Recherche 'pri...' : 103 mots trouvés
Page 1 : de pri (1) à primedik (50) :- pripri
m.
I.
(1) Argile.
●(1499) Ca 164a. Pry. g. ardille / ou arguille / ou mortier. ●(1633) Nom 140a. Lacus, mortarium : lieu où on fait le mortier : an poul-pry an læch ma grær an pry. ●Lutum paleatum, aceratum, intrita : bauge, mortier de terre : pry á douar ha fouez (lire : fouen).
●(1659) SCger 81b. mortier, tr. «pri.» ●165b. pri, tr. «mortier.» ●(1732) GReg 50b. Argile, terre grasse propre à faire des pots &c., tr. «Pry.» ●(1744) L'Arm 16b. Argille, tr. «Pri. m.»
●(1849) LLB 88. pri pé mein. ●(1887) SBI I 312. charren ar pri, tr. «charroyer l'argile.»
●(1909) FHAB Even 187. Piou hen d'euz ezom pri da brena ? ●(1963) LLMM 99/266. e pare ar studier e selloù war ar ribloù e-lec'h ma wele o ruzañ war o flaen glazarded meur heñvel ouzh treustoù lardet gant pri.
(2) Boue.
●(1907) VBFV.fb 13a. boue, tr. «pri, m.»
II.
(1) Lipat pri : tomber au sol.
●(1871) CST 52 (L) Y.-V. Gwilhou. P’o devez mezvet eun den, ha pa n’hell mui bale, e vez taolet er-maez, hag e ve glao, erc’h, skorn ; n’eus forz, er-maez ! da lipat pri ha da sklasi el lec'h ma karo !
(2) Na vezañ lemmoc'h e spered eget ul loaiad pri-mañsonañ : ne pas être malin.
●(1958) BRUD 4/60 P.-J. Helias. Hogen eur paour-kêz den, pa rêe an arzodig hep gouzoud mad dezañ, pa ne oa ket lemmoh e spered eged eul loiad pri-mañsona, an den-ze a honeze anoiou all : hennez a oa eur huign-zegal, a lavare an dud, hennez eo chomet gantañ ar brenn etouez ar bleud, hennez a zo eur Yannig Heiz-Gerh Na !
(3) Ruilhañ ub. er pri : médire sur qqun.
●(1893) IAI 187 (L) An Ao. Kerne. Hag e zeas beteg ober eur plac'h divezet euz ar zantez-ma, beteg he lakâd da zorserez hag he ruilla er pri.
(4) Fur evel ur santig pri : voir sant.
- pri-barennpri-barenn
m. Mortier.
●(1988) TIEZ II 57. Le mortier (pri baren, pri melen, pri tousog ou encore tuffeo dans le pays de l'Aven).
- pri-douar
- pri-glas
- pri-gwenn
- pri-melenpri-melen
m.
(1) (minéralogie) Glaise jaune.
●(1911) SKRS II 117. pri melen da ober podou. ●(1923) FHAB Genver 31. Ma 'z eus kement a vouilhennou / A bri melen, a gochellou.
(2) Mortier.
●(1982) TIEZ I 118. Le mortier est composé de sable de mine et d'eau, c'est le pri tousog, l'argile à crapaud ou pri melen, l'argile jaune. ●(1988) TIEZ II 57. Le mortier (pri baren, pri melen, pri tousog ou encore tuffeo dans le pays de l'Aven).
(3) Brique.
●(1659) SCger 17a. brigue (sic), tr. «pri melen.»
(4) Kambr ar pri-melen : toilettes.
●(1633) Nom 133-134 : Latrina : retraict, priué, necessaire, basse chambre, latrine : vn garde-rob, cambr an pry melen, cambr an ispiçc.
- pri-prad
- pri-razpri-raz
m. Mortier de chaux et d'argile.
●(1732) GReg 159a. Mortier de chaux & d'argile, tr. «Pry-raz.» ●233a. Crepi, mortier qu'on met sur une muraille, tr. «pry-raz.» ●341a. Enduit de mortier, tr. «Eñdu pry-raz.» ●640a. Mortier, chaux & sable détrempez, tr. «Pry-raz.»
●(1866) FHB 91/307a. ober brikennou, meska pri-raz, darbari d'ar vassounien. ●(1894) BUZmornik 358. Abarz ar fin zoken e roaz d'ezhan eur vountadenn hag her pilaz enn eur bern pri-raz.
- pri-tousegpri-touseg
m. Mortier.
●(1975) UVUD 52. (Plougerne) Pri tousog, tro ma lavare Loui Gervella. ●(1982) TIEZ I 118. Le mortier est composé de sable de mine et d'eau, c'est le pri tousog, l'argile à crapaud ou pri melen, l'argile jaune. ●(1986) DPSB 105. (Rieg) pri-touseg, tr. «mortier.» ●(1988) TIEZ II 57. Le mortier (pri baren, pri melen, pri tousog ou encore tuffeo dans le pays de l'Aven).
- priaat
- priaj
- priañ / priiñpriañ / priiñ
v. tr. d.
(1) Couvrir d'argile.
●(1732) GReg 50b. Gâter, garnir d'argile, tr. «Prya. pr. pryet.»
●(1849) LLB 111. Ne hortet ket miz est aveid priein hou ler.
●(1907) FHAB Gouere 134. ar mouilc'hi o pria ho neiziou gant ho beg.
(2) Garnir le chaudron à bouillie avec de l'argile.
●(1931) VALL 115a. garnir le chaudron à bouillie togenna, (avec de l'argile) pria(ñ), ardilha(ñ), (avec de la charrée) koaradiñ T[régor].
(3) Liaisonner, hourder.
●(1744) L'Arm 453b. Liaisonner, tr. «Priein étré er mein.»
- priasellpriasell
f.
(1) Boue de fondrière.
●(c.1718) CHal.ms i. Priacell' est propre pour ces fondrieres de terre Iaune.
(2) Fondrière.
●(c.1718) CHal.ms i. desembourber, tr. «tennein es er uoüillen es ur goal dach', es ur priacell'.» ●(c.1718) CHal.ms ii. fondriere, tr. «priacell'.»
●(1942) VALLsup 80a. Fondrière, tr. «priasell V[annetais] f.»
- priasellekpriasellek
adj. Boueux comme une fondrière.
●(c.1718) CHal.ms i. boüeus, tr. «leh fanquec, carguet a fanc, et lorsquil ya fondriere, priacellec.»
- priatat
- priedpried
m./f. –où
I.
A.
(1) Époux, épouse.
●(1613) Cnf 23b. laquat drouc ha malicc entre an priedou.
●(1659) SCger 77a. Mari, tr. «priet.» ●166a. priet, tr. «mary, femme.» ●(1732) GReg 362a. Epoux, mari, tr. «Pryed.» ●Les époux, tr. «Ar pryedou.» ●L'époux, & l'épouse, tr. «An daou bried. An naou bryed.» ●(1767) ISpour 379. Er Priédeu é zeli hum garein.
●(1839) BSI 95. guëlet daou bried o veva qer santellamant. ●(1849) LLB 1070. priedeu kristen. ●1074. En deu bried iouank.
●(1907) PERS 9. daou bried kristen. ●(1911) BUAZperrot 130. Ar pried, a ziframme an tamm eus genou he fried. ●770. Ar priejou a dle en em glevet. ●(1921) PGAZ 16. Daou bried, zoken, o deuz poan oc'h en em ober.
(2) Kemer ub. da bried : prendre pour époux, épouse.
●(1909) KTLR 47. Ar roue a zo bet eun tam brao a zot o kemeret anezhi da bried.
(3) Reiñ da bried : donner pour épouse.
●(1909) KTLR 56. an tad hag ar vamm (…) ho doa promettet e ro-jent anezhi da bried d'ar c'henta he lakaje da c'hoarzin.
B. spécial.
(1) Époux.
●(1499) Ca 164b. Priet. g. mari. ●(1557) B I 216. clasq dezy vn priet, tr. «lui chercher un époux.» ●(1576) Cath p. 20. eff eo ma doue ma pastor ha ma priet, tr. «c'est lui mon Dieu, mon pasteur et mon époux.» ●(1576) H 52. an quenderu dan queniteru hac an queuenderu nac d’o holl priedou na graguez ha ho querent, tr. « the male cousin to the female cousin and the female second cousin : nor to all their husbands ans wives and their relations. » ●(1612) Cnf 40a. do priedou pé do graguez.
●(1767) ISpour 379. Ur Priet, émé S. Paul, é zeli carein é Vouéss.
●(1838) OVD 232. Priedeu, conservet enta ur garanté tinér, sincér ha ferme doh ou croagué.
(2) Épouse.
●(1580) G 173-174. Roe an bet man a pedaf / Me ham pryet ham tut astut doz saludaf, tr. «je prie le roi de ce monde, / Moi et mon épouse et mes gens, humblement, de vous saluer.»
●(c.1680) NG 105-106. Adam, hon tat, drouc auizet / E senti dou Eva e briet.
●(1883) SAQ I 31. Petra reio hi, ar pried, ar vamm baour ? ●(1888) ADBR IV 164. Jan Robic ha Jan er Marechal / Ou des touzet en nos aral ; / Touzet ouent get Chouannet fal ; / En div Janet, en div briet / E lare ne rent forh erbet / meit ne vizé ou monah touzet, tr. «Ils ont tondu la nuit dernière Jan Robic et Jan Le Maréchal. Ils ont été tondus par ces Chouans pervers ; les deux Jeanette, les deux femmes disaient que cela leur était bien égal, pourvu qu'on ne leur tondit pas leur monac'h (1).» (1) Mot à mot moine (pudenda).
●(1907) PERS 238. Re aliez, koulsgoude e rea goap ouz he bried paour, hag houman, el leac'h da ober d'ezhan rebechou (...). ●(1914) FHAB Meurzh 70. el leac'h ma tiskuiz breman gant e ziou bried. ●(1932) BSTR 3. Grit ma vezin pried mad ha mam vad.
II.
(1) Pried kleiz : amant(e).
●(18--) KTB.ms 14 p 68. gant ma fried-kleiz.
●(1948) VALLsup 7b. Amant d'une femme mariée, tr. «pried kleiz popul.»
(2) (religion) Pried an Oan : l'Église.
●(1925) FHAB Du 424. pa vezo ano d'en em ganna evit Pried an Oan.
(3) Danvez-pried : fiancé(e).
●(1939) MGGD 69. mont ganeoc'h da glask penn eus va danvez-pried.
- pried-nevezpried-nevez
m. priedoù-nevez Nouveau marié.
●(1744) L'Arm 231b. Les nouveaux mariés, tr. «Enn eu Briætt néhué. »
●(1890) MOA 191a. Le jeune couple, tr. «ann daou bried nevez.» ●(18--) KTB.ms 14 p 30. Pa oa ann daou bried-newez en ho c'hambr.
●(1906) BOBL 27 janvier 71/3a. Hon reketou mad d'an daou bried nevez.
- priedelezhpriedelezh
f.
I.
(1) Mariage.
●(1499) Ca 164b. Priedelaez. g. mariage. ●(1612) Cnf 52a. Eufr an quic né desiry quet / Nemet en priedelaez approuuet. ●(1633) Nom 2a. Codicilli, tabulæ, tabulæ matrimoniales : contract de mariage, conuention matrimoniale : countrat á dimezy, accord a priedelez.
●(1659) SCger 77a. mariage, tr. «priedelez.» ●166a. priedelez, tr. «mariage.» ●(1710) IN I 43. ec'his ur c'hreg pehini e deffe (…) disenoret he friedelez gant peb seurt crimou abominabl. ●(1732) GReg 603b. Mariage, tr. «pryedélez. pryadeleaz. pryadélez. pp. ou.»
●(1838-1866) PRO.tj 177. demeus ar briadelès da scanvât ar chadennou.
●(1907) AVKA 213. ar briedelez ho dalc'h stag bepred.
(2) Kemer ub. e priedelezh : prendre qqn pour époux.
●(1612) Cnf 39a. dé quemeret è priedelæz.
(3) Stad a briedelezh : mariage.
●(1612) Cnf 76b. pa eo pliget gueneoch, dispos heuelep ahanoff bedé ma colloquiff en stat à priedelæz.
●(1659) SC 126. Euit cahout vn eur mat e stat a briedelez.
●(1839) BEScrom 102. n'en doé quet a inclination aveit er stad a briedeleah.
(4) Goulenn e priedelezh : demander en mariage.
●(18--) AID 108. donet do coulen en priedeles, tr. «venir vous demander en mariage.»
(5) Dever a briedelezh : devoir conjugal.
●(1612) Cnf 60a. Nach an deuer à priedelaez.
●(1732) GReg 284a. Le devoir conjugal, terme de Casuistes, tr. «An dever a briedélez.»
(6) Gwele priedelezh : lit de noces.
●(c.1500) Cb 102a. [guele] Jtem hec genialis / lis. ga. lit de nopces. b. an guele priadelez.
(7) Ober ar briedelezh : faire l'amour.
●(1995) BRYV IV 160. (Milizag) n'ez eus ket droad da ober ar briedelez d'ar poent-mañ-poent !
(8) Sakramant ar briedelezh : sacrement du mariage.
●(1625) Bel 278. Obligation an priedou an eil da quehelaff heguille, dre abec an Sacramant à Priedelæz.
(9) Promesa a briedelezh : vœux de mariages.
●(1732) GReg 759b. Promesse de mariage à futur, fiançailles, tr. «Promeçza a bryedélez. promeçza a zimizy.»
II. Fritañ paourentez war oaled ar briedelezh : voir fritañ.
- priederezhpriederezh
m. Mariage.
●(1732) GReg 603b. Mariage, tr. «Van[netois] pryedereh. p. eu.» ●(1744) L'Arm 133b. Il l'a engrossée sous promesse de mariage, tr. «Ean enn-déss hi brazézétt ou couchiéd, édan promesse à briédereah.» ●(1790) Ismar 323. en Urh e ra Bugulion d'en Ilis ; hac er Briedereah e bourvæ sujité dehi. ●439. er Sacremant a Briedereah.
●(1838) OVD 169. ér stad a briédereah. ●(1879) GDI 186. ér stad a briédereah.
●(1913) AVIE 223. Er briedereh hag er huerhted.
- priedezpriedez
s. Mariage.
●(c.1500) Cb 64a-b. [dimiziff] Jtem hec sponsalia / orum. g. espousailles. b. priedez. ●(1575) M 492. Heuel ouz Guercheset, galuet dan priædez, tr. «Semblable à des vierges appelées au mariage.» ●519. An reman nedaint quet, me cret dan priædez, tr. «Ceux-ci n'iront pas, je crois, au mariage.» ●(1633) Nom 54. Cœna nuptialis : banquet des nopces : fest an priedez.
- priediñ / priedañpriediñ / priedañ
v.
(1) V. intr. Se marier.
●(1920) MVRO 35/1b. Lavaret a ra penaoz e oa eun nerz distourm o lakat anezan da brieja ha da laza e c'hroagez. ●(1932) BRTG 131. Un Nendeleg e huélein hoah érauk priedein. ●(1934) MAAZ 135. Ne bried ket en neb e gar. – Priedein e hra en neb e glask.
(2) V. tr. d. Épouser.
●(1939) RIBA 27. Hé friédein e hrein a pe gavein aveiti ur pried e jaojo dohti ha dohein.
(3) V. tr. i. Priediñ da : se marier à.
●(1921) GRSA 68. téret doh Hérod, abalamor ma tibriedè doh é verh aveit priedein de verh Filip. ●(1932) BRTG 132. hag é priedè, aveit er uéh devéhan, de vinouréz Kerhalaù. (…) ha ne fallè ket dehè priedein dehon.
- prieg
- priekpriek
adj.
(1) Argileux.
●(c.1718) CHal.ms iv. terre glaise, tr. «doüar priec, doüar milen, douar prielec.» ●(1732) GReg 50b. Argileux, qui est de la nature de l'argile, tr. «Pryec. pryoc.» ●Terre argileuse, tr. «Doüar pryec.» ●917b. Terre glaise, tr. «doüar pryeucq, ou, pryocq, ou, pryecq.»
●(1851) QLG 10. An douar priec chomo sec'hoc'h ac essoc'h da laboura é peb mare, pa vez tuf dindan. ●(1866) LZBt Genver 78. douar priek.
●(1907) BOBL 28 décembre 170/2a. en douarou priek ha dourek.
(2) Boueux.
●(1905) IVLD 105. leun a zour louz ha priek. ●(1907) VBFV.fb 13a. boueux, tr. «priek.»
- PrielPriel
n. de l. Plouguiel.
(1) Priel.
●(1867) BUE 143. a barrouz Priel. ●(1898) BRE 58. En iliz Priel, dreist al lenn.
●(1910) EGBT 130. Priêl. ●(1912) BUAZpermoal 737. Ar zant-man an eus chapeliou en Plien, en Priel hag en Plouillio. ●(1955) VBRU 55. Graet e voe an traoù evel pa vijemp aet da zaoulinañ dirak an aoter e Priel pe Berwenan. ●(193)3 BREI 324/4d. en eur arruout e traou ar Pont-Du, en eur zont eus Priel.
►Plouiel / Pleuiel.
●(1793) RET 384. Gréomp eur zel / Eus Plouïel, / Da wélet ha nïn gafé woel.
●(18--) OLLI 52. E parres Pleuyel e veler / Diveza chomaj ar c’haner. ●(18--) (1985) GIRA 79. En tu all da ger Landreger / Pleuiel e hano var baper / En daou vis-hanter zo maro / C'houec'h ugent den pe dost var-dro. ●(1895) REC 16/231. Ed e chaoules dë Bleuyel.
●(1900) (1928) CONS 187. Yann ar Gwenn eo ma hano, ganet oun en Plouiel / Privet dimeus ar aweled ’boue moa nao miz bugel.
●(1904) BOBL 15 octobre 4/3c. person Plouiel, tost da Landreger. ●(1904) DDKB 18. Zonet, kleier Plouyel ha kleier Zant-Erwan. ●(1910) IBRK 122. Plouiel. ●(1933) BREI 332/4e. Dilun, e voe graet e Plouiel eured aour an Ao. hag an Itron Coadou. ●(1935) BREI 415/4b. E Plouiel, an Ao. Le masson, hanvet kuzuilher (...). ●(1935) BREI 423/4b. e obidou 'zo bet graet e Plouiel. ●(1935) BREI 431/4a. bourk Plouiel.
►Plougiel.
●(17--) CSdogmael 42a. En Plouguiel ac en Plougrescant. ●(1798) OLLI 667. Guers, Composet a nevez, var sujet tri den hanvet Jan Guilchin, Maharit Riou, e bried, ha Susanna Riou, o nisez, eus a baros Plouguiel.
●(1847) FVR IV. ann Aotrou ar C'hellek, persoun a Blougiel. ●(c.1868) GBI II []. A barous Plouguiel. ●(1894) BUEr 88. mab intanvez Rivoalan deuz Plouguiel.
●(1931) FHAB Mae/188. Mari-Louisa ar Yod a oa ginidik eus a Blougiel, e kichenik Landreger.
(2) (blason populaire) Voir faeüs.
(3) [Toponymie locale]
●(1933) BREI 324/4d. en eur arruout e traou ar Pont-Du, en eur zont eus Priel. ●(1935) BREI 412/4b. Ar Pont-du, e kichen Landreger, a zo gwall-vrudet. ●(1990) SKVR 18/75a. Tossenn ar c'holloc'h.
- Prieliz
- priellañ / priellatpriellañ / priellat
v. tr. d.
(1) Transformer en bourbier.
●(1932) KANNgwital 358/227. pa deu ar glao da briellat hon hentchou !
►[au passif]
●(1866) FHB 58/47b. An douarou, priellet gant ar glao.
(2) fam. Beurrer épais.
●(1924) NFLO. beurre. mettre du b[eurre] épais sur le pain (épais comme mortier), tr. «priella bara.»
- priellatpriellat
voir priellañ
- priellekpriellek
adj.
(1) (en plt d'un chemin, d'un terrain) Boueux.
●(c.1718) CHal.ms iv. terre glaise, tr. «doüar priec, doüar milen, douar prielec.»
●(1866) FHB 93/327B. An avalou douar (…) ne garont ket an douarou gleb, douroc, prielloc. ●(1867) FHB 121/133b. dre henchou ken priellok.
●(1922) FHAB C’hwevrer p. 52. Arabad ankounac’hât emomp e kreiz ar goanv ; ha n’eo ket avius treina dre an douar gleb, m’hel lavar d’eoc’h, eul lostennad vat a zouar priellek ! ●(1955) BLBR 85/8. ar c’harroñchou priellek.
(2) (en plt d'eau) Sali par de la boue.
●(1921) GRSA 304. er ster priellek en deur anehi. ●(1932) BRTG 5. cherreh un dornad deur lous ha priellek de drujetat é deulagad hé fried.
(3) Argileux.
●(1732) GReg 50b. Argileux, qui est de la nature de l'argile, tr. «Van[netois] pryelec.» ●Terre argileuse, tr. «Van[netois] Doüar pryelec.» ●(1744) L'Arm 16b. Argilleux, tr. «priellêc.»
●(1960) EVBF I 328. douar prielleg, l'Hôpital (où pri signifie boue, et non argile), -
- priellennpriellenn
f. Couche de boue.
●(1957) BRUD 2/43. mond da bilpasa er briellenn deo a oa war an hent-karr goude ar glaoeier a oa bet.
- priellet
- priennprienn
f. –où
(1) Morceau de glaise.
●(1936) IVGA 215. eur brienn aes he mera.
(2) (maçonnerie) Bousillage, torchis.
●(1732) GReg 111b. Bousillage, construction faite de terre & de bouë, tr. «Pryenn. p. pryennou.»
(3) par ext. Cloison de torchis.
●(1732) GReg 174b. Cloison faite de mortier, de torchis, tr. «Pryeñ. p. pryennou.»
- prienniñ
- prientprient
m. Ordre.
●(14--) Jer.ms 54. Hep anoez nac ezur / Doz pryent ez sentyff ne fyllyff byzvyquen, tr. «Sans chagrin ni (?) … (?).» ●55. Pan sentis a enep guyr rehyr ouz drouc pryent, tr. «Quand j'ai obéi contre la justice trop longtemps à un ordre mauvais.» ●56. Hac ouz drouc pryent ez sentsot, tr. «Et à un ordre mauvais tu as obéi.»
- prientalpriental
voir prientiñ
- prientañprientañ
voir prientiñ
- prientiñ / prientañ / priantalprientiñ / prientañ / priantal
v.
I. V. tr. d.
(1) Préparer, accommoder (repas, nourriture, marchandises).
●(1890) MOA 103a. Accommoder, v. a. (Assaisonner – apprêter), tr. «prienta (T[régor].» ●406a. Préparer, v. a. Apprêter mets, remèdes, tr. «Prienta (T[régor]), prienta boed, prienta marc'hadourez (T[régor]).»
●(1910) EGBT 56. prienti, tr. «préparer (cuisine).» ●57. Ian an devoa gwelet ar vatez o prienti eun tamm fars. ●(1982) PBLS 484. (Sant-Servez-Kallag) eh an da brientiñ ma lein, tr. «je vais préparer mon déjeuner (midi).»
(2) Préparer, arranger (un endroit, un véhicule).
●(1890) MOA 406a. Préparer un navire, tr. «prienta eul lestr (T[régor]).»
●(1910) MBJL 135. prientet e zo bet eur zal evit o digemer.
(3) Organiser.
●(1910) MBJL 95. kemeret ar boan da brienti ar c'hendalc'h.
(4) [devant un v.] Se préparer à.
●(1924) FHAB Ebrel 128. nag a bet gwech, n'o deus ket prientet hon enebourien kana ganeomp al Libera ha pa dalv, ni eo a zo deut aman da gana Te Deum an delivrans.
II. V. pron. réfl. En em brientiñ.
A. S'arranger.
●(1931) VALL 37a. S'arranger, prendre des mesures, tr. «en em brienti.»
B. En em brientiñ da.
(1) En em brientiñ da (+ v) : se préparer, s'apprêter à.
●(1870) FHB 275/108b. 109a. ar boan a gemeras d'en em briantal da reseo an urzou sacr.
(2) En em brientiñ da (+ subst.) : se préparer, s'apprêter à.
●(1870) FHB 275/108b. evit en em briantal d'ar maro.
III. V. intr. Prientiñ war-dro ub. : s'occuper de qqn.
●(1990) TTRK 191. Ne gav ket din e varvas war an taol, met a-raok an noz e tremenas. An amezeien a brientas da gentañ war e dro.
- prierezh
- priet
- prietaat
- prietaet
- prigas
- prim .1prim .1
adj.
I. Adj.
A. Attr./Épith.
(1) (en plt de qqn) Prompt.
●(1659) SCger 166a. prim, tr. «prompt.» ●(1732) GReg 760a. Prompt, prompte, prêt, expeditif, tr. «Prim.»
●(1847) MDM 100. eunn ear prim hag eun nebeud barbouellig.
●(1911) SKRS II 189. beza prim da facha. ●(1925) BILZ 168. ar pôtr a oa prim gant e labour.
(2) Rapide, vif.
●(1924) BUBR 48/1161. prim evel an avel-gorbel.
(3) Précipité.
●(1659) SCger 96a. precipité, tr. «prim.»
(4) Qui se met aisément en colère.
●(1732) GReg 760a. Prompt, prompte, qui se met aisement en colere, tr. «Prim.»
(5) (en plt des fruits, des récoltes) Précoce.
●(1732) GReg 441a. Fruits précoces, tr. «Froëz prim.» ●737b. Pommes meures de belle-heure, tr. «avalou prim.» ●748b. Precoce, fruits précoces, tr. «prim. frouëz prim.» ●Arbre précoce, précocier, tr. «guëzen prim. p. guëz prim.»
●(1867) FHB 120/121b. gounidou prim ho douar.
●(1932) KWLB 14. planta patatez prim.
(6) Chiche, avare.
●(1732) GReg 164a. Chiche, qui craint de depenser, tr. «prim.»
B. Attr.
(1) (en plt de qqc.) Bezañ prim : être trop juste en quantité, insuffisant.
●(1869) TDE.FB 64a. Il n'y a pas assez de pain pour dîner, tr. «re brim eo ar bara.»
●(1944) DGBD 65. pa veze prim ar boued-marc'had. ●(c.1982) KERV 338. prim e vo ar boued-chatal er goañv-mañ, tr. «le fourrage aura du mal à suffire, cet hiver.» ●prim eo an arc'hant ganto, tr. «ils ont du mal à joindre les deux bouts.»
(2) (en plt de qqn) Bezañ prim da ub. : avoir du mal à (être à l'heure).
●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 228. Ma sav eun tamm drailh e vo primm d'in dont d'ar gêr dibistik. ●(c.1982) KERV 338. prim e vo dezho bezañ eno a-benn dek eur, tr. «ils auront de la peine à être là-bas pour dix heures.»
II. Adv.
A. Vite, rapidement.
●(1557) B I 526. men leuzro prim / Ann Dyaoul bras diblas azgas a scrap, tr. «J'enverrai vite le démon odieux, cruel et avide.»
●(1877) EKG I 131. eun den hag a valee prim (...) digor e zivesker, ramp ganthan. ●(1877) EKG I 141. ha deuit prim ha dijipot. ●(18--) SAQ I 20. Ha Doue, rak ma c'hentent beza mestr, a blad prim ar pec'her.
●(1903) MBJJ 6. Santout a reomp pegoulz eo krog an diskenn : kalz primoc'h e tro ar rojo. ●(1904) SKRS I 208. tec'het prim divar hon tro. ●(1911) SKRS II 26. Mont a reas prim en he rout.
B. Loc. adv.
(1) Prim-prim : rapidement.
●(1902) PIGO I 115. hag hen prim-prim war-zu eun ti braz livet en du.
(2) War-brim : à la hâte.
●(1896) GMB 513. pet[it] tréc[orois] war prim vite, à la hâte.
(3) War ar prim : à la hâte.
●(1926) FHAB Mezheven 210. tud 'n em roet d'ober, war ar prim, (…) eur yez nevez d'ar Vretoned.
(4) Bezañ war ar prim : être bousculé.
●(1949) KROB 10/11. Ne blij ket d'ar vugale beza war ar prim : eun eur araok e vezo mat loc'h evit ober an hanter leo a zo ac'halenn betek ar bourg.
(5) Ken prim ha tra : aussitôt.
●(1911) SKRS ii 136. N’oa ket diez dezhi ober ar gount nevez ha ken prim ha tra e respontas : «Tri c’hant skoed !» ●(1942) DRAN 78. Hag eñ da sevel ken prim ha tra.
(6) En un taol prim : tout à coup.
●(1911) RIBR 103. En eun taol prim, setu hen o sevel, evel pa vije bet dizavet gant resorchou nerzus.
III.
(1) Prim evel ul luc'hedenn : voir luc'hedenn.
(2) Prim evel ur vrogonenn : voir brogonenn.
(3) Prim evel an avel : voir avel.
- prim .2prim .2
m.
(1) (astronomie) Nouvelle lune
●(1732) GReg 587a. Le Croissant de la Lune, tr. «ar prim. (Prim est de Leon.)» ●(1744) L'Arm 223a. Nouvelle lune, tr. «Er Prim.»
●(1899) BSEc xxxvii 151 / KRL 16. Ar prim nesa d'ar vadizient, tr. «la première lunaison qui suivra la fête des Rois.»
●(1931) VALL 435a. croissant de la lune, premier quartier, tr. «prim.»
(2) (religion) Heure de prime.
●(1499) Ca 164b. Prim. g. leure de prime.
●(1857) LVH 31. Ér hommancement a vatinézeu, quent prim hag arlerh compli.
- prim-ha-primprim-ha-prim
adv. Très rapidement.
●(1871) KTB.ms 15 p 59. hag a em wiskjont prim-ha-prim. ●(1896) LZBt Mae 31. retorn prim ha prim d'ar ger.
●(1907) AVKA 14. Mont a rejont prim ha prim. ●(1919) BUBR 3/66. ober hon gweleou primm-ha-primm : al lien-tinell war an douar hag ar vallin warnan. ●(1924) ARVG Eost 182. kement a c'helle hen lakat adarre prim ha prim war e du. ●(1935) ANTO 41. en em wiska prim-ha-prim.
- prim-loar / prim-al-loarprim-loar / prim-al-loar
m. (astronomie) Nouvelle lune.
●(1659) SCger 166a. prim al loar, tr. «le croissant.» ●(1732) GReg 587a. Le Croissant de la Lune, tr. «Prim al loar. (Prim est de Leon.)»
●(1931) VALL 172b. Croissant, tr. «prim al loar.» ●(1972) BRUD 41/29. Ar henta patatez lakaet en douar veze e diskar-loar, pe prim-loar veurz.
- prima
- primadprimad
m. –ed Primat.
●(1633) Nom 285a. Megistanes, purpurati, magnates : grand Maistres, Princes, Primats, premiers gouuerneurs d'vn Royaume : an Mæstr bras, Princet, Primadet, an re quentaff, an quentaff gouuarneryen á vn Rouantelez.
●(1732) GReg 754b. Primat, tr. «Primad. p. primaded.»
●(1963) BAHE 35/4. Primad Gallia.
- primderprimder
m.
(1) Promptitude.
●(1732) GReg 289a. Diligence, tr. «primder.» ●760a. Promptitude, tr. «primder.»
(2) Vivacité d'esprit.
●(1732) GReg 12a. Activité, vivacité en agissant, tr. «primdèr.»
(3) Pénurie.
●(c.1982) KERV 338. primder, tr. «défaut, manque, trop peu ; pénurie, disette.»
(4) Avarice.
●(1931) VALL 50b. Avarice, tr. «primder m.»
- primediprimedi
voir preveudi
- primedik