Devri

Recherche 'tao...' : 125 mots trouvés

Page 1 : de tao-1 (1) à taol-kri (50) :
  • tao .1
    tao .1

    s. Dindan e dao : sous cape.

    ●(1849) GBI II 123. Ar roue koz indan he dao, / A c'hoarze euz paotr ar Gwillou, tr. «le vieux roi, regardant en dessous, souriait au fils de Le Gwillou.» ●(1866) BOM 36. Ar botret lemm, dindan ho zao, / A lugern ouc'h ar plac'hed vrao, tr. «Les garçons égrillards reluquent, sous cape, les jolies filles.»

    ●(1931) GWAL 136-137/431. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Tao : gwareg an abrant. Nebeut anavezet eo ar ger-mañ. Hogen «sellout dindan e dao (pe : he zao)» a vez klevet ken alies ha bemdez ; e galleg : regarder par dessous, ou froncer les sourcils (gourel). ●(1954) VAZA 186. ha sellout dindan e dao a re hemañ ouzhimp.

  • tao .2
    tao .2

    interj. Onomatopée qui imite les coups frappés à la porte.

    ●(1941) DIHU 358/241. taou ! taou ! : toc-toc !

  • taoc'h
    taoc'h

    m. Mousse des falaises.

    ●(1931) VALL 484a. Mousse des falaises, tr. «taoc'h m. Cap-S[izun].»

  • taoe
    taoe

    voir a-toue

  • taok
    taok

    m. Mors.

    ●(1905) BOBL 04 novembre 59/2b. – Pegement al loen ? emezan d'an dijentil. – Daou c'hant skoed, heb ar westign. – An taok war ar marc'had na ve ket re koulskoude. Ar marc'h a zo roet d'ezan, al likol avad n'eo ket. ●(1906) BOBL 03 mars 76/2b. dal ama eun taok (gwestign).

  • taol .1
    taol .1

    f. –ioù

    I.

    (1) Table.

    ●(14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés » ●(1499) Ca 194a. Taul. g. table a mangier. la. hec mensa se. ●(1612) Cnf 6a. ouz an taul Pascal.

    ●(1659) SCger 115a. table, tr. «taul, p. iou.» ●(17--) ST 242. Ha gwisket eo ann daol ma koanio 'n aotrone ? tr. «Avez-vous garni la table pour le souper de ces seigneurs ?»

    ●(1849) LLB 1032. ar en dol. ●1091. é huéler en dôleu. ●(1894) BUZmornik 27. ar re a leine oc'h e daol.

    ●(1908) FHAB Here 314. Ar c'hoarierien a daol o dominoiou a-dro-jou var an daol. ●(1913) PRPR 107. saillat var an daol.

    ►[empl. sans art.]

    ●(1894) BUZmornik 345. karget peurvuia da ziouall ann or pe da zervicha taol.

    (2) Ouzh taol : à table.

    ●(17--) TE 59. hum laquad doh taul.

    ●(1907) AVKA 244. evid gwelout ar re a oa ouz taol. ●(1942) DADO 11. Amañ, ouz taol, e fell d’in mandrouilhat va zamm boued, evel ar gristenien-all.

    (3) Derc'hel taol zigor : tenir table ouverte.

    ●(1792) HS 178. ha ma oai taule digueore ha treu de gol. ●179. Er Rouannéze enn é faléze à costé e zalhai taule digueore.

    (4) (architecture) Plas an daol : avancée de maison traditionnelle.

    ●(1988) TIEZ II 39. à Plougastel-Daoulas, les usagers disent apotes-taol ; à Briec : ipotek (Cornec, 1986) ; à Saint-Goazec, plass an daol.

    II. (religion)

    (1) Taol santel : sainte table.

    ●(18--) SAQ I 333. lod ne deuont d'an daol zantel nemet dre voazamant.

    ●(1900) MSJO 73. ma teufe he bugale da dostaat an aliesa ma c'hallint ous an daol santel.

    (2) Taol ar sakramant : sainte table.

    ●(1935) KANNgwital 393/89. o tostaat ouz taol ar zakramant.

    III. Stag eo an doubier ouzh an daol : voir doubier.

  • taol .2
    taol .2

    m. & adv. –ioù, -où

    I. M.

    A.

    (1) Coup porté.

    ●(14--) N 88. Gant vn taol moan me az goano, tr. «D'un petit coup je t'abattrai.» ●(1499) Ca 194a. Taoul. g. coup. l. hic ictus / tus / tui. ●(1557) B I 370. Heman so taul sech a brech mat, tr. «Voilà un coup sec, d'un bon bras.» ●(1575) M 249. hep santaff taul goalen, tr. «et ne sentent pas le coup du fléau.»

    ●(1849) LLB 190. é dan taul er vohel. ●(1877) EFV 10. ur soudard e zigueoras é gosté dré un taul lanç, ha quentéh é sortias ag er gouli-cé goaid ha deur.

    ●(1905) BOBL 29 juillet 45/2e. eur mic'hiek didres, n'euz ket eun taol dorn dioutan. ●(1942) DHKN 86. Met araok el lodennereh, peb unan de ziskoein é nerh, a daoleu dorn didruhé, ar fri é gilé !

    (2) Taol ar marv : coup mortel.

    ●(1868) KMM 94. rei deza taol ar maro. ●(1889) ISV 234. ne c'hortozent mui nemet taol ar maro.

    ●(1900) MSJO 147. a rofe dezhan taol ar maro. ●(1911) BUAZperrot 134. nemed o skei ganto taol ar maro. ●(1912) MMPM 64-65. ha pa ho kwelfen, Aotrou, o reï din taol ar maro, ne baouezfen ket da lakât va fizianz ennoc'h. ●(1934) FHAB C'hwevrer 54. ha buan e reseo ive taol ar maro.

    (3) (sport) Taol biz-troad : prise de jambe en lutte bretonne.

    ●(1890) MOA 195b. Croc-en-jambe, tr. «pek gourenn (taol skarz), – taol biz troad (C[ornouaille] (parlant de lutteurs).»

    ●(1910) FHAB Eost 240. Penduff a dap eun taol bistroad hag a gouez d'an traon.

    (4) C'hoari e daol =

    ●(1877) EKG I 292. ne vire ket outho, e fesoun, da c'hoari ho zaol pa viche red.

    (5) Kavout e daol àr ub. : prendre le dessus sur qqn.

    ●(17--) TE 463. eit cavouét æssoh ou zaul ar nehou, ind e revoltas arrè er bobl.

    (6) Taol ebet d'ober : rien à faire.

    ●(1910) MBJL 143. Gwir ê n'o deus tol ebet d'ober aboe eun heur goude kreiste.

    (7) Accent.

    ●(1963) BAHE 35/36. memes c'hoazh en e gozhni 'oa ur yec'hed klevet anezhañ o faoutiñ brezhoneg gant an tol (lire : taol) gallek.

    (8) (pathologie animale) Inflammation (du pis).

    ●(1959) BRUD 7/31. gand aon n'o-dije paket taol hoaz en o zez. (...) Taol en o zez = taol-tan en o zez.

    (9) D'an daou daol : à la volée.

    ●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 156. Ar c'hleier d'an daou dôl, tr. «les cloches à la volée.»

    (10) Taol (ebet) : pas du tout.

    ●(c.1825-1830) AJC 4468. na nem drechalend tol. ●(1857) HTB 44. na hastas taol ebet.

    (11) Hennezh eo e daol : c'est là qu'il excelle.

    ●(1744) L'Arm 161b. C'est-là son fort, tr. «Hénéh-é é daule.»

    (12) Dre daolioù a-walc'h : à force de coups.

    ●(1744) L'Arm 161a. A force de coups, tr. «Dre dauleu eroualh.»

    (13) Ober e daol =

    ●(1988) TOKO 7. Greet he-deus he zôl ? eme eun (…) en eur digeri dezi he genou.

    (14) (météorologie) Coup (de temps).

    ●(1849) LLB 1620. un taul fal amzer.

    (15) (météorologie) Coup (de vent).

    ●(1978) BRUD à partir de janvier 1977).">BRUDn 19/19. eun taol avel yén-skorn am lak da grena.

    B.

    (1) Tennañ un taol fin da ub. : jouer un bon tour à.

    ●(1894) BUZmornik 300. eunn heretik a reaz ann neuz da veza klanv evit tenna eunn taol fin d'ar Zant.

    ●(1913) FHAB Meurzh 91. Unan hag a gave d'ezan edo oc'h ober eun taol fin.

    (2) Tennañ e daol : réussir son coup.

    ●(1910) MAKE 20. easoc'h e vefe d'in tenna va zaol ma vije ledet eun dra bennak dindan ar wezenn evit souplât va lamm.

    (3) Ober taol ub. : faire l'affaire de qqn.

    ●(1908) PIGO II 78. mereri markiz Coatriou 'zo 'kichen du-man hag a raje ma zaol brao a-walc'h !

    (4) Ober taol : faire une bonne affaire.

    ●(1955) STBJ 61. Ma zad a zoñjas kerkent e raje taol ma kavje fret d'e gezek.

    (5) Gouzout an taol : savoir comment faire, savoir y faire.

    ●(1959) BRUD 7/17. Va zad a ouie an taol.

    C. (horticulture)

    (1) Jet, pousse.

    ●(1633) Nom 76b. Scopus, thyrsus : la tige droite : an taul eun. ●101b. Propago : prouin de vigne : an coulmou á vez en guynien an eil taul deguilè. ●102a. Malleolus, malleolaris virga : prouin : an taul ves an guynien.

    ●(1903) MBJJ 228. taulio neve a deu d'o zro da vean barro. ●(1925) LZBt Meurzh 29. dont 'rei an hanv da lakat taoliou-neve da voutan.

    (2) Ober taol : donner des pousses.

    ●(1849) LLB 927-928. Er gué iouank e voug é dan er hoeskeden, / aveid mé hrouieneint hag aveid mé reint taul / E ma ret mé tuemeint toh tereneu en heol.

    (3) par ext. Jet, pousse (d'une corne).

    ●(1633) Nom 28a. Rami cornum : branches, rameaux, ou iets de cornes : an brancquou, pe an taul ves an cornou.

    D. [suivi d'un adj.] Taol kaer ! : qu'importe ?

    ●(1896) GMB 683. pet[it] Trég[uier] eun tôl kaer ou simplement tôl kaer ! qu'importe ?

    E. (sexe) C'hoari un taol : tirer un coup.

    ●(17--) EN 712. da hoary eun tol gand quemend a nefou hoaind, tr. «de jouer un coup avec tous ceux qui en auront désir.»

    II. Adv.

    A. Adv. [au plur.] Parfois.

    ●(1908) NIKO 24. tauleu ér granj, tauleu én ti.

    B. Loc. adv.

    (1) Dre bep taol : de temps en temps.

    ●(1912) DIHU 86/118. Banbocheu e hra geton dré bep taul é ti Marion Poteù. ●(1934) MAAZ 48. Laret e hra anehi dré bep taol :... ●(1936) DIHU 300/84. d'en noz, dré bep taol, é tihunen grons.

    (2) En un taol : à la fois.

    ●(1790) MG 32. Anquin ha joé e mès én un taul. ●33. é hon joyus hac anquinnét én un taul. ●127. gùéh é vènt ol clan én un taul. ●188. er vertu de duèmmein ha de refresquein en un taul.

    (3) En taol diwezhañ : à la fin.

    ●(1790) MG 141. pressét vér, hac én taul dehuehan é lausquér er bedèn.

    (4) En taol fin : à la fin.

    ●(1870) FHB 277/124b. En taul fin eo autreet dezan ar viskamant a ziskibl. ●(1884) LZBt Mae 90. Koulskoude enn tol fin, pa lariz d'ezan heuill he eontr (...).

    ●(1908) PIGO II 156. Tol fin, e sonjas e Toull-an-Houc'h. ●178. An tôl fin, mezevennet gant safar an emgann, e stlapas e gleze. ●(1909) TOJA 48. 'Tol fin, Yan a grog en dilhad.

    (5) A-daol-da-daol : ballotté.

    ●(1790) MG 316. Mæs me mès pemb a vugalé, hac a pe chongean penaus, pe vanquehèn guet-t'ai, é vehènt a-daul-de-daul é-mésq en dud.

    (6) En un taol berr : tout à coup.

    ●(1857) HTB 113. En eun taol berr, lec'h dilad, n'am euz gwelet nemet trulou e dro d'in.

    ●(1904) ARPA 269-270. evit ne gouezo ket an deiz-se varnhoc'h en eun taol-berr. ●(1943) SAV 27/85. En eun taol-berr e redas Franseza betek al leur. ●(1955) STBJ 36. an danvez prizius hen digasje pinvidik en un taol berr. ●76. Toullpennet e voe en eun taol berr. ●(1957) BRUD 2/36. e vezomp dalhmad war-gren e tremenfe en eun taol-berr.

    (7) En un taol krenn : tout à coup.

    ●(1868) FHB 159/20b. ar gurun a heanaz en eun taol-cren. ●(1878) EKG II 175. pa lammaz enn hent, enn eun taol krenn.

    ●(1909) FHAB Kerzu 373. Ken a harpas en eun taol krenn. ●(1911) BUAZperrot 372. en eun taol krenn, ar skour m'edont varnan a dorras. ●396. ar gwel anezan her pareas en eun taol krenn. ●(1923) ADML 131. en eun taol-krenn ar mor a fuloraz abez. ●(1924) YAYA 41. Kouezet eo bet, a dreuz kof, en eun taol krenn, gant eur maro rust. ●(1953) ANBR 5. eun ti-soul a ziskenne d'ar goueled en eun taol-krenn.

    (8) En un taol trumm : tout à coup.

    ●(1920) AMJV 44. ar Vam vad a baeas kouls lavaret en eun taol trum. ●(1939) MGGD 55. e oa aet diwar wel d'ar floc'h, en eun taol-trumm.

    (9) En un taol prim : tout à coup.

    ●(1911) RIBR 103. En eun taol prim, setu hen o sevel, evel pa vije bet dizavet gant resorchou nerzus.

    (10) Àr an taol da : sur le point de.

    ●(1907) BSPD I 62. Chetui, nezé memb, é kavant ér porh ul lestr ar en taul de zizoarein.

    (11) War an taol : sur le champ.

    ●(1911) BUAZperrot 166. Senti a rea var an taol. ●306. a veze great ha var an taol.

    (12) Da bep taol : à chaque instant.

    ●(1976) LIMO 07 août. A chaque instant, tr. «de bep taol.»

    (13) Da seul daol : à chaque instant.

    ●(1976) LIMO 07 août. A chaque instant, tr. «de sel taol.»

    (14) Seul daol : chaque fois.

    ●(1821) SST vi. Er chiffreu ha mercheu aral e hum gave sal taul é costé d'en articleu, e zou eit discouein d'en dud habil, ha surtout d'er Velean, a beh mammenneu é mant tennet. ●51. enfin é rein dehai saltaul mercheu splannoh pe splan.

    (15) Taol ebet : jamais.

    ●(1922) EOVD 103. n'hellas taul erbet donet de ben.

    (16) En un taol : d'un seul coup.

    ●(1853) HAB 13. dre an diluj (...) holl enebourien Iliz Doue (...) a voe barr-skubet en eun taol, tr. KZVR 75/1914 « par le déluge tous les énnemis de l’Eglise de Dieu furent balayés, détruits d’un seul coup. »

    (17) En un taol : tout à coup.

    ●(17--) VO 23. Sehuel e ras én un taul un tampest horribl.

    (18) A-daol-krenn : tout à coup, subitement, soudainement.

    ●(1924) FHAB Meurzh 102. A daol-krenn, peoc'h ! ●(1950) LLMM 23/12. A-daol-krenn ar pastor ha kregiñ en ur maen-kailhastr.

    (19) Pep eil taol : alternativement.

    ●(1907) VBFV.bf 74b. peb eil taul, tr. «alternativement.»

    (20) Pep eil taol : de temps en temps.

    ●(1925) SFKH 14. ha beb eil taul, tro en amzér, é vezé guélet é rinsein é hargaten get chistr.

    (21) En un taol dorn : en un tournemain.

    ●(1766) MM 442. en entaol dourn e rea fagot, tr. «en un tournemain il faisait fagots.»

    III.

    (1) Reiñ taol roked : baiser (acte sexuel).

    ●(1647) Am 802. ...quen roc / evid Stlapa pocq, a réi täoll roquet, tr. R. Hemon «Assez hardi pour jeter un baiser et donner un coup de lance.» ●note R. Hemon : Je crois qu'il s'agit ici d'un (...) dérivé de l'anc. fr. rocquet 'extrémité de lance de joute'; cf. anc. fr. rochet 'extrémité de lance de joute, qu'on rendait inoffensive'.

    (2) Ober taol : faire un (bon) coup.

    ●(1908) PIGO ii 78 (T) Erwan ar Moal. Otro, mereri markiz Coatriou ‘zo kichen du-man hag a raje ma zaol brap a-walc’h ! ●(1955) STBJ 61 (K) Y. ar Gow. Ma zad a zoñjas kerkent e raje taol ma kavje fret d'e gezek.

    (3) Ober taol gwenn : échouer. Cf. ober un dro wenn, tro c'houllo.

    ●(1877) EKG I 252-253 (L) L. Inisan. Mez evel m'en doa graet taol guenn e Cleder hag e Plouescat, en doa c'hoant d'en em zigoll enn eun dra bennag.

    (4) Ober un taol ruz : faire un bon coup.

    ●(1940) SAV 18/26 (K) Y. ar Gow. Fougeet d'ezañ gant an taol-ruz en devoa graet.

    (5) Ober daou daol gant ur maen : faire d’une pierre deux coups.

    ●(1787) PT 5 (G) Ao. Sanson. Groeit deu daul guet ur mæn, ha dén n'hum avisou.

    ●(1903) MBJJ 93 (T) L. le Clerc. 'Benn hon distro, e vo adarre en haor, prest d'hon adkemer, græt an evo, evel-se, daou daul gant ur men. ●(1912) RVUm 316 (Gu). Groeit em es deu daul get ur mén, tr. P. ar Gov «J'ai fait d'une pierre deux coups.»

    (6) Tennañ un taol : baiser (acte sexuel).

    ●(1766) MM 111-114 (L) C.-M. le Lae. (texte ne variatur G. Esnault) Hag evit komañs d'ho teski, / Om-nis ho-mo a zinifi, Eur paut reut, hag eur paut kapap, / Da denna eun taul mar-d eus mab, tr. «...un gars capable de faire l'affaire, lui ou personne.»

    (7) Tennañ taolioù kamm : faire un coup tordu.

    ●(1928) FHAB Gwengolo 346 (L) Y.-V. Perrot. Ar pez a lakeas Yann da gredi, muioc'h-mui, edont o klask tenna taoliou kamm d'ezan.

    (8) Tennañ e daol : faire son affaire.

    ●(1878) EKG II 213 (L) L. Inisan. Pa glevaz Canclaux soun an drompill, e teuaz buan er meaz euz he di, evit gouzout penaoz o doa ar re-man tennet ho zaol.

    ●(1910) MAKE 20 E. Crocq. Mes easoc'h e vefe d'in tenna va zaol ma vije ledet eun dra bennak dindan ar wezen evit souplât va lamm.

    (9) Ober e daol kozh : faire quelque chose d’irréparable, comme se suicider.

    ●(1978) PBPP 2.2/315 (T-Plougouskant). Graet en deus e daol kozh, tr. J. le Du «il a fait quelque chose d’irréparable /lit. son vieux coup : par exemple, il s’est suicidé/»

    (10) Taol da vor, taol da venez : être balloté d’un côté et d’autre.

    ●(1924) NFLO. Ballotté. être ballotté d’un côté et d’autre, tr. Loeiz ar Floc’h «taol da vor, taol da venez.»

    (11) Bezañ bras d’an taol :

    ●(1967) LIMO 14 octobre (G) *Raf Pondi. En Aotrou Strohan ne dé ket mui ken braz d’en taol èl er mintin-man !

    (12) Ober un taol c'hwitell : voir c'hwitell.

    (13) Reiñ un taol bouc'hal e Fromveur : voir bouc'hal.

    (14) Reiñ un taol bouc'hal en ur stank : voir bouc'hal.

    (15) Bezañ bet un taol ki rous : voir ki.

    (16) Skornañ a ra ar pevar zaol(ioù) : voir pevar.

  • taol .3
    taol .3

    m. –ioù

    (1) Grande quantité de, foule de.

    ●(1862) JKS 268. Pa ho pezo lennet, pa ho pezo desket eunn taol traou ●(1879) BMN 96. Na pebez taol tud a zo var ar meaz. ●123. Na pebez taol intanvezed a vije dimezet hag o divije bevet hervez ar bed !

    (2) Un taol (bras) : une grande quantité de.

    ●(1744) L'Arm 88a. la foule des mécontents, tr. «enn taule brass ag er-ré a sau einép tehou.»

    ●(1862) JKS avec des paragraphes supplémentaires traduits du texte de La Mennais). ">JKS.lam 517. eunn taol braz a dechou fall. ●(1862) JKS 347. Va fec'hejou, siouaz, eunn taol braz anezho, am distro diouz-hoc'h. ●(1867) FHB 104/409a. en Americ dreist oll eo en em dennet eun tol braz anezho. ●(1867) FHB 113/69a. ho zad hag eun taol braz a dud all. ●(1868) FHB 162/43b. Eur c'hlenved (...) a zammaz eun taol braz anezho.

    ●(1913) AVIE 147. Kentéh é ta devat hou un taul bras a bobl.

    (3) (pêche) Banc de poissons.

    ●(1908) AVES 45. én arben ag en taul pesked ou doé dalhet. ●(1942) VALLsup 17b-18a. Banc de poissons, tr. «taol m.»

    (4) Sonnerie (de cloches).

    ●(1879) ERNsup 167. 'her dä zoñn tauyao, 'ver o soñn ann tauyao, on va, on est à sonner le glas, Lanr[odec].

    ●(1920) FHAB Mae 334. bet eo an trede son ha tost eo d'an tôliou. ●(1985) AMRZ 170. Ar zon diweza, pemp minut a-raog an overn, a veze anvet «an taoliou».

    (5) [empl. sans art.] Vagues.

    ●(1978) BZNZ 13. (Lilia-Plougernev) Pa veze uhel ar mor, e veze muioc'h a daol er mor, tr. (THAB 1/11) «Il y avait plus de vagues quand la mer était haute.» ●39. Ma veze un tammig taol er mor, tr. (THAB 1/27) «S'il y avait un coup de chien.»

    (6) Aspect.

    ●(1925) VINV 16. en taul anehou e oé kaer ha bourus. ●17. É vin-hoarh e zou ker joéius, é zeviz ker bourus, ha rah en taul anehou ker jaujabl ha ker kaer men dé diés bras um viret ag er harein.

    (7) Taol maji : tour de magie.

    ●(1894) BUZmornik 54. ne oa an dra-ma nemed eunn taol maji.

    (8) Inclination (à faire qqc.).

    ●(1838) OVD 297. Anfin examinamb mèn é tougue en taul a hur halon.

    ●(1907) VBFV.fb 36a. enclin, tr. «e zou taul én é gorv de.»

  • taol .4
    taol .4

    voir teurel

  • taol-amzer
    taol-amzer

    m. taolioù-amzer (météorologie) Coup de mauvais temps.

    ●(1857) HTB 28. an taoliou amzer, ha kant drouk-lamm-all a lemm diganimp bemdez madou.

    ●(1900) MSJO 172. eun taol amzer spontus. ●(1924) BILZbubr 43-44/1026. goude eun tôl-amzer. ●(1925) BILZ 173. Na gwasa tôl-amzer, pôtr ! ●(1979) VSDZ 64. (Douarnenez) Ha vies bet tapet gant ur guchennad avel, un taol-amzer, tr. (p. 228) «Si tu prenais un coup de vent, ou un coup de tabac.»

  • taol-aoter
    taol-aoter

    f. (religion) Retable.

    ●(1926) FHAB Du . Kas a rejont ganto an dôl-ôter ebars eur c'har beteg ar chapel.

  • taol-arc'h
    taol-arc'h

    f. Table à usage de pétrin.

    ●(1988) TIEZ II 244. C'est la table familiale qui sert de pétrin (daol-arc'h, daol-toaz), à moins que ce ne soit le coffre voisin du lit-clos proche du foyer (neo-doaz, laouer-doaz, bank-toaz, gern ou charlenn selon les lieux).

  • taol-arnev
    taol-arnev

    m. (météorologie) (Un) orage.

    ●(1849) LLB 494. é dan un taul arnan. ●511. é raug un taul harnan.

  • taol-bask
    taol-bask

    voir taol-fask

  • taol-bouc'h
    taol-bouc'h

    m. = (?).

    ●(1959) BRUD 7/24. Ar gazeg koz a deue trankilig warlerh, nemed beb an amzer, pa dape eur votezad pe eun taol skourjez war he c'hroaz pe war he zalier. Neuze e ree eun taol bouh gant he fenn dislonket ha klañv.

  • taol-boud
    taol-boud

    m. taolioù-boud Échec.

    ●(1959) BRUD 7/18. Seha a oa kustum ouz e daoliou-boud.

  • taol-bount
    taol-bount

    m. taolioù-bount

    (1) Poussée.

    ●(1902) PIGO I 174. mez an nor ne oa ket prenet ; 'n eun tol bout e tigoraz. ●(1924) BILZbubr 41/951. Eun tôl bout war an nor.

    (2) Coup de boutoir.

    ●(1910) MBLD 159. evit harz ouz an tôlio bout a deu deus kreiz ar bobl. ●(1978) EMGI 26. an taol-bount kentañ da veli Bro-Saoz.

  • taol-brabañs
    taol-brabañs

    m. taolioù-brabañs Fanfaronnade.

    ●(1877) EKG I 307. eun taol brabans great gand tud ha ne c'houient ket petra a reant.

  • taol-bred
    taol-bred

    f. taolioù-pred Table où l'on mange.

    ●(1924) NOLU 20. Te léh doh en daul-pred.

  • taol-bro
    taol-bro

    m. Canton.

    ●(1942) VALLsup 28a. Canton, tr. «taol-bro m.»

  • taol-c'hoarzh
    taol-c'hoarzh

    m. Éclat de rire.

    ●(1876) TDE.BF 605a. Taol-c'hoarz, s. m., tr. «Eclat de rire.» ●(1896) HIS 46. Goliath (…) e hras un taul hoarh.

    ●(1906) DIHU 18/302. Un taul hoarh e achap genein. ●(1907) DIHU 25/413. Un taul hoarh e strimpas er méz a galoneu me hansorded. ●(1931) VALL 238a. Éclat de rire, tr. «taol c'hoarz.»

  • taol-chañs
    taol-chañs

    m. & adv.

    I. M. Coup de chance.

    ●(17--) VO 18. dré un taule chanche.

    ●(1904) SKRS I 51. dre eun taol-chans.

    II. Loc. adv.

    (1) Il y a des chances que, sans doute.

    ●(1855) BDE 146. Quenaveit me mès groeit méditation ar hou lézen. taul change en em buhé (lire : behé) hum gollet.

    ●(1929) MKRN 29. Lopez e rer an'hon, taol-chans eur sinori, / Rak da rei leshanvou n'eus ket giz re Guiskri, tr. «C'est Lopez qu'on l'appelle, sans doute un surnom, car pour donner des sobriquets, il n'y a pas comme les gens de Guiscriff.»

    (2) Par chance.

    ●(1866) FHB 69/134b. Taol-chanz o devoa lavaret da jozeph (…).

  • taol-chav
    taol-chav

     m. Du grabuge.

    ●(1909) BOBL 22 mai 230/2d. ken eo oblijet eun taol chao bennag da c'hoarvezout abarz nemeur. (…) Ezom zo eun taol chao, pe eur chenchamant renadurez, unan a zaou.

  • taol-degouezh
    taol-degouezh

    m. Hasard.

    ●(1931) VALL 354a. (un) hasard, tr. «taol-digouez m.» ●(1942) DHKN 68. Perak ne bourfitehè ket hi ag en taol degoéh-sé ?

  • taol-dibilh
    taol-dibilh

    adv. À l'abandon.

    ●(1970) GSBG 329. (Groe) taol-dibil, tr. «à l'abandon.»

  • taol-digeriñ
    taol-digeriñ

    m. (sport) Coup de pied d'envoi.

    ●(1935) TRAG 15. Eun taol sut. An abadenn a zigor. an taol-digor a zo roet d'ar «Yaouerien».

  • taol-dispac'h
    taol-dispac'h

    m. Mutinerie.

    ●(1931) VALL 249a. Émeute, tr. «taol-dispac'h m. pl. taoliou-dispac'h.» ●488a. (une) mutinerie, tr. «taol-dispac'h m.»

  • taol-distaol
    taol-distaol

    adv.

    (1) Ballotté.

    ●(1862) JKS 77. taol-distaol enn enkrez hag er fisians.●(1872) ROU 90a. Jouet, du vent, tr. «Taol distaol gant an avel.» ●(1876) TDE.BF 605a. Taol-distaol, sorte d'adjectif., tr. «Ballotté par les flots.» ●(1890) MOA 136a. Balloté, Parlant d'un navire, tr. «taol-distaol.»

    ●(1904) BMSB 45. Hen lezê toll-distoll emesk zabl ha reier. ●(1907) DRSP 57. taol distaol euz eur vro / En eun all. ●61. Taol distaol euz an eil lac'hadek en eben. ●(1912) MMPM 61-62. an tri reuzeudik (…) a zestumaz an tammou euz al lestr, ho stagaz gwella ma heljont hag en em lakeaz da vagacha taol distaol var an ourladennou.

    (2) Taol-distaol da =

    ●(1912) MMPM 121. neuze, taol distaol d'he dec'hou (lire : dechou) fall e teu da veza mez ha c'hoarz ar vro.

  • taol-doaz
    taol-doaz

    f. taolioù-toaz

    (1) Table à usage de pétrin.

    ●(1988) TIEZ II 244. C'est la table familiale qui sert de pétrin (daol-arc'h, daol-toaz), à moins que ce ne soit le coffre voisin du lit-clos proche du foyer (neo-doaz, laouer-doaz, bank-toaz, gern ou charlenn selon les lieux).

    (2) Plan de travail d'un boulanger.

    ●(1857) CBF 71. he veza war ann daol doaz araok he iforna, tr. «la bien rouler [la pâte] sur la table du four avant de l'enfourner.»

  • taol-douar
    taol-douar

    m. taolioù-douar (agriculture) Bande de terre que détache la charrue.

    ●(1879) ERNsup 167. taul douar, bande de terre que détache la charrue, pl. tauyao douar, Lanr[odec].

  • taol-droug
    taol-droug

     m. (pathologie) Accès d'un mal.

    ●(1896) GMB 683. pet[it] Trég[uier] tôl drouk accès d'une maladie.

  • taol-emwalc'hiñ
    taol-emwalc'hiñ

    f. Table de toilette.

    ●(1931) VALL 723b. Table de toilette, tr. «taol-emwalc'hi.»

  • taol-esa
    taol-esa

    m. Coup d'essai.

    ●(17--) TE 277. ind er pedas d'obér un taul assai.

    ●(1876) TDE.BF 605a. Taol-esa, s. m., tr. «Coup d'essai.»

    ●(1933) ALBR 15. Ar Breur Savinian, ganet er Provans, a reas ar c'henta taol-êsa.

  • taol-Fask
    taol-Fask

    f. (religion) Sainte table.

    ●(1732) GReg 900b. La Table de la Communion, tr. «An daul basq.» ●(1790) MG 273. doh en Daul-Vasq.

    ●(1838) OVD 52. doh en Daul-Vasque. ●(1851) PEN 92/133. kerkent ous an doll pasq hi ha semplas.

  • taol-feuk
    taol-feuk

     m.

    (1) Coup porté avec une arme pointue (épieu, etc.)

    ●(1867) MGK 97. eur pez taol feuk.

    (2) Coup porté avec une épée, botte.

    ●(1732) GReg 110b. Bourrade, coup que l'on porte à quelqu'un, du bout, ou de la pointe de l'arme offensive, tr. «Taul-feucq. p. taulyou-feucq.»

    ●(1821) GON 215a. Feûk, s. m., tr. «Botte, en terme d'escrime. Ce mot ne s'emploie guère seul, mais on dit taol-feûk.» ●(1876) TDE.BF 605a. Taol-feuk, s. m., tr. «Botte d'escrime, bourrade.»

    ●(1909) KTLR 6. Ar mestr-eskrimer a bakas meur a daol feuk en e gosteziou. ●(1914) DFBP 34b. botte, tr. «Taol-feuk.» ●(1931) VALL 73b. Botte d'escrime, tr. «taol-feuk m.»

    (3) sens fig. Coup fourré, coup en traître.

    ●(1821) GON 215a. Feûk, s. m., tr. «au figuré, coup fourré, coup inattendu, coup de traître. Ce mot ne s'emploie guère seul, mais on dit taol-feûk.»

  • taol-fobiez
    taol-fobiez

    s. Coup fourré.

    ●(1732) GReg 92b-93a. Biaiser, n'agir pas sincérement tr. «ober un taul fobiés. ober taulyou fobiés.» ●432a. Un coup fourré, un coup de traître, tr. «Un taul fobies. p. taulyou fobies.»

    ●(1870) MBR 156. o klask ober eunn taol fobiez-bennag d'ezhan. ●(1876) TDE.BF 209b. Eunn taol fobiez, tr. «un coup fourré, un coup de traître.» ●(1927) GERI.Ern 157. fobiez : rei eun taol fobiez, tr. «jouer un coup de traître.»

  • taol-freuz
    taol-freuz

    m. Émeute.

    ●(1931) VALL 249a. Émeute, tr. «taol-freuz m.»

  • taol-gont
    taol-gont

    f. taolioù-kont Comptoir.

    ●(1732) GReg 189b. Comptoir, banc sur lequel les marchands étalent leurs marchandises, comptent, & souvent enferme leur argent, tr. «Taul-gont. p. taulyou-gont.»

  • taol-goufr
    taol-goufr

    f. taolioù-koufr Table-huche.

    ●(1982) PBLS 483. (Sant-Servez-Kallag) taol-goufr, tr. «table-huche.»

  • taol-gwad
    taol-gwad

    m. taolioù-gwad (pathologie) Coup de sang.

    ●(1867) FHB 102/394a. skoet gant eun taol goad. ●(1889) ISV 331. Persdu oa evel pa zaje da gaout eun taol goad.

    ●(1907) PERS 259. skoet gant eun taol goad en he benn. ●(1911) BUAZperrot 777. skoet gant eun taol goad en e benn. ●(1911) SKRS II 88. Skoet oa bet gant eun taol goad. ●(1939) MGGD 84. diskaret gant eun taol-gwad.

  • taol-gwenan
    taol-gwenan

    m. taolioù-gwenan (apiculture) Essaim d'abeilles.

    ●(1659) SCger 53a. essein de mouches a miel, tr. «hed, pe taul guenan.» ●(1732) GReg 368a. Essaim, ou essain, une volée de jeunes abeilles, tr. « taul guënan. p. taulyou guënan.»

    ●(1907) VBFV.fb 38b. essaim, tr. «taul guerén, m.» ●(1910) MBJL 158-159. ar boubou a zav elec'h ma zo eun tôl gwenan. ●(1939) KOLM 41. taoleu guénén. ●(1942) DHKN 118. é ta (...) taoleu-guénén de varein doh en hantolér-sé.

    ►absol.

    ●(1849) LLB 1724. ma m'hum blij en taul én é ruchen nehué. ●2102. ag ur grouisen / Un taul é tont ér mez.

  • taol-ha-tailh
    taol-ha-tailh

    adv. De temps en temps.

    ●(1967) LIMO 25 novembre. Taol ha tail e tè ofiserion gall de uéled Konli.

  • taol-ha-taol
    taol-ha-taol

    adv.

    (1) Consécutivement, coup sur coup.

    ●(1867) FHB 150/362b. unan anezho a recevas taol ha taol teir boulet en he beultrin.

    (2) De temps à autre.

    ●(1861) BSJ 33. Hérod e sellé taul ha taul hag ean en devehé gùélet en tri Roué é tonnèt én dro. ●(1891) CLM 57. Thomas e za taul-ha-taul d'er mission. ●(1897) EST 11. Ind e voulj hag e heij er foen ha, taul ha taul, En tro eit sehein.

    ●(1902) LZBg Genver 5. ahoel é teliér digor taul-ha-taul é ialh. ●(1912) DIHU 88/159. taul ha taul, dousik, refreskat en nerh-sé. ●(1912) BUEV 120. Kenevé ma kaver, taul ha taul, ineañneu kaer ha santel.

    (3) = (?) cf. (2) (?).

    ●(c.1718) CHal.ms i. Ils me font touiours des auanies, tr. «int em arroch' ataü, Taul a Taul.»

    ●(1976) LIMO 07 août. Coup sur coup, à chaque instant, tr. «taol ha taol.»

    (4) Petit à petit.

    ●(1857) HTB 113. Taol ha taol a kreske ma mez. ●(1870) FHB 265/28b. Pa vez deuet an den da zeg, da unneg vloaz ha tri-ughent, e tiskar tol ha tol, e ya an ober diout-ha. ●(18--) SAQ I 218. Taol ha taol an drouk a gresk.

    ●(1939) RIBA 19. Furat e hret taol ha taol.

  • taol-heol
    taol-heol

    m. Coup de soleil.

    ●(1931) VALL 161b. Coup de soleil, tr. «taol-heol m.»

  • taol-herr
    taol-herr

    m.

    (1) Action empressée, précipitation.

    ●(1838) OVD 144. dré un taul hærre èl-cé.

    (2) En un taol-herr : précipitamment.

    ●(1839) BESquil 302. Un dé ma oé é labourat guet é arær, é tas é væstre én un taul-herre, guet un habid dû, ér parque, en deu éjon, péré e oé youancq, e scontas.

  • taol-heurt
    taol-heurt

    m. Bourrade.

    ●(1906) BOBL 15 décembre 116/3a. en deuz roet eun taol-heurt d'ezan.

  • taol-kaer
    taol-kaer

    m. taolioù-kaer

    (1) Exploit.

    ●(1876) TDE.BF 605b. Taoliou-kaer, s. pl. m., tr. «Exploits d'un guerrier.»

    ●(1923) FHAB C'hwevrer 55. Ar re-man holl a gutuilhas gloar hag enor dre o zôliou kaer. ●(1939) MGGD 76. en abeg d'an taol-kaer edo o paouez ober. ●83. taoliou-kaer merc'h Aotrou ar Gergoad. ●(1963) LLMM 99/265. gant nebeut a lorc’h ennañ goude e daol-kaer.

    (2) Loc. interj. par ironie (Un) taol-kaer !

    ●(1896) GMB 683. pet[it] Trég[uier] par ironie eun tôl kaer ! ou simplement tôl kaer !, tr. «qu'importe.»

  • taol-komz
    taol-komz

    m. taolioù-komz Entretien, échange.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. pour parlé, tr. «ben goms, Taul comps.»

  • taol-kont
    taol-kont

    m. En un taol kont : tout à coup.

    ●(1710) IN I 19. Ar yec'het, pehini a zeu adoug cam, a lavarer a vez assuroc'h eguet an hini a zeu en un taul count.

    ●(1874) FHB 492/173a. En eun taol count. ●(1878) EKG II 48. rei a reaz peoc'h enn eun taol-kount. ●134. Enn eun taol-kount e santis lost ar gordenn. ●(18--) SAQ I 145. N'int ket kouezet, en eun taol kount.

    ●(1904) BMSB 23. ar flammou-tan a varvaz en eun tôl-kont. ●(1911) SKRS II 21. pa zihunas en eun taol kount. ●88. en eun taol kount, pa zonjer nebeuta. ●(1955) STBJ 70. Setu, en eun taol-kont, e derzienn o kreski.

  • taol-kri
    taol-kri

    m. taolioù-kri

    (1) Cri.

    ●(1893) LZBg 51vet blezad-4e lodenn 209. un taul-cri hirissus.

    (2) Leuskel, lezel un taol-kri : pousser un cri.

    ●(1792) CAg 178. Jesus ë lauscas un taul-cri. ●(17--) TE 44. Jacob e zihousques contét hac e lausquas un taul cri.

    ●(1906) HIVL 155. ean e lausk un taul kri get un droug bras e gleué én é zeulegad. ●(1906) DIHU 18/300. hi lauskas un taul kri / Ken ne rekintas ol en ti. ●(1907) VBFV.fb 34a. écrier (s'), tr. «lezel ou leskel un taul kri.» ●(1913) AVIE 335. en taul kri en devoé lausket Jézus én ur verùel. ●(1913) DIHU 99/323. Margeit e lézas un taul kri spontus hag e goéhas én e huenegrann. ●(1922) BUPU 15. en intron e lausk un taul kri hag e lusk vagañnein.

    (3) Pousiñ un taol-kri : pousser un cri.

    ●(1818) HJC 70. ha quentèh e boussas un taulle crie.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...