Devri

Recherche 'su...' : 233 mots trouvés

Page 1 : de su-1 (1) à suilhek (50) :
  • su .1
    su .1

    m.

    (1) Sud.

    ●(1575) M 202. su ha nort, tr. «au sud et au nord.» ●1653. A nep tu su na nort, ne caffo confort muy, tr. «D'aucun côté, sud ni nort, il ne trouvera plus d'appui.»

    ●(1659) SCger 123a. vent de Midy, tr. «auel Su.» ●(1732) GReg 891a. Sud, vent, tr. «Su.»

    ●(1838) OVD 272. rideèt é reitér pé é cornoc, é sue pé é nord.

    (2) Bezañ war ar su : pêcher au sud.

    ●(1979) VSDZ 27. (Douarnenez) pa vies war ar su, tr. (p. 196) «Quand tu faisais le sud.»

    (3) Avel-su : vent du sud.

    ●(1732) GReg 891a. Sud, vent, tr. «avel-su.»

  • su / sug / suj .2
    su / sug / suj .2

    f. Longue corde d'amarrage des charretées.

    ●(c.1500) Cb 89a. Funyenn pe sug. g. fune / ou corde.

    ●(1732) GReg 211a. Longue corde pour amarrer les charretées de foin, de gerbes de blé &c., tr. «Such. p. suchou.» ●932a. Trait, ce qui sert à tirer un carosse, une charrette, une charruë, tr. «Ar suchou. h[aute] Cor[nouaille] ar suyau. Van[netois] er suyéü.»

    ●(18--) MIL.ms (d'après BUBR 21/298). ar sug-ma a stagan ouz ho troad kleiz.

    ●(1908) FHAB Gwengolo 269. eur zug eost. ●(1931) FHAB Ebrel 140. daou zug krenv, gand eur c'harr bihan outo (...) ha da zont a-bouez ar suiou-ze. ●(1934) BRUS 281. Les traits, tr. «er suieu.» ●(1955) BLBR 86/11. hep su na pennask. ●(1956) BLBR 92/10. e torras he su. ●(1987) GOEM 164. Les cordages utilisés sont des cordages de charrettes, ereou karr, suïou karr ou kerdin karr, terminés par une pièce de bois, le troell. ●(1995) BRYV IV 129. (Milizag) An dra-ze a zo kerdin hir kenañ… diou zug.

  • su-c'hevred
    su-c'hevred

    f. Sud-sud-est.

    ●(1970) GSBG 345. (Groe) su-gevret, tr. «(f.) sud-sud-est.»

  • su-vervent
    su-vervent

    f. Sud-sud-ouest.

    ●(1970) GSBG 345. (Groe) su-vervent, tr. «sud-sud-ouest.»

  • subchantr
    subchantr

    m. Sous-chantre.

    ●(1499) Ca 191a. Subchantre. g. soubzchantre.

  • subdean
    subdean

    m. Sous-doyen.

    ●(1499) Ca 191a. Subdean. g. soubzdoyen.

  • subdelegad
    subdelegad

    m. Subdélégué.

    ●(1499) Ca 191a. Subdelegat. la. hic subdelegatus / ti.

  • subdiakr
    subdiakr

    m. Sous-diacre.

    ●(1499) Ca 191a. Subdiacr. g. idem.

  • subit
    subit

    adv. Subitement.

    ●(1906) BOBL 24 février 75/e. a zo marvet subit dilun euz ar sun all.

  • subitamant
    subitamant

    adv. Subitement.

    ●(1612) Cnf 9b. en em caff buanecquet, ha subitamant ez desir da caffout vengeancc à nezaff.

    ●(1850) MOY 219. Lazit soubitamant an oll henaouerien.

  • subjektivel
    subjektivel

    adj. Subjectif.

    ●(1961) BAHE 27/22. ur bern traoù objektivel ha subjektivel.

  • subsid
    subsid

    s. Subside.

    ●(1633) Nom 235a. Prædium optimo iure, vulgò alodialia bona : biens francs, allediaux : madou libr, ha francq, na vent subiet da subsit er bet.

  • subskolastik
    subskolastik

    m. Sous-écolâtre.

    ●(1499) Ca 191b. Subscolastic. l. hic subscolasticus / ci.

  • subskripsion
    subskripsion

    f. Inscription.

    ●(1499) Ca 191b. Supscription. g. idem.

  • substañs
    substañs

    f. –où

    (1) Substance.

    ●(1499) Ca 191b. Substance. g. idem. ●(1633) Nom 3a. Commentarius, commentarium : la substance de quelque oeuure, memoire historique : an substançc á vn œufr bennac, memor historicq.

    ●(1774) AC 35. eur substançz goag, spoueeus, tr. «une substance molle, pulpeuse, spongieuse.»

    (2) Subsistance, de quoi subsister, se sustenter.

    ●(1792) BD 371. Pa na heus na substans naboet ous da esom, tr. «Puisque tu n'as ni subsistance ni nourriture selon tes besoins.»

  • substantiñ
    substantiñ

    v. tr. d. Sustenter.

    ●(1804) RPF 211. aveit substantein é gorf. ●(c.1825/30) AJC 3948. coufounin quemend a vadou hac a voa vid on substantin.

  • substañtiv
    substañtiv

    m. Substantif.

    ●(1499) Ca 191b. Substantiff. g. idem.

  • substituañ
    substituañ

    v. Substituer.

    ●(1499) Ca 191b. Substituaff. g. substituer.

  • subtil
    subtil

    adj. Subtil.

    ●(1612) Cnf 1b. disput an questionou subtil entre an Catholiquet. ●(1633) Nom 278a. Synchrisma : oignement menu et subtil : ouignamanticq bihan ha subtil. ●(1647) Am.ms 579. Neuse grit fiffil subtil de pillat.

  • suc'h
    suc'h

    m. Celui qui renifle.

    ●(1931) VALL 645a. celui qui renifle, tr. «suc'h T[regor].»

  • suc'hadenn
    suc'hadenn

    f. –où =

    ●(1974) LLMM 166-167/367. Tavet-mik e oa an avel, ne oa ken an disterañ suc'hadenn.

  • suc'hañ
    suc'hañ

    v. Renifler au lieu de se moucher.

    ●(1942) VALLsup 149a. Renifler au lieu de se moucher, tr. «suc'ha.»

  • suc'hell
    suc'hell

    m. Celui qui renifle.

    ●(1931) VALL 645a. celui qui renifle, tr. «suc'hell T[regor].»

  • suc'hellat
    suc'hellat

    v. intr.

    (1) (agriculture) =

    ●1919) DBFVsup 66b. suhellat, suhillein, v. n. labourer en laissant des bandes terre appelées spér qu'on rejette ensuite sur le grain. Ce dernier travail s'appelle (...) erùein. ●(1939) RIBA 15. Gout e hran suhellat, erùein, arat, pigellat.

    (2) Pleurnicher, renifler au lieu de se moucher.

    ●(1931) VALL 645a. Renifler ; au lieu de se moucher, tr. «suc'hellat T[regor].» ●(1964) KTMR 6. Na zeuez ket neuze da zuhellad endro din. ●(1970) BHAF 387. suhellad. Cf. gwerouzad : sinal, klemmichad, gouela, leñva a daoliou munud, e galleg : pleurnicher ; e galleg rann-yezel : pigner.

  • suc'heller
    suc'heller

    m. –ion Celui qui renifle.

    ●(1931) VALL 645a. celui qui renifle, tr. «suc'heller T[regor].»

  • suedeg
    suedeg

    m. Suédois (langue).

    ●(1941) ARVR 11/3c. Evit an dud a gomz ar suedeg.

  • suen
    suen

    s. (argot des tailleurs) Veste.

    ●(1912) KZVr 415 - 10/03/12. Suen, tr. «chupen.»

  • suer
    suer

    m. Suaire.

    ●(1659) SCger 113b. suaire, tr. «suair.»

  • sufid
    sufid

    =

    ●(17--) EN 471. Sufid eo, ma sud quer, hed peb jnin de boend, tr. «Il suffit, mes bonnes gens, allez chacun à son affaire

  • sufiz
    sufiz

    adv. Assez.

    ●(17--) EN 33. sufis a vou [unan] pa vou diaseet (mat), tr. «Il suffira d'un seul, bien appliqué.»

    ●(1850) JAC 45. Suffis ma meus dezir, e reot qementse. ●(1852) MML 123. sufis eo hen pronons.

    ●(1905) BOBL 21 janvier 18/3a. sufiz eo d'eur c'hoz vestr-skol pe d'eur poutfêr bennag kas lizer d'ar prefed.

  • sufizant
    sufizant

    adj. Suffisant.

    ●(1557) B I 612. Jesu eu ma car am gorant / Rac e ampris so souffisant, tr. «Jésus est l'ami qui me défend, et son pouvoir suffit.»

  • sufizout
    sufizout

    v. intr.

    (1) Suffire.

    ●(1732) GReg 891. Le peu que j'ai me suffit, tr. «soufysa a ra din an neubeud am eus.» ●(1752) BS 284. ne suffis quet un Doue !

    ●(1834) SIM 109. Na suffis qet gouzout penaus e c'honezer.

    (2) =

    ●(1732) GReg 891b. Cet homme ne peut suffire à tout, tr. «Ne all qet an dèn-hont soufysout d'an oll.»

  • sufokañ
    sufokañ

    v. intr. Étouffer.

    ●(1499) Ca 191b. Suffocaff et tagaff tout vng ibi vide.

  • sufoker
    sufoker

    m. -ien Celui qui étouffe.

    ●(1576) H 50. Muntrerez. Terrifu an vo eu, pariur, sacrileg. Bleczadur a tat ha mam. Pechet a sodomy. Fez torret. Losquer. Suffocquer a froez humaen. Blasphem. Heresy. Auoeltriez. Dorn laquaet en perssonag ecclesiastic. Excommunication, tr. « Murder, breaking the vow : perjury : sacrilege : wounding of father and mother : sin of sodomy : broken faith : burning : stifling human human fruit : blasphemy : heresy : adultery : hand laid on an ecclesiastical personage : excommunication. »

  • sufraj
    sufraj

    m. Suffrage.

    ●(1499) Ca 191b. Suffrag. g. suffrage.

  • sug .1
    sug .1

    f. –où, –ioù

    (1) Corde pour atteler la charrue.

    ●(1876) TDE.BF 597b. Sug, s. f., tr. «Corde de l'attirail de la charrue.»

    (2) Garrot pour serrer une charge de foin.

    ●(1876) TDE.BF 597b. Sug, s. f., tr. «corde pour serrer le foin et autres sur une charrette.»

    (3) Corde pour attacher une vache au pacage.

    ●(1876) TDE.BF 597b. Sug, s. f., tr. «corde pour attacher une vache au pâturage.»

  • sug .2
    sug .2

    voir su .2

  • sug-
    sug-

    voir chug-

  • sugard
    sugard

    m. –ed Garde-chasse, garde-pêche.

    ●(1905) BOBL 04 novembre 59/3d. paket gant ar sugard o pesketa. ●(1931) VALL 330a. Garde-forestier, tr. «sugard pl. ed.» ●(1933) TREM 83. Gouarnour pe zugard !!

  • sugell
    sugell

    f. –où, –eier

    I. (agriculture)

    (1) Trait d'attelage.

    ●(1752) PEll 849. Sughell, plur. Sughellou, tr. «Cordages qui servent à tirer une charrette.»

    ●(1868) FHB 194/304a. boazet dioc'h colier, goakol ha sugel. ●(1876) TDE.BF 597b. Sugell, s. f., tr. «Corde de l'attirail de la charrue.»

    ●(1910) FHAB Meurzh 77. Guelet a rit, dre 'n hent-se peger stegn oa (...) ar sugell. ●(1932) FHAB Gouere 279. peder zugell ha diou raou. ●(1932) ALMA 99. e zrean a zo kignet gant ar baz hag e gostou a zo disvlevet dioc'h ar zugellou. ●(1955) STBJ 80. spiñsa sugelleier.

    (2) Garrot pour serrer une charge de foin.

    ●(1876) TDE.BF 597b. Sugell, s. f., tr. «corde pour serrer le foin et autres sur une charrette.»

    (3) Corde pour attacher une vache au pacage.

    ●(1876) TDE.BF 597b. Sugell, s. f., tr. «corde pour attacher une vache au pâturage.»

    (4) Dorn-sugell : anneau où sont attachés les traits d'attelage.

    ●(1752) PEll 849. Dorn-Sughell, tr. «anneau de bois, cordé ou tortillé, auquel sont attachés ces cordages [qui servent à tirer une charrette.»

    ●(1876) TDE.BF 598a. Dorn-sugell, tr. «anneau formé avec un bout de branche flexible, et qui termine la corde d'amarrage de la charge.» ●(1890) MOA 116b-117a. Anneau formé d'un bout de branche flexible, et qui termine la corde d'amarage de la charge, tr. «dourn-sugell.»

    (5) Kezeg-sugelloù : chevaux de trait.

    ●(1876) TDE.BF 311a. Jugellou, C[ornouaille] Kezek jugellou, s. f., tr. «Chevaux de trait.»

    II. fam. Bramm sugell : pet long et traînant.

    ●(1876) TDE.BF 70b. Bramm-sugell, s. m., tr. «Pet criard et traînant. A la lettre, pet long comme la corde qui sert à amarrer le foin sur la charrette.» ●598a. Bramm sugell, tr. «Pet criard et trainant.»

    ●(1929) SVBV 125. A ! satordampet ! n'eo ket brao d'ar brezelidi leuskel re a vrammou-sugell.

    III.

    (1) Eeunañ e sugelloù da ub. : faire marcher droit.

    ●(1927) (L) L. ar Floc'h TSPY 18. Me a ouezo brao bras eüna d'ezo o sugellou, Biel, ha diouz ma raint ganen e kavint. ●(1929) (L) *Ab-Sulio SVBV 87. Hag ar c'horg-diegi a spegfe alïes enno, anez mac'h eeunan o sugellou d'ezo. ●(1931) VALL 450. Je saurai vous faire marcher (droit), tr. F. Vallée «me a ouio eeuna deoc'h ho sugellou fam.»

    (2) Derc'hel berr da sugelloù da ub. : brider qqn.

    ●(1964) (L) *Mab an Dig BRUD 18/18. Med ne ouezit mui ho micher. An aotrou person koz avad a blante ganeom, hag a zalhe berr d'or sugellou.

  • sugjesion / sujesion
    sugjesion / sujesion

    f. Suggestion.

    ●(1499) Ca 191b. Sugestion. g. idem.

    ●(1625) Bel 127. try degrez deueus à drouc desir. An quentaff à galuer suggestion : An eil delectation : hac an trede consantamant.

  • suiad
    suiad

    m. –où Pacage à la corde.

    ●(1876) TDE.BF 598a. Suiat, s. m ; C[ornouaille], tr. «L'espace où peut pâturer une bête attachée.»

    ●(1956) BLBR 92/10. Ha Bouchig, debret ganti pell-zo he suiad a jome er park.

  • suiañ
    suiañ

    v. tr. d. = stagañ gant ur su(g).

    ●(1958) BRUD 4/25. n'oa den evid he suia ! ●36. o fennaska, o suia. ●(1978) BZNZ 70. (Lilia-Plougernev) suiañ anezho. ●(1995) BRYV IV 129. (Milizag) Eur wech lakeet toud ar pez a oa da vond er harrad e veze suiet.

  • suienn
    suienn

    f. –ed (ichtyonymie) Dorade.

    ●(1732) GReg 302a. Dorade, ou dorée, poisson de mer, tr. «suyenn. p. ou en bas Leon.»

    ●(1876) TDE.BF 598a. Suienn, s. f., tr. «Dorade, poisson ; pl. ed.»

  • suilh .1
    suilh .1

    adj.

    I. Épith.

    (1) Avel suilh : vent qui dessèche et brûle.

    ●(18--) SAQ I 86. ar reo, ar c'hazarc'h, an avel-zuill.

    ●(1908) FHAB Mae 138. pa vez gouziet an avel-zuil.

    (2) Brûlant.

    ●(1866) LZBt Genver 73. dindan an heol zuil.

    II. Adv. Rostet suilh : rôti à souhait.

    ●(1732) GReg 21b. Le Renard mit le feu à l'arbre, & les aiglons tombèrent tous rôtis, tr. «Alanic al loüarn a leqeas an tan èr vezen, hac e coüezas d'an-doüar an éredigou, hac y Rostet-suilh.

  • suilh .2
    suilh .2

    m.

    (1) Ardeur (du soleil).

    ●(1866) LZBt Du 220. nemet goulouet mad e ve ho fenn gant eunn tok fetiz, evit harz ouz suil ann heol.

    (2) C'hwezh ar suilh : odeur de brûlé.

    ●(1732) GReg 832b. Roussi, odeur de ce qui brûle, tr. «C'huëz ar suilh.» ●Je sens le roussi, tr. «C'huëz ar suilh a glévan.»

    ●(1910) MAKE 69. c'houez ar suilh ouz e heul.

  • suilh-raden
    suilh-raden

    m. (météorologie) Lune rousse.

    ●(c.1930) VALLtreg 2535. Sulik ar Raden – nom donné en Hte-Corn. aux gelées qui ont lieu à l'époque de la grande foire de Glomel, 28 mai – on va au pardon de Saint-Servais pour demander que les récoltes soient préservées de la gelée (Sulik ar raden nuit non seult aux jeunes fougères, mais aussi aux pommes de terre. ●(1962) KNDR 143. Deiz kentañ a viz Mezheven, / Put an avel, ha lemm, ha yen. / Antronoz vintin 'voe rev gwenn. / (Amañ 'lavaromp : suilh-raden.).

  • suilhadur
    suilhadur

    m. Action de rôtir.

    ●(1732) GReg 830b. Action de rôtir, tr. «suilhadur.»

  • suilhañ / suilhiñ
    suilhañ / suilhiñ

    v. tr. d.

    I.

    A.

    (1) Brûler, rôtir légèrement.

    ●(1732) GReg 830b. Rôtir un peu, brûler un peu l'exterieur, la peau, l'écorce, tr. «Suilha. pr. suilhet. Van[netois] sulyeiñ.» ●Rôtir un bâton pour le redresser, tr. «Suilha ur vaz evit e eüna.»

    ●(1889) ISV 11. Piou en deus gallet lakat an heol-ze ker gae en eul leac'h ma c'hell sklerijenna ha toma an douar ep he zevi hag he zuilla.

    (2) Hâler.

    ●(1732) GReg 485b. Haler, brûler, noiricir le teint, tr. «suilha. pr. et.»

    B. spécial. (cuisine)

    (1) Flamber (une volaille).

    ●(1732) GReg 417a. Flamber de la volaille plumée pour en ôter les petits poils, tr. «Suilha.» ●(1744) L'Arm 158b. Flamber (...) De la volaille, tr. «Souillein.»

    ●(1907) VBFV.fb 44a. flamber, tr. «suillein (ur iar).»

    (2) Rôtir un peu.

    ●(1659) SCger 106b. rostir vn peu, tr. «suilla.»

    ●(1872) ROU 101b. Rôtir, un peu, tr. «Suilla.»

    II.

    (1) =

    ►Loc. verb. Da suilhañ =

    ●(1869) FHB 230/162b. Tom oa da zuilla.

    (2) par antiphr. (en plt du froid) Brûler (les récoltes).

    ●(1896) GMB 668. On dit en Tréguier : ar rev a zulh an delio, ha dreist-oll an ed-tu la gelée brûle les feuilles, et surtout le blé-noir.

    ●(1906-1907) EVENnot 28. (Plougouskant) An awel en euz suliet ar patatez, tr. «brûlé.» ●(1925) FHAB Ebrel 144. e vezent devet gant ar c'hor pe zuilhet gant ar riou. ●(1927) FHAB Genver 3a. rak er mez eo yen da zuilha. ●(1935) LZBl Gwengolo/Here 160. suilhet gant avel yut ha skarnil bero.

    ►Loc. verb. Ken na suilhe : tant que faire se peut.

    ●(1925) FHAB Genver 12. Yen e oa ken na suilhe : erc'h skornet ha teo a oa war an douar.

    (3) sens fig. Suilhañ ar wirionez = (?) maquiller la vérité (?).

    ●(1872) GAM 30. Ann dra-ze, a gav din, a zo suilla ar virionez evid he flega evel ar gaou.

  • suilhek
    suilhek

    adj.

    (1) (Grain) brûlé par le soleil.

    ●(1849) LLB 410. Hou kuneh-tu vou moen ha hou kran sillekoh. ●(1897) EST 18. hou kran moén ha sillek.

    ●(1907) VBFV.bf 69a. sillek, adj., tr. «(grain) brûlé, raboteux.» ●73b. suillek, adj., tr. «(grain) brûlé par le soleil. V. sillek.» ●(1931) VALL 751b. silhek V[annetais] (grains) raboteux.»

    (2) Tranchant, coupant.

    ●(1931) VALL 751b. Tranchant, coupant, tr. «silhek V[annetais].»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...