Recherche 'se...' : 512 mots trouvés
Page 1 : de se-1 (1) à sec_hedus (50) :- se .1se .1
adv.
(1) Adv. Voilà.
●(c.1680) NG 811. Mar e hes nan, chedit aeret. ●(1790) MG 330. Chai el léh é péhani é teliehès bout. ●331. chai amen ur gouron.
●(1841) IDH 303. ha ché-té a houdé é reposein étré hé divréh. ●(1849) LLB 302. Ché mé touchand kand vlai. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 36. Hama, chei é mên é on guet-n-id. ●(1895) FOV 242. Houp ! chè éan ar nehou !... ●266. Kentéh ché er Gascon / E huchal ar Gristol. ●(1895) DES 23. Chê me pel doh en tan milen ! tr. « Me voici loin des feux blonds »
●(1915) LIKA 6. (Groe) Che ma-d-omb miz-so kazimant ér gérig-man.
(2) =
●(1930) DIHU 231/141. Met chistr ha chistr e vè : kavet e vè hani huek – deurennad anehon eit diù ; hani «chasse-cousin» e vè groeit a vehè un tasad genein bremen, m'er lipehè d'oh chè. ●(1933) DIHU 262/247. un tammig begek chè !
(3) =
●(1856) GRD 81. ché, ô me inean ! labour ha béhèd. (…) ché er péh en dès groeit men deourn.
●(1904) DBFV 36b. ché ! interj. et adv., tr. «tiens ! voici voilà, (en tutoyant).»
- se .2se .2
interj. =
●(1982) MABL I 39. (Lesneven) Ni 'welemp netra bet ahont, se !
- se .3se .3
part. seoù cf. sen
I. Part. démonstr.
A.
(1) -Là.
●(c. 1501) Donoet 17-3. hac ehel dilesel an lizeren se, tr. « et peut délaisser cette lettre-là » ●(1530) Pm 43. En cite se, tr. «En cette cité.» ●(1575) M 1905. En dez se, tr. «En ce jour.» ●(1612) Cnf 39a. an sceurt tut-sé.
●(c.1680) NG 161. Nep a vezo en deueh-se.
(3) Ça, cela.
●(1530) Pm 16. Ma mam benniguet credet se / Me hoz seruigo se so dle, tr. «Ma mère bénie, croyez-le, / Je vous servirai, c'est un dû.» ●(1557) B I 58. Rac honn dale en se ne falhe quet, tr. «car il ne faudrait pas que cela nous retardât. ●(1575) M 1876. me cret se, tr. «je le crois.» ●2789. Hep à se bczout (lire : bezout) en doutanç, tr. «Sans en être en embarras.» ●(1580) G 534. Loth santel a guelas hac a ententas se, tr. «Le saint Loth vit et comprit cela.»
●(17--) EN 306. ne lered gir a se, tr. «ne dites mot de cela.»
●(1829) HBM 4. me garfe a greiz va c'halon beza dija quittes a se.
B. [au plur.] Seoù.
(1) Ar re-seoù : ceux-là.
●(1893) IAI 32. sant Yan hag ar re-ziou.
●(1909) FHAB Meurzh 92. lezet ar reziou d'ober o zreuz o-unan. (...) ne gouezo ket ar reziou varnomp evit hor flastra. ●(1910) MBJL 66. Hag an dud eta ? Ar re-zeo a zo reo !
(2) Ar seurt-seoù : ceux-là.
●(1959) BRUD 7/19. Plijadur e vez o weled ar seursiou-ze beb an amzer.
(3) War an tu-seoù : dans ces contrées.
●(1910) FHAB Meurzh 79. eun niver bras a geriadennou all var an tuzeou-ze.
(4) En hon tu-seoù : dans nos contrées.
●(1911) KANNgwital 105/57. En hon tuzeou, ar beleg he unan a lavar epken ar goulen diveza.
II. [après un comparatif]
(1) A-se : d'autant plus.
●(1612) Cnf 19a. an pechet so greffussoch à sé.●(1633) Nom 185a. Amentum : le lien d'vn dard : an herè á staguer ouz vn dart euit ez strincquaff pelloch á sè.
●(1894) BUZmornik 227. evit kaout ann tu d'ho zrec'hi aesoc'h a ze.
(2) Gwazh a-se : tant pis.
●(1900) MSJO 24. va zud a vo kounnar ennho : goas a ze. ●(1902) PIGO I 27. ha gwaz a ze ma na gavomp ti ebed ! ●(1907) PERS 306. goaz a ze evit ar re n'her gouient ket. ●(1911) BUAZperrot 20. Goaz a ze d'ezan ma ya da goll. ●(1921) PGAZ 61. goaz a-ze d'ar gerent o dezo great fall o dever. ●(1929) FHAB Genver 14. gwas-a-se d'al lestr paour a en em gav, dre eno.
(3) Gwell a-se : d'autant mieux.
●(1612) Cnf 14b. eguit ma gallo guell à se an pœnitant en em prepariff da confes è pechedou.
(4) Gwell a-se : tant mieux.
●(1876) TDE.BF 266a. Gwell a-ze, adv., tr. «Tant mieux. Gwell a-ze d'e-hoc'h, tant mieux pour vous.»
●(1911) BUAZperrot 71. ma vevont mat, gwell a ze.
III. [après un équatif] Que ça.
●(1580) G 745-746. Ez coezhe dymp goall evalse / varnomp en Ys quen gardys se, tr. «Que le malheur nous tombera ainsi, / Sur nous à Is si durement ?»
IV. [en locution]
(1) War se : sur ce.
●(1530) J p. 96a. Chede oar se da recreancc, tr. «Voici ta consolatrice.»
(2) N'eo ket se eo se : c'est pas le tout.
●(1908) PIGO II 96. N'eo ket ze eo ze. ●(1935) ANTO 137. Met n'eo ket se eo ze…
- sebailh
- SebastianSebastian
n. pr. Sébastien.
●(1499) Ca 183a. Sebastien. g. idem.
●(1911) BUAZperrot 54. Sebastian a reas ar rins varnezo.
- sebed-sebed-
voir sebez-
- sebeliadur
- sebeliañsebeliañ
v. tr. d.
(1) Ensevelir.
●(1456) Credo 8-10. Hac agouz avas passion dedan pilat / crucifiet dan marue quenbuan voe / laquet ha goudese sepeliet, tr. «Et a souffert (la) passion, / crucifié sous Pilate ; / aussitôt il fut mis à mort / et ensuite enseveli.» ●(1499) Ca 183a. Sebeliaff. g. enseuelir. ●(1576) Cath p. 22. he corph a voue sebeyet gand porphirius, tr. «Son corps fut enseveli par Porphyre.» ●me a meux sebeliet corff an roanes, tr. «C'est moi qui ai enseveli le coprs de la reine.» ●31. hac eno en sebellysont, tr. «et là ils l'ensevelirent.» ●(1612) Cnf 10b. da vezaff sebellyet ha bezhet en douar benniguet. ●63b. Sebelyaff, hac enteriff an ré maru.
●(1659) SCger 51b. enseuelir, tr. «sebelia.» ●171a. sebelia, tr. «enseuelir.» ●(1689) DOctrinal 201. hac an Habitantet à Occismor à allegué penaos ezoa bet ho Escop, ha dre se ezoa ræsonabl evise sebeliet en é Ilis Cathedral. ●(1732) GReg 349b. Ensevelir, enveloper un corps mort dans un drap, tr. «Sebelya. pr. sebelyet.»
●(1864) SMM 21. te pehini a sebeil ar vrezelecaerien. ●(1894) BUZmornik 268. Ar re-ma ho sebeliaz enn ho zi hag ho enterraz goudeze gant kalz a henor.
●(1907) AVKA 314. hag en sebelijont gan kalz c'houez vad.
(2) =
●(1867) FHB 121/132b. ann Aotrou ho zebeliaz e kreiz ar gouagou.
- sebelier
- sebeliet
- sebelinezsebelinez
s. (zoologie) Zibeline.
●(14--) Jer.ms 328. Tregont feuzr fyn sebelines, tr. «Trente fourrures fines de zibeline.»
- seberseber
voir seder
- sebezsebez
m. Étonnement, surprise.
●(1931) VALL 277a-b. Étonnement, tr. «sebez (et surprise).» ●719b. surprise vive, tr. «sebez.»
- sebezadur
- sebezadurezhsebezadurezh
f. –ioù Éblouissement, étourdissement.
●(1732) GReg 312b. Ebloüissement, étourdissement, trouble du cerveau, & des nerfs causé par les vapeurs, tr. «sebezadurez.»
- sebezamantsebezamant
m. –où Éblouissement, étourdissement.
●(1732) GReg 312b. Ebloüissement, étourdissement, trouble du cerveau, & des nerfs causé par les vapeurs, tr. «sebezamand. p. sebezamanchou.»
- sebezañ / sebeziñsebezañ / sebeziñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Éblouir, étourdir.
●(1732) GReg 312b. Ebloüir, étourdir, causer une émotion dans la vuë, & dans le cerveau qui les empêche de faire bien leurs fonctions, tr. «Sebeza. pr. sebezet.»
(2) Étonner.
●(1878) EKG II 143. brud emgann Kergidu en doa sebezet ar vro.
●(1902) MBKJ 182. sebeza, saouzani ar bed. ●(1907) PERS 133. Ne glask ket sebezi an dud gant komzou kaër ha flour.
II. V. intr.
(1) Défaillir.
●(1732) GReg 254b. Tomber en défaillance, en pamoison, tr. «sebeza. pr. sebezet.» ●688b. Pamer, défaillir, tr. «Sebeza. (Leon.) pr. sebezet.»
(2) S'émerveiller.
●(1905) LZBl Mae 125. a lakâ hon daoulagad da zebezi, hag hor c'halon da zridal. ●(1911) BUAZperrot 212. evit ober d'am spered sebezi.
- sebezenn
- sebezenniñsebezenniñ
v. tr. d. Surprendre, étonner.
●(1931) GWAL 136-137/431. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Sebedenni : soueza, sebezi.
- sebezetsebezet
adj.
(1) Étonné.
●(1859) MMN 31. e zoan evel sebéizet. ●(1869) BSGc 15. an oll a choume evel sebeizet.
●(1907) PERS 290. An oll a oa sebezet. ●(1910) MBJL 193. ar zellerien sebezet.
(2) Saisi (de frayeur).
●(1889) ISV 368. ma clevjont skei goustadik var an or. Kerkent e chomjont evel tud sebezet.
●(1903) MBJJ 350. sebezet gant trouz eun tenn-kanol.
(3) Chom sebezet : être stupéfait.
●(1902) PIGO I 25. E vreur a chomaz sebezet o klevet anean. ●(1911) SKRS II 52. hi a jomas sebezet hag a oue nec'het o velet anezhan an dour en he zaoulagad.
- sebezussebezus
adj. Étonnant.
●(1911) BUAZperrot 599. Sebezus eo an emmell a gemeras hag ar boan a c'houzanvas o kas ar skoliou-ze en dro. ●(1950) KBSA 5. koñchennou sebezus hag a lakae va c'halon a vugel (…) da sabatui gant ar souez.
- seblañsseblañs
f. Ober seblañs : faire semblant.
●(1818) HJC 356. ac e rai seblance à in adoreign. ●375. Jésus e ras seblance à glasque onet pèloh.
- seblantseblant
m. & adv. –où
I. M.
(1) Signe précurseur.
●(1849) LLB 421-424. Er seblant e zou braw, neoah n'hum fiet ket, / Mez pedet a galon er mestr a ol er bed / De skuil ar hou parkeu er glaw hag er hloehen, / De zigas amzer kloar, de belat er vrumen.
●(1932) DIHU 257/173. seblant a hadereh hag a amzér gaer.
(2) Trace, signe.
●(1787) BI 43. ean ë-ya queü abarh emb cavoüet enn disterran seblantt à zeure.
●(1925) SFKH 21. er bosér ne huél seblant erbet ag er lé. ●(1939) RIBA 103. Ne uélè ket forh a seblant de vourusted ar é hent.
(3) Aspect, apparence.
●(1849) LLB 2035. É dan seblant un den.
●(1907) AVKA 87. Seblant denved ho deus, deoc'h da welet ; med en gwirione bleizi haloupet nan int ken. ●(1913) AVIE 261. ne sellet ket doh seblant en dud, mes hui e zisk er guir hent e gas de Zoé. ●(1924) SBED 55. Én avalen ne vou ket seblant bleu. ●(1966) BREZ juin 105/8d. ne oa ket warnañ seblant eun den abof ha dister, nann pichoñs.
(4) Semblant.
●(1732) GReg 856b. Semblant, feinte, apparence, tr. «Seblant.» ●(1790) MG 313. a pe uélan ur fal grechén é tiscoein seblandeu a gonversion én é zehuehan clinhuæd. ●335. mar hi dès ur seblandiq a Religion.
●(1838) OVD 116. ur seblandicg benac a inour.
●(1907) VBFV.bf 68a. seblant, m.pl. eu, tr. «semblant, prétexte, apparence, annonce.»
(5) Ober seblant a : faire attention à.
●(1732) GReg 856b. Il n'en fait aucun semblant, tr. «ne ra seblant e-bed eus a guemeñ-ze.»
(6) Ober seblant : faire semblant.
●(c.1500) Cb 20a. [azr coat] g. cest vng serpent qui se enuolope pour decepuoir. b. azr tortillet agra semblant a bezaff maru eguyt deceff.
(7) N'ober mui seblant (mat) ebet : ne plus donner signe de vie.
●(1839) BSI 168. da lavaret ne ree muy seblant ebet, e voa achu dezan. ●(1849) LLB 249-250. Er person kent en noz en des bet hi nuéet / Ha n'hi des a houdé groeit seblant mat er bet.
(8) Intersigne.
●(1913) AVIE 270-271. bout e vou (...) én nean seblanteu spontus ha burhudeu bras. ●273. é vou seblanteu én hiaul, hag él loér, hag ér stired. ●(1982) PBLS 109. (Sant-Servez-Kallag) seblantou, tr. «intersignes, signes annonciateurs d'une mort prochaine.»
(9) [Prlt du temps qu’il fait]
●(1965) ABKE 73/3-4. Pa vez gwelet al loened, saout, kezeg, deñved o « ouezardiñ » (da lavarout eo, o vont e gouez, o sovajiñ), o taoubenniñ = seblant tempest pe amzer griz.
II. Loc. adv. Ur seblantig : légèrement.
●(17--) VO 139. hi e zigueoras ur seblandiq hé fenestre.
- seblantiñseblantiñ
voir seblantout
- seblantout / seblantiñseblantout / seblantiñ
v.
I. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Représenter.
●(1745) BT 325. ur Pautre de seblantein er Mabic Jésuss, tr. «un garçon pour représenter l'enfant Jésus.»
(2) Présager, annoncer par signes.
●(1849) LLB 515. Perpet er fal amzer e zou bet seblantet. ●562-563. Kent mé saw er brezel, kent mé koeh ur goal daul, / En heol en des ér raug ou seblantet fidél.
●(1907) VBFV.bf 68a. seblantein, v. a., tr. «annoncer, présager par des signes.»
(3) [devant un v.] =
●(1859) MMN 122. Seblantout a rear credi penaos goude ar maro n'eus mui netra.
B. V. tr. i. Être visible, se voir, s'apercevoir.
●(1790) MG 253. Couciance er-ré e gousq ér péhet, e zou èl ur péh mihér du ; ur faut mui pe bihannoh ne seblantt quet én-hi.
II. V. intr.
(1) Sembler.
●(1633) Nom 110a-b. Vestis scutulata : habillement, où semble à voir la toile de l'aragnée : habillamant pe'n læch ez seblantè guelet guyat quinit.
●(1732) GReg 856b. Cela semble beau, tr. «Seblanti a ra an dra ze beza caër. caër ez seblant qemen-ze da veza.»
●(1849) LLB 1230. Touchand é seblantant bout sawet én amzér. ●(1849) LLBg I 54. Seblant e hrant bout marw !
(2) Feindre, faire semblant.
●(1907) VBFV.bf 68a. seblantein, v. n., tr. «feindre, faire semblant.»
(3) (en plt de choses abstraites) Être apparent.
●(1790) MG 267. n'en dès quet a zroug é quemènt-ce ; meit ne seblantou quet a zianvès.
●(1907) VBFV.bf 68a. seblantein, v. n., tr. «paraître, sembler.»
(4) Seblantout ouzh : ressembler à.
●(1849) LLB 795-796. Ur fawen hi hunan, deit é kreiz hou parkeu, / E seblant t'oh ur hoed ged hé fenad bareu.
III. V. impers. Seblantout da : sembler à.
●(1732) GReg 856b. Il me semble que &c., tr. «Seblanti a ra din, penaus.»
●(1857) HTB 31. Seblantout a re dean bean en od o tastum eur c'hrizill a berlez.
- seblantus
- sebouret
- sebouriñsebouriñ
v.
I. V. tr. d. =
●(1932) BRTG 159. bamdé, ar en doareuiér, ur grazaden e lonk deur er pouleu (...) e chebour en aùél.
II. V. intr.
(1) Sommeiller.
●(1787) BI 208. n'hi devezai seboret lomm. ●216. èl ma h'ouai commancet de seborein.
●(1919) DBFVsup 62a. seborein, v. n., tr. «sommeiller.» ●(1942) VALLsup 63b. Endormi légèrement, tr. «V[annetais] sebo(u)rein.» ●(1934) BRUS 84. Sommeiller, tr. «seborein.»
(2) =
●(1934) MAAZ 172. Éh anaùet hag éh uélet glahar hé merh, chebourein e hra eùé er voéz.
III. V. pron. réfl. En em sebouriñ =
●(1939) DIHU 335/263. Gronnet én ur vantel, peb unan en em-sebour én é gognel, morgousket.
- sebout
- seboutiñ
- Sec'hSec'h
hydronyme Ar Sec’h : La Seiche.
●(1942) ARVR 80. Ar Wilen, ar Meu, an Il, an Doursec’h, kemend-all a stêrioù gorrek.
- sec'h .1sec'h .1
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Sec, à sec.
●(1499) Ca 50a. Cras ha sech tout vng vide ibi. ●183a. Sech. g. sec. ●(1633) Nom 70b. Ficus passæ, caricæ : figues seiches, figues de caresme : fies sæch, fies euit an hoareis. ●233a. Solum exuccum, siriens, siticulosum & peraridum, siccaneum : terre seiche : douar sæch.
●(1659) SCger 108b. sec, tr. «sec'h.» ●171a. sec'h, tr. «sec.» ●(1732) GReg 852b. Sec, seche, tr. «Seac'h. seec'h sec'h. Van[netois] seh.»
●(1846) BAZ 277. ma oue contragn da guzet pell-amzer en eur puns seac'h. ●(1867) LZBt Genver 237. eur braden sec'h ha sablonek. ●(1867) FHB 142/300b. dourra ar prajeier re sec'h, dizourra ar prajeier re c'hleb. ●(1921) FHAB Du 308. Pa vez sec'h ar park, pa ne chom ket a zour ennan da varc'ha er goanv.
(2) (en plt d'une plante) =
●(1913) AVIE 251. nen dom meit gué séh. ●(1920) FHAB C'hwevrer 242. e beg eur wezenn ivin sec'h.
(3) (Coup) sec.
●(1557) B I 370. Heman so taul sech a brech mat, tr. «Voilà un coup sec, d'un bon bras.»
(4) Sec, maigre.
●(1849) LLB 1173. O loned divalaw ! ker seh ind el iskern. ●1321-1322. hou loned / E zei ol de vout peur ha seh el tameu koed.
(5) Sec'h-kras : très sec.
●(1732) GReg 852b. Sec, seche, très sec, tr. «seac'h-cras.»
(5) Sec'h-korn : très sec.
●(1732) GReg 852b. Sec, seche, très sec, tr. «sec'h-corn.»
●(1942) VALLsup 109a-b. Dicton tiré de l'apparence de la lune, Al loar war he c'horn, Amzer sec'h-korn. Al loar war he c'hein, Amzer c'hleb-brein.
B.
(1) =
●(1909) FHAB C'hwevrer 44. an traou seac'ha ha dizaoura a gaver e leoriou an dud desket.
(2) =
●(1732) GReg 812b. C'est un drole bien resolu, tr. «ur pautr seac'h eo.»
C. (marine)
(1) Klorenn sec'h : coque nue.
●(1944) GWAL 163/157. (Ar Gelveneg) Ar glorenn sec'h a zo ar c'houc'h hep paramantoù na fardaj.
(2) Gwern sec'h =
●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) ar wern sec'h, tr. «ar wern hep lien na kordenn.»
(3) Delez sec'h : vergue séparée du mât.
●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) an delez sec'h, tr. «an delez distaget diouzh ar wern.»
(3) (pêche) Taol sec'h =
●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) un taol sec'h, tr. «un taol gwenn.»
II. Épith.
(1) (en plt d'argent) Argent non placé.
●(1732) GReg 50a. Argent oisif, tr. «arc'hand seac'h.»
●(18--) PENdast 90/157. Roet e moa dide tra da dad / En arc'hant sec'h ag e dillat. ●(18--) PEN 93/57. roet e mes dide tra ta dat / en arc'hant searc'h ag e dillat.
●(1931) VALL 35. argent non placé, tr. «arc'hant sec'h.»
(2) (Fruit, légume) sec.
●(1884) BUZmorvan 287. eunn nebeut frouez seac'h.
●(1933) ALBR 74. Pevar seurt legumaj a zo re gaolek, re wriennek, re ognonek, ha re sec'h.
(3) Penn-ti sec'h : maison sans terrain.
●(1955) STBJ 201. devezourien hep boemm-douar ebet, o chom e solierou pe e pennou-tier zec'h hag a veze grêt kamprourien outo. ●(1976) LLMM 177/263. Darn a yeas da benn-ti sec'h pe d'ar vourc'h da chom pa ne guitaent ket ar vro.
(4) (Nourriture) maigre.
●(1732) GReg 598a. Ne manger ni viande, ni poisson, tr. «Dibri boëd sec'h.» ●767a. Viandes quadragesimales, tr. «Boëd seac'h.»
(5) Sans rien d'autre.
●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) «debri avaloù-douar sec'h» a zo ober ur pred gant avaloù-douar ha tra ken.
(6) Kleñved-sec'h : phtisie.
●(1744) L'Arm 283b. Phtisie, tr. «Cleinhuétt séh.»
●(1868) FHB 187/247b. ar c'hlenvet a beultrin, pe ar c'hlenvetseac'h (sic).
●(1902) LZBg Meurzh 67. Er sourzien e gred é ma koéhet é klinùed séh. ●(1903) EGBV 32. klinùed séh, m., tr. «phtisie.» ●(1910) EGBT 52. kleñved-sec'h, tr. «m. phtisie.» ●(1925) SFKH 29. cherret er hlenùed-séh (poitrinaires). ●(1944) DIHU 392/56. Kement-sé e zo bet abeg, merhat, d'er hlenùed séh sourein arnehon.
(7) Moger sec'h : mur de pierres sèches.
●(1633) Nom 240b. Maceria, maceries : muraille seche, sans mortier : muraill pe moguer sæch, na vequet á pry.
●(1967) BAHE 52/17. Kleuzioù a-leizh a gaver dre amañ, graet an tu diavaez e mein, un doare moger sec'h a anaver (lire : anver) moger-gleuz.
(8) Interamant sec'h : enterrement où le mort n'est pas pleuré.
●(1962) TDBP II 458. Honnez, vat, a oa bet eun interamant seh, tr. «mais cet enterrement-là fut sec (sans pleurs).»
(9) Merluz, levneg sec'h : merluche.
●(1732) GReg 618b. Merluche, merlus, & lieux, désechez, tr. «merlus seac'h, ha levenecq seac'h.»
(10) Foenneg sec'h : prairie que l'on ne peut irriguer.
●(1929) FHAB C'hwevrer 50. Bez' ez eus daou rumm foenneier. 1) Foenneier sec'h graet e parkeier ha ne c'heller ket kas dour warno. 2) Foenneier gleb da lavaret eo foenneier hag a zo douret kalz pe nebeut.
(11) Krampouezh sec'h : crêpes préparées pour tremper la soupe.
●(1955) STBJ 66. Aoza a ree ive krampouez sec'h d'ober boued trempet kalz gwelloc'h e veze eur skudellad voued krampouez eget unan voued barad gwiniz.
(12) Sistr sec'h : cidre sec.
●(1910) MAKE 79. Jistr sec'h eo hennez.
III. Attr.
(1) (pêche) Bredouille.
●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) «pesked a zo ?» – N'eus ket 'maon sec'h !
(2) = brevet gant al labour.
●(1978) BZNZ 108. (Lilia-Plougernev) Setu aze 'chachemp bejin ! Met seac'h oa an dud ie 'vat ! Labour e doa forzh pegement. Ya, seac'h oa an dud...
IV. Adv.
(1) = (?).
●(1969) LIMO 29 mars. Hag en deu mevel é kerhed sèh.
(2) A-sec'h : à pied sec.
●(1978) BZNZ 22. (Lilia-Plougernev) ez eas a-seac'h da drouc'hañ ar bezhin, tr. (THAB 1/16) «tu vas à sec couper le goémon.»
(3) Goullo-sec'h : complètement vide.
●(1872) FHB 394/230b. lavaret dezhan ema goullou seac'h ialc'h hon aluzennou.
●(1919) FHAB Gwengolo 88. Da c'hodellou zo goullou-sac'h.
V.
(1) Sec'h ha glas : complètement, tout.
●(1866) K. FHB 68/126a. Hag hervez ma velan e oun revinet sec'h ha glaz. ●(1867) Alan FHB 116/93b. m'a roje Job d'he vap he oll vadou glass ha seac'h. ●(1868) (T) GBI II 80. Pe me gollo m'holl vad, sec'h ha glas, tr. F.-V. an Uhel «ou je perdrai tout mon bien, sec et vert.» ●(1883) IMP 72. Evel m'en deus friket e zanvez sec'h a glas.
●(1905) (L) Y.-V. Perrot ALLO 70. Mizou ar prosez diouz ho tu; / Hag e tifennan seac'h ha glaz / Ouzoc'h dont ken da glask trabas / Outan. ●(1931) VALL 138. Complètement, tr. F. Vallée «sec'h ha glas.» ●660. (Il prend, abat, coupe) tout, sans respecter, tr. «sec'h ha glas fam.» ●(1942) VALLsup 167. Acheter tout, tr. F. Vallée «prena glas ha sec'h (Perrot).» ●(1947) (K) Y. Drezen YNHL 84. Va sistr ha va anduilhenn !... Ar glas hag ar sec'h, na petra 'ta ! ●(1955) (T) *Jarl Priel VBRU 144. Tuet da skrapat a-gleiz hag a-zehou, da rozellat kriz ha poazh, sec'h koulz ha glas, e oa manet ouzh e bav ul lodenn vat eus arc'hant ar gouarnamant. ●(1974) (Ki) Y. Drezen SKVT III 47. Mes arabat klask kaout ar glas hag ar sec'h.
(2) Sec’h ha glas : (qui ne respecte) rien.
●(1917) KZVr 240 - 07/10/17. Sec'h ha glas, tr. «vert et sec, qui ne respecte rien, Loeiz ar Floc'h.»
(3) Na sec'h na glas : rien.
●(1931) VALL 535. Je ne puis en tirer aucun parti, tr. F. Vallée «N'hellan ober na sec'h na glas gantañ fam.»
(4) Bezañ sec'h a gein : voir kein.
(5) Sec'h evel stoub : voir stoub.
(6) Sec'h evel tont : voir tont.
(7) Sec'h evel roc'h : voir roc'h.
(8) Sec'h evel ur planken : voir planken.
- sec'h .2sec'h .2
m.
I.
(1) Action de sécher.
●(1872) DJL 16. goude beza gret eur zec'h d'he fri.
●(1924) SBED 64. ha mem bleu hra / Ur séh hemb gout nitra / Doh en hiaul p'hum ziskoa. ●(1943) SAV 27/90. Eur sec'h a reas Frañseza d'he zal. ●(1957) BRUD 2/41. ober eur zeh d'he zal gant kil he dorn.
(2) Endroit sec'h, le sec.
●(1877) EKG I 24. al lestr a ioa er zeac'h.
●(1925) FHAB Mae 171. bec'h awalc'h o devoe o klask tapout ar zec'h.
(3) War ar sec'h : au sec.
●(1732) GReg 852b. A sec, tr. «Var ar seac'h. oar ar sec'h.» ●Mettre un vaisseau à sec, tr. «Lacqât ul lestr var ar seac'h.»
●(1900) KZVr 101 - 25/03/00. (Lannuon) Dialan tenna eur bern bezin, dihalan, tenna anean war ar zec'h, divôra anean. ●(1908) FHAB Eost 238. eur pesk var ar seac'h.
(4) (Ober udb.) war ar sec'h : (faire qqc.) sans rien boire.
●(1965) LLMM 109/88. er vro-mañ, ne vez graet nep afer war ar sec'h.
II. sens fig.
(1) Sec'h ha gleb : totalement.
●(1575) M 1627-1629. Chede an re daffnet, quent sellet Roe'n bet man, / en faç hep e graç quet, ez choassent net cret glan : / Bout subiect sech ha gluep, da gouzaff rep pep poan, tr. «Vois-tu, les damnés, plutôt que de regarder le roi de ce monde / En face sans sa grâce, ils aimeraient beaucoup mieux, crois-le bien, / Être sujets, secs et mouillés, à souffrir durement toute peine.»
(2) Sec'h na gleb : aucunement.
●(1575) M 1909-1910. Negun (…) / Ne douig plen é enep, sech na gluep anep perz, tr. «(il n'y a) personne (…) / Qui ne craigne, certes, sa face ; sec ni humide, d'aucune part.»
(3) Sec'h ha glas : totalement, absolument.
●(1919) MVRO 1/1d. difen a ran ouzit seac'h ha glaz ober an disterra poan d'az tud. ●(1920) MVRO 18/1a. Difen a ran ouzit seac'h ha glaz lavarout dirak-oun komzou ken heuzus.
III. Bezañ lakaet war ar sec'h : devenir pauvre. Cf. être mis sur la paille.
●(1869) (L) Gabriel Morvan HTC 148. Carget en deuz a vadou ar re a ioa o tua gant an naoun, hag ar re o devoa danvez eleiz en deuz lakeat var ar zeac'h.
- sec'h .3
- sec'hadegsec'hadeg
f. Endroit de séchage du linge.
- sec'hadennsec'hadenn
f. (pathologie) Eczéma sec.
●(1983) PABE 45. (Berrien) sec'hadenn, tr. «sécheresse (peau), eczéma sec.»
- sec'hadursec'hadur
m. local. Emplacement de séchage du goémon.
●(1942) VALLsup 87b. Endroit où l'on sèche le goémon, tr. «sec'hadur.» ●(1978) BZNZ 16. (Lilia-Plougernev) Pep hini 'n doa e blas da sec'hañ ar bezhin. Ur sac'hadur vez great dac'h an dra-se. ●68. Ur sec'hadur bejin. ●(1987) GOEM 231. car il faut ajouter au terrain de séchage, sec'hadur, une parcelle pour la pâture.
- sec'hañ / sec'hiñsec'hañ / sec'hiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Sécher, faire sécher, rendre sec, essuyer, torcher.
●(1499) Ca 183a. Sechaff. g. secher. l. sicco / as ac. ●Sechaff. g. essuyer aultrement secher. l. exico / cas. ac.
●(1659) SCger 53a. essuier, tr. «sec'ha.» ●83b. nettoier, tr. «sec'ha.» ●108b. secher, tr. «sec'ha.» ●119a. torcher, tr. «sec'ha.» ●171a. sec'ha, tr. «torcher.»
►[compl. : chose mouillée]
●(1732) GReg 472b. Etendre la buée à secher sur la grève, tr. «sec'ha ar c'hoüez var ar c'hraë.» ●852b. Secher, tr. «Seac'ha. pr. seec'het. seec'ha. pr. seec'het. sec'ha. sec'hi. ppr. sec'het. Van[netois] seheiñ. pr. sehet.» ●853a. Mettre le linge à secher, tr. «Sec'ha ar c'hoüez. sec'ha an dilhad. sec'hi ar c'hrèsyou.»
●(1857) CBF 7. Sec'hit ann daol gant ann torchouer, tr. «Essuyez la table avec le torchon.» ●(1876) TDE.BF 215b. Sec'ha he fri, tr. «se moucher.» ●(1878) EKG II 31. kouls eo dign sec'ha va dillad araok mont kuit.
●(1949) KROB 12/12. o sec'hi e dal gant e gildorn.
►[compl. : liquide qui mouille]
●(1767) ISpour 214. Job (...) ean é guemérai unn darn-pod éit sihein el-lie hac er horromple é ziviré.
●(1878) EKG II 229. Sec'hit ive-ta ho taelou.
●(1909) KTLR 130. Gant kil he zorn hag e vaench, Lom a zec'has he zaelou. ●(1909) NOAR 45. Sec'ha a rea ar c'houezen eus e benn.
(2) Sec'hañ e fri : se moucher.
●(1732) GReg 641b. moucher le nez à un enfant, tr. «Séc'ha e fry da ur c'hrouadur.» ●Se moucher, tr. «Sec'ha e fry.»
(3) Faire sécher, faire perdre l'humidité naturelle.
●(1929) FHAB C'hwevrer 43. P'eo gwir e komzan eus ar foenn eo kouls d'in lavaret dioc'htu penaos en em gemerout evid o sec'ha.
(4) [au passif] Bout sec'het gant an naon =
●(1921) GRSA iii. hep tam bouid de zébrein, aveit ma vehè séhet get en nan.
(5) absol.
●(1633) Nom 276a-b. Med. glutinans, siccãs : emplastre pour conioindre & seicher : palastr euit sæchaff, disæchaff.
II. V. intr.
A.
(1) Sécher.
●(1732) GReg 472b. Etendre la buée à secher sur la grève, tr. «Astenn ar c'hoüez var ar c'hroa da sec'ha.»
●(1829) HBM 5. laqet he goalc'haden da zec'hi er c'halatrez. ●(1849) LLB 427. a pe huélet er blouzen é sehein. ●(1877) BSA 148. bet o kerc'hat eur c'harrad canab evit ho lacaat da sec'ha. ●(1897) EST 11. Ind e voulj hag e heij er foen ha, taul ha taul, / En tro eit sehein.
●(1908) PIGO II 165. Tol a reas ple neuze e oa, a damdost, eur c'houë o sec'han. ●(1910) MBJL 61. Setu perak e weler houpez o sec'han. ●(1929) FHAB C'hwevrer 51. Dre ma sec'ho ar foenn grit berniou brasoc'h. ●(1932) ALMA 154. Hec'h ampegadenn-lun war an drein da zec'ha.
(2) Assécher.
●(1857) HTB 183. ar rivier da sec'ha.
(3) Sec'hañ àr e dreid : (?) être épouvanté (?).
●(c.1680) NG 161-164. Nep a vezo en deueh-se / Ar en douar o touin buhé, / Guet en tourmanteu a cleuaint, / Certin ar hou trait e sehaint. ●(1790) MG 81. Horriplæd ul langage ! Ne brononcet quet mui er honzeu-ze, pé hui em laquein de séhein ar me zreid.
B. sens fig.
(1) Dépérir.
●(1911) BUAZperrot 168. Nak a vugale a weler o sec'ha var o zreid.
(2) Sec'hañ gant : sécher de.
●(1790) MG 182. ind (...) e laqua èm-ce ur heah inoçant de sehein guet misèr. ●(17--) TE 409. Séhein e rai er Pharisiénèt guet counar.
●(1925) SFKH 17. mar ne vennant ket séhein get er spont ha get er lorh.
III. V. pron. réfl. En em sec'hañ.
(1) Se sécher.
●(1647) Am 541. Disam prest da beach ac en em seach dal, tr. «Décharge-toi vite de ton fardeau et sèche-toi. Tiens !»
●(1732) GReg 853a. Se secher, tr. «En hem sec'ha. pr. èn hem sec'het. (Van[netois] him, ou, hum, ou, hem, sehein.»
(2) En em sec'hañ a : se passer de.
●(1790) MG 327. hac opèn, ma n'em boai de gonz dehou meid ag er sort treu-ze, é heèllèn hum séhein ag e bresance.
IV.
(1) Sec'hañ gant ar spont :
●(1876) (G) J. le Tuaut TIM 192. Ma séhou en dud ar ou zreid guet en eun ha guet er scont.
●(1908) (G) Y.-B. Ollierou AVES 1. En dud e séhou get er skont é hortoz er péh e zeli arriù ér bed. ●(1925) (G) G. ar Born SFKH 17. Mar ne vennant ket séhein get er spont ha get er lorh.
(2) Sec'hañ an eil dorn gant egile : voir dorn.
(3) Sec'hañ e fri da ub. : voir fri.
(4) Na sec'hañ ar fri gant delioù kaol : voir fri.
(5) Kas da dreiñ mein da sec'hañ : voir mein.
- sec'hardsec'hard
m. –ed Homme sec et maigre.
●(1958) BLBR 110/3. A-hend-all eur sehard, hag eur glazard. (d'après Kannadig Landi Meurz-Here 1957)
- sec'hded
- sec'hder
- sec'hedsec'hed
m.
I.
(1) Soif.
●(1499) Ca 183a. Sechet. g. soeff. ●(1612) Cnf 63b. Reiff da euaff dan ré ho deueus sechet.
●(1659) SCger 111a. soif, tr. «sec'het.» ●171a. sec'het, tr. «la soif.» ●(c.1680) NG 7. Nannë ha sehet ou tourmantou. ●913. Eno e harageint guet nan bras ha sehet. ●(1732) GReg 871a. Soif, tr. «Séc'hed. Van[netois] sehed. sihed.» ●(1792) CAg 112. En-nanne ha séhed em devore. ●(1792) BD 3523. laset eo gant eur sechet poaset eo egalon, tr. «il est tué par une soif, son estomac est cuit.»
●(1866) SEV 111. Darn all anezho a choume e-pad meur a zervez dindan gor ha groez ann heol, dizec'h gant eur zec'hed ar vrasa. ●128. ar vlaz e deuz eunn naoun hag eur zec'hed disegar. ●133. Petra eo eunn diveradenn zour da derri eur zec'hed ken itik ? ●(1872) ROU 80b. Une soif démesurée, tr. «Ur zec'hed, un domder diraved.» ●(1878) EKG II 24. rak sec'hed braz em boa. ●pa vez sec'hed, peb dour a zo mad.
●(1903) MBJJ 143. Amgraüz eo al leanez hag he louzo mad ouz ar zec'hed. ●(1909) FHAB Eost 227. eur zec'hed deuz ar re c'harva. ●(1928) KANNkerzevod 16/5. naon ha sec'hied.
(2) Degas sec'hed : donner soif.
●(1905) DIHU 1/17. En débr, e larér, e zigas séhed. ●(1939) KLDZgwal 126/37. Hounnez, va zud, a zo micher a-walc'h ha n'eus ket par d'ezi da zegas sec'hed.
(3) Distanañ ar sec'hed : passer la soif.
●(1861) BELeu 74. ér péh e hel tor en hoant distannein é séhèd.
●(1921) BUFA 124. ur vammen deur aveit distañnein hun séhed.
(4) Terriñ e sec'hed : étancher sa soif.
●(1732) GReg 871a. Étancher sa soif, tr. «Terri e séched.» ●(1792) BD 734. chetu ase eurbannach da derin ho sechet.
●(c.1825-1830) AJC 4264. dal tor da sehed. ●(1849) LLB 1035. mem broiz, toret ol hou sehed. ●(1866) SEV viii-ix. Pa welit eur c'houer sklear ha leun a zour euz ar gwella o tont d'ar red, enn eur gana, da zoura ho prajou ha da derri ho sec'hed, ha goulenn a rit-hu pe hano eo hag e pe vro e tarz ann eienenn a zo he mammenn.
●(1910) EGBT 59. D'an hanv al labourerien a dor o sec'hed gant gwipad. ●(1926) ARVG (niv 7 gouere) 146. hag ar zec’hed ive a ve torret, pa gaver eun dra bennak da lonkan. ●(1941) FHAB Gouere/Eost 60a-b. da derri e sec'hed, eur banne laez gwedenn.
(5) Dispelc'hiñ e sec'hed : étancher sa soif.
●(1767) ISpour 107. dispelhein é sehet. ●(1787) BI 154. En Eutru ë zispelhass é sehet. ●204. dispelhein séhet é Væstre.
●(1941) DIHU 357/233. dispelhein me séhed.
(6) Evañ en tu all d'e sec'hed : boire jusqu'à plus soif.
●(1905) KANngalon Genver 305. eva kalz en tu all d'ho zec'hed.
(7) Bezañ dare gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(1894) BUZmornik 293. eunn tremeniad dare gant ar zec'hed.
●(1906) KPSA 83. tud dare gant ar zec'hed.
(8) Balbiñ, bout balbet gant (ar) sec'hed : avoir grand soif.
●(1723) CHal 11. Balbéd on guet sehét, tr. «je meurs de soif.» ●(1732) GReg 30b. Je suis si alteré que je me meurs de soif, tr. «Balbed oun guet sehed.» ●(1790) MG 155. quer balbét-oèn guet er séhæd, m'em boai ivét hemb chongeal petra oai.
●(1903) EGBV 198. Succombant de soif, tr. «balbet get er séhed.» ●(1904) DBFV 16b. balbein, v. a., causer de la soif à, altérer, balbet get séhed, ou get er séhed. ●(1921) GRSA 409. é ma balbet er roué get er séhed.
(9) Bezañ dinavet gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Dinavet gant ar sec'hed = kaout sec'hed bras.
(10) Bezañ itiket gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(1880) SAB 91. pa vez [ur c'haro] itiked, dare gant ar zec'hed.
●(1936) PRBD 88. Eteid an hent da vont d'ar gear, oa eur ster zoun Itiket gant ar zec'het, ar marc'h a ziskennas enni.
(11) Bezañ pifidet gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(1867) FHB 115/84a. Ar beachourrien a ioa skuiz gand an hent ha dare gand an naon ; ouspen pifidet e voant gand ar sec'hed.
(12) Bezañ helc'het gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(17--) TE 132. ma hoai healhét guet er séhæd.
●(1829) CNG 125. Rac hellet-on d'er séhet. ●(1838) OVD 59. eit arrousein hur haloneu healhet guet er séhet.
(13) Dirañvañ gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(1927) FHAB Meurzh 58. prest oun da ziranva gant ar zec'hed.
(14) Chelpel gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(1926) FHAB Kerzu 462. Ar chaseourien oa dare d'eo chelpel gant an naon hag ar zec'hed.
(15) Krugañ gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(1877) FHB (3e série) 23/187b. gant an naoun e varvent, gant ar zec'hed e crugent.
(16) Pintañ gant ar sec'hed : mourir de soif.
●(1949) KROB 20/17. Me a zo prest da binta gant ar zec'hed.
(17) Tagañ gant ar sec'hed : éprouver une soif intense.
●(1907) DIHU 25/415. Tagein e hran get er séhed ! ●(1971) LIMO 27 novembre. taget on get er sehed.
(18) Tarzhañ gant ar sec'hed : éprouver une très grande soif.
●(1957) BRUD 2/42. deut d'an ti da eva eur banne traou, rag o tarza gand ar zehed e oan.
(19) Tarodiñ gant ar sec'hed : avoir très soif.
●(1936) IVGA 311. O tarodi gant ar sec'hed emaoun.
(20) Sevel sec'hed gant ub. : attraper soif.
●(1936) PRBD 147. En hent, e savas sec'het ganti.
II. sens fig.
(1) Grande envie, désir.
●(1880) SAB 223. Lacait ennon sec'hed ac erder d'ho caret.
●(1909) FHAB Mae 129. He zec'hed eürusted a vezo torret. ●(1922) FHAB Here 300. An dispac'herien ruz o devoa sec'hed d'ezan.
(2) Bezañ er sec'hed : (?) sècheresse (?).
●(1874) POG 188. E man ma ene er zec'het.
(3) Envie sexuelle.
●(1915) LILH 31 a Gerzu. Liés é ta chonj d'ein ahanoh, ag en noziehadeu bourus hon es treménet ér Gog-kér é divreil en eil égilé… Ama é ma ret ataù chomel hous unan hag asé ankoéhat rah en treu huek e zegasè séhed d'emb arauk.
III.
(1) Kaout sec'hed da : vouloir s’approprier un bien, vouloir devenir propriétaire.
●(1908) (T) E. ar Moal PIGO II 79. Bean 'zo eur prad 'kichen ma zi hag am eus sec'hed d'ean 'boue pell zo. D'ar vikont Kerarun eo...
(2) Dimeziñ an naon d'ar sec'hed : voir naon.
- sec'hedañ / sec'hediñ
- sec'hedek
- sec'hedetsec'hedet
adj. Qui a soif.
●(1877) BSA 84. evel ar c'haro sec'hedet a huanad varlerc'h ar zourcen a zour beo.
- sec'hedigezhsec'hedigezh
f. Soif.
●(1854) PSA I 260. Ind e ya de ivèt guet ur séhedigueah poahus d'en deur ag ur hoah ampouisonnet.
- sec'hediksec'hedik
adj.
(1) Qui a soif.
●(1499) Ca 185a. Sichidic. g. seluy qui a soif. ●(1576) H 18. reifu da euafu a pret da nep so sichidic, tr. « to give to drink in good time to him who is thirsty. »
●(1659) SCger 111a. sitibond, tr. «sec'hidic.» ●171a. sec'hidic, tr. «qui a soif.» ●(c.1680) NG 1764-1765. Jesus er Groes pen doué / Sehedic ou goulen. ●(1732) GReg 30b. Habituellement altéré, tr. «Sec'hedic. sec'hidic. Van[netois] sehedic.» ●871a. Sujet à la soif, tr. «Sec'hidicq.»
●(1872) ROU 73b. Sujet à l'être [altéré], tr. «Sec'hedig.»
(2) Qui donne soif.
●(1949) LLMM 12-13/18. n'oa ket deut da vout ul lonker, daoust d'ar vicher sec'hedik a oa e hini.
(3) Bout sec'hedik da : être assoiffé de.
●(1941) ARVR 13/2a. N'onn ket séhedik, de zeur dresthol. Hoanteit e oè genein neoah, é tremen étal er fetan, lonkein ul lommig, éraok krapein d'er vorh. Ha n'em es ket gellet ivet ur vad, n'a n'em es groeit !
- sec'hedikaatsec'hedikaat
v. tr. d. Altérer, donner soif à.
●(1931) VALL 21a. Altérer donner soif à, tr. «sec'hedikaat.»
- sec'hediñ / sec'hedañsec'hediñ / sec'hedañ
v. tr. d. Altérer, donner soif à.
●(1931) VALL 21a. Altérer donner soif à, tr. «sec'heda.»
- sec'hedussec'hedus
adj. Qui donne soif, altérant.
●(1732) GReg 30a. Alterant, qui peut causer la soif, tr. «Boëd sec'hedus.» ●871a. Qui donne de la soif qui altere, tr. «sec'hedus.» ●Les viandes salées donnent la soif, tr. «Ar bouëdou sall a so sec'hedus.»
●(1872) ROU 73b. Qui altère, altérant, tr. «Sec'heduz.» ●97a. Cela produit la soif, tr. «an dra-ze a zo sec'heduz.»
●(1903) MBJJ 79. an amzer n'eo goall-zec'heduz.