Recherche 'ra...' : 736 mots trouvés
Page 1 : de ra (1) à rachan (50) :- rara
part. opt. Que. Cf. da .3, ma .5 [ra + v. au futur (ancien subjonctif > optatif)]
●(1612) Cnf 47a. Milliguet r'a vezy té ma Tat, hac yuez milliguet r'a vezo an dez pé en heny ez eus ma enguentaet. ●67a. Benniguet ra vezet ha trugarecquaet à bizhuyquen da iames.
●(1659) SCger 1a. Dieu vous face viure longtemps, tr. «Doue ra astenno oc'h hoazl.» ●(c.1680) NG 1974-1975. Re ray dimp er gracë de but / Saluet er Baradoes ol queuret. ●(c.1718) CHal.ms i. Dieu uous assiste, tr. «Doüé hou sicouret, Doüe rhou sicourein, Doüé de uout guenech.» ●(1732) GReg 827a. La rage te puisse roidir, imprecation de femme, tr. «Ar gounnar ra'z sounno.» ●(17--) VO 107. re-cessein a vihuein. ●(1761) HBrezonec prefaç [4-5]. ne d’eus da attribui netra-tout a guemense nemet da Zoue ehunan, meulet ha glorifiet ra vezo.
●(1847) FVR 246. Ra gouezo e poultr an den audacius pehini a gredte douguen an distera taul dizy ! ●(1849) LLB 150. Revou santéleit hoah dré hur buhé fidel. ●559. Doué revirou n'en dein en noz-sen ar er mor. ●(1869) HTC 1. Ha Doue a lavaras : «ra vezo ar sclerijen !»
●(1904) ARPA 189. Ra vezo gourizou var ho tiou-groazel. ●(1959) TGPB 79. Mar don bremañ o livañ gevier, ra vezo nac’het ouzhin va lodenn eus an eürusted beurbadus !
- rabad
- rabadiezh
- rabaniñrabaniñ
v. tr. d. Rabaniñ war : fondre sur.
●(1970) LLMM 143/441. ur sparfell damzifiñv en aer, prest da rabaniñ war ur vorzigell bennak. ●492. rabaniñ : plavañ war.
- rabankrabank
m. –où (marine)
(1) Raban.
●(1732) GReg 775a. Rabans, menuës cordes pour ferles les voiles d'un vaisseau, tr. «Rabancq. p. rabancqou.»
●(1876) TDE.BF 534b. Rabank, s. m., tr. «Cordage de navire.»
●(1927) GERI.Ern 494. rabank m., tr. «Raban corde pour ferler les voiles.» ●(1931) VALL 615a. Raban, tr. «rabank m. pl. ou.» ●(1958) LLMM 67/102. e kroge ar rabankoù da hejañ outo a bep eil gant un drouzig melkonius.
(2) Rabank tev : haussière, amarre.
●(1732) GReg 127a. Cable, cordage d'ancre, tr. «rabancq-teo. p. rabancqou-teo.»
●(1876) TDE.BF 534b. Rabañk teo, tr. «câble, gros cordage ; pl. ou.»
- rabankennrabankenn
f. –où (marine) Raban.
●(1633) Nom 153a. Funiculus : cordelette : rabancquen, cordennic bian.
●(1732) GReg 652b. Cordelette, tr. «Rabancqenn. ar rabancqennou.»
●(1959) TGPB 135. trouzig fentus ar rabankennoù pa zegouezhe dezho stekiñ a-youl an aezenn ouzh ar gouelioù. ●163. pep lien, pep rabankenn.
- rabankiñ
- rabañs
- rabañsiñrabañsiñ
v. intr. Glisser.
●(c.1660-1670) VEach 113. ô dresça vr carg gouzer en vr parc galuet parc Cicé hac ô fallout dezi lamet dan douar var pœs ar forch houarn ayoa ganti, è rabanças vn nebeut , heuelep , ma cœzas var vnan á biziat ar forc'h, pehini á an-treas dindan he musel vhela an tu dehouà treuzas, hac á sortias dré croguenn hepenn vn anter troattat à vhelder dreist, var tro treus tri bis vheloc'h eguet é Tal.
- rabardellerezh
- rabat .1rabat .1
m.
(1) Rabais.
●(1732) GReg 775a. Rabais, diminution de valeur, de prix, tr. «rabadt.» ●Rabatre, diminuer d'une somme, &c., tr. «rei rabadt.» ●(17--) EN 614. ne vou diner rabad deus a hoeh scoed ar mis, tr. «on ne rabattra pas un denier de six écus par mois.»
●(1850) JAC 32. n'ho po diner rabat. ●(1867) FHB 113/72a. lod a roaz ho ed var ar rabat-ze, lod all a voue guelloc'h gantho gorren.
●(1907) KANngalon C'hwevrer 318. ep na ve evit an dra-ze rabat ebet var an taillou. ●(1909) KTLR 14. Mez er foariou all, goude, oa kalz rabat. ●(1932) KWLB 26. ez eus eun tam rabad war ar priziou.
(2) Diminution (en quantité, en action).
●(1732) GReg 775a. Rabais, diminution de quantité, tr. «rabadt.»
●(18--) CST 87. Ar sklavour koz a blije d'e vestr dre ar c'homzou fentus a veze atao en e c'henou hag, evitan da veza war an oad, ne oa c'hoaz rabat ebet war e deod.
●(1907) KANngalon Genver 302. Abaoue n'euz ke bet a rabat. ●(1908) FHAB Eost 254. kresk-pae pe rabat-labour. ●(1915) HBPR 7. kouentchou eleiz oa ive. Ennho, daoust ma zoa eun tam rabat abaoue eun nebeud bloaveziou, e chome c'hoaz, en eur gounta ar venac'h hag ar seurezed, var dro eun tri ugent mil benag. ●(1926) SAHE 55. Rabad a zo, ha braz meurbed eo ar rabad var an henoriou rentet gant an Iliz da zant Herve. ●(1932) BSTR 123. Siouas ! Rabat 'so.
(3) Mont war rabat : diminuer.
●(1867) FHB 130/205a. ker stank e peb parrez, hag a ia siouaz ! euz an eil bloaz d'egile var rabad ! ●(1870) FHB 275107b/. an dour a ieaz var rabad.
(4) Pente, déclivité, biais.
●(1942) DIHU 372/87. Rebad (s. m.) pente, déclivité… Rebad e zo get en doar ; ar rebat éh a. ●(1958) ADBr lxv 4/519. (An Ospital-Kammfroud) Mont war rabat gand… : terminer un objet en biais, obliquement.
(5) sens fig. (en plt de qqn) Bezañ rabat ennañ : être sur le déclin.
●(1921) FHAB Kerzu 321. Met d'ar poent-se dija oa rabad ennan, / Beza m'oa danvez mad oc'h ober anezan.
- rabat .2rabat .2
voir rabatiñ
- rabatiñ / rabatrabatiñ / rabat
v.
I. V. intr.
(1) Rabatiñ war ar priz : accorder un rabais.
●(1927) KANNkerzevod 13/19. e c'hell rabati war e frizou.]
●(1958) ADBr lxv 4/519. (An Ospital-Kammfroud) Rabati : v. – Diminuer. (…) : Rabati war ar priz : accorder un rabais.
(2) En rabattre.
●(1647) Am A.338. Ac eff na danç mat craq hep rabaty / Hen guis ur cezguy (lire : cozquy) ar passe pié, tr. Herve Bihan « Ne danse-t-il pas bien, absolument, sans en rabattre, / Comme un vieux chien, le passe-pied ? »
●(1872) ROU 80a. Décompter, rabattre de l'opinion qu'on avait, tr. «rabati.»
II. V. tr. d.
(1) Diminuer la largeur (d'un tas) au fur et à mesure que croît la hauteur.
●(1958) ADBr lxv 4/519. (An Ospital-Kammfroud) Rabati : v. – Rabati eur bern keuneud, eur bern kolo, pignon eun ti,… : diminuer la largeur au fur et à mesure que croît la hauteur.
(2) Rabatiñ a : rabattre de.
●(1787) BI 128. hemb rabat nitra ag é zevotioneu.
(3) Rabattre.
●(1659) SCger 37b. deduire, ou rabatre, tr. «rabati.»
●(1838) OVD 226. Ni e houlenne er péh e zou deliet d'emb, hem rabattein nitra.
(4) Baisser (un prix).
●(1659) SCger 100a. rabatre du prix, tr. «rabati ar pris.» ●(1732) GReg 775a. Rabatre, diminuer d'une somme, &c., tr. «Rabadti. pr. rabadtet. Van[netois] rabadteiñ.»
III. V. imper. Rabatiñ da ub. : se calmer.
●(1958) ADBr lxv 4/519. (An Ospital-Kammfroud) Fulor a oa er paotr, med rabati a rei deañ : il se calmera.
- rabaz
- rabeoùrabeoù
plur.
(1) Argent économisé personnellement.
●(1944) GWAL 165/319. (Ar Gelveneg) Rabeoù : arc'hant tuet evit dispignoù an den e-unan ; « ma fell dit mont da bardon Pleur (Ploveur) ne t'eus nemet diwall (tuañ) rabeoù».
(2) Argent de poche.
●(1944) GWAL 165/319. (Ar Gelveneg) bez' ez eo ivez an arc'hant roet d'an dud yaouank gant o c'herent evit o flijadur : «hirio 'mañ ar sul, mamm ober (reiñ) a rez din va rabeoù ?»
- rabez .1rabez .1
coll. (botanique) Raves.
●(1633) Nom 92a. Raphanus, radicula : raue, raifort : rabes. ●Rapum : raue, naueau rond : rabes, hiruin rond. ●237b. Rapina : rauiere : vn plaçc da rabes.
●(1659) SCger 101b. rave, tr. «rabesen p. rabes.» ●(1732) GReg 785a. Rave, plante, tr. «Rabesen. p. rabès.»
●(1907) BOBL 19 janvier 121/2d. Dre an dienez boued chatal, ar brouskoun hag ar rabez. ●(1921) FHAB Eost 213. An anvouez ivez a zo mat da deuler var ar parkeier a vez lakeat enno kaol, rabez hag ivez er foenneier hag er parkeier leton. ●(1932) KWLB 11. ar boued chatal, rabez hag all.
- rabez .2
- rabezegrabezeg
f. –i, –où Ravière.
●(1732) GReg 785a. Ravière, terre plantée de raves, tr. «Rabesecg. p. rabesegou.»
- rabezenn
- rabezhrabezh
adv. Tout.
●(1984) HBPD 6. treu biùet genien ind bet rabéh. ●9. n'hellan ket ou hanùein rabéh. ●15. Mé ou hanaù rabéh. ●49. Tud vad e oent rabéh. ●171. ou lahein rabéh.
- rabilhat
- rabilher
- rabin .1rabin .1
f./m. –où, –ioù Avenue plantée.
●(1732) GReg 27a. Allée de jardin, ou, avenue plantée, tr. Van[netois] Rabin. p. rabineü.» ●65b. Avenuë, allée d'arbres plantez en droite ligne qui conduit à une maison, tr. «Van[netois] Rabin. p. Rabineü.» ●(1744) L'Arm 11a. Allée plantée, tr. «Rabin.. nieu. m.» ●21b. Avenue, tr. «Rabin.. nieu. m.» ●(17--) VO 47-48. Er rabinieu (…) e ou bordét penn-d'er-ben a voquetteu. ●60. A bep-tu d'er rabin é hès pradeu. ●94. ur rabin caër.
●(1876) TDE.BF 534b. Rabin, s. m., tr. «V[annetais] T[régor], tr. «Avenue, allée de jardin, de cour, sentier qui correspond à une brèche faite à une haie ou clôture.»
●(1904) LZBg 101. é rabinieu er jardrin. ●(1907) VBFV.bf 64b. rabin, f. pl. ieu, tr. «allée plantée, avenue, cours promenade.» ●(1934) BRUS 237. Une avenue, tr. «ur rabin, m.» ●(1942) DHKN 102. trouz treid ronsed é tonet duhont ar rabin er hastel.
- rabin .2
- rabin .3
- rabinad .2rabinad .2
f. -où Arbres qui bordent une avenue, une promenade.
●(1963) EGRH II 169. rabinad f. -où, tr. « ce qui se trouver (lire : trouve) dans une avenue. » ●ur rabinad wez.
- rabinad / rabiniad .1rabinad / rabiniad .1
I. M. –où
(1) Bout (de chemin).
●(1732) GReg 295b. Il y a une fort grande distance d'ici là, tr. «ur rabinad-mad a hend a so ac'han dy.»
(2) Rabinad-labour : tâche.
●(1732) GReg 901a. Tache, peine, chose qu'on donne à faire, tr. «rabynad labour. p. rabinadou labour.»
(3) Moment, instant.
●(14--) Jer.ms 172. Gouaraguer anteryn deport un rabynyat / Gra ez compsyff dou guer ouz da Mestr acher mat, tr. «Parfait archer, attend un moment, / Fais (en sorte) que je dise deux mots à ton maître de bonne mine.»
II. Adv. A-rabinadoù : à bâtons rompus.
●(1931) VALL 60b. à bâtons rompus, tr. «a-rabinadou.»
- rabinenn
- rabiniadrabiniad
voir rabinad
- rabl .1
- rabl .2rabl .2
m. (boucherie) Rable.
●(1633) Nom 22b-23a. Lumbi : le rable : vn quefren an queïn galuet an rabl.
- rablennrablenn
f. –ed, rabl (botanique) Érable.
●(1732) GReg 364a. Erable, arbre, tr. «rablenn. pr. rablenned, rabl.»
- rabotrabot
m. –où
I.
(1) Rabot.
●(1499) Ca 172a. Rabot. g. idem. ●(1633) Nom 196a. Dolabella, dolatorium : doloir, rabot : rabot. ●196a. Rancina : rabot : rabot da rabotiff.
●(1659) SCger 100a. rabot, tr. «item.» ●(1732) GReg 775b. Rabot, outil de menuisier, tr. «Rabod. p. rabodou.» ●Petit rabot, tr. «Ar rabod bihan.»
●(1907) VBFV.bf 64a. rabot, m. pl. eu, tr. «rabot.» ●(1934) BRUS 276. Un rabot, tr. «ur rabot –ed.» ●(1939) KOLM 5. un tarér, ur rabot hag ur vohal.
(2) Bruit des sabots qui vont et viennent.
●(1963) EGRH II 169. rabot m., tr. « bruit des sabots de gens qui vont et viennent. »
II. Pakañ e rabotoù : aller chercher fortune ailleurs, faire son sac pour partir ailleurs. Cf. MKRN 178 : Rabotou, outils. Pako e rabotou : aller chercher fortune ailleurs.
●(1889) SKG 35 (K) P. Martin. Didan eunn nebeud déveziou, / Mal vo paka va rabotou, tr. «il sera temps pour moi de faire mon sac.»
●(1927) GERI.Ern 495. paket ho rabotou C[ornouaille], tr. « allez-vous en vite ! » ●(1929) MKRN 82 (K) P. Martin. Un deiz, o welet ne gerze ket founnus walc'h an traou, Job a goll kalon. N'am eus, emean, met pako va rabotou ha kemer hent Rochall-Skeul ma ne ta an diaoul da rei eun tammig skoaz din !
- rabotadur
- rabotat .2rabotat .2
v. intr. Farfouiller.
●(1958) ADBr lxv 4/519. (An Ospital-Kammfroud) Rabotad : v. – Fouiller, farfouiller, fourgonner. Ne gavan netra ken em arbell, sur awalh out bet o rabotad ebarz.
- rabotat / rabotiñ .1rabotat / rabotiñ .1
(1) V. tr. d. Raboter.
●(1499) Ca 172a. ga. raboter planer. ou appennir. b. rabotat. ●(1633) Nom 196a. Rancina : rabot : rabot da rabotiff.
●(1659) SCger 100a. raboter, tr. «rabota.» ●(1732) GReg 775b. Raboter, unir avzzc le rabot, tr. «Rabodta. pr. rabodtet. Van[netois] rabodteiñ. rabodtat.»
●(1906) HIVL 140. ean e rid d'é vased labour, e gemér ur blanken vras hag hum laka d'he rabotat. ●(1907) VBFV.bf 64a. rabotat, –ein, tr. «raboter.»
►absol.
●(1912) BUEV 66. é feutein koed, é rabotat. ●(1955) STBJ 91. an Derreina oa oc'h heskenna pe o rabota.
(2) V. intr. Faire du bruit avec ses sabots.
●(1963) EGRH II 169. rabotat v., tr. « faire du bruit (de sabots…) en allant e[t] venant. »
- raboter
- raboterezh
- rabotet
- rabotiñrabotiñ
voir rabotat .1
- rabotoùrabotoù
voir rabot
- rabotus
- rabrouer
- rac'h .1rac'h .1
adj. enf. cf. razh .1 ?
(1) Ex-æquo, à égale distance du but (au jeu).
●(1909) ADBr 413 (Malgorn – Ouessant). Ex-æquo, tr. « Rac’h ». ●(1927) GERI.Ern 495. rac’h adj., tr. « Ex-æquo, à égale distance du but, aux jeux d’enfants. » ●(1931) VALL 281b. Ex-aequo, tr. «rac’h Ouess[ant].»
(2) Rac’h-ha-rac’h : Ex-æquo, à égale distance du but (au jeu).
●(1909) ADBr 413 (Malgorn – Ouessant). Rac’h-ha-rac’h. Ce mot est surtout employé par les enfants dans leurs jeux pour dire que deux adversaires sont à égale distance du but. ●(1927) GERI.Ern 495. rac’h-ha-rac’h.
- rac'h .2rac'h .2
voir razh .1
- rac'h-rac'h-
voir razh-
- rac'h-ha-rac'hrac'h-ha-rac'h
voir rac'h .1
- rac'hadur
- rac'hajrac'haj
voir razhaj
- rac'hañrac'hañ
voir razhañ