Recherche 'san...' : 240 mots trouvés
Page 1 : de san (1) à sant-briegiz (50) :- sansan
f. –ioù
(1) Conduit.
●(1633) Nom 143b-144a. Deliquiæ, deliciæ, tectum deliciatum : goutieres : sænyou. ●144a. Tegula deliciaris : de laquelle coule l'eau : pen an san pe á hiny è ret an dour. ●230a-b. Eluuies, vorago : louage, esgout d'immondices : toull an vileniou, vn san pe en hiny ez antren an oll faillançc. ●239a. Incile, incilis, canalis, fossa incilis : conduit, canal, fossé : counduit, canol, pe vr fos, vn sa n (lire : san). ●239b. Aquagium, aquæ ductus : conduit d'eau : vr counduit pe vn san dour.
●(1732) GReg 132b. Canal, conduit, aqueduc, de pierres, de briques de plomb, &c., tr. «San. p. sanyou. san-dour. p. sanyou-dour.»
(2) Canal, lit de rivière.
●(1659) SCger 19a. canal, tr. «sann.»
(3) sens fig. En tu all d'ar san : plus tard.
●(1970) BHAF 256. beteg na vo ket evite re a dristidigez en tu all d'ar zan ! ●388. Zan (ar). (San). Traoñiennig. Selled en tu all d'ar zan = en tu all d'ar vuhez a-vremañ. Petra a zo en tu all d'ar zan ? = petra a c'hoarvezo diwezatoh ?
(4) Fond humide d'une vallée.
●(1942) VALLsup 80b. Fond humide d'une vallée, tr. «san f. pl. iou («Dihun.»).»
- sanabsanab
s. (botanique)
(1) Morelle.
●(1633) Nom 93a. Solanum, strychnis, offic. vua lupina, & solatrum, morella, vua vulpis : morelle : sanab.
●(1659) SCger 81a. morelle, tr. «sanab.» ●170b. sanab, tr. «morelle.» ●(1732) GReg 638b. Morelle, plante, en Lat. Solanum, tr. «Sanab. téaulenn. ar frount.»
(2) Sénevé des champs.
●(1879) BLE 113. Sénevé des champs. (S. arvensis. L.) Sanap.
●(1978) BAHE 97-98/60. Sanab : sanaf (distaget ZANAF), Bro-Lannuon, Plouber.
- sanailhsanailh
f. –où
(1) Grenier.
●(1659) SCger 56b. fenil, tr. «sanail.» ●170b. sanaill, tr. «lieu ou on serre le foin.» ●(1732) GReg 404b. Fenil, grenier ou l'on met le foin, tr. «Sanailh. p. sanailhou.»
●(1857) CBF 93. He lakaat er zanail, tr. «Le mettre au grenier [le lin].» ●(1877) EKG I 46. azioc'h kraou ar zaout, ez euz eur sanaill ha ne gredan ket ec'h afe den da zellet ennhan. ●(1878) EKG II 69. d'ar grainchou ha d'ar sanaillou. ●(1889) ISV 436. clevet unan bennag o trouzial er sanail azioutho.
●(1906) KANngalon Genver 15. Me rai aman eur sanaill, hag eur siminal. ●(1909) KTLR 148. he niz a zifouchas deuz ar sanail. ●(1931) VALL 344a. Grenier, tr. «sanailh f.»
(2) sens fig.
●(1907) CDFi 13 juillet. furchal piz c'hoaz sanaill e spered da welet hag hen a gavo warnan eur werz pe eur zon gos bennak.
- sanailh-kraousanailh-kraou
m. Grenier au dessus de l'étable.
●(1931) VALL 344a. Grenier au dessus de l'étable, tr. «sanailh-kraou (des vaches ar saout.»
- sanailhad
- sanailhañsanailhañ
v. tr. d.
(1) Mettre au grenier.
●(1931) VALL 344a. mettre au grenier, tr. «sanailha.»
(2) sens fig. Emmagasiner.
●(1906) CDFi 09 juin. Hag ar re goz eveldoc'h a zo sanailhet eur bern traou en o spered. ●(1907) KORN 9. pell’zo eo sanailhet o histor glorius e-bars em spered. ●(1922) FHAB Here 301. son ar vilinerien hag a zo sanailhet marteze c'hoaz e spered unan bennak eus e vugale-skol. ●(1923) FHAB Mae 173. en eur ober eun nebeut miziou, e sanailhas en e spered, da heul ar bern traou all a oa ennan, anaoudegez yez e dud koz. ●(1928) FHAB Mezheven 225. A bep seurt traou a vez sanailhet en o fenn. ●(1950) KROB 25/6. p'en deze sanailhet eur zoñj bennak en e benn, e talc'he mort evel ar brennig ouz ar reier.
- sandalsandal
s. (habillement) Sandale.
●(1633) Nom 117b-118a. Tyrrhenicum, sie Hetruscum sandalium : sappin, pantouffle Espagnole : sandal, pantoufl guis spaing.
- sandalennsandalenn
f. –où, sandalioù (habillement) Sandale.
●(1732) GReg 842b. Sandales, chaussure des Capucins, des Carmes déchaussez, &c., tr. «Sandalenn. p. sandalennou, sandalyou.»
●(c.1827/29) VSA 1504. ne nige nemed sandalenno en ne dreid.
●(1941) ARVR 31/3a. eur re sandalennou. ●(1942) HERV 168. e vignonez a skoulme he sandalennou.
- sandilhonsandilhon
m. –ed
(1) (en plt d'une femme) Salope, putain.
●(1970) BHAF 100. Hi, e golladenn o tegemer eur gwaz en he hambr, evel eur sandillon, ul liboudenn !
(2) (en plt d'un homme) Saligaud, salopiot.
●(1973) BRUD 43-44/35. Eun druez a oa prestañ dillad ken kaer ha ken ker d'eun den ken dibalamour, d'eur sandillon a seurt-se !
- sañdoutsañdout
adv. Sans doute.
●(1787) PT 34. Doué é sandout e ra er victoér dèmp. ●46. sandout é hoèh coutant.
- sañdresañdre
adj. Cendré.
●(1633) Nom 125b. Cinereus, cirenaceus : couleur cendrée, ou grise : liou candrè, liòu an ludu pe gris.
- sanedrin
- sanellsanell
f. –où
(1) Fente de rocher ; bauge, repaire de bêtes sauvages.
●(1931) VALL 813b. sanell (...) conservé dialectalement au sens de «fente de rocher» et «repaire de bêtes sauvages». ●(1942) VALLsup 151b. sanell (…) actuellement «fente de rocher», «bauge».
(2) Rigole, goulotte.
●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. sanel, tr. «canal par où passe les eaux d'un côté à l'autre de la route.» ●(1942) VALLsup 151b. Rigole (…) Le diminutif sanell était usité en m-bret. au même sens.
(3) Toull sanell =
●(1996) GRVE 28. Bezañ a zo kalz a doullou. Toullou kirri, toull chafot, toullou zanell, toull al laer e Lannuon.
- sanennsanenn
f. –où
(1) Raie de couleur (sur la croupe d'un cheval).
●(1921) FHAB Ebrel 86. eur zanen zu e kreiz an tailher. ●Ar zanen, tr. «une raie de couleur (généralement noire) longeant la fente de la croupe d'un cheval.»
(2) (géologie) Crevasse étroite dans une roche causée par la désagrégation d'un filon plus tendre.
●(1942) VALLsup 43b. crevasse etroite dans les rochers par la désagrégation de filons plus tendres, tr. ranenn, sanenn f.»
- sanfruskinsanfruskin
s. Frikañ e sanfruskin : dilapider ses biens.
●(1883) IMP 70. A kement, a ker mad, ma en deus a ben-fin, / Lipet tout e strapen, friket e sanfruskin.
- sangin
- sangleuz
- sanglot
- sanier
- saniñsaniñ
v. tr. d. Hep saniñ grik : sans souffler mot.
●(1744) L'Arm 246a. Motus, tr. «Gricq : Chicq : Na sinétt gricq : Na sannét gricq.» ●321b. & on ne dit mot à un beau grand livre (...), tr. «ha né çannér gric d'ur haire à livre brass (...).» ●359a. Garder le [Silence]¸ tr. «sannein gricq.» ●En silence, tr. «Hemp larein gricq ou sannein.» ●374b. Garder le [Tacet], tr. «Sannein-gric.» ●(1790) MG 60. hemb sannein griq. ●(1790) Ismar 233. Er-ré ne sannant griq. ●(17--) VO 70. hi e droas hé hain hemb sannein griq. ●(17--) TE 151. ne sannas griq d'é dad ag er péh e oa passét guet-ou.
●(1829) CNG 101. E souffrai tout hemb sannein griq. ●(1838) OVD 194. arlerh em bout gorteit pêl hemb sannein gricq. ●211. rac ne sannehèn gricq. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 123. hemb sannein grik. ●(1849) LLB 453. nitra ne san grik. ●(1861) BSJ 12. un oén péhani ne sann grig a pe vér doh en touzein. ●(1861) BELeu 142. conduyet d'er marhue, èl un oén innoçant, hemb sannein grik. ●(1887) LZBg 45e blezad-3e lodenn 165 . ne sannant gric erbet.
●(1904) DBFV 99a. grik, s. (ne dire) mot ; nitra ne san mui grik, rien ne fait plus de bruit. ●202a. sañnein, v. a. sonner, dans hemb sañnein grik, sans sonner mot, ne sañné grik, il ne soufflait mot ; ne sañnet grik, ne dites mot (l'A.). ●(1906) HIVL 16. Neoah hi e blég de volanté hé mam, ha ne sann grik. ●(1913) AVIE 178. ne sañnant grik erbet, rak um vreteit oent bet én hent de hout più oé er brasan én ou mesk. ●(1924) VBFF 67b. sañnein, v. a. sonner : hemb sañnein grik, sans sonner mot. ●(1938) DIHU 321/37. Er hansort grouifour ne san grik. ●(1942) VALLsup 118b. Sans dire mot, tr. «hep sânein grik.»
- sank .1
- sank .2
- sankadennsankadenn
f. –où Pénétration.
●(1890) MOA 144a. Blessure faite avec un instrument qui pique, tr. «sankadenn.» ●389b-390a. Piqûre faite avec un instrument quelconque, tr. «sankadenn, f. pl. ou.»
- sankañsankañ
v.
I. V. intr.
A. S'enfoncer, pénétrer.
●(1864) SMM 143. Hag ar c'hleze a gueuz a zanclas doun e calon ar Verc'hez. ●(1872) FHB 405/319a. Ar bouliji-ze (…) a zancl en douar.
B. sens fig.
(1) S'enfoncer.
●(1889) ISV 191. en em hisa a reont da zancla dounoc'h c'hoaz er fallagriez.
(2) Pénétrer.
●(1911) BUAZperrot 210. Ar c'homzou-ze a zankas doun e spered hag e kalon ar pôtrik. ●344. Ar gentel a zankas hag a zougas frouez. ●385. evit lakât eur wirionez vras da zanka e sperejou an dud. ●(1932) FHAB Meurzh 90. lakat menoziou nevez da zanka er sperejou.
II. V. tr. d.
(1) Enfoncer, planter.
●(1659) SCger 94a. poindre, piquer, tr. «sanca.» ●170b. sanca, tr. «piquer.» ●(1732) GReg 724b. Piquer bien avant, tr. «Sancqa. pr. sancqet.»
●(1868) FHB 203/374b. sacla he zaouarn en he c'hodellou. ●(1877) BSA 75. an taoliou morzol a zanke an tachou en he zaouarn.
●(1904) KANNgwital 22/169. evit sanka doun eun tach. ●(1909) FHAB Gwengolo 266. sanka e zouc'h doun en douar. ●(1929) MANO 93. Troad ar groaz a zo sanket er maen-badez. ●(1961) LLMM 86/154. Hag a-dro jouez e sankas lavnenn ar goustilh e koadenn an daol.
(2) Flanquer (un coup).
●(1936) IVGA 210. gouren ha sanka yennou. ●(1982) HYZH 147/25. (Treboull) Sank dezhañ un atouzenn, d'ar fri-lous-se !
(3) Sankañ mani en ub. : faire bouger qqn.
●(1952) LLMM 34/45. (Douarnenez) Evit sankañ mane en ho korf bras.
(4) [au passif] Bezañ sanket gant : être pénétré de.
●(1847) BDJ 91. Mar doa sanket gant keûz he ene, tr. (GMB 596) «(âme) pénétrée de douleur.»
III.
(1) Sankañ e gontell er voger : voir kontell.
(2) Sankañ e gontell er c'hleuz : voir kontell.
- sanket
- SankianSankian
n. de l. Shangchuan (île chinoise).
●(1752) BS 754. Oc’h en em santout clàn e enesen sancian, en em dennas en ul logig distruich.
- sanklañsanklañ
voir sankañ
- sankoù
- sankussankus
adj. Poignant, douloureux.
●(1732) GReg 734a. Poignant, ante, tr. «sancqus.» ●Les douleurs de la goutte sont poignantes, tr. «An ancqenn a souffrér gand ar goutaou, a so sancqus.»
- sañs
- sañsessañses
adv. Sans cesse.
●(1752) BS 184. en ur brononç san-cess an Hano douç a Jesus. ●275. en ur ober san-cess actou a garantez.
- sañset
- sañsiplsañsipl
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt de qqn) Sensible.
●(1659) SCger 109b. sensible, tr. «sensibl.» ●(1710) IN I 182 [lire : 192]. Ne rencomp quet cousgoude beza re ardant, re briminic ha re sansibl e quever an dra-se.
●(1902) TMJG 346. rak eur vaoues sansib a oa, withi da véa brusk.
(2) =
●(1850) JAC 135. Qementse zo sansipl d'eur galon qen tener. ●(1850) MOY 213. E zeo ar gouli-màn a zo ar sansipla.
●(1982) PBLS 5. (Sant-Servez-Kallag) sañsipl, tr. «gênant, embêtant.»
(3) =
●(1855) BDE 170. Staguet mé omb doh en treu sansibl. ●171. er madeu sansibl.
(4) Évident, clair.
●(1790) Ismar 321. Ur sacremand e zou ur merche sansibl en dès Jesus-Chrouist instituét eit hur santifiein.
II. Adv. De manière (plus) évidente, claire.
●(1727) HB 308. disquez deomp sansiploc'h a-se ar garantez infinit en deveus en hon andret.
- sañsonsañson
adj. Éméché, gris.
●(1905) RECe xxvi 358. On dit à Kervignac, Riantec, etc., sanson, qui semble une altération moqueuse de lanson (d'après le nom de Samson ?). ●(1907) DIHU 26/436. a pen dan sanson mat d'er gér... ●(1908) DIHU 35/72. Nen dé ket ma vé mèu eit laret mèu : nann un tammig sanson kentoh. ●(1932) BRTG 97. chetu ur blé nen don ket bet na mèu, na sanson. ●(1940) DIHU 354/185. Get er péh e zo bet prénet ahendaral, é ma sanson el lod muian aben en noz.
- sañsuel
- sañsur
- sant .1sant .1
adj. Saint.
I.
► [postposé]
●(1499) Ca 179b. Sant. g. sainct. l. sanctus / ta / tum. ●(1621) Mc 68. Duet da lesquiff ma flancqou gand an tan an speret sant. ●71. hac euff eues é lech sant á cleuuo ma mouez.
►[antéposé avec un nom de saint]
●(1575) M 488-489. Vn parabol Iolis (...) / A recit Sant Mazeu, nac out mar creff cleuaff, tr. «Une jolie parabole (…) / Et que rapporte saint Mathieu ; si fort que tus sois, écoute-la.» ●(1612) Cnf.epist 20. Sant Ciprian Ayoa accoustum da lauaret an propos man. ●(1612) Cnf 62a. Sant Gregor Archescop ves an quear à Teurgn. ●(1650) Nlou 291. O Nouel, Nouel, Nouel, sant Gabriel Eal Doue.
●(1772) KI 287. afourchet / var Bemmoch sant anton, tr. «à califourchon sur le cochon de saint Antoine.»
●(1864) SMM 158. An Arc'hæl Sant Mikeal.
●(1903) EGBV 106. gouil sant Pièr.
►[antéposé + lénition]
●(1897) GSV 24. E Zan Vek, e kreiz Breiz-Izel, / Zant Vauris eb deuz eur chapel.
II. Traditions populaires.
●(1857) CBF 28. tantad Sant-Per, tr. «le feu de la Saint-Pierre.»
III.
(1) Bezañ nec'het evel Sant Pêr gant e bec'hed : très inquiet.
●(1935) ANTO 41 (T) *Paotr Juluen. An Tad e toull an nor a vousc'hoarze ouz ma gwelout, ma daoulagad difoupet em penn ha nec'hetoc'h eget sant Per gant e bec'hed. ●(1942) VALLsup 141. Avoir l'air préoccupé; après nec'het, pour accentuer, on ajoute : Evel sant Per gand e bec'hed.»
(2) Bezañ nec'het evel sant Pikorn an halegenn gamm : très inquiet.
●(1943) SAV 29/17 (T) *Jarl Priel. Nec'het oun, mab, nec'het-meurbet zoken, gwasoc'h eget Sant Pikorn an halegenn gamm...
(3) Kas da welet Sant Pêr : tuer.
●(1962) BRUD 16/30 (T) E. ar Barzhig. Homañ eo eta mamm ar ramzed, mad eo ive kas anezi da weled sant Pêr, peotramant eo kap da gaoud jeanted all.
(4) Lavaret e sant Nigodem da ub. : dire son fait à qqn.
●(1912) RVUM 238 (Gu). Laret é sant Nigodem d’unan bennak, tr. P. ar Gov «Dire son saint Nicodème à quelqu’un : dire son fait à quelqu’un.» ●(1976) LIMO 12 juin (G). Lared e sant Nikodem d’unan bennag, tr. *Mabedad «dire son ‘saint Nikodem’ (dire son fait) à quelqu’un.»
(5) Kas sant Pêr da Gerborzh : voir Kêrborzh.
(6) Kousket e-barzh liñselioù Sant Pêr : voir liñselioù.
(7) Kas kouignoù Sant Stefan : voir kouignoù.
(8) Dougen banniel Sant Laorañs : voir banniel.
- sant .2sant .2
m. sent
I.
(1) Saint.
●(1612) Cnf 69a. ves an holl sent, ha santeset ves an baradoes.
●(1659) SCger 107b. vn Sainct, tr. «vr sant p. sent.» ●170b. Sant p. sent, tr. «Sainct.» ●(c.1680) NG 596. En ol sent beniguet. ●(1732) GReg 839a. Saint, celui qui est canonisé, tr. «Sant. p. Sænt.»
●(1849) LLB 1936. er Sent ha Santezed.
●(1907) BSPD i 68. Bras e oé joé er sant.
(2) Lakaat, merkañ ub. e-mesk ar sent : mettre qqn au nombre des saints.
●(1919) BSUF 44. En ol en doé hireh de huélet en dé kaer ma vehé bet en eutru Uisant inouret ar en autérieu ha lakeit émesk er sent. ●45. Deu viz arlerh ean e hras merchein émesk er sent hanù en hani en doé laret dehou guéharal er honzeu souéhus-sé.
(3) War roll ar sent : au nombre des saints.
●(1911) BUAZperrot 152. hag a zo o zri var roll ar zent. ●167. lakeat var roll ar zent. ●(1934) PONT 7. Rak an Iliz, na n’eus nemeti, a c’hell dougen eun den war roll ar zent.
II. fam.
(1) Santig kolo kerc’h : petit saint.
●(1872) GAM 34-35. ar pez a c’halver em bro me eur zantik kolo kerc’h.
(2) Ober e santig kolo =
●(1952) LLMM 35/40-41. Ur wech e teuas ur vamm er skol da lavarout din diwar-benn he mab : «N’eo ket saoz, pa gar, evit komz ar galleg, mes diwallit outañ, Aotrou Lann, sachit war e skouarn, emañ oc’h ober e santig kolo». Ma d’am soñj, e ra Chelgenniz alies o santig kolo, ret eo din anzav.
(3) Sant koar : sainte nitouche.
●(1955) VBRU 137. e benn stouet un nebeudig war an tu kleiz e giz ur sant koar.
III. (blasons populaires) [pl.]
(1) Ar Sent : surnom des habitants de Plumergat.
●(1911) DIHU 78/356. Pluergadiz, Er Sent.
(2) Ar Sentigoù : surnom des habitants de Meslan.
●(1911) DIHU 72/271. É Mèlann nen des nameit sentigeu. Guélarzé. ●(1947) BRMO 32. ceux [= habitants] de Meslan, Sentigeu (petits saints).
IV. Traditions populaires.
(1) Santig du : surnom de Jean Discalceat.
(2) Santig ar Wirionez : autre appellation de Sant Erwan ar Wirionez. voir Erwan
●(1893) LLLM 185. Te eo Zantik ar Wirione. Me a westl dit hemañ. Mar ma ar Gwir a-du gantañ : caondaon ahanoñ. Mes, mar’mañ ar Gwir a-du ganin : ra dehañ mervel a-benn an termen rik !, tr. « Tu es le petit Saint de la Vérité : Moi, je te voue cette personne. Si elle a le Droit pour elle, condamne moi ; mais, si c’est avec moi que se trouve le bon Droit, alors, fait qu’elle meure au bout de l’échéance exacte »
V.
A. [sing. Sant]
(1) Na c'houzout pe da sant en em ouestliñ // Na c'houzout ouzh pe sant en em erbediñ : ne pas/plus savoir à quel saint se vouer.
●(1766) MM 209-210 (Li) C.-M. le Laé. Saout a ne c'huient pe dû tréi, / Na pe da sant en em gouestli, tr. G. Esnault «vaches qui ne savaient comment se retourner, ni à quel saint se vouer.»
●(1825-1830) AJC 5798 (Go) J. Conan. Ma ne voiend da bif na da besord sand en em voestlan, tr. F. Favereau «Et ils ne savaient plus à qui ni à quel saint se vouer.» ●(1877) EKG I 126 (L) L. Inisan. Ar paour keaz den a ioa enn noaz, hag evelato e tivere an dour diouc'h e dal; trei a rea e c'hoad, ne c'houie ken da be zant en em voestli !
●(1933) FHAB Mezheven 219. Ne oar mui petra da ober nag ouz pe sant en em erbedi. ●(1940) DIHU 351/139 (G) L. Herrioù. Ne oui ket mui de beh sant en em-hloestrein a pe za d'er burèu get é dam papér.
(2) Lavaret etre e sant hag eñ : être seul avec soi-même.
●(1973) LLMM 161/431 (T) E. ar Barzhig. «Arsa, emezañ etre e sant hag eñ, Loeiz 'r Gall !
(3) Lavaret d'e sant : se parler à soi-même.
●(1932) BRTG 112 (G) J. M. Héneu. Iann e larè d'é sant diar en doéré :...
(4) Ober e sant bihan (langue des enfants) : se tenir debout.
●(1879) ERNsup 166 (T). Gred ho sañt bihan, ma loj, ma locheik, faites votre petit saint, mon chéri (aux petits enfants pour leur dire de se tenir debout), Lanr[odec].
(5) Fur evel ur santig plastr : très sage.
●(1944) LLMM 84/19 (L) F. Elies. Ac'hanta, merc'h an Aelez, setu c'hwi fur aze evel ur santezig plastr.
(6) Fur evel ur santig pri : très sage.
●(1936) IVGA 138 (Ki) Y. Drezen. E oa fur an holl, e-giz sentigoù pri. ●(1973) SKVT II 98 (Ki) Y. Drezen. Ha va daou lamponig (...) fur e-giz daou santig-pri.
B. [plur. Sent]
(1) Debriñ ar sent : aller souvent à la messe, être particulièrement dévot.
●(1790) MG 293 (G) I. Marion. Hi guelein a rér én Ilis é taibrein er sænt.
●(1894) BUZmornik 339. Goulskoude teodou fall a gountaz d'he vestr e leze he labour da ober evit chom da zibri ar zent enn ilizou.
●(1907) BSPD I 524 (G) J. Larboulet. Laret e oé bet nehoah dé eutru, get tèdeu fal, penaus er sant, é léh monet abret d'é labour, e chomé de zébrein er sent én ilizeu.
(2) Krignat treid ar sent // Krignat treid ar sent hag ar sentezed // Lipat treid ar sent : aller souvent à la messe, être particulièrement dévot.
●(1925) BILZ 151 (T) F. al Lay. Re figus e oa bet tintin Katell, ha breman, eman en iliz o ruza he inou, o tijaba paterou a-hed an de, o krignat treid ar zent hag ar zentezed evit goulenn digante ar c'hras da gaout da vihana eur gwaz... er Baradoz. ●(1955) STBJ 114 (K) Y. ar Gow. Hogen ne yajont ket da di Sant Jermen, hon iliz-parrez, rak, ouspenn ma ne oant ket boazet o-unan da grignat treid ar sent, ne oant ket chalet muioc'h, moarvat, da zisplijout d'an aotrou Combes koz. ●(1970) BHAF 163 (T) E. ar Barzhig. N'hellan ket dond gand koz klukennou ar bourk da grignad treid ar zent. ●(1936) IVGA 23 (Ki) Y. Drezen. Gouzout a rez n'oun ket troet da lipat treid ar sent.
(3) Lakaat ar brenn da gouezhañ diouzh revr ar sent : voir brenn.
- sant .3sant .3
m.
(1) Perception, sensation.
●(1896) HIS 83. beniget-é er fréh e zouget, rag saillet en dès, get er sañd a nehoñ, er hroèdur e zougañ-mé. ●(1896) HISger 4. Sañd, tr. «perception d'une chose.»
●(1931) VALL 685b. Sensation, tr. «sand m.» ●(1942) DHKN 18. doh er sant ag er poahadur.
(2) Odeur.
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 179. en neu du goleit a gôed ha santeu huêc.
●(1922) EOVD 21. d'en tañhoat, de gleuet hemkin un tammig sant anehou.
- Sant-Alar .1Sant-Alar .1
n. de l. Saint-Eloy.
●(1890) MOA 25b. Sant-Alar ; Sant Elo (VC.), - (Sant Aler. T) (Sant-Elou, L).
●(1905) ALMA 63. Sant-Alar-Kerne. ●(1923) KNOL 13. Eur wech oa, - pell, avad, 'zo abaoue, - hag e oa e Sant Alar, e Kerne, eur vaouez koz hanvet Nonna. ●(1924) EGRT 60. Ar menez Arre a zo bevennet er c'huz-heol gant Sant-Alar hag er Reter gand ar C'hragou. ●(1946) SAGU 49. Signalons l'opposition faite entre sant Alar Kerne (Saint Eloi de Cornouailles = Saint-Eloy) et sant Alar Léon (Saint Eloi de Léon = en Ploudaniel). Plus significative encore est l'appelllation de saint-Eloy en Louargat dit, par pléonasme, sant Sant Eler (saint Saint Eloi), ou sant Eler goz (saint Eloi le vieux), ce qui le met au-dessus des autres pardons de saint Eloi des environs. ●(1974) ISHV 5. hag en avel uhel hini Sant-Alar.
►
●(1924) EGRT 60. Eus Alar d'ar C'hragou.
- Sant-Alar .2Sant-Alar .2
n. de l. Saint-Eloi (Ploudaniel).
●(1946) SAGU 49. Signalons l'opposition faite entre sant Alar Kerne (Saint Eloi de Cornouailles = Saint-Eloy) et sant Alar Léon (Saint Eloi de Léon = en Ploudaniel). Plus significative encore est l'appelllation de saint-Eloy en Louargat dit, par pléonasme, sant Sant Eler (saint Saint Eloi), ou sant Eler goz (saint Eloi le vieux), ce qui le met au-dessus des autres pardons de saint Eloi des environs.
- Sant-Alban
- Sant-Albin-an-HiliberSant-Albin-an-Hiliber
n. de l. Saint-Aubin-du-Cormier.
●(1974) ISHV 48. E-kichen Sant-Albin-an-Iliber ez eus ur Gotem all, ur pareour loened.
- Sant-Aleustr
- Sant-Armêl
- Sant-BriagSant-Briag
n. de l. Saint-Briac.
●(1943) ENUR 60. ul lev araok tizhout Sant-Briag. ●(1959) MOJE II 31. Etre Sant-Ke ha Sant-Briag e oa gwechall tachenn Nikol, eur horrig farser a gemere neuz eur morhoh hag a gave e blijadur o kounnari ar besketerien.
- Sant-Brieg .1Sant-Brieg .1
n. de l. Saint-Brieuc.
I. Sant-Brieg.
●(1543) Cco 22. S. Brieuc. ●(1546) Cco 38. St Briec. ●(1546) Cco 46. S. Briec. ●(1548) Cco 54. s briec. ●64. s briec. ●(1576-1600) Cco 80. s. brieuc.
●(1732) GReg 119a. San-Bryecq. ●839a. San-Bryecq. (ãls. Bidous an traoüyou. ●(1744) L’Arm 346b. San Briæc. m. ●(c.1789) SD 19. De Champeaux, Senechal, Deputet eus a Sant Briec.
●(c.1825-1830) AJC 6026. dives an trivoah cand a voamb partied a Sanbriec. ●(1827-1829) VSA 1466. eur veag o tond deus sanbriec o tremen coad malane. ●(1834) KKK 132. Hini Breiz Uc'hel a zalc'hé Sant Briek, Sant Malo, Dol ha Roazoun. ●(1834) HEB 364. Dont a reas da ur porzic mor equichen ur guær pehini a so hanvet hirio quær Sant Briec. ●(1834) SIM 74. Arruout a rejomp e Sant-Briec. ●(1838) CGK I. Sant-Briec. ●(1839) BESquil 463. escobti Sant-Briêc. ●(1847) FVR 201. Sant-Briek, [a deuaz] Pont-Briek. ●(1850) PENgwerin4 4. er ger a San-Briec. ●(1851) PENdast 90. en Kastell hag en Montroulez, e treger eo bed / E Dinam ag er San-Malou, ag e Sant Briek. ●(1854) GBI II 98. Bet on en Paris, en Gwened, / En Sant Malo, en Sant Briek. ●(1857) CBF 131. Sant-Briek. ●(1863) ST 6. Sant-Briec, Sant-Malo, ar gear goz a Wened. ●(1865) FHB 12/91a. Ar redadegou kezeg e Sant-Briec. ●(1867) FHB 145/325a. Ti kaer a lesvarn Sant-Briec a oa aveet gant mizo braz. ●(1868) EGB 14. San-Briek. ●(1869) FHB 228/149a. bet ouz hen diambroug bete Zant-Briek. ●(1869) TDE.FB xviib. San-Briek. ●(1876) BJM 93. escoptiou Dol ha Sant-Briec. ●(1877) EKG I 38. D'ar mareou-ze, ar re a ioa e kostez ar Roue, e Sant-Briek, o doa c'hoant da vont var gear. ●(1884) BUZmorvan 336. ha setu aze penaoz e oue savet kear Sant-Briek. ●(1889) CDB []. 'Barz en Dinam, en Sant-Malo hag en Sant-Briek. ●(c. 1890) CFB 43b. Sant-Briek. ●(1891) VNB 221. Credein e hrér é hei quênt pêl en hènt-men beta Sant-Briêc.
●(1902) PIGO i 3. eun den yaouank hag a ye da Zant-Briek da welet e vestrez. ●(1902-1905) LARB 24a. Bar ér gérig hont a Sant Brié / E ès ur verh ker kaer el en dé. ●(1904) SKRS I 238. Klevet a ra hano euz eur plass da c'hounit mad e kear Sant Briek. ●(1905) ALMA 67. Sant-Briek. ●(1910) EGBT 129. Stank e oa gwejall an dud ac'h ê d'ober tro Breiz, evit pidi war beio an eskibien gentan eus hon bro, en Gwened, en Kemper, en Kastel-Pôl, en Landreger, en Sant-Brieg, en Sant-Malo hag en Dol. ●(1911) BUAZmadeg 152. al leac'h m'eman breman Sant-Briek. ●(1913) PRPR 41. eskop Sant-Briek ha Landreger. ●(1927) GERI.Ern 530. Sant-Brieg. ●(1934) BRUS 298. Sant-Brieg. ●(1977) TDBP II 115. E petore ostaleri e oah diskennet e Sant-Brïeg ?
►Porzh-Brieg (appellation révolutionnaire)
●(c.1792) SD 110. Ar general a brigad commandant voar an arrondissamant a Bors-Briec. ●(1793) SD 229. En Pors-Brieuc, 14 germinal, an eil blaoes demes ar republiq Franç.
●(1847) FVR 201. Sant-Briek, [a deuaz] Pont-Briek.
II.
(1) Dicton.
●(1855) FUB 82. Iôtaérien, debrerien kaol, / Ar Zant-Briéghiz a zô holl. ●(1878) SVE 961. Iotaerienn, debrerienn kaol, / Ar Zant-Briegiz a zo holl.
●(1994) BOUE 240. Yoterien, debrerien kaol / Ar Sant-Briegis a zo oll.
(2) Langue des marchands de marrons.
●(1974) TDBP III 273. Marchands de marrons : / Kistin grillet, tomm ha tomm ! / Ha re domm ! / Marroñs Sant Brïeg ! / Bozadou ! Brïadou ! / Pep hini pez a garo !
III. (blasons populaires) Voir 2. yotaer, marc’hadour, debrer, bidouz.
IV. [Toponymie locale]
●(1838) CGK [couverture]. E ty Guyon Enan, Ru ar Lian. ●(1847) FVR 113. he re el leandi Mont-Bareil, e Sant-Briek. ●113. en em lestraz e Lege-Sant-Briek.
●(1906) DIHU 18/VI. ru Sant-Bened, é Sant-Brieg. ●(1914) ARVG Mae 79. hag al Lege, porz-mor Sant-Brieg.
- Sant-Brieg .2Sant-Brieg .2
n. de l. Pays de Saint-Brieuc.
(1) Sant-Brieg.
●(1687) MArtin 3. Bet voa en Querné, en Guenet / En Leon, Dol, en Sant Briec, / En Gouelou, en Escopti Treguer.
●(1884) BUZmorvan 155. Sant Guennole (guenn-holl-e) a ioa ganet e kostez Sant-Briek er bloaz 418.
(2) Eskopti Sant-Brieg : évêché de Saint-Brieuc.
●(1656) VEach 51. ames à Parres Plouhà à Escopti Sant Briec.
●(1829) IAY iv. an hini a dle bean ententet gant an oll bars en escopty Sant-Briec. ●(1834) HEB 389. eus a escopti Sant Briec. ●(1839) BESquillere 463. Er Sant-men e oé guenédicg a escobti Sant-Briêc. ●(1847) FVR IV. nao-ugent a zeue euz a Eskopti Sant-Briek. ●(1849) LLB 101. hag iscob Sant-Brieg. ●(1894) BUZmornik 676. tost da gear Loudeak enn eskopti Sant-Briek.
●(1904) SKRS I 49. en eur barrez euz eskopti Sant Briek. ●(1910) EGBT 131. Ar gouent vrasan eus eskopti St-Brieg en em gav en parouz Bear, eur leo eus tosen Menebre.
- Sant-BriegadSant-Briegad
m. Habitant de Saint-Brieuc.
●(1732) GReg 119a. San-Bryegad. p. San-Bryeguis.
●1927 GERI.Ern 70. Sant-Briegad, pl. -giz. ●530. sanbriegad pl. -giz.
- Sant-BriegizSant-Briegiz
pl. Habitants de Saint-Brieuc.
●(1732) GReg 119a. San-Bryegad. p. San-Bryeguis.
●(1855) FUB 82. Iôtaérien, debrerien kaol, / Ar Zant-Briéghiz a zô holl. ●(1868) EGB 14. San-Briégiz. ●(1878) SVE 961. Iotaerienn, debrerienn kaol, / Ar Zant-Briegiz a zo holl. ●(1890) MOA 29. Sanbriegiz.
●(1908) FURB 15/126. Iotaerienn, debrerienn kaol, / Ar Zant-Briegiz a [zo] holl. ●1927 GERI.Ern 70. Sant-Briegad, pl. -giz. ●530. sanbriegad pl. -giz. ●(1964) CAIR 143b. Sanbriegiz.