, eur votez torri-douar, Ploz[évet]), sous lesquels il a fixé une plaque de fer ou de tôle : eur plak-houarn, Plougonvelin, eun houarn-botez, Ploz[évet], eun tamm-feilh, Tréglamus.

  • palarenn
    palarenn

    f. –où (cuisine) Poêle à manche.

    ●(1732) GReg 734a. Poële à manche, tr. «Palarenn. p. palarennou.»

    ●(1876) TDE.BF 492b. Palarenn, s. f., tr. «Poêle à frire.»

  • palarennad
    palarennad

    f. –où (cuisine) Plein la poêle à manche.

    ●(1732) GReg 734a. Plein la poële, tr. «palarennad. p. ou.»

    ●(1876) TDE.BF 492b. Palarennad, s. f., tr. «Plein une poêle à frire.»

  • palas
    palas

    m. Individu imbu de sa personne.

    ●(1983) PABE 62. (Berrien) palas, tr. «fat, crâneur, individu imbu de sa personne.»

  • palastr
    palastr

    m. –où

    (1) Emplâtre.

    ●(1499) Ca 151. Palastr vide in amplastr. ●(1633) Nom 276a-b. Med. glutinans, siccãs : emplastre pour conioindre & seicher : palastr euit sæchaff, disæchaff. ●277b. Emplastrum : emplastre : palastr, amplastr. ●Splenium : longue emplastre : palastr hir. ●Malagama : emplastre remollitif : palastr euit gouachat (lire : gouacat).

    ●(1659) SCger 49a. emplatre, tr. «palastr.» ●(c.1718) CHal.ms i. appareil d'une plaïe, tr. «quentan palastr', lacait ar ur bless'.» ●(1732) GReg 42b. Appareil, linges & médicamens pour panser une plaie, tr. «Palastr. p. palastrou.» ●Mettre l'appareil, tr. «Lacqât ar palastr var ar gouly.» ●335b. Emplatre, tr. «Palastr. p. palastrou.» ●(1774) AC 137. eur palastr great gant ar voueden eus a zeliou ac a grisiou coll malo, tr. «des cataplasmes faits avec la pulpe des feuilles & des racines de mauves.»

    ●(1831) MAI 158. na baum, na palastr, na remed. ●(1876) TDE.BF 492b. Palastr, s. m., tr. «Emplâtre, cataplasme ; pl. ou.» ●(1896) GMB 496. pet[it] tréc[orois] palast.

    ●(1932) OALD 39/331. ober eur palastr tomm gand eun dournad deliou frigaset. ●(1933) OALD 45/214. An dud ne droazont ket a-walc'h, a evo dour diwar al louzaouen-man, ar re o deus beac'h gant o dour a lakaio eur palastr great ganti war o c'hof. Derc'hel tomm ar palastr-se pella ma vezo gallet.

    (2) fam. (en plt de qqn) Palastr kaoc'h saout : emplâtre.

    ●(1950) LLMM 23/45. Ur skider, ur penn-moc'h, ur palastr kaoc'h saout...

  • palastrañ / palastriñ
    palastrañ / palastriñ

    v. tr. d.

    (1) Emplâtrer.

    ●(1732) GReg 42b. Mettre l'appareil, tr. «palastra ur gouly.» ●335b. Appliquer un amplâtre, tr. «Palastra. pr. palastret.»

    ●(1876) TDE.BF 492b. Palastra, v. a., tr. «Mettre une emplâtre.»

    ●(1900) KAKE 154. palastri ar gouli. ●(1905) IVLD 156. palastra he izili gant kement telten a c'heller da gaout.

    (2) par ext. Recouvrir.

    ●(1909) FHAB Eost 237. Daoust ha n'eo ket hi o deus palastret ac'hanoun gant yod.

  • palastret
    palastret

    adj. Emplâtré.

    ●(1857) CBF 76. Palastret holl eo, tr. «Il est couvert d'emplâtres.» ●(1876) TDE.BF 493a. Palastret, adj., tr. «Qui a des emplâtres, couvert d'emplâtres.»

  • palat
    palat

    v. tr. d. (agriculture) Bêcher.

    ●(1849) LLB 354. Ne zoujet ket palat don pé don en anteu. ●(1857) CBF 9. pa vezer o palat havrek, tr. «quand on laboure à la pelle.» ●(1872) GAM 10. Ann Aotrou en deuz toullet klaz ; palomp ann ero var he lerc'h. ●(1876) TDE.BF 493a. Palat, v. a., tr. «Bêcher, travailler à la bêche.»

    ●(1907) VBFV.bf 57b. palat, v. a., tr. «bêcher.» ●(1907) PERS 35. palat ar jardin. ●(1933) EVGB 9. e faoute keuneud pe e pale an douar. ●(1960) EVBF I 337. Les mots traduisant «bêcher» se trouvent dans plusieurs des expressions données pour «bêche» : palad semble être le plus utilisé (Le Tréhou : paled).

  • palata / palatat
    palata / palatat

    v. tr. d.

    (1) Bêcher.

    ●(1732) GReg 87b. Becher ? labourer la terre avec une bêche, tr. «palat. pr. palet.»

    ●(1912) BUEV 19. ean e labouré èl ur meùel, e feuté koed, e balaté er jardrin. ●(1913) HIVR 10. ret é ma tennou é viùans ag en doar, doh en arat hag er palatat.

    (2) Pelleter.

    ●(1941) DIHU 362/303. palatat, tr. «pelleter.» ●(1982) PBLS 628. (Langoned) palatad, tr. «travailler, remuer à la pelle, ou à la bêche.»

  • palatenn
    palatenn

    f. (architecture) Linteau, imposte de bois.

    ●(1997) HYZH 209/37. Ar maen a lakaet a-dreuz war an nor pe ar prenestroù a vez graet anezhañ : koloenn-dor, koloenn-brenestr. Pa vez koad e vez lavaret ur balatenn, pe ragoulin.

  • palatetebiac'h
    palatetebiac'h

    interj. Par la tête bleue.

    ●(17--) CBet 903. Pa la tetebiac'h ! tr. «Par la tête bleue !»

  • palatetebie
    palatetebie

    interj. Par la tête de Dieu.

    ●(17--) SP II 619. Palatetebie sel cwanta deun uvre, tr. «Par la tête de Dieu, regarde quel joli rêve.»

  • palatetemornon
    palatetemornon

    interj. =

    ●(17--) SP III 655. Palatete Mornon ! A galon men toue.

  • palatrez
    palatrez

    m. (architecture) Linteau.

    ●(1744) L'Arm 331b. Remenée ou Arriere-voussure, Linteau vouté, au-lieu de Palatre, Gourin-dor ar ouarêc diabarh d'en ti.

    ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (Plouarzhel) Palatre = ar maen a-dreuz war an doriou hag ar prenester. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Palatr (sic). Ger keltiek tremenet e galleg. Her c'havout a raer er Mabinogion. Sellet strac'han, p. 194. ●(1959) BRUD 7/23. dindan palatrez unan euz doriou braz al lazdi. (...) Palatrez = maen-bolz an nor vraz. ●(1982) TIEZ I 293. Linteau, tr. «palatre.»

  • palav
    palav

    adj. Lourd, gauche, maladroit.

    ●(1983) PABE 62. (Berrien) palao, tr. «lourd, balourd.» ●eur bale palao, tr. «une démarche gauche, lourde.»

  • palavanoù
    palavanoù

    pl. Mont war e balavanoù : marcher à quatre pattes.

    ●(1659) SCger 23a. aller a chatons, tr. «mont voar e balauanou.» ●(1732) GReg 602a. Marcher à tâtons, ou à chatons, tr. «moñnet var e balavanou.»

    ●(1876) TDE.BF 493a. Palavennou, s. pl. m. Moñt war he balavennou, tr. «marcher à chatons.»

  • palavire
    palavire

    m. Lourde gifle.

    ●(1879) ERNsup 163. Palevirë, m., une bonne gifle, Trév[érec].

    ●(1983) GOEL 117. (Bro-Oueloù) Palaviré, tr. «lourde gifle.»

  • paldoufenn
    paldoufenn

    f. = (?) Personne de taille imposante (?).

    ●(2002) TEBOT 85. Reiñ un droienn d'ar baldoufenn.

  • pale
    pale

    f./m.

    (1) Cloison de bois.

    ●(1942) VALLsup 34a. Cloison de bois, tr. «palé V[annetais] f.»

    (2) Bonde d'étang.

    ●(1876) TDE.BF 493a. Pale, s. m. V[annetais], tr. «Bonde d'étang.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...