Recherche 'ru...' : 222 mots trouvés
Page 1 : de ru-1 (1) à ruiad-3 (50) :- ru .1ru .1
f. –ioù, –où Rue.
●(1499) Ca 177b. Ru. g. rue. ●(1530) Pm 113b (Tremenuan). en creis an ru, tr. «au milieu de la rue.» ●114. Maz coezont a pep tu gant hu en ho ruou, tr. «De sorte qu'ils tombaient avec des cris dans leurs rues.» ●(1633) Nom 127b. Insula : vne maison à part enuironnée de ruës et ruelles : vn ty á part anuirounet tro voar tro á ruou. ●238a. Anfractus : destour de ruë : an distrò ves an rü. ●242a. Platea : grand' rue ou chemin : vn ru bras, pe ent bras. ●242b. Angiportus, angiportum : ruelle, ruë estroitte : ruic bian, ru hencq. ●Anguli, in plateis : les coings : couinnou an ruou.
●(1659) SCger 163a. e pen ar ru, tr. «au bout de la rue.» ●170a. ru, tr. «rue.» ●(1732) GReg 833b. Ruë, chemin dans une Ville, tr. «Ru. p. ruyou. Van[netois] ru. p. ruyéu.» ●En pleine rue, tr. «E creiz ar ru.» ●Ruë neuve, tr. «Ar ru névez.» ●La grand ruë, tr. «Ar ru vras.» ●833b. La ruë de traverse, tr. «ar ru dreuz.» ●(1766) MM 1234. Letergnou ho ruil var ar ru, tr. «lanternes roulant sur la rue.» ●(1783) BV 11/263. me ia breman souden dre ruiou babillon. ●(1792) HS 283. é pourmen é dan kér dré er ruyeu. ●(1792) BD 5184. crial boes eben drer ruyo, tr. «crier à tue-tête, dans les rues.»
●(1835) AMV 103. var ar ruyou. ●(1838) OVD 131. chairre ul lame én ur ru. ●(1878) EKG II 213. Dont a rechont gand ru ar Skolach. ●(1889) SFA 225. o tont pe o vont gant ar ruiou. ●(1891) AGB 16. 4000 den dindan an armou a ioa renkennet hed-a-hed ar ruiou. ●(1896) GMB 585. pet[it] tréc[orois] ruo, ruyo.
●(1903) MBJJ 28. dre ruio Jeruzalem. ●(1910) MBJL 161. Pan omp o tistouvan eus eur ru evit kemer eun all. ●(1910) MAKE 51. En eur vont penn da benn gant ar ruiou. ●(1911) SKRS II 76. eur belek o vont gant ar ru. ●161. Dioc'h ar pardaez, ez eas dre ruiou kear. ●222. en unan euz ar ruiou kaera. ●(1924) ZAMA 195. an dour-glao o ruilh en traon gant ru ar Werc'hez. ●(1958) LLMM 71/427. Skritell e potin glas korn o ru e oa merket warni « Voie Romaine ».
- ru .2ru .2
m. & f., -où.
(1) Maison champêtre ; hameau.
●(14--) Jer.ms (p. 1139) A.221. Tregont castell, ha tregont ru. tr. (L. Fleuriot) « trente châteaux et trentes villages, ou maisons de campagne »
●(1716) PEll.ms p. 766 Je trouve Ru dans la Destruction de Jérusalem au sens de Rue et du Rus des latins, c'est-à-dire de campagne ou maison champêtre.
(2) Campagne.
●(1557) B I 618ab (= (1608) B II 4240-4241). Queczet hy lem dirac ma drem breman / Enn holl ruou knech ha tnou gant souzan, tr. Herve Bihan « Menez-la maintenant devant moi, / dans toutes les campagnes, en haut et en bas, en la tourmentant » ●619ab (= (1608) B II 4246-4247) A placc en placc bezet dilacc quaczet / A ru de ben gant sourpren ha penet, tr. L. Fleuriot « de place en place qu’elle soit conduite sans s’arrêter / de campagne ( ?) à une autre dans les tourments et la douleur ». ●(1650) Nlou 141j. Drez deuent ez grent hu, en nos du dr’en ruaou, tr. Herve Bihan « A mesure qu’ils venaient ils criaient dans la nuit noire par les campagnes »
●(1716) PEll.ms p. 766. Je trouve Ru dans la Destruction de Jérusalem au sens de Rue et du Rus des latins, c'est-à-dire de campagne ou maison champêtre.
- ru .3ru .3
m. Taol-ru : ruade.
●(1866) FHB 92/316a. eun taol ru hag a dorraz d'ez-hi he gar. ●(1868) FHB 169/103b. discaret var an hent, gant eun taol ru, en eur zont d'ar foar. ●(1872) GAM 22. Pa vez skrifellet, ann Aotrou en deuz illik, hag a zistak taoliou ru. ●(1878) EKG II 249. eun taol ru digant ar marc'h limoun. ●(1890) MOA 452b. Ruade, tr. «taol-ru, m. pl. m. taoliou-ru.»
●(1905) BOBL 11 février 21/3a. Glazet gant eun taol ru. ●(1924) BILZbubr 43-44/1033. eun tôl ru gant he zroad dehou.
- ru-zall
- ruad .1
- ruad .2
- ruadenn
- rualrual
v.
I. V. intr.
(1) Ruer.
●(1633) Nom 31b. Equus calcitro, calcitrosus : regimbeur, rueur : regimber, ruer, march á deu da rual.
●(1659) SCger 107a. ruer, tr. «rual.» ●170a. rual, tr. «ruer.» ●(1732) GReg 834a. Ruer, parlant des chevaux, mulets, & ânes, tr. «rual. pr. ruët.»
●(1890) MOA 452b. Ruer, v. n. (Parlant de bêtes), tr. «rual, v. n.»
►[empl. comme subst.]
●(1919) FHAB Gwengolo 85. al loen ho peus c'hoant da zivoaza eus ar rual.
(2) Rual ouzh ub. : se ruer sur qqn.
●(1732) GReg 834a. Se ruer sur quelqu'un, tr. «Rual ouc'h ur re.»
II. V. tr. d. Lancer.
●(1621) Mc 26. Bet em eux querellou ; cannet, roet tolyou baz, ruet mein.
- rubanruban
m. –où
I.
(1) Ruban.
●(1633) Nom 78b. Lemniscus : rubens, ou bandes de chapeaux de fleurs : rubanou dan tocquou bocquedou. ●111a. Vitta : vne bende ou ruben de teste : vn banden pe ruban penn, talguen.
●(1659) SCger 106b. ruban, tr. «ruban.» ●(1732) GReg 832a. Rouleau de ruban, tr. «Rolled ruban.» ●833a. Ruban, tr. «id. p. Rubanou.» ●Rubans d'or, d'argent, tr. «Rubanou aour, rubanou arc'hand.» ●(1792) BD 622. ho tanteles ho rubano, tr. «de vos dentelles, de vos rubans.» ●4163. dan nep are dese carcan ha rubano, tr. «à celui qui leur donne collier et rubans.» ●(17--) CT Acte II 714. de nep a rai deze quarcan a rubanou, tr. «à qui leur donnera colliers et rubans.»
●(1874) FHB 481/87a. Var gern he dok-houarn eur bouchad teo a rubanou ruz. ●(1877) EKG I 132. eur voalennad rubanou zeiz. ●(1889) ISV 265. Oc'h al liseriou-ze e stager n'ous pegement a rubanou hag a zeliou lore laket e croaz.
(2) Bande (de peau).
●(1868) KTB.ms 14 p 1. ur rubann kroc'henn ruz.
(3) Bordure.
●(1915) HBPR 203. e Bodiliz (…) oa lezet en dro d'an iliz eur ruban koat hag oa varnhan, merkou an noblans ha re ar Roue.
II. (botanique) Geot-ruban : baldingère faux roseau Phalaris arundinacea.
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Geot-ruban, geot-Pariz = geotennou n'anavezan ket o ano e galleg.
III. (phycologie)
(1) Laminaria saccharina.
●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. ryba:nu, «rubans» : Ouessant, Porz-Paol, Tremazan, Kerfizien en Cleder.
●(2007) GOEMOn 119b. Rubanoù : littéralement : « rubans ». Laminaria saccharina.
(2) Rubanoù friz : Alaria esculenta.
●(1968) NOGO 219. Alaria esculenta. rybânou 'fri:z ; rubans frisés : Kellerdud en Plouguerneau.
- rubanadrubanad
m. –où Bande de.
●(1907) FHAB Mae 80. eur rubanat douar etre ar Scoss ho (lire : ha) Bro-Saoz.
- rubanañrubanañ
v. tr. d.
(1) Enrubanner.
●(1732) GReg 833a. Orner de rubans, tr. «Rubana. pr. rubanet. Van[netois] rubaneiñ.»
●(1914) DFBP 120a. enrubanner, tr. «Rubana.»
(2) sens fig. Frapper en cinglant.
●(1847) SBI II 24. Me 'm eus ama gwialenn, er chiminal 'vogedi, / Ha gant-hi m'ho rubano, dre bevar c'horn an ti tr. «Moi, j'ai ici une gaule qui sèche à la fumée, dans l'âtre, / Et je vous en cinglerai, aux quatre coins de la maison.»
- rubanek
- rubanellrubanell
f. –où (habillement) =
●(1912) BSAf xxxix 322. Les coiffures des femmes, basses et contenant les cheveux massés naturellement sur l'occiput, nouées par un lien indépendant, – probablement la rozérés, ou la rubanel bretonne.
- rubanerrubaner
m. –ion Rubanier.
●(1732) GReg 833a. Rubanier, qui fait toutes sortes de rubans, tr. «Rubanèr. p. rubanéryen. Van[netois] rubanour. p. yon, yan.»
- rubanetrubanet
adj. Orné d'un ruban, enrubanné.
●(1744) L'Arm 75a-b. A Rhuis il y a pour chaque Nôce 12 Convieuses, magnifiquements habillées & parées de rubans, qui vont deux à deux prier les parents et amis ; & rassemblées à la fin du jour, escortées par 4 fusiliers, elles se rendent au Manoir voisin, pour inviter le Seigneur & sa Compagnie, tr. «É Rhéuiss boutt-çou eitt peb Éred deuzéc Couviouréss, gussquéd ha rubannétt magnific, péré dihuë ha dihuë a ya de bédein er héreenntt hag enn amiétt ; ha dastuméd ér guére énn achimand ag enn dé, conduiétt dré puar deine guett fusilleu, ind a ya d'er Menairr tostan, de gouvi enn Eutru hag é Gompagnoneah.»
●(1868) FHB 169/102a. ho fennou rubanet. ●(1870) FHB 288/214b. eur pilet coar bras rubanet. ●(1889) ISV 338. an dud a lez a oa eno, canfarted goloet oll a fanfarluchou, rubanet, dantelezet.
●(1902) PIGO I 197. tokou rubanet. ●(1924) BILZbubr 46/1090. Boutou ler rubanet an ôtrou ! ●(1924) ARVG Ebrel 80. o zogou voulouz du rubanet.
- rubarrubar
s. (botanique) Rhubarbe.
●(1732) GReg 833a. Rubarbe, sorte de racine, tr. «Rubar. grizyou rubar.»
- rube-rubenerube-rubene
adv. De but en blanc, sans biaiser, sans penser à mal.
●(1732) GReg 103a. Bonnement, simplement, de bonne foi, tr. «rube-rubene.» ●126b. De but en blanc, tout droit sans biaiser, tr. «rube-rubene.» ●505b. Hurlu-brelu, étourdîment, sans connoissance, tr. «Rube-rubene.»
- rubenn
- rubi / rubizrubi / rubiz
m. rubizoù
(1) (minéralogie) Rubis.
●(1633) Nom 254b. Carbunculus amethystizon, pyropus : rubis : ruby.
●(1732) GReg 833a. Rubis, pierre précieuse, tr. « Rubis p. rubisou. »
(2) Rubi ar benterien : garance.
●(1633) Nom 92a-b. Rubia, erythrodanum, offic. rubia tinctorum : garance : garançc, rubi an peïnteryen.
- rubizrubiz
voir rubi
- rubrich
- rubrichañrubrichañ
v. Rubriquer, munir (un livre liturgique) de rubriques.
●(1499) Ca 177b. g. rubricher. b. rubrichaff.
- rubrik
- ruchalruchal
v. intr. Être en rut (en plt d'une chienne).
●(1983) PABE 41. (Berrien) ruchal, tr. «être en chaleur (parlant d'une chienne).»
- rudrud
m.
(1) Rut.
●(1732) GReg 835b. Rut, l'amour des bêtes, tr. «Rut. ruch.»
(2) Mont, bezañ e rud : être en rut.
●(1633) Nom 31a. Cerua catuliens : commençcant d'estre en rut : vn eizes á coummançc da rudal, da mont è rut.
●(1732) GReg 835b. Les biches sont en rut, tr. «Ez ma an héyzesed ê rut, ou, ê ruch.»
- rudal / rudañ
- rudellrudell
voir ruzell
- rudellatrudellat
v.
I. V. intr.
(1) (en plt de qqn) Rouler.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 90. unan ag hur soudardèd Turq e rudellé guet poén er mein.
●(1912) BUEV 36. er vanbocherion é rudellat ér fozelleu. ●(1913) BUKE 30-31. Oeit onn de vout skosellek ha liés é vé grèsvat d'ein kaout er gerhiér de harpein me horv ha de barrat azohein a rudellat ér fang. ●(1913) AVIE 159. Rudellat e hra get chumen én é veg.
(2) (en plt de qqc.) =
●(1916) LILH 2 a viz Eost. Bamnoz é rudell en hoarnaj épad en noz…
II. V. tr. d. Faire rouler.
●(1854) PSA I 125. péhani e rudel é inéan (…) é creis er fang ag er péhèd. ●(1884) MCJ 67. steijet ha rudellet èl un torfætour.
●(1910-15) CTPV I 73. Rudelei mat er hargellow, tr. «Qui saura bien rouler les brouettes.» ●(1913) AVIE 338. Jojeb e rudellas ur pikol mén aveit stankein er bé. ●(1921) BUFA 26. ind er rudellas én un toul doñ.
III. V. pron. réfl. En em rudellat : se rouler, se vautrer.
●(1744) L'Arm 396b. Se veautrer, tr. «Um rudêllatt.» ●(1792) CAg 191. Goudé ma-mèss hum rudellet / El lousteri ag er péhet.
●(1839) BESquil 422. hum rudellat ar en drein hac er sperne. ●(1854) PSA I 158. eit ma hellou æssoh hum rudellat é creis er vouillen, é creis el lousteri ag é vinceu.
●(1907) BSPD I 316. hum rudell ar en drein hag er spern. ●(1921) BUFA 164. Franséz (…) hum rudel ar en erh hag émesk en drein hag er spern. ●177. ean hum rudellé ar en doar.
- rudellerezrudellerez
f. –ed Femme facile.
●(1982) LIMO 13 novembre. Eid rein de gleùed ne oè ket moiand hé derhel, ken friand e ziskoè boud : ur Vari faoutenn, ur rudellerez !
- rudet
- rudizegrudizeg
= (?).
●(1870) FHB 297/285b. fermeder pe rudizec an tadou hag ar breudeur er pratik euz o deveriou.
- ruellatruellat
v. intr. =
●(1891) CLM 7. ur voès (…) é ruellat ar en douar. ●8. en devalen dôn ha stréh é péhani é ruella guet un trous eahus ur rid-deur bras.
- ruerruer
m. Cheval rueur.
●(1633) Nom 31b. Equus calcitro, calcitrosus : regimbeur, rueur : regimber, ruer, march á deu da rual.
- rufan / rufin
- rufanerezrufanerez
f. –ioù Petite charrue pour recouvrir de terre le grain semé.
●(1931) VALL 631a. petite charrue pour ce travail [Recouvrir de terre le grain semé par un travail superficiel], tr. « rufani T[régor].»
- rufaniñ / ruflaniñrufaniñ / ruflaniñ
v. tr. d. (agriculture) Recouvrir de terre le grain semé par un travail superficiel.
●(1931) VALL 631a. Recouvrir de terre le grain semé par un travail superficiel, tr. « rufani T[régor].» ●(1966) BAHE 47-48-49/2. Ha petra eo ruflaniñ, glannaat ? Gerioù marv a-benn bremañ ha na glever mui nemet digant tud aet war an oad pa gomzont eus an amzer.. gwechall.
- rufien
- ruflañruflañ
v. tr. d.
I.
(1) Humer.
●(1732) GReg 23b. Respirer l'air, tr. «Ruffla an ear. Ruffla an avel.»
●(1847) BDJ 29. Da rufla an hëar gwelha. ●(1866) BOM 82. Da rufla ho mogeden.
●(1925) FHAB Gwengolo 332. rufla ar c'houez vat. ●(1925) FHAB Du 435. netra nemet rufla ar c'houez dudius-ze ! ●(1933) MMPA 83. rufla ar c'houez-vat a deu diouti. ●(1935) BREI 434/1d. rufla êr vat. ●(1968) LOLE 89. Roufla a ran c'hweziou badaouuz ar pin !
(2) Renifler.
●(1732) GReg 804a. Renifler, faire remonter la morve dans les narines, tr. «Rufla mec'hy.» ●Renifler du tabac en poudre, tr. «Rufla caër butum.»
II. Ruflañ avel ha moged : voir avel.
- ruflaniñruflaniñ
voir rufaniñ
- rufler
- ruflerez
- ruflerezh
- rugaruga
s.
(1) Potin, boucan.
●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. (Langoad) ruga, tr. «potin.» ●hennez a ra ruga. ●(1955) VBRU 159. Pa grogas an tren da loc'hañ e savas ur ruga spontus (...) garm, blej, gouel, youc'h....
(2) Bordel.
●(1906-1907) EVENnot 21. (Sant-Erwan) Ruga (a bref) awalc'h en euz gret hennez aman gand ar votadek.
(3) Ober ur ruga : faire des ravages.
●(1957) AMAH 56. o biz yod war bluenn o benveg, prest d'ober gantan ur ruga skrijus. ●(1977) BAHE 95/45a. kas ar stourm war dachenn ar skolioù hag a zo oc'h ober ur ruga, ya unan c'hwek, a-enep ar yezh…
- rugagnrugagn
s. (météorologie) Temps venteux et froid.
●(1930) FHAB Eost 312. Rugagn a rae ; melladou koumoul mouk teo a rede war an oabl o tont diouz ar gwalarn. ●(1942) VALLsup 164b. Temps très venteux, tr. «rudagn (Perrot).» ●(1995) BRYV IV 15. (Milizag) memez ma veze rugagn gand an amzer (eun amzer rugagn a veze graet deuz an dra-ze… avel, yenijenn, barrou kazarh).
- rugagniñrugagniñ
v. impers. (météorologie) Faire un temps froid et venteux.
●(1949) KROB 11/12. Skorn a zo ; rugagni a ra diouz ar mintin.
- rugañrugañ
v. intr. (en plt du vent) Bruire.
●(1931) VALL 85a. faire du bruit (vent), tr. «ruga T[régor].»
- rugennrugenn
f. (météorologie)
(1) Chaleur avec grande sécheresse.
●(1924) NFLO. chaleur avec gde sécheresse, tr. «rugenn.»
(2) Bruit du vent violent.
●(1931) VALL 85a. bruit du vent violent, tr. «rugenn f.»
- ruiad .1
- ruiad .2
- ruiad .3