Recherche 'ri...' : 330 mots trouvés
Page 1 : de ri-1 (1) à ribot (50) :- RiRi
hydronyme Ar Ri : Le Ris (ruisseau et n. de l., Ploaré).
●(1928) FHAB Mae 5/163. Etre mor Douarnenez ha Menez-Hom, traonienn ar Ster hag hini ar Ris, eman ar Porze. ●(1928) FHAB Du/403. a-zioc'h ar ster habask ha skler a ya da en em deurel er mor, en aod ar Riz, etre Ploare ha Kerlaz. ●(1931) FHAB Gouere/249. Edern a dreuzas ar mor gand e c'hoar Genovefa hag a zouaras, er Riz, e kichenik Douarnenez. ●(1932) FHAB Mezeven 6/248. betek Rosmeur hag ar Ris (…) en eun draonienn hag e red enni ar wazenn zour a ya d'en em goll e traez aod ar Ris. ●(1941) SAV 26. Gounit a reas tachenn pelloc’h etrezek Santez-Anna-ar-Palud, Trezmalaouen hag ar Ri, hag e laoskas ar garrek-se a zo bet diskouezet e-pad pell-amzer e Pentraez, e-lec’h ma teue abaded Landevenneg.
- riri
[vbr ri (& élément de NP), vgall ri, virl rí, gaul -rix, celtib -ŕeś < celt *rīg- < IE *rēg-s de *reg-, cf. lat rēx (GPCY 3065ab, Delamarre 260-261, DGVB 296a)]
M. Roi.
●(c. 850) MSvbr III (BNF ms latin 10289) f° 150a (DGVB 296a). ri sur « regie » dans « Lucrecius ; caligare oculos, sonere aures regie », tr. « roi ».
- rialrial
voir real .2
- rian
- RiantegRianteg
n. de l. Riantec.
(1) Rianteg.
●(1748) CI.pou 87. Riantec.
●(1902) LZBg Mae 103. Rianteg. ●(1905) ALMA 70. Riantec. ●(1905) DIHU 03/53. person Rianteg. ●(1985-1986) ADEM 99. hag e oa re ahont genimp a Rianteg, hag int a gomze breton.
(2) Dicton.
●(1902-1905) LARB 174. Ma faut d'oh, kleùet ur son-son / Ar er Bersoñned ag er hanton, // Kani Borleùéné zou minour, / Kani Riantek pesketour.
(3) (blason populaire) Voir penn-sardin.
- ribakenniñ
- ribardellatribardellat
v. tr. d. Culbuter.
●(1969) BAHE 62/11. Al leueoù bihan avat, 'oa mignoned vras din, daoust din da vezañ ribardellet gante a-wechoù.
- ribardenn
- ribardennat
- ribardenner
- ribardennerezhribardennerezh
m. Action de dire des facéties.
●(1932) BRTG 82. Er grampoèheréz (…) e droh er ribardennereh.
- ribardennus
- ribierribier
voir rivier
- ribinribin
f./m. –où
I.
(1) Brèche dans une haie.
●(1732) GReg 116b. Breche, ouverture dans un fossé pour le passage d'une seule bête à la fois, tr. «ribincq. p. ribincqou. ribin. p. ribinou.»
●(1870) FHB 286/194a. stanca ar ribinou. ●(1894) BUZmornik 122. eur c'houeriad o trouc'ha drez ha spern da stanka eur ribin.
●(1923) KNOL 16. Ar yarig a zifouche deus eur ribin.
(2) Bord.
●(1868) FHB 186/234a. var ribin an hent az a hirio da Blouider ha da Lesneven. ●235. var hent coz Plouenour-Trez, tre var ribin ar mor. ●(1868) FHB 197/323a. da beuri var ribin an aod.
(3) Ravin, chemin creux.
●(1872) ROU 99a. Ravin, tr. «Ribin.»
II. [en locution]
(1) Klask e ribinoù : s'en aller, partir, s'esquiver.
●(1872) ROU 99a. Claskit ho ribinou, tr. «Allez-vous en, b[as] L[éon].» ●100a. parlez autrement, ou partez, tr. «senchit ar ger-se, pe glaskit ho ribinou.» ●107b. Et il enfila la venelle S'enfuit, tr. «Ac e clasc e ribinou.» ●(1890) MOA 112b. Allez vous-en ! tr. «Klaskit ho ribinou !»
●(1911) RIBR 164. Pa oe debret koan, ha mall da da bep hini klask e ribinou, an ankou a c'houlennas petra roje evit ober muia plijadur d'ezo. ●(1913) FHAB Ebrel 102. Ar re n'oant ket bet tizet a glaskas o ribinou buhanna ma c'helljont. ●(1931) VALL 256b. Enfiler la venelle, tr. «klask e ribinou.»
(2) Mont en e ribin : s'enfuir.
●(1987) DBHB 129. Amzer d'ar zoudard da zond ennañ e-unan, hag ema pep hini ahanom eat en e ribinou.
- ribin-diribin
- ribinadribinad
f./m. –où
(1) Bout de chemin.
●(1857) CBF 18. Eur gwall ribinad ho pezo da ober c'hoaz, tr. «vous aurez encore un bon bout de chemin à faire.» ●(1890) MOA 148a. Un bon bout de chemin, tr. «eur oall ribinad bale.»
(2) Quantité de (travail).
●(1890) MOA 148a. Un bout d'ouvrage, tr. «eur ribinad labour.»
- ribinañribinañ
v. tr. d. (en plt de l'eau de ruissellement) Creuser des rigoles dans (le sol).
●(1907) FHAB Here 241. amzer en diche [an dour] d'en em sila a nebeudou en douar eb ribina anezhan.
- ribiñsadenn
- ribiñsatribiñsat
v. tr. d. Égratigner. cf. kribiñsat
●(1869) FHB 242/261b. cleze ar zacrifis n'en devoa ket c'hoas toullet he ene, pe da viana, n'en devoa great nemet he ribinsat. ●(1877) EKG I 125. e skrabent hag e ribinsent he feskennou d'ezhan beteg ar goad. ●(1878) EKG II 22. meur a veach oa bet ribinset va (dremm) bisaich. ●(1894) BUZmornik 260. he dreid n'oant ket bet ribinset zoken.
●(1915) MMED 148. n'oump ket bet ribinset an disterra. ●424. ribinset eun tamik e vreac'h.
- ribitailhribitailh
m. & adv. –où
I. M.
(1) Vauriens.
●(1867) FHB 116/92a. pa vezo eat ar ribitail-ma da gousket.
●(1872) GAM 54. N'ho doe ket a boan o reiza ar guchen ribitail en em ruzet er vro.
●(1955) VBRU 133. ur ribitailh hanter-c'houez, ar venec'h dizesk, gant nebeudig a skiant ha marteze c'hoazh nebeutoc'h a feiz. ●(1957) AMAH 96. Hogen, a-drugarez d'ar «marichal» Pilsoudzki ha d'ar ribitailh en-dro dezhañ e oa aet an trec'h gant an Aostrianed.
(2) Petits enfants, jeunes enfants, gamins.
●(1876) TDE.BF 544a. Ribitaill (les L mouillées), s. m. C. Je ne saurais définir la vraie signification de ce mot. Pebez bañdenn ribitaill ! quelle bande d'enfants !
●(1916) KZVr 189 - 15/10/16. Ribitailh Loeiz [ar Floc'h] a gav d'ezan e teufe ar ger-ze, a vez graet breman eus ar vugale, eus «rebut de taille» hag e vije bet graet da genta eus ar baotred re vihan da veza soudarded. ●(1981) ANTR 170. Tud dimezed, kalz bugalme dezo, re vihan o ziegez evid gelloud gounid diwarnañ bara o ribitaill. ●(1985) AMRZ 53. Ni, ar ribitaill, a vez o c'hoari e lost an ti.
(3) Ribitailh bugale : bande d'enfants.
●(1876) TDE.BF 544a. Ribitaill bugale, marmaille, bande de marmots.
●(1929) SVBV 131. ribitailhou bugale o c'hoari. ●(1931) VALL 660a. Une ribambelle d'enfants, tr. «eur ribitailh vugale.»
II. Adv. A-ribitailhoù : par bandes.
●(1986) PTGN 34. an dridi a zeu, a ribitaillou, da ober kovajou fiez.
- ribitailhad
- ribitailhezribitailhez
s. Marmaille.
●(1909) KTLR 137. Rak ar ripitaillez-ze, seul-vui ve anezho, seul-vui e ve choa diouto.
- riblribl
m. & prép. –où
I. M.
(1) Bord (d'un chemin, d'une rivière, d'un gouffre, etc.).
●(1732) GReg 103b. Bord, extremité d'une chose, tr. «ribl. p. riblou.» ●Sur le bord de l'eau, tr. «var ribl an dour.» ●824a. Je l'ai trouvé sur le rivage, tr. «Cavet am eus-ê èn ribl ar mor.» ●824b. laisser 18. piez sur les bords de la riviere, pour la facilité de la navigation, tr. «lesel distu, ou lesel ê tiryen, trivec'h troatad doüar hed ar riblou eus an rifyer.» ●(1744) L'Arm 33b. Bord de la mer, tr. «Rible ; Rumble. m.»
●(1849) LLB 64. ribl Blanhoeh. ●(1877) FHB (3e série) 20/166b. var ribl eul lounk euzus ! ●(1878) EKG II 9. e ribl ar c'hoajou. ●(1888) SAQ I 34. He guelet a rit [ar japel] diazezet e ribl an aod. ●(1893) IAI 163. var ribl an aod. ●(18--) SAQ I 169. En eur beg douar euz hor bro, e ribl ar mor.
●(1900) MSJO 74. var ribl eur richer. ●(1902) PIGO I 223. ribl an hent bras. ●(1903) MBJJ 42. raz emeint da ribl ar mor. ●276. Klasket 'zo bet war ribl al lagen. ●(1907) PERS 223. var ribl ar gador brezeg. ●(1907) FHAB Gouere 137. Ribl ar mor oa eta glasderet holl gant ar c'hoajou. ●(1912) MMPM 92. var ribl eur poull-tro. ●(1913) AVIE 242. chouket ar ribl en hent. ●(1920) AMJV 96. guez bras hag a c'hell grizienna var ribl ar steriou.
(2) (en plt de vêtements) =
●(1912) BSAf xxxix 294. Elle [la visachen] se compose de deux parties : le cercle, qui entoure le front et les joues ; puis les deux ailerons, les chinkellou, ou mentonnières. Le bord qui encadre le front, s'appelle le ribl. ●301. le ribl de la visagière.
II. Prép.
(1) Le long de.
●(1877) EKG I 23. abiou Pempoull, a ribl ar mor.
(2) Au niveau de.
●(1870) FHB 286/199a. dont a rea a ribl ar geot hag he ziouaskel a douche oc'h ho blenchou dre ma teue. ●(1889) ISV 421. o vont a ribl an tarziou goloet a eonen.
(3) Mont a-ribl gant : longer.
●(1880) SAB 170. En eur vont a rib gant Menez Tabor.
- riblad
- riblaerriblaer
m. –on Celui qui vole un voleur.
●(1732) GReg 564a. Larron d'une chose volée, tr. «Riblaër. p. riblaëron.»
●(1867) FHB 144/318a. n'oun nag eun tuer nag eur riblaer. ●(1872) ROU 99b. Receleur, tr. «Riblaer.» ●(1889) ISV 306. muioc'h a laeron hag a riblaeron. ●(1896) GMB 570. En pet[it] Trég[uier] riblaër a été transformé en c'houip-laer, qui veut dire «celui qui vole un voleur.»
●(1905) ALLO 76. Pe bremaik me lakai an archer / Da gregi en da jerch, riblaer.
- riblañ / ribliñriblañ / ribliñ
v.
I. V. tr. d.
(1) (marine) Ranger, longer, côtoyer, serrer.
●(1732) GReg 217b. Costoyer, aller le long d'une côte, d'un rivage, tr. «ribla an aud.» ●Costoyer la rivière, tr. «Ribla ar stær.»
●(1861) JEI 248. er martelot quéah ne helle jamæs riblein en aud.
(2) Longer, côtoyer.
●(1932) CDFi 12 novembre. ribla moger eur vered. ●(1936) CDFi 4 avril. o ribla eun tornaod.
(3) Brigander, voler.
●(1732) GReg 282a. Detrousser, voler sur un grand chemin, tr. «Ribla. pr. riblet.» ●414a. Filouter, tr. «ribla. pr. riblet.»
(4) Ribler, courir, vagabonder la nuit.
●(1659) SCger 105b. ribler, tr. «ribla.» ●169b. ribla, tr. «ribler.» ●(1732) GReg 225a. Courir la nuir, tr. «ribla. pr. riblet.»
(5) = (?) Ne pas aller droit au but dans une explication, louvoyer, biaiser (?).
●(17--) FG II 23. Assa lavar din penaos a ri, étá, enouï a ran out d'ha glevet o ribla.
II. V. intr. Fuir.
●(1787) PT 39. Ha mé uélas er bobl en ur foul é téhét, / El ma rumbl er dévéd é rauc ur blei.
III. V. pron. réfl. En em riblañ : s'esquiver.
●(1943) TRHS 37. An dud moarvat o doa gallet en em riplañ holl er-maez.
- riblennriblenn
f. –où
(1) Bande (de tissu, etc.).
●(1931) VALL 56b. Bande ; de toute matière étroite et longue, tr. «riblenn f.»
(2) Marge d'une page.
●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 30a. Lezit eur riblenn ledan e tu kleiz ar bajenn.
(3) Trottoir.
●(1955) STBJ 136. kerzis war-zu kêr, penn-da-benn gant riblenn zimant ar ru.
(4) (habillement) Bordure de vêtement.
●(1889) SFA 6. An dillad braoa ha pinvidika, riblennou aour hag arc'hant enn dro d'ezho.
(5) (hydrographie) Rive, bord.
●(1913) DIHU 96/278. ar riblenneu en Ellé.
(6) Parcelle de terre.
●(1960) EVBF I 329. eur riblenn boh, presqu'île de Crozon, une parcelle où la récolte souffre très vite de la sécheresse (poaz, poh, cuit).
- riblenn-straed
- riblennadriblennad
f. –où Bande (de tissu, etc.).
●(1878) EKG II 107. eur riblennad lian du. ●114. ar riblennad lian-du oc'h ober gouriz d'id.
●(1910) ISBR 2. En Arvor e zou ur riblennad doar e zou tro ha tro de Vreih. ●(1931) VALL 56b. Bande ; de toute matière étroite et longue, tr. «riblennad f.» ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (Plouarzhel) Sezennet = bara sezennet : graet gant bleud fall, hag a zo ennañ riblennadou toaz kaledet, diamboaz.
- riblennañriblennañ
v. tr. d.
(1) (hydrographie) Borfer, baigner.
●(1931) VALL 54b. Baigner ; borner (mer), tr. «riblenna.» ●la Bretagne est baignée par l'Atlantique et la Manche, tr. «Breiz a zo riblennet gant ar Mor bras ha Mor Breiz-Veur.»
(2) (imprimerie) Marger.
●(1924) BUBR 43-44/1005. riblenna, tr. «marger.» ●(1931) VALL 450b. Marger, tr. «riblenna.»
- riblerribler
m. –ion
(1) Riverain.
●(1744) L'Arm 340a. Riverain, tr. «Rimblour.. blerion.»
●(1907) VBFV.bf 66a. riblour, m. pl. –erion, tr. «riverain.»
(2) Coureur de nuit.
●(1732) GReg 224b. Coureur de nuit, tr. «Ribler. p. ribléryen.»
(3) Brigand, voleur.
●(1530) J p. 117b. Chetu hep nep goap barrabas / Lazr / muntrer / rober / ribler bras, tr. «Voici d'abord Barrabas, voleur, assassin, brigand, malfaiteur insigne.»
●(1732) GReg 414a. Filou, qui vole par adresse, par surprise, tr. «ribler. p. ribléryen.»
- riblerezriblerez
f. –ed Coureuse de danses.
●(1732) GReg 243a. Coureuse de danses, tr. «Riblerès. p. ribleresed.»
- riblerezh
- riblerezh-aodoù
- riblet
- ribliñribliñ
voir riblañ
- ribod .1ribod .1
m. –ed
(1) Concubin.
●(1464) Cms (d’après GMB 575). Ribault ribaud. ●(1499) Ca 176a. Ribaut. g. cest ribault qui va a autruy femme. l. hic ribaldus / di.
●(1732) GReg 192a. Concubinaire, qui entretien une femme pour ses plaisirs deshonnêtes tr. «Ribaud. p. ribauded.»
(2) Paillard.
●(14--) Jer.ms 205. Avoultr vyll rybaot lazr / Ac evel se en compsou cazr / Da guyr Impalazr hep azrec, tr. « Vil bâtard, ribaud voleur, / Sont-ce là de belles paroles / (A adresser) à un véritable empereur, sans regret ? » ●207. Rac compsou baut an rybault loux, tr. « Devant les paroles audacieuses du sale ribaud » ●(14--) Jer 441. (a) Her un-rybaöt eu Pylat. (b) Coz rybaöt lazr. (c) Reomp ny un arsaöt d’an rybaötet, tr. « (a) Car Pilate est un ribaud. (b) Vieux ribaud voleur. (c) Menons un assaut contre les ribauds »
●(1907) VBFV.bf 65b. ribaud, m. pl. ed, tr. «homme impudique, paillard.»
- ribodadribodad
voir ribotad
- ribodadennribodadenn
voir ribotadenn
- ribodalribodal
v. intr. Vivre en concubinage.
●(1732) GReg 191b. Vivre en concubinage, tr. «Ribaudal. pr. ribaudet.»
- ribodatribodat
voir ribotat
- ribodell .1
- ribodell .2ribodell .2
f. –où Racontar.
●(1944) DGBD 164. Ribodell hag a lakaas ur c'horfad droug da sevel ennon.
- ribodenn
- riboderriboder
voir riboter
- riboderezh .1riboderezh .1
m. Concubinage.
●(1732) GReg 191b. Concubinage, état d'un homme & d'une femme qui vivent ensemble comme s'ils étoient mariez, tr. «Ribaudêrez.»
- riboderezh .2riboderezh .2
voir riboterezh
- ribodez
- ribod / ribot .2ribod / ribot .2
m.
I.
A.
(1) Baratte.
●(1499) Ca 176a. Ribot. g. idem. l. hec irina. e.
●(1744) L'Arm 26a. Baratte, tr. «Ribotte.. eu. m.»
●(1857) CBF 103. Ribot, m., tr. «Baratte à beurre.» ●(1883) MIL 187. ha pedomp sant Herbot da rei deomp aman leis ar ribot.
●(1907) VBFV.bf 66a. ribot, m. pl. eu, tr. «baratte.» ●(1934) BRUS 272. Une baratte, tr. «ur ribot –eu.» ●(1925) FHAB Ebrel 137. e lakeat (lire : lakeot) ho ribot war an oaled e-tal ar regedenn.
(2) Laezh-ribod : lait ribot.
●(1633) Nom 65a. Lac serosum, agitatum : laict beuré : læz ribot, læz amannennet.
●(1732) GReg 73a. Babeurre, lait de beurre, tr. «Leaz-ribod. Van[netois] léah ribaud.» ●(1744) L'Arm 23b. Babeure, tr. «Leah-ribott. m.»
●(1907) VBFV.fb 9a. babeurre, tr. «leah-ribot.» ●(1910) EGBT 172a. lêz ribot, tr. «babeurre.» ●(1996) VEXE 225. Le lêz ribot est le lait qui reste dans la baratte, quand le beurre s'est formé.
(3) Pod-ribod : baratte.
●(1744) L'Arm 26a. Baratte, tr. «Poribott.. eu. m.»
(4) Barazh-ribod : baratte.
●(1907) BOBL 08 juin 141/2f. plas d'an digwanerez (lire : digwavenerez) baraz-ribod, podou hag all.
(5) Bazh-ribod : bâton à baratter, baraton.
●(1904) DBFV 16a. bah ribot, tr. «batte à beurre.» ●(1910) YPAG 1. e klever ar vaz-ribot o vont endro. ●(1941) DIHU 361/289. ar hou pah-ribot.
B. plais. Tog ribod : chapeau haut de forme.
●(1956) LLMM 55/13. ul livitenn lost-pik hag un tok-ribot.
II.
(1) (architecture) =
●(1924) FHAB Eost 315. Aman e vez graet c'hoaz teol da lakaat war binenn-gein (lire : linenn-gein) an toennou ha ribotou da lakaat war ar siminaliou.
(2) (botanique) Bleuñv-ribod : jonquilles.
●(1959) BRUD 7/22. toulladou bleuñ-ribot. ●25. Bleuñ-ribod. – Foeon.
III.
(1) Bezañ ivantet meskañ ar ribot : avoir inventé la poudre.
●(1872) DJL 14 (K) J. ar Born. Jakez zo fier ive, evel pa n'effe ivantet meska ar ribot.
(2) Bezañ bet ganet, savet er ribot : être un peu idiot.
●(1976) KOYO 33 (T) J. Philippe. Ur vad a vicher ! Med n'eo ket red bezañ ganet er ribod, rag labour 'zo ! ●(1987) BAPR 44 (T). Ma n’eo ket red bezañ savet en eur ribot !
(3) Genaoueg evel ur ribot : très bête.
●(1962) TDBP Ia 43 (T). Ar paotr a zo genaoueg evel eur ribot, tr. J. Gros «ce garçon-là est bête comme une baratte (comme une oie).»
- ribotribot
voir ribod .2