Recherche 'sa...' : 846 mots trouvés

Page 1 : de sa-1 (1) à sach-1 (50) :

• sa .1
  sa .1

  interj. Or ça.

  ●(1557) B I 393. Cza, paillardes, deux a llesse, tr. «Allons, effrontée, viens-t'en.» ●581. Cza labour ha mez sicouro, tr. «Çà, travaille et je t'aiderai.» ●(1647) Am.ms 625. Sus sus dilambrecq ça hep abecguy, / Frez pronnoncy à na fazy quet., tr. « Sus ! sus ! indolent, çà, sans chercher de faux-fuyants, / Clairement prononce-les et ne te trompe pas. »

• sa .2
  sa .2

  interj.

  (1) (en s'adressant à un animal) =

  ●(1874) FHB 472/16a. en em lakea da grial oc'h he azen : sa Loyson ! Dic'ha, sou, Loyson ! Dac'hall, tus, Loyson !

  (2) =

  ●(1882) BAR 263. Ah ! sa, eme ar zant dezho, mane respontit ket (...).

• sa .3
  sa .3

  prép. Vers.

  ●(1881) RECe v 127. etrezek (qui par une toute autre voie, est devenu à Plélauff sâ). ●(1896) GMB 326. sâ de teus ak = eñtreze hac.

  ●(1996) CRYK 162. sellet sa ur plac'h ken dister, tr. «regarder une fille si modeste.»

• sabadac'het
  sabadac'het

  adj. Estomaqué.

  ●(1936) IVGA 197. ma oa chomet Paol Tirili e c'henou digor da genta. Sabadac'het. ●(1938) SAV 9/41. Ken sabadac'het avat, ken korilh a oa e zres.

• sabardiñ
  sabardiñ

  v. intr. (horticulture) Monter en graines.

  ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269. Sabardi (St-Nic) = monter en graine.

• sabat
  sabat

  m.

  (1) (religion) Sabbat.

  ●(1499) Ca 178a. Sabat vide in sadorn.

  ●(1659) SCger 107a. SAbat, tr. «sabat.» ●(1732) GReg 835a. Sabat, assemblée qu'on suppose que font les sorciers le samedi au soir, tr. «Sabat.»

  ●(1849) GBI I 51. da welet ar zabad. ●(18--) KTB.ms 14 p 51. Pa oa o tremen ar c'hroaz-hent, a oa koulz ar zabbad.

  (2) Paotred ar sabat =

  ●(1878) EKG II 78. Epad m'edont, evel paotred ar zabat, o tansal, o iouc'hal hag o pec'hi. ●147. Eno e oue eur jabadao ker goaz ma n'o deuz biskoaz paotred ar zabat great kement-all.

  (3) Sabat kizhier : sabbat des chats.

  ●(1896) GMB 589. pet[it] tréc[orois] zabad kéjer le «sabbat» des chats.

• sabatiñ
  sabatiñ

  v. intr.

  (1) Faire du tapage.

  ●(1905) IVLD 203. goude beza chomet pell hag hir da zabati. ●(1913) FHAB Genver 19. an dud vezo o sabati evel diaoulou kamm an ifern. ●(1932) ALMA 125. E leac'h, chom a ze da zabati, e ve gwell d'eoc'h labourat. ●(1950) KROB 26-27/19. edo Janig Maner-ar-C'hoad o sabati hag oc'h en em glemm.

  (2) =

  ●(1958) BLBR 115/3. An arrebeuri a zabate ennañ [e maner an diaoul], ar podou pri a dorre.

  (3) Sabatiñ da ub. : réprimander qqn.

  ●(1936) CDFi 14 Mars. heb ober van o klevet Kolaïg Fritreuz da zabati d'ezo. ●(1975) UVUD 56. (Plougerne) meur a veach 'n deus bet sabatet deha : – Mad, me ne gomprenan ket ac'hanot.

• sabatinenn
  sabatinenn

  f. –où Sabbatine.

  ●(1732) GReg 835b. Sabatine, petite Thèse du samedi, tr. «Sabatinenn. p. sabatinennou.»

• sabatu
  sabatu

  adj. Engourdi.

  ●(18--) SBI II 200. Ma daouarn 'zo sabatu ; / Na ellan chachan mu, tr. «Mes mains sont engourdies, / Je ne puis tirer davantage.»

• sabatuet
  sabatuet

  adj.

  (1) Stupéfait.

  ●(1869) FHB 212/20a. ken a voa sabatuet ar vissionerien. ●(1882) BAR viii. souezet pe sabatuet gant an traou burzuduz a velaz.

  ●(1909) KTLR 21. Lochore, sabbatuet oll, a droe hag a zistroe he baner. ●(1910) MAKE 50. Souezet-maro, sabatuet net, sebezet oll, mantret-krenn. ●(1939) CDFi 20 mai. mantret, sapeduet, batet.

  (2) Bezañ sabatuet gant : être stupéfait de.

  ●(1939) MGGD 44. Sabatuet e voe ar bobl gant ar ganaouenn-se. ●70. Hemañ a oa bamet ha sabatuet naet gant ar pez a wele dirazañ.

  (3) Chom sabatuet : rester stupéfait.

  ●(1911) SKRS II 75. Heman avad a jomas sabatuet. ●239. Ar medisin a jomas sabatuet. ●(1929) MKRN 84. Job a chom zabatuet, tr. «Job reste tout ébahi.» ●(1935) BREI 434/3a. Hag e chomont manet, sabatuet-net, pa welont na sell ar bobl outo nemet a-gorn pe a-dreuz !…

• sabatuiñ
  sabatuiñ

  v.

  I. V. intr.

  (1) =

  ●(1879) BMN 281. Mes nag o doa lec'h da zabatui ha da veza laouen. ●(18--) ALB (FHAB du/kerzu 1941 p. 101b). Hag an holl da zabatui / Dirak eun hevelep c’hoari.

  (2) Sabatuiñ gant =

  ●(1950) KBSA 5. koñchennou sebezus hag a lakae va c'halon a vugel (…) da sabatui gant ar souez.

  II. V. tr. d.

  (1) =

  ●(1929) SVBV 100. frond klouar balzam c'houez vat o sevel eus he fennad bleo (…) am sapeduas.

  ►absol.

  ●(1877) ALC 45. evantion da zabatui, tr. (GMB 589) «bruits faux et alarmants.»

  (2) Loc. verb. absol. Da sabatuiñ = kenañ.

  ●(1868) FHB 187/244a. ar guerziou caër da sabatui. ●(1879) BMN 267. Hema a gavas an toniou brao da zabatui.

  ●(1910) MAKE 1. Pa oa c'hoaz pôtr yaouank, e laboure da zabatui betek re 'michanz. ●(1984) ECDR 197. Ma vie kan da sabatuiñ !

• sabatur
  sabatur

  f.

  (1) Stupéfaction, stupeur.

  ●(1964) ABRO 133. e weljomp o sabatur hag o enkrez o kavout ar vag-all er stad divalo ma oa bet lakaet ganeomp.

  (2) Kouezhañ ar sabatur war ub. : être frappé de stupeur.

  ●(1939) MGGD 64. Daoust d'ar sabatur a gouezas warnañ. ●(1940) SAV 18/69. (Pleiben...) Sabatur : ano gwregel. Sebezenn vras. Sk. : Kouezet eo ar sabatur warnañ o klevout eur seurt kelou. ●(1955) BLBR 85/8. kouezet ar zabatur warni. ●(1955) STBJ 71. Hag e lavaras d'am mamm, kouezet ar zabatur warni ouz e welout. ●207. Antronoz-vintin e kouezas ar zabatur war ar vaouez. ●(1964) ABRO 88. e kouezhas ar sabatur warnañ.

  (3) Teurel ub. er sabatur : stupéfier qqn.

  ●(1977) LLMM 182/190. O donedigezh er vro a daolas an holl en alvaon hag er sabatur.

• sabaturadenn
  sabaturadenn

  f. –où Ober ur sabaturadenn vrav da ub. : faire une grande surprise à qqn.

  ●(1928) FHAB Genver 19. gortoz ma rin d'an Aotrou eur zapaturadenn vrav.

• sabaturet
  sabaturet

  adj.

  (1) Stupéfait.

  ●(1869) FHB 227/141b. Me ioa eno sabaturet oll...

  ●(1955) STBJ 73. Diflaka a ree pa erruas er porz, dirak ti e genderv. Eur bleukad a roas d'an nor ; hag e lammas en ti, dirak an dud sabaturet ouz e welout ken spontet. ●75. Têret ruz e oa hag e hope d'an emgannerien, sabaturet eun tammig ouz he gwelout ken dispont en o zouesk.

  (2) Bezañ sabaturet gant : être stupéfait de.

  ●(1927) KANNkerzevod 13/6. sapaturet gant eur burzud ken bras. ●(1955) STBJ 86. Souezus bras e oa eur seurt arvest da Bleibeniz diredet niverus da zellout ha sabaturet gant nerz ar c'hezek hag ampartiz ar charretour.

  (3) Chom sabaturet : rester stupéfait.

  ●(1927) KANNkerzevod 4/6. e wel e vignon o fringal e-touez an danserien. Chom a ra sapaturet. ●(1927) FHAB Gouere 140. Ar wazed a jome sapaturet net dirak seurt diskrab. ●(1955) STBJ 20. Sabaturet-mik e chomas moused ar vourc'h dirak ar gurioziteou-se. An elefanted, dreist-holl, a gavent iskis-tre, rak ne c'hellent ket kredi e oa lôned ken bras ha ken divalo war an douar. ●145. Pa yeen d'e di, e tiskoueze din kement a viou lapoused ma chomen sabaturet ha digor ma genou da zellout outo.

• sabaturiñ
  sabaturiñ

  v.

  (1) V. tr. d. Stupéfier.

  ●(1955) STBJ 154. kontadennou kaer hag am zabature.

  (2) = (?).

  ●(1927) KANNkerzevod 14/9. Youenn a oa eun den da zapaturi «da gomandi» memez a lare e wreg, ne oa ket barz Rosporden daou egiz d'ean…

• sabaturus
  sabaturus

  adj. Stupéfiant.

  ●(1926) FHAB Eost 306. An eil hag egile o deus o istor sapaturus a-walc'h. ●(1926) FHAB Du 416. eur sakreteri, eun doënn sapaturus d'ei : egiz kein eur vag. ●(1955) STBJ 120. an ijin sabaturus.

• sabl
  sabl

  coll. Sable.

  ●(1633) Nom 229a-b. Haren, arena : arene, grauois, sable : grouan, træz, sabr. ●Sabulum, sabulo : sabl, sabr.

  ●(1659) SCger 107a. sable, tr. «sabr.» ●170a. sabr, tr. «sable.» ●(1710) IN 42. an niver eus ar sabl a so var bord ar mor. ●113. pa en em avance ar gouagou var ar sabl, e lesent eno bigornou. ●(1732) GReg 835b. Sable, tr. «sabr. Van[netois] sabl.»

  ●(1838) OVD 31. nen dé brassoh en nombre a hou péhedeu, eit (…) hani er sable e zou ar borde er mor ? ●(1849) LLB 474-475. En deur én ur ridek (…) / E roul én doar er sabl ar en ed diskaret.

  ●(1901) LZBg 59 blezad-4^e lodenn 228. rak men dé goleit en hent a sabl. ●(1907) VBFV.bf 67a. sabl, m. tr. «sable.»

• sableenn
  sableenn

  voir sablezenn

• sableg
  sableg

  f. –i, –où

  (1) Plage de sable ; sablière.

  ●(1659) SCger 107a. sablonniere, tr. «sabrec.» ●(1732) GReg 836a. Sablière, lieu d'où l'on tire du sable pour bâtir, tr. «Van[netois] sabrecg. p. sabregou. Van[netois] sablecg. p. guéü.» ●(17--) VO 68. é creis ur sablêq ar vordèn ur riviér. ●(17--) TE 67. hac en intèrras én ur sablêq.

  ●(1904) LZBg Gouere 159. get eun a stokein ur sableg e gavér én tural ag en inizen. ●(1913) AVIE 89. un amoed a zén en des saùet é di ar er sableg. ●(1970) GSBG 79. (Groe) sableg Lokmaria, tr. «la plage de Locmaria.» ●80. ar sableg vras, tr. «la grande plage.»

  (2) Sablier.

  ●(1732) GReg 836a. Sable, horloge de sable, tr. «Van[netois] sablecg. p. guéü.»

  ●(1925) VINV 57. Én un dorn dehou é oé ur sableg de verchein pegement en des peb unan de viùein.

• sablek
  sablek

  adj.

  (1) Qui est couvert de sable.

  ●(1732) GReg 836a. Sablonneux, euse, tr. «Van[netois] sablecq.» ●(1744) L'Arm 178a. Grêve, tr. «Autt sablêc.»

  ●(1843) LZBg 1^añ blezad-2^l lodenn 64. ar en aud sablec-hont. ●(1849) LLB 871. un doar sablek. ●(1893) LZBg 51^vet blezad-4^e lodenn 208. ur bleinen vras ha sablec.

  ●(1903) LZBg Gwengolo 226. plénenneu nuah ha sablek. ●(1935) DIHU 293/268. minotenneu sablek.

  (2) (Terre) qui contient du sable.

  ●(1849) LLB 872. én un doar sablek.

  (3) (Petits gateaux) sablés.

  ●(1941) ARVR 11/5d. kouignou sablek.

• sablenn
  sablenn

  f. –où, sabl

  I.

  (1) Grain de sable.

  ●(c.1680) NG 1248-1249. Eual zo a sablen / Er mor. ●(1732) GReg 835b. Grain de sable, tr. «Van[netois] sableen. p. sabl.» ●(1787) PT 66. Lacat ur sablènnic quer bras el ur votèn. ●(1790) PEdenneu 190. quel liès a uèh èl e zou a sablèn ar vordèn er mor.

  ●(1829) CNG 33. quement sablen zou ér bed.

  (2) Sable.

  ●(1869) KTB.ms 14 p 285. sabrenn ha mein.

  ●(1903) MBJJ 252. eur gwisk sabren. ●106. sabren war e leuren.

  II. Bezañ kouezhet war ar sablenn : être picoté de la petite vérole.

  ●(1912) MELU XI 360. Koued e war ë zabren, tr. E. Ernault «Il est tombé sur le sable, = il est picoté de la petite vérole. (Trév[érec])»

• sablennek
  sablennek

  adj.

  (1) Qui est couvert de sable.

  ●(1918) LZBt Mae 7. an hent zabrennek.

  (2) Qui contient du sable.

  ●(1918) LZBt Gouere 17. douar zabranek.

• sablennet
  sablennet

  adj. Sur lequel on a mis du sable.

  ●(1910) MBJL 106. al leuren rond ha sabrennet.

• sabler
  sabler

  m. (anatomie animale) Gésier.

  ●(c.1718) CHal.ms ii. gesier, tr. «Elas elazeu, sabler.» ●(1732) GReg 457b. Gesier, le lieu où se fait la digestion de ce que mange l'oiseau, tr. «Van[netois] sablér.»

  ●(1904) DBFV 201a. sablér s., tr. «gésier.»

• sablez
  sablez

  s. Sablière.

  ●(1499) Ca 178a. Sablez. g. sabliere.

• sablezenn
  sablezenn

  f. –où (construction) Sablière.

  ●(1982) TKRH 35. treustoù, koubloù, sableennoù, hag all. ●(1982) TIEZ I 123. Méthodes d'installation de la charpente sur murs-bahut. 1. Sablière (sablezenn), 2. «taligo», 3. keveleg (bécasse). ●(1986) CCBR 70. (Brieg) sablière, tr. «sablezenn.»

• sablienn
  sablienn

  f. –ed, sablied (ichtyonymie) Congre.

  ●(1919) DBFVsup 61a. sablien, f. pl. ied, tr. «congre (Arv[or]).» ●(1931) VALL 144a. Congre, tr. «V[annetais] sablienn f. pl. sablied.» ●(1934) BRUS 255. Un congre, tr. «ur sablien –ed, f.»

• sabliñ / sablañ
  sabliñ / sablañ

  v. tr. d. Sabler.

  ●(1732) GReg 836a. Sabler, couvrir de sable, tr. «Sabra. pr. sabret. Van[netois] sableiñ. pr. sablet.» ●Il a sablé les allées de son jardin, tr. «sabret èn deus e alezyou.»

  ●(1905) LZBg Gwengolo 235. sablein en hent.

• sablon
  sablon

  voir sabron

• sabot
  sabot

  s. –où (jeu) Toupie.

  ●(1958) BRUD 3/19. a gornigelle evel sabotou. ●22. sabot : kornigell (toupie).

• saboter
  saboter

  m. –ion Sabotier.

  ●(1843) LZBg 1^añ blezad-2^l lodenn 120. logeu saboterion.

  ●(1912) DIHU 81/37. ur saboter hag é diad. ●(1942) DIHU 368/22. ur saboter 'gomzet ket dein.

• saboultrañ / saboultriñ
  saboultrañ / saboultriñ

  v. tr. d. Saupoudrer.

  ●(1732) GReg 848b. Saupoudrer, jetter du sel égrugé sur quelque viande, tr. «Saboultra. pr. saboultret.»

  ●(1907) VBFV.bf 67a. salbeudrein, v. a., tr. «saupoudrer.»

• sabr .1
  sabr .1

  m. (botanique) Sève.

  ●(1732) GReg 863b. Seve, suc ou graisse de la terre qui de la racine des plantes & des arbres monte jusqu'au extremitez deux fois l'an, en Mars, & en Août, tr. «Treg[or] sabr.»

  ●(1904) DBFV 202b. sap, m. pl. eu, tr. «sève.» ●(1910) MBJL 57. ar gwrio (…) a chome bepret sabr ene. ●(1931) VALL 690a. Sève, tr. «sabr (et sap V[annetais]).»

• sabr .2
  sabr .2

  m. (armement) Sabre.

  ●(17--) VO 103. ur sabre goaid-gleu.

• sabran
  sabran

  s. (armement) Sabre.

  ●(1907) KANngalon Mae 396. he zourn faoutet gant eun taol sabran.

• sabrek
  sabrek

  adj. Plein de sève.

  ●(1931) VALL 690a. plein de sève, tr. «sabrek.»

• sabrenn .1
  sabrenn .1

  f. -où, sabrinier (armement) Sabre.

  ●(1732) GReg 836a. Sabre, sorte, d'épée, tr. «Sabrenn. p. sabrénnou.»

  ●(1834) SIM 196. chench e sabren dious ur c'hleze. ●(1878) EKG II 224. ho zabrinier a ziridigne. ●(1889) ISV 392. Tolit ho sabren hag ho tog houarn, ha neuit a zoare. ●(1894) BUZmornik 22. a daoliou sabrenn. ●(18--) SBI II 262. Eur zabrenn noaz ouz ma c'hoste, tr. «Un sabre nu à mon côté.» ●(18--) SAQ I 94. ho zabren noaz en ho dourn.

  ●(1931) VALL 669b. Sabre, tr. «sabrenn f. pl –ou, sabrinier.» ●(1955) VBRU 31. ha todilhon a raent, m’hen tou, gant ar sabrinier hag an hernach all e-pign outo !

• sabrenn .2
  sabrenn .2

  voir sablenn

• sabrennañ
  sabrennañ

  v. tr. d. Sabrer.

  ●(1732) GReg 836b. Sabrer, donner des coups de sabre, tr. «Sabrénna. pr. sabrénnet.»

  ●(1931) VALL 669b. Sabrer, tr. «sabrenna.»

• sabrennata
  sabrennata

  v. Sabrer.

  ●(1931) VALL 669b. Sabrer, tr. «sabrennata (et escrime du sabre).»

• sabrennataer
  sabrennataer

  m. –ion Sabreur.

  ●(1931) VALL 669b. Sabreur, tr. «sabrennataer (et escrimeur) pl. ien.»

• sabrenner
  sabrenner

  m. –ion Sabreur.

  ●(1931) VALL 669b. Sabreur, tr. «sabrenner.»

• sabrennet .1
  sabrennet .1

  adj. Où la sève est montée.

  ●(1866) FHB 53/6b. eleac'h ar panes a vez corsennet ha sabrenet kerkent ac ar mis meurs.

• sabrennet .2
  sabrennet .2

  voir sablennet

• sabriñ
  sabriñ

  v. intr. =

  ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (Plouarzhel) Sabri = choatri.

• sabron
  sabron

  coll. (minéralogie) Sable.

  ●(1499) Ca 178a. Sabron. g. sablon.

  ●(1732) GReg 836a. Sablon, sable fort delié, tr. «Sabron.» ●Grain de sablon, tr. «Sabronen. p. sabron.»

  ●(1850) MOY 182. er bern sabron. ●(1899) HZB 18. ar greûn zabran war an ojou.

• sabroneg
  sabroneg

  f. –où Sablonnière.

  ●(1732) GReg 836a. Sablonniere, tr. «Sabronnecg. p. sabronnegou.»

• sabronek
  sabronek

  adj. Sabloneux.

  ●(1732) GReg 836a. Sablonneux, euse, tr. «Sabrônnecq.» ●Terre sablonneuse, tr. «Doüar sabroñnecq.»

  ●(1867) LZBt Genver 237. eur braden sec'h ha sablonek.

• sabronenn
  sabronenn

  f. –où, sabron Grain de sable.

  ●(1732) GReg 836a. Grain de sablon, tr. «Sabronen. p. sabron.»

• sac'h .1
  sac'h .1

  adj. (Eau) stagnante, dormante.

  ●(1633) Nom 218. Aqua stagnans, reses : eauë d'estang, eauë croupie, qui ne court point : dour stang, dour sach.

  ●(1659) SCger 170a. dour sac'h, tr. «eau dormante.» ●(1732) GReg 238a. Eau croupie, tr. «Dour sac'h.» ●302a. Eau dormante, celle qui ne coule pas, tr. «Dour sac'h. dour chac'h.»

  ●(1868) FHB 162/41b. a c'holoont dalc'h mad a zour sac'h. ●(1868) FHB 185/226a. geuniou ha lagigner goloet a zour sac'h. ●(1876) TDE.BF 170b. Dour-zac'h, s. m., tr. «Eau dormante.»

  ●(1931) VALL 235a. Eau stagnante, tr. «dour-sac'h.»