Devri

Recherche 'sant...' : 203 mots trouvés

Page 1 : de sant-1 (1) à sant-karadeg-tregonvael (50) :
  • sant .1
    sant .1

    adj. Saint.

    I.

    ► [postposé]

    ●(1499) Ca 179b. Sant. g. sainct. l. sanctus / ta / tum. ●(1621) Mc 68. Duet da lesquiff ma flancqou gand an tan an speret sant. ●71. hac euff eues é lech sant á cleuuo ma mouez.

    ►[antéposé avec un nom de saint]

    ●(1575) M 488-489. Vn parabol Iolis (...) / A recit Sant Mazeu, nac out mar creff cleuaff, tr. «Une jolie parabole (…) / Et que rapporte saint Mathieu ; si fort que tus sois, écoute-la.» ●(1612) Cnf.epist 20. Sant Ciprian Ayoa accoustum da lauaret an propos man. ●(1612) Cnf 62a. Sant Gregor Archescop ves an quear à Teurgn. ●(1650) Nlou 291. O Nouel, Nouel, Nouel, sant Gabriel Eal Doue.

    ●(1772) KI 287. afourchet / var Bemmoch sant anton, tr. «à califourchon sur le cochon de saint Antoine.»

    ●(1864) SMM 158. An Arc'hæl Sant Mikeal.

    ●(1903) EGBV 106. gouil sant Pièr.

    ►[antéposé + lénition]

    ●(1897) GSV 24. E Zan Vek, e kreiz Breiz-Izel, / Zant Vauris eb deuz eur chapel.

    II. Traditions populaires.

    ●(1857) CBF 28. tantad Sant-Per, tr. «le feu de la Saint-Pierre.»

    III.

    (1) Bezañ nec'het evel Sant Pêr gant e bec'hed : très inquiet.

    ●(1935) ANTO 41 (T) *Paotr Juluen. An Tad e toull an nor a vousc'hoarze ouz ma gwelout, ma daoulagad difoupet em penn ha nec'hetoc'h eget sant Per gant e bec'hed. ●(1942) VALLsup 141. Avoir l'air préoccupé; après nec'het, pour accentuer, on ajoute : Evel sant Per gand e bec'hed.»

    (2) Bezañ nec'het evel sant Pikorn an halegenn gamm : très inquiet.

    ●(1943) SAV 29/17 (T) *Jarl Priel. Nec'het oun, mab, nec'het-meurbet zoken, gwasoc'h eget Sant Pikorn an halegenn gamm...

    (3) Kas da welet Sant Pêr : tuer.

    ●(1962) BRUD 16/30 (T) E. ar Barzhig. Homañ eo eta mamm ar ramzed, mad eo ive kas anezi da weled sant Pêr, peotramant eo kap da gaoud jeanted all.

    (4) Lavaret e sant Nigodem da ub. : dire son fait à qqn.

    ●(1912) RVUM 238 (Gu). Laret é sant Nigodem d’unan bennak, tr. P. ar Gov «Dire son saint Nicodème à quelqu’un : dire son fait à quelqu’un.» ●(1976) LIMO 12 juin (G). Lared e sant Nikodem d’unan bennag, tr. *Mabedad «dire son ‘saint Nikodem’ (dire son fait) à quelqu’un.»

    (5) Kas sant Pêr da Gerborzh : voir Kêrborzh.

    (6) Kousket e-barzh liñselioù Sant Pêr : voir liñselioù.

    (7) Kas kouignoù Sant Stefan : voir kouignoù.

    (8) Dougen banniel Sant Laorañs : voir banniel.

  • sant .2
    sant .2

    m. sent

    I.

    (1) Saint.

    ●(1612) Cnf 69a. ves an holl sent, ha santeset ves an baradoes.

    ●(1659) SCger 107b. vn Sainct, tr. «vr sant p. sent.» ●170b. Sant p. sent, tr. «Sainct.» ●(c.1680) NG 596. En ol sent beniguet. ●(1732) GReg 839a. Saint, celui qui est canonisé, tr. «Sant. p. Sænt.»

    ●(1849) LLB 1936. er Sent ha Santezed.

    ●(1907) BSPD i 68. Bras e oé joé er sant.

    (2) Lakaat, merkañ ub. e-mesk ar sent : mettre qqn au nombre des saints.

    ●(1919) BSUF 44. En ol en doé hireh de huélet en dé kaer ma vehé bet en eutru Uisant inouret ar en autérieu ha lakeit émesk er sent. ●45. Deu viz arlerh ean e hras merchein émesk er sent hanù en hani en doé laret dehou guéharal er honzeu souéhus-sé.

    (3) War roll ar sent : au nombre des saints.

    ●(1911) BUAZperrot 152. hag a zo o zri var roll ar zent. ●167. lakeat var roll ar zent. ●(1934) PONT 7. Rak an Iliz, na n’eus nemeti, a c’hell dougen eun den war roll ar zent.

    II. fam.

    (1) Santig kolo kerc’h : petit saint.

    ●(1872) GAM 34-35. ar pez a c’halver em bro me eur zantik kolo kerc’h.

    (2) Ober e santig kolo =

    ●(1952) LLMM 35/40-41. Ur wech e teuas ur vamm er skol da lavarout din diwar-benn he mab : «N’eo ket saoz, pa gar, evit komz ar galleg, mes diwallit outañ, Aotrou Lann, sachit war e skouarn, emañ oc’h ober e santig kolo». Ma d’am soñj, e ra Chelgenniz alies o santig kolo, ret eo din anzav.

    (3) Sant koar : sainte nitouche.

    ●(1955) VBRU 137. e benn stouet un nebeudig war an tu kleiz e giz ur sant koar.

    III. (blasons populaires) [pl.]

    (1) Ar Sent : surnom des habitants de Plumergat.

    ●(1911) DIHU 78/356. Pluergadiz, Er Sent.

    (2) Ar Sentigoù : surnom des habitants de Meslan.

    ●(1911) DIHU 72/271. É Mèlann nen des nameit sentigeu. Guélarzé. ●(1947) BRMO 32. ceux [= habitants] de Meslan, Sentigeu (petits saints).

    IV. Traditions populaires.

    (1) Santig du : surnom de Jean Discalceat.

    (2) Santig ar Wirionez : autre appellation de Sant Erwan ar Wirionez. voir Erwan

    ●(1893) LLLM 185. Te eo Zantik ar Wirione. Me a westl dit hemañ. Mar ma ar Gwir a-du gantañ : caondaon ahanoñ. Mes, mar’mañ ar Gwir a-du ganin : ra dehañ mervel a-benn an termen rik !, tr. « Tu es le petit Saint de la Vérité : Moi, je te voue cette personne. Si elle a le Droit pour elle, condamne moi ; mais, si c’est avec moi que se trouve le bon Droit, alors, fait qu’elle meure au bout de l’échéance exacte »

    V.

    A. [sing. Sant]

    (1) Na c'houzout pe da sant en em ouestliñ // Na c'houzout ouzh pe sant en em erbediñ : ne pas/plus savoir à quel saint se vouer.

    ●(1766) MM 209-210 (Li) C.-M. le Laé. Saout a ne c'huient pe dû tréi, / Na pe da sant en em gouestli, tr. G. Esnault «vaches qui ne savaient comment se retourner, ni à quel saint se vouer.»

    ●(1825-1830) AJC 5798 (Go) J. Conan. Ma ne voiend da bif na da besord sand en em voestlan, tr. F. Favereau «Et ils ne savaient plus à qui ni à quel saint se vouer.» ●(1877) EKG I 126 (L) L. Inisan. Ar paour keaz den a ioa enn noaz, hag evelato e tivere an dour diouc'h e dal; trei a rea e c'hoad, ne c'houie ken da be zant en em voestli !

    ●(1933) FHAB Mezheven 219. Ne oar mui petra da ober nag ouz pe sant en em erbedi. ●(1940) DIHU 351/139 (G) L. Herrioù. Ne oui ket mui de beh sant en em-hloestrein a pe za d'er burèu get é dam papér.

    (2) Lavaret etre e sant hag eñ : être seul avec soi-même.

    ●(1973) LLMM 161/431 (T) E. ar Barzhig. «Arsa, emezañ etre e sant hag eñ, Loeiz 'r Gall !

    (3) Lavaret d'e sant : se parler à soi-même.

    ●(1932) BRTG 112 (G) J. M. Héneu. Iann e larè d'é sant diar en doéré :...

    (4) Ober e sant bihan (langue des enfants) : se tenir debout.

    ●(1879) ERNsup 166 (T). Gred ho sañt bihan, ma loj, ma locheik, faites votre petit saint, mon chéri (aux petits enfants pour leur dire de se tenir debout), Lanr[odec].

    (5) Fur evel ur santig plastr : très sage.

    ●(1944) LLMM 84/19 (L) F. Elies. Ac'hanta, merc'h an Aelez, setu c'hwi fur aze evel ur santezig plastr.

    (6) Fur evel ur santig pri : très sage.

    ●(1936) IVGA 138 (Ki) Y. Drezen. E oa fur an holl, e-giz sentigoù pri. ●(1973) SKVT II 98 (Ki) Y. Drezen. Ha va daou lamponig (...) fur e-giz daou santig-pri.

    B. [plur. Sent]

    (1) Debriñ ar sent : aller souvent à la messe, être particulièrement dévot.

    ●(1790) MG 293 (G) I. Marion. Hi guelein a rér én Ilis é taibrein er sænt.

    ●(1894) BUZmornik 339. Goulskoude teodou fall a gountaz d'he vestr e leze he labour da ober evit chom da zibri ar zent enn ilizou.

    ●(1907) BSPD I 524 (G) J. Larboulet. Laret e oé bet nehoah dé eutru, get tèdeu fal, penaus er sant, é léh monet abret d'é labour, e chomé de zébrein er sent én ilizeu.

    (2) Krignat treid ar sent // Krignat treid ar sent hag ar sentezed // Lipat treid ar sent : aller souvent à la messe, être particulièrement dévot.

    ●(1925) BILZ 151 (T) F. al Lay. Re figus e oa bet tintin Katell, ha breman, eman en iliz o ruza he inou, o tijaba paterou a-hed an de, o krignat treid ar zent hag ar zentezed evit goulenn digante ar c'hras da gaout da vihana eur gwaz... er Baradoz. ●(1955) STBJ 114 (K) Y. ar Gow. Hogen ne yajont ket da di Sant Jermen, hon iliz-parrez, rak, ouspenn ma ne oant ket boazet o-unan da grignat treid ar sent, ne oant ket chalet muioc'h, moarvat, da zisplijout d'an aotrou Combes koz. ●(1970) BHAF 163 (T) E. ar Barzhig. N'hellan ket dond gand koz klukennou ar bourk da grignad treid ar zent. ●(1936) IVGA 23 (Ki) Y. Drezen. Gouzout a rez n'oun ket troet da lipat treid ar sent.

    (3) Lakaat ar brenn da gouezhañ diouzh revr ar sent : voir brenn.

  • sant .3
    sant .3

    m.

    (1) Perception, sensation.

    ●(1896) HIS 83. beniget-é er fréh e zouget, rag saillet en dès, get er sañd a nehoñ, er hroèdur e zougañ-mé. ●(1896) HISger 4. Sañd, tr. «perception d'une chose.»

    ●(1931) VALL 685b. Sensation, tr. «sand m.» ●(1942) DHKN 18. doh er sant ag er poahadur.

    (2) Odeur.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 179. en neu du goleit a gôed ha santeu huêc.

    ●(1922) EOVD 21. d'en tañhoat, de gleuet hemkin un tammig sant anehou.

  • Sant-Alar .1
    Sant-Alar .1

    n. de l. Saint-Eloy.

    ●(1890) MOA 25b. Sant-Alar ; Sant Elo (VC.), - (Sant Aler. T) (Sant-Elou, L).

    ●(1905) ALMA 63. Sant-Alar-Kerne. ●(1923) KNOL 13. Eur wech oa, - pell, avad, 'zo abaoue, - hag e oa e Sant Alar, e Kerne, eur vaouez koz hanvet Nonna. ●(1924) EGRT 60. Ar menez Arre a zo bevennet er c'huz-heol gant Sant-Alar hag er Reter gand ar C'hragou. ●(1946) SAGU 49. Signalons l'opposition faite entre sant Alar Kerne (Saint Eloi de Cornouailles = Saint-Eloy) et sant Alar Léon (Saint Eloi de Léon = en Ploudaniel). Plus significative encore est l'appelllation de saint-Eloy en Louargat dit, par pléonasme, sant Sant Eler (saint Saint Eloi), ou sant Eler goz (saint Eloi le vieux), ce qui le met au-dessus des autres pardons de saint Eloi des environs. ●(1974) ISHV 5. hag en avel uhel hini Sant-Alar.

    ►

    ●(1924) EGRT 60. Eus Alar d'ar C'hragou.

  • Sant-Alar .2
    Sant-Alar .2

    n. de l. Saint-Eloi (Ploudaniel).

    ●(1946) SAGU 49. Signalons l'opposition faite entre sant Alar Kerne (Saint Eloi de Cornouailles = Saint-Eloy) et sant Alar Léon (Saint Eloi de Léon = en Ploudaniel). Plus significative encore est l'appelllation de saint-Eloy en Louargat dit, par pléonasme, sant Sant Eler (saint Saint Eloi), ou sant Eler goz (saint Eloi le vieux), ce qui le met au-dessus des autres pardons de saint Eloi des environs.

  • Sant-Alban
    Sant-Alban

    n. de l. Saint-Alban.

    ●(1884) BUZmorvan 522. Ar zant-ma a ioa ganet e parrez Sant-Alban, enn eskopti Sant-Briek.

    ●(1911) BUAZmadeg 499. Guillou, ganet e parrez Sant-Alban en eskopti Sant-Briek.

  • Sant-Albin-an-Hiliber
    Sant-Albin-an-Hiliber

    n. de l. Saint-Aubin-du-Cormier.

    ●(1974) ISHV 48. E-kichen Sant-Albin-an-Iliber ez eus ur Gotem all, ur pareour loened.

  • Sant-Aleustr
    Sant-Aleustr

    n. de l. Saint-Allouestre.

    (1) Sant-Aleustr.

    ●(1902) LZBg Mae 103. Sant-Alleustr. ●(1906) DIHU 09/160. pautred iouank a Vegnén, St-Aleustr, Plumeleg, Sant Iehann hag er Voustoér. ●(1927) GERI.Ern 530. Sant-Aleustr. ●(1934) BRUS 296. Sant-Aleustr.

    (2) (blason populaire) Voir Doerion.

  • Sant-Armêl
    Sant-Armêl

    n. de l. Saint-Armel.

    ●(1902) LZBg Mae 104. Sant-Armel. ●(1906) DIHU 07/VI. person Sant-Armél.

  • Sant-Briag
    Sant-Briag

    n. de l. Saint-Briac.

    ●(1943) ENUR 60. ul lev araok tizhout Sant-Briag. ●(1959) MOJE II 31. Etre Sant-Ke ha Sant-Briag e oa gwechall tachenn Nikol, eur horrig farser a gemere neuz eur morhoh hag a gave e blijadur o kounnari ar besketerien.

  • Sant-Brieg .1
    Sant-Brieg .1

    n. de l. Saint-Brieuc.

    I. Sant-Brieg.

    ●(1543) Cco 22. S. Brieuc. ●(1546) Cco 38. St Briec. ●(1546) Cco 46. S. Briec. ●(1548) Cco 54. s briec. ●64. s briec. ●(1576-1600) Cco 80. s. brieuc.

    ●(1732) GReg 119a. San-Bryecq. ●839a. San-Bryecq. (ãls. Bidous an traoüyou. ●(1744) L’Arm 346b. San Briæc. m. ●(c.1789) SD 19. De Champeaux, Senechal, Deputet eus a Sant Briec.

    ●(c.1825-1830) AJC 6026. dives an trivoah cand a voamb partied a Sanbriec. ●(1827-1829) VSA 1466. eur veag o tond deus sanbriec o tremen coad malane. ●(1834) KKK 132. Hini Breiz Uc'hel a zalc'hé Sant Briek, Sant Malo, Dol ha Roazoun. ●(1834) HEB 364. Dont a reas da ur porzic mor equichen ur guær pehini a so hanvet hirio quær Sant Briec. ●(1834) SIM 74. Arruout a rejomp e Sant-Briec. ●(1838) CGK I. Sant-Briec. ●(1839) BESquil 463. escobti Sant-Briêc. ●(1847) FVR 201. Sant-Briek, [a deuaz] Pont-Briek. ●(1850) PENgwerin4 4. er ger a San-Briec. ●(1851) PENdast 90. en Kastell hag en Montroulez, e treger eo bed / E Dinam ag er San-Malou, ag e Sant Briek. ●(1854) GBI II 98. Bet on en Paris, en Gwened, / En Sant Malo, en Sant Briek. ●(1857) CBF 131. Sant-Briek. ●(1863) ST 6. Sant-Briec, Sant-Malo, ar gear goz a Wened. ●(1865) FHB 12/91a. Ar redadegou kezeg e Sant-Briec. ●(1867) FHB 145/325a. Ti kaer a lesvarn Sant-Briec a oa aveet gant mizo braz. ●(1868) EGB 14. San-Briek. ●(1869) FHB 228/149a. bet ouz hen diambroug bete Zant-Briek. ●(1869) TDE.FB xviib. San-Briek. ●(1876) BJM 93. escoptiou Dol ha Sant-Briec. ●(1877) EKG I 38. D'ar mareou-ze, ar re a ioa e kostez ar Roue, e Sant-Briek, o doa c'hoant da vont var gear. ●(1884) BUZmorvan 336. ha setu aze penaoz e oue savet kear Sant-Briek. ●(1889) CDB []. 'Barz en Dinam, en Sant-Malo hag en Sant-Briek. ●(c. 1890) CFB 43b. Sant-Briek. ●(1891) VNB 221. Credein e hrér é hei quênt pêl en hènt-men beta Sant-Briêc.

    ●(1902) PIGO i 3. eun den yaouank hag a ye da Zant-Briek da welet e vestrez. ●(1902-1905) LARB 24a. Bar ér gérig hont a Sant Brié / E ès ur verh ker kaer el en dé. ●(1904) SKRS I 238. Klevet a ra hano euz eur plass da c'hounit mad e kear Sant Briek. ●(1905) ALMA 67. Sant-Briek. ●(1910) EGBT 129. Stank e oa gwejall an dud ac'h ê d'ober tro Breiz, evit pidi war beio an eskibien gentan eus hon bro, en Gwened, en Kemper, en Kastel-Pôl, en Landreger, en Sant-Brieg, en Sant-Malo hag en Dol. ●(1911) BUAZmadeg 152. al leac'h m'eman breman Sant-Briek. ●(1913) PRPR 41. eskop Sant-Briek ha Landreger. ●(1927) GERI.Ern 530. Sant-Brieg. ●(1934) BRUS 298. Sant-Brieg. ●(1977) TDBP II 115. E petore ostaleri e oah diskennet e Sant-Brïeg ?

    ►Porzh-Brieg (appellation révolutionnaire)

    ●(c.1792) SD 110. Ar general a brigad commandant voar an arrondissamant a Bors-Briec. ●(1793) SD 229. En Pors-Brieuc, 14 germinal, an eil blaoes demes ar republiq Franç.

    ●(1847) FVR 201. Sant-Briek, [a deuaz] Pont-Briek.

    II.

    (1) Dicton.

    ●(1855) FUB 82. Iôtaérien, debrerien kaol, / Ar Zant-Briéghiz a zô holl. ●(1878) SVE 961. Iotaerienn, debrerienn kaol, / Ar Zant-Briegiz a zo holl.

    ●(1994) BOUE 240. Yoterien, debrerien kaol / Ar Sant-Briegis a zo oll.

    (2) Langue des marchands de marrons.

    ●(1974) TDBP III 273. Marchands de marrons : / Kistin grillet, tomm ha tomm ! / Ha re domm ! / Marroñs Sant Brïeg ! / Bozadou ! Brïadou ! / Pep hini pez a garo !

    III. (blasons populaires) Voir 2. yotaer, marc’hadour, debrer, bidouz.

    IV. [Toponymie locale]

    ●(1838) CGK [couverture]. E ty Guyon Enan, Ru ar Lian. ●(1847) FVR 113. he re el leandi Mont-Bareil, e Sant-Briek. ●113. en em lestraz e Lege-Sant-Briek.

    ●(1906) DIHU 18/VI. ru Sant-Bened, é Sant-Brieg. ●(1914) ARVG Mae 79. hag al Lege, porz-mor Sant-Brieg.

  • Sant-Brieg .2
    Sant-Brieg .2

    n. de l. Pays de Saint-Brieuc.

    (1) Sant-Brieg.

    ●(1687) MArtin 3. Bet voa en Querné, en Guenet / En Leon, Dol, en Sant Briec, / En Gouelou, en Escopti Treguer.

    ●(1884) BUZmorvan 155. Sant Guennole (guenn-holl-e) a ioa ganet e kostez Sant-Briek er bloaz 418.

    (2) Eskopti Sant-Brieg : évêché de Saint-Brieuc.

    ●(1656) VEach 51. ames à Parres Plouhà à Escopti Sant Briec.

    ●(1829) IAY iv. an hini a dle bean ententet gant an oll bars en escopty Sant-Briec. ●(1834) HEB 389. eus a escopti Sant Briec. ●(1839) BESquillere 463. Er Sant-men e oé guenédicg a escobti Sant-Briêc. ●(1847) FVR IV. nao-ugent a zeue euz a Eskopti Sant-Briek. ●(1849) LLB 101. hag iscob Sant-Brieg. ●(1894) BUZmornik 676. tost da gear Loudeak enn eskopti Sant-Briek.

    ●(1904) SKRS I 49. en eur barrez euz eskopti Sant Briek. ●(1910) EGBT 131. Ar gouent vrasan eus eskopti St-Brieg en em gav en parouz Bear, eur leo eus tosen Menebre.

  • Sant-Briegad
    Sant-Briegad

    m. Habitant de Saint-Brieuc.

    ●(1732) GReg 119a. San-Bryegad. p. San-Bryeguis.

    ●1927 GERI.Ern 70. Sant-Briegad, pl. -giz. ●530. sanbriegad pl. -giz.

  • Sant-Briegiz
    Sant-Briegiz

    pl. Habitants de Saint-Brieuc.

    ●(1732) GReg 119a. San-Bryegad. p. San-Bryeguis.

    ●(1855) FUB 82. Iôtaérien, debrerien kaol, / Ar Zant-Briéghiz a zô holl. ●(1868) EGB 14. San-Briégiz. ●(1878) SVE 961. Iotaerienn, debrerienn kaol, / Ar Zant-Briegiz a zo holl. ●(1890) MOA 29. Sanbriegiz.

    ●(1908) FURB 15/126. Iotaerienn, debrerienn kaol, / Ar Zant-Briegiz a [zo] holl. ●1927 GERI.Ern 70. Sant-Briegad, pl. -giz. ●530. sanbriegad pl. -giz. ●(1964) CAIR 143b. Sanbriegiz.

  • Sant-Dener
    Sant-Dener

    n. de l. = (?).

    ●(1915) HBPR 80. An dud en em denne oll da Blougar ha da Sant-Dener.

  • Sant-Derc'hen
    Sant-Derc'hen

    n. de l. Saint-Derrien.

    ●(1890) MOA 25b. Sant-Derc’hen – Sanderc’hen.

    ●(1913) FHAB Genver 10. demdost da zant Derc’hen. ●(1925) KANNgwital 274/9. demdost da Zant-Derc'hen.

  • Sant-Divi
    Sant-Divi

    n. de l. Saint-Divy.

    ●(18--) PENdast 63. A zo e chom e Sant-Divi. ●(1867) BBZ III 446. Oet eo ar c'hroueg da Zant-Divi. ●(1890) MOA 25b. Sant-Divi – Sandivi.

  • Sant-Diviiz
    Sant-Diviiz

    pl. Habitants de Saint-Divy.

    ●(1906) FHAB Genver/C'hwevrer 214. Sant-Diviis o doa, dioc'htu, douetans varnezhan.

  • sant-doujou
    sant-doujou

    fam. Personne sévère.

    ●(1931) VALL 690a. (personne) sévère, tr. «sant doujou.»

  • Sant-Eflamm
    Sant-Eflamm

    n. de l. Saint-Efflam (Plestin-les-Grèves).

    I. Sant-Eflamm.

    ●(1922) FHAB Kerzu/356. Kroaz an Hanter-Leo, a dosta ouz hini sant Eflam, bep seiz vloaz, war hed eur c’hreunenn heiz : da zeiz diveza ar bed e vezint stok... ●(1925) BILZ 124. adalek Sant-Efflam betek Lomikêl.

    II.

    (1) Prophétie.

    ●(1922) FHAB Kerzu/356. Kroaz an Hanter-Leo, a dosta ouz hini sant Eflam, bep seiz vloaz, war hed eur c’hreunenn heiz : da zeiz diveza ar bed e vezint stok...

    (2) Dicton.

    ●(1974) TDBP III 343. Me am-eus bet gwelet relegou tud en traez e Sant-Eflam, tr. « moi, j'ai vu des ossements humains dans le sable à Saint-Efflam (restes des passants assassinés par les brigands de la Lieue de Grève au 18è siècle) ».

  • Sant-Eganton
    Sant-Eganton

    n. de l. Saint-Agathon.

    (1) Sant-Eganton.

    ●(c.1825-1830) AJC 6701. ar merser santaganton panverid a bringoulo.

    (2) Dicton.

    ●(2004) TROMK 220b. En Sant-Eganton / Zo gisti ha laeron. Geriadur Favereau.

  • Sant-Eler
    Sant-Eler

    n. de l. Saint-Eloy (Louargat).

    (1) Sant-Eler.

    ●(1890) MOA 25b. Sant-Alar ; Sant Elo (VC.), - (Sant Aler. T) (Sant-Elou, L).

    ●(1946) SAGU 49. Signalons l'opposition faite entre sant Alar Kerne (Saint Eloi de Cornouailles = Saint-Eloy) et sant Alar Léon (Saint Eloi de Léon = en Ploudaniel). Plus significative encore est l'appelllation de saint-Eloy en Louargat dit, par pléonasme, sant Sant Eler (saint Saint Eloi), ou sant Eler goz (saint Eloi le vieux), ce qui le met au-dessus des autres pardons de saint Eloi des environs. ●(1977) TDBP II 16. Pegeid emañ Sant-Elar ahann ? – War ampl da c'hweh leo.

    (2)

    ●(1946) SAGU 49. Signalons l'opposition faite entre sant Alar Kerne (Saint Eloi de Cornouailles = Saint-Eloy) et sant Alar Léon (Saint Eloi de Léon = en Ploudaniel). Plus significative encore est l'appelllation de saint-Eloy en Louargat dit, par pléonasme, sant Sant Eler (saint Saint Eloi), ou sant Eler goz (saint Eloi le vieux), ce qui le met au-dessus des autres pardons de saint Eloi des environs.

  • Sant-Evarzeg
    Sant-Evarzeg

    n. de l. Saint-Evarzec.

    (1) Sant-Evarzeg.

    ●(1878) SVE 965. Personn Sant-Evarzek a zo barazer. ●(1890) MOA 26a. Sant Evarzek.

    (2) Dicton.

    ●(1878) SVE 965. Personn Sant-Evarzek a zo barazer.

  • Sant-Fieg
    Sant-Fieg

    n. de l. Saint-Fiacre (Morlaix).

    ●(1732) GReg 409a. Sant Fyacr Montroulez.

  • Sant-Filiberzh
    Sant-Filiberzh

    n. de l. Saint-Philibert.

    ●(1902) LZBg Mae 104. Sant-Filibert.

  • Sant-Fregan
    Sant-Fregan

    n. de l. Saint-Frégant.

    I. Sant-Fregan.

    ●(18--) MILg 265. e st fregan e maneur Kergo. ●(1847) FVR 114. ha Gallou euz a Sant-Fregan. ●(1890) MOA 26a. Sant-Fregan.

    ●(1904) SKRS i 20. var barrez Sant Fregant. ●(1921) PGAZ 18. ha Maner Penmarc’h e kichen Guic’helle, e parrez Sant-Fregan. ●(1926) FHAB Mae/174. e vamm oa Franseza a Lesguern, eus Sant Fregant. ●(1950) KBSA 7. Neuze e yeas da Sant-Fregant, e-pad eun nebeud miziou.

    II.

    (1) Dicton.

    ●(1876) TDE.BF 807. Ann aotrou R..., persoun Sant-Fragan, a lavare e tlefe beza kaset boed d'ar gemenerien war beg eur forc'h houarn.

    (2) Dicton.

    ●(2006) OMCL 133. Merc'hed Sant-Fregant / Pennou teo, reoriou ledan, tr. « Les femmes de Saint Frégant / Grosses têtes, derrières larges »

    (3) Devise de maison noble.

    ●(1667) ARmorial 225-226. Penmarch prés Lesneuen B. d’Or à trois Merlettes d’azur, 2. & 1. anciennement c’estoit de gueulle à vne teste de Cheual d’argent bridée d’Or, le col & le crin aussi d’argent, & pour deuise prest ve, il seroit à propos.

    III. [Toponymie locale]

    ●(18--) MILg 265. e st fregan e maneur Kergo.

    ●(1904) SKRS I 20. D'an oad a zeiz vloaz, e oue kasset ar bugel daved he dad koz, e maner Lesvern, var barrez Sant Fregant. ●(1921) PGAZ 18. ha Maner Penmarc’h e kichen Guic’helle, e parrez Sant-Fregan.

  • Sant-Goneri
    Sant-Goneri

    n. de l. Saint-Gonnery.

    ●(1943) CHDI 25. Treuzet hon es Sant Goneri, / Kousket é mesk er raden glas.

  • Sant-Gouenoù
    Sant-Gouenoù

    n. de l. Saint-Gouéno.

    ●(1847) FVR 272. ann Aotrou Villechaperon, belek a Sant-Gwenno.

  • Sant-Goustan
    Sant-Goustan

    n. de l. Saint-Goustan (Auray).

    ●(1839) BESquil 152. é paræs Sant-Goustan, a béhani é ma patrom.

  • Sant-Gregor
    Sant-Gregor

    n. de l. Saint-Grégoire.

    ●(1911) BUAZmadeg 849. a hanvaz anezan da bersoun e parrez Sant-Gregor, demdost da Roazon.

  • Sant-Gweltaz-a-Rewis
    Sant-Gweltaz-a-Rewis

    n. de l. Saint-Gildas-de-Rhuys.

    ●(1839) BESquil 151. ne houyé quet é péhani ag en neu gouvand principallan, Sant-Guêltas-a-Rheuys pé Locguénèh, é telié gobér é zemeurance.

  • Sant-Haelen
    Sant-Haelen

    n. de l. Saint-Hélen.

    ●(1905) ALMA 68. Sant-Helen.

  • Sant-Herbod .1
    Sant-Herbod .1

    n. de l. Saint-Herbot (Locqueffret).

    (1) Sant-Herbod.

    ●(1868) FHB 173/133a. Ar ster Ellis, goude dont euz an douar e Gun-Elle, e troad menez sant-Mikeal, a dreus Brenniliz ha Loqueffret o vont varzu Sant Herbot. ●(1870) MBR 136. Eunn dervez, Iann a ieaz euz ar gear hag a oe kollet e koat ar Ruskek, e-kichennik Sant-Herbot. ●(1883) MIL 186. Pardon Sant-Herbot a bad e doug miz mae.

    ●(1911) BUAZmadeg 817. eno ema chapel sant Herbot. ●(1919) KABR 28. En eur ziskenn da Zant-Herbot / ’Klevis o kana eur ruz-jot. ●(1955) STBJ 76. gant o marc’hadourez, da Zant-Herbod a zo du-ze e Mene Arre, en tu-all da Lokeored.

    (2) Expression proverbiale.

    ●(1993) HYZH 196/20. Arnev diwar Sant-Herbod / En em dennit en ho ti kentañ ma c'hellot.

  • Sant-Herbod .2
    Sant-Herbod .2

    n. de l. Saint-Herbot (Ploulec’h).

    (1) Sant-Herbod.

    ●(1977) TDBP II 511. Me, ma 'm-bije gouezet se deh da noz, na oan ket eet da dapoud ar haloupadenn-ze (ou : ar gourantenn-ze) da Zant-Herbot.

    (2) Rimaille.

    ●(1974) TDBP III 386. E Sant Herbot ez eus ur fornier / Na n'eo ket ur paotr tener : / Skarbeg ha kofeg ha brammer, / E pep sort feson ur fornier.

  • Sant-Hernin
    Sant-Hernin

    n. de l. Saint-Hernin.

    (1) Sant-Hernin.

    ●(1847) FVR 114. Riou, persoun Sant-Hernin. ●(1865) FHB 21/167b. Lois-Theodor Gourdin, eus a Sant-Hernin. ●(1890) MOA 26a. Sant Hernin.

    ●(1904) BOBL 19 novembre 9/2f. kure Sant-Hernin. ●(1905) ALMA 66. Sant-Hernin. ●(1906) BOBL 11 août 99/2c. pemp kart leo deuz Sant-Hernin. ●(1925) FHAB Mae 173. bourc’h Sant-Hernin. ●(1927) CONS 34. en Sant-Hernin, lec’h e tremenaz e iaouankiz. ●(1931) FHAB Meurz/95. E Sant-Hernin. ●Du/430. Auffret Coetqueveran, ginidik, war a gredan, eus a Zant Hernin. ●(1963) EGRH 185. S. Hern e-kichen S. Hernin (hemañ a zeu neuze peurvuiañ da Herlin). ●(1974) ISHV 11. Goaranveg e Sant-Hernin.

    ►

    ●(1929) MKRN 84-85. Ma ne vize deit Madenned Sant-Hern. ●(1963) EGRH 185. S. Hern e-kichen S. Hernin (hemañ a zeu neuze peurvuiañ da Herlin).

    (2) Proverbe.

    ●(1985) ASHE 42. Tomm an heol / War zant Deol / Kreñ an avel / E Bodivit / La prononciation locale - saint Deval se dit sant Deol - faisait que la rime était fort valable.

    (3) [Toponymie locale]

    ●(1931) FHAB Meurz 95. E Sant-Hernin kastell Kergoat a voe laeret kement a oa ennan. ●(1974) ISHV 11. Goaranveg e Sant-Hernin.

  • Sant-Inan
    Sant-Inan

    n. de l. Saint-Aignan.

    (1) Sant-Inan.

    ●(1847) FVR 289. paket gant re c'hlaz Loudeak, e parrez Sant-Aignan.

    ●(1902) LZBg Mae 104. Sant-Inan. ●(1930) GUSG 101. Kañnet get Jerom En Dilhuid, a Sant-Inañn. ●(1943) LARB 150a. Cânned é Sant-Inan guet matèh er pérson. ●(1995) LMBR 82. Mirdi an Tredan e Sant-Inan.

    (2) (blason populaire) Voir Glevizion.

  • Sant-Itrop
    Sant-Itrop

    n. de l. Saint-Eutrope (Plougonven).

    ●(18--) PEN.gwerin8 80. da gichen ur goz veen a zo en sant eutrop. ●(1847) FVR XII. ar Huerou, belek e Sant-Eutrop-Plougonven. ●(1890) MOA 26a. Sant-Utrop ; - Sant-Itrop.

  • Sant-Ivi
    Sant-Ivi

    n. de l. Saint-Yvi.

    (1) Sant-Ivi.

    ●(1865) FHB 21/167b. Corintin Ar Rous, eus a Sant-Yvi. ●(1878) SVE 965. Personn Sant-Divi a zo marrer. ●(1886) GAL 487n. Eus parrez Sant-Yvi. ●(1890) MOA 26a. Sant-Ivi.

    ●(1905) ALMA 65. Sant-Ivi. ●(1931) FHAB C'houevrer 51. Eus Gwengamp, an Tad Maner a zistroas da eskopti Kemper, a brezegas e Glomel, e Elliant, Sant-Yvi, Lok-Maria-an-Hent, Rosporden, ha da c'houde ez eas de vision Kastel-Paol. ●(1996) GESI 53. Mont da vorc'h Sant-Ivi [ˌvɔRs n'di:].

    (2) Dicton.

    ●(1878) SVE 965. Personn Korre a zo boser, / Personn Torc'h a zo krampoezer, / Personn Elliant a zo millioner, / Personn Sant-Divi a zo marrer, / Personn Skaer a zo gourenner, / Personn Rosporden a zo toker.

    (3) [Toponymie locale]

    ●(1996) GESI 28. An Alez Zu [nal'zy:], An Alez Vur [nal'vy:R]. ●41. Ur vereuri zo anvet (ar) Stank Besk. ●42. Beuzid : anv ur vereuri : ar Veuzid ['vy:zit] gg. ●59. Parrez Sant-Ivi a oa rannet e kevrennoù (4 pe 5) e sell d'an dastum-profoù a veze graet ur wech ar bloaz evit ar veleien. Unan eus ar c'hevrennoù a oa anvet seksion ar brug (kevrennad torgennek gant douaroù treut a-walc'h). ●97. E Kerangall zo degouezhet droug. ●124. Da varn diouzh an anv-lec'h (Ar) Post Glas, troet e glg. "Poteau Vert", e talvez an eil ster [= morlivet] evit liv traoù ha n'int ket bev ivez. ●132. Un ti oa e Sant-Ivi, war hent Kemper, a veze graet [Rö:l] (= ar C'hovel) anezhañ. ●138. Anv mereuri Ar Wern [wεRn]. ●156. ur vereuri An Daou Gae [gë:]. 173 Mereurioù anvet Ar C'herloù (Bras, Bihan) zo e Sant-Ivi. ●187. Gwaremm Grann. ●211. anv-mereuri Ar Vaeneg ['vɛ̃nɛk]. ●216. E-kichen Loch ar C'havr e Sant-Ivi emañ ar Garront Varv [gaRn'va:Ro]. ●219. Menez Riou [miˌn'Riu], Menez Bras, Menez Tropik [min'tRopik], Menez [mpRo'mø:R] (= ar Prad Meur ?), Menez [mbœRl] (= ar beurle/peurlec'h), Menezier Roz Vihan. ●221. Ar Gêr Veur, mereuri e-kichen Lokmaria-an-Hent; Skiber Veur [skεR'vø:R]. ●244. anv-mereuri Kerampaj. ●252. Penker an Nec'h zo en ur penn (hanternoz) eus bourc'h Sant-Ivi, Penker an Traoñ zo er penn all (kreisteiz). Stank-Penker zo daou gilometr bennak diouzh ar vourc'h. ●297. Ur vereuri zo anvet Stank 'm Penker, unan all Stank Lingwenneg.

  • Sant-Iviiz
    Sant-Iviiz

    pl. Habitants de Saint-Yvi.

    ●(1869) FHB 205/391b. oll galonou Sant-Yviis.

  • Sant-Jelan
    Sant-Jelan

    n. de l. Saint-Gérand.

    ●(1902) LZBg Mae 104. Sant-Jelann. ●(1906) DIHU 10/V. person Sant-Jelann. ●(1934) BRUS 297. Sant-Jelann.

  • Sant-Jelaniz
    Sant-Jelaniz

    pl. Habitants de Saint-Gérand.

    ●(1886) ADBr II/68. Eurusset int, sant-Jelanis ! / Dès ou fatrom en ou iliz.

  • Sant-Jelven
    Sant-Jelven

    n. de l. Saint-Gelven.

    ●(1933) BREIZ 329/4c. Disadorn, pa oa trên Loudeag da Garaez o vont eus gar Sant Gelven.

  • Sant-Jili-ar-C'hoad
    Sant-Jili-ar-C'hoad

    n. de l. Saint-Gilles-les-Bois.

    I. Sant-Jili-ar-C’hoad.

    ●(1912) BUAZpermoal 616. diou barouz eus eskopti Sant-Brieg ha Landreger, Sant-Jili-Plijo ha Sant-Jili-ar-C'hoad.

    II.

    (1) Proverbe.

    ●(1895) REC 16/227. proverbe connu à Saint-Clet, à Trévérec, etc. : Pardon Jañ Jili / Ges kastel goañ d'an ti, tr. « le pardon de Saint-Gilles amène l'automne dans la maison ».

    (2) Proverbe.

    ●(1895) REC 16/227. Gañt pardon Jañ Jili / 'Hañtre kastel goañv en ti, tr. « avec le pardon de Saint-Gilles l'automne entre dans la maison ». ●note E. Ernault : « Le pardon de cette localité a lieu le 2 septembre, et coïncide avec le commencement de l'automne, dans l'année liturgique. On prétend qu'il fait toujours mauvais temps ce jour-là. L'expression kastel goañ ne s'emploie que dans ce dicton. Aussi ne sait-on quelle idée précise lui attribuer; on l'entend au sens général de "mauvaise saison, début de l'hiver". Quelques-uns veulent que kastel goañ, litt. "château d'hiver", s'applique à de gros nuages noirs, figurant des châteaux dans le ciel, kasteyo ba' 'n oabl. Kastel a pu remplacer kestel, pris pour son pluriel, mais ayant d'abord signifié "saison", = van. kestel, chant, Livr el lab., 8, 10, 12, etc., moy.-bret. quetell, quentel; cf. pet. tréc. boustoulher et boutoulher, bouteiller, sommelier. »

    (3) Rimaille.

    ●(1980) MATIF 123-124. Balaoñ, balaoñ ! Balaoñ ! Balaoñ ! / Maro eo Jegou / Aet eo e benn gant ar c’hi / Etrezek bourg Sant Jili / Aet eo Mari war e lerc’h / Gant ur viñchenn bara kerc’h. ●(1992) FAGW 213. Bao, bao, c'hloro / Marv e Jego / Aet e benn gant ar c'hi / Etrezek parrous Sant Gilli / Aet e(o) Mari war e lerc'h / Gant ur vichenn bara kerc'h / Dal bara, dal laezh / Ha lez e benn gant Jego Kaezh.

  • Sant-Jili-Plijo
    Sant-Jili-Plijo

    n. de l. Saint-Gilles-Pligeaux.

    (1) Sant-Jili-Plijo.

    ●(1732) GReg 458b. Sant Gily Plézou.

    ●(1825-1830) AJC 6362. ma harifgomb a greis an nos en Sangilÿ pligo. ●(18--) SBI I 236. D'eun amunuzer iaouanc a barrez Sant-Gily. ●(1876) BJM 123. ober missionou da Sant-Gilly-Plijau, da Goz-Bourk-Kintin, da Verleac ha da Ghillio.

    ●(1905) ALMA 67. Sant-Jily-Plijeo. ●(1912) BUAZpermoal 616. diou barouz eus eskopti Sant-Brieg ha Landreger, Sant-Jili-Plijo ha Sant-Jili-ar-C'hoad.

    ►

    ●(1927) GERI.Ern 530. Sant-Jili, Jañjili.

    ●(2002) TEBOT 142b. Na Sant-Jili ha Kerbêr / O na parrouz Kanuhel.

    (2) Dicton.

    ●(2005) ARME 145/13a. Sant Jil-Plijo / Divskouarnio 'vel ur jô.

  • Sant-Jiloiz
    Sant-Jiloiz

    pl. Habitants de Saint-Gilles-Pligeaux.

    ●(18--) SBI I 238. Person Sant Gily 'lâre, ar zul nessa, 'n he brôn : / - Clewet 'm eus, Sant Giloïs, poa laëret eur pichon. / Ar c'houldri nefa honnès na nefa nemert-hi, / Mes credet, Sant Giloïs, ret vezo hi renti.

  • Sant-Jorj-Retambaod
    Sant-Jorj-Retambaod

    n. de l. Saint-Georges-de-Reintambault.

    ●(1904) SKRS I 164. Parrez Sant Jeorj Reintambault, eskopti Roazon. ●(1928) FHAB Genver/8. e Sant-Jorj-Reitembault, eur vourc'h vras eus eskopti Raozoun.

  • Sant-Kadoù
    Sant-Kadoù

    n. de l. Saint-Cadou (Sizun).

    I. Sant-Kadoù.

    ●(18--) MILg 227. na gourin e Sant Kadou. ●(1865) FHB 31/248a. An aotrou Roignant, person e Sant Cadou, so hanvet person e Roscanvel. ●(1890) MOA 25b. Sant-Kadou (Sankado) – Sankadou.

    ●(1909) NOAR 167. Ac’hanta, aze ema chapel Sant Kadou, e-kichen Menez-Are, e Breiz-Izel. ●(1922) EMAR 40. e maeziou Sant-Kadou.

    II.

    (1) Formule de fin de conte.

    ●(1923) KNOL 109. Diskouarn kelien, / Treid siliou, / Lostou merrien / Ha kig viou; / Yod da frita, / Yod da zifrita, / Yod e klud ar yer o tistana; / Bara mouchen a renkennajou, / Keit ac'halen da Zant-Kadou.

    (2) Expression proverbiale.

    ●(1959) BRSA 34. Da zant Kadou - Et gant tachou - Vit caoud remed deuz ar goradou, tr. « A Saint Cado, allez avec des clous, pour guérir des furoncles ».

  • Sant-Karadeg .1
    Sant-Karadeg .1

    n. de l. Saint-Caradec.

    ●(1847) FVR 273. Pa oet arru e kear Menez-Rouz, e parrez Sant-Karradek.

    ●(1905) ALMA 67. Sant-Karadec.

  • Sant-Karadeg .2
    Sant-Karadeg .2

    n. de l. Saint-Caradec (Hennebont).

    ●(1902) LZBg Mae 104. S.-Karadek-Hennebont. ●(1910) ISBR 74-75. Un dé é tonet a huélet Karadeg, unan a é veneh hag en doé hum dennet léh men dé bremen Sant-Karadeg-Henbont, é tigoéhas geton ur bidoh é téh érauk chas jiboés.

  • Sant-Karadeg-Tregoñvael
    Sant-Karadeg-Tregoñvael

    n. de l. Saint-Caradec-Trégomel.

    ●(1748) CI.pou 104. San-Caradec-Trégoumæl.

    ●(1902) LZBg Mae 104. Sant-Karadek-Trégomel. ●(1905) ALMA 70. Sant-Karadek-Tregomel.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...