Devri

Recherche 'toull...' : 126 mots trouvés

Page 1 : de toull-1 (1) à toull-keuneud (50) :
  • toull .1
    toull .1

    adj.

    I.

    A.

    (1) Percé.

    (1752) PEll 895. Toull est aussi un adjectif signifiant ce qui est percé. ●Toull ew va sahe, ma robe est percée.

    (1876) TDE.BF 626b. Toull, adj., «percé.» ●Pod toull, tr. «pot percé.» ●(18--) SBI I 142. he borpant a oa toull, tr. «sa veste était percée.»

    (2) Kador-doull : chaise percée (les toilettes, par plais.).

    (1633) Nom 157a. Sella familiaris : selle percée : cadòr toul.

    (3) Marque de moutons (Ouessant).

    (1985) OUIS 190note. oreille trouée : toul.

    B. Creux, profond.

    (1876) TDE.BF 626b. Toull, adj., «Creux, profond.»

    C. sens fig.

    (1) Nul.

    (1924) FHAB Kerzu 442. Gand eul lezenn doull omp gouarnet.

    (2) Creux, vide de sens.

    (1890) MOA 194a. Paroles creuses, tr. «komzou toull

    (1914) LZBt Du 9. ho c'haozio toul !

    II. péjor. [devant un subst.]

    (1) Mauvais.

    (1866) FHB 55/23b. pe seurt doare loudouriach a gaver en toullou tavarnou-se.

    (2) Petit, misérable.

    (1866) FHB 56/27a. Neuze an Aotrou Guillerm a roaz d'ezi eun toullig campr gant eur plac'h d'he zervicha. ●(1866) FHB 59/54b. chom a reant en eun toull campr. ●(1876) TDE.BF 626b. Le substantif toull s'emploie aussi comme suit : eunn toull kear, une vilaine petite ville ; pl. toullou.

    (1907) PERS 157. kuzet en eun toul parrez. ●(1910) FHAB C'hwevrer 57. N'he doa dalc'het eviti nemet eun toul-ti. ●(1923) FHAB Mezheven 232. ma n'o deus nemed eun toull ti tenval ne deu morse an heol ennan. ●467. ne rean nemet mont ha don em zoullig kampr. ●(1923) KNOL 13. Nonna n'he doa war e hano nemed eun toullig ti. ●(1924) FHAB Gwengolo 342. pell dioc'h an toullou kampreier-ze !

  • toull .2
    toull .2

    m. –où

    I.

    (1) Trou.

    (1499) Ca 34b. g. pertuis dicelle beste. b. toull an cazrell. ●101a. g. le lieu ou habitent lez grillez b. toul an grill. ●199a. Toull. g. treu / ou pertuys. ●g. le trou du cul. b. toul an refr. ●(c.1500) Cb. g. pertuys de corps par ou ist la sueur. b. an toull maz a an hues an den. ●(1633) Nom 133b. Loculamentum, nidus : vne ruche : vn rusquen, pe vn læch maz eus cals á toullou euit lacquat laboucet, ha traou all. ●230a-b. Eluuies, vorago : louage, esgout d'immondices : toull an vileniou, vn san pe en hiny ez antren an oll faillançc.

    (1659) SCger 91b. pertuis, tr. «toull.» ●121b. trou, tr. «toull.» ●(c.1680) NG 1763. en touleu. ●(1752) PEll 895. Toull, tr. «Trou creux, ouverture étroite, profondeur. Plur. Toullou

    (1849) LLB 989-990. el labourer / E grouis don ged é bâl touleu.

    (2) (en plt de qqn) Élément de formation d'insultes.

    (1924) DIHU 153/37. me vouto en aral genoh hoah, toul diboén. ●(1927) TSPY 21. Sac'h ardou ! Toull kamenbre ! ●(1936) IVGA 238. toull-skragn ma zo ac'hanout. ●(1940) DIHU 354/178. met get en toul-ardeu-sé ne oè ket a dostat d'er ré goh. ●(1947) YNVL 17. sakre Toullig Diwar-lerc'h ! ●150. N'eus ket ezhomm ac'hanout, toull-ourgouilh. (1964) BRUD 17/29. Drez e-giz da vaouez Katellig-toull-seo. (1973) SKVT II 120. te n'out nemet un toull-foer.

    (3) (météorologie) Endroit d'où vient le temps qu'il fait.

    (1936) IVGA 117. gant deiziou kenta gwengolo, e oa diskennet an avel e toull ar glao. ●(1941) DIHU 365/362. Ama éh omb durheit d'er hreisnoz ha d'er retér, de zeu doul er hlér ! ●(1976) BAHE 91/9a. Serzh e oa an avel-viz. hennezh eo toull fall Logivi.

    (4) Toull du ar bloaz : saison froide de l'année.

    (1970) BHAF 343. ne oa ket kelou skorn, daoust ma oad e toull du ar bloaz, e dibenn miz kerzu.

    (5) Peoc'h en toull-se = peoc'h diwar-benn ar gaoz-se.

    (1913) FHAB Here 338. Peoc'h en toul ze ! eme Luther. ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 42. Peoc'h en toull-ze, ma ne fell ket deoc'h dont ganen-me d'ar prizon ! ●(1923) KNOL 215. Peoc'h en toull-ze, pe me ribinso. ●(1923) AAKE 10. Peoc'h en toull-ze, ha ra gendalc'ho Garskanv. ●(1927) TSPY 35. Peoc'h en toull-ze, Fanch, pa lavaran.

    (6) Prison.

    (1885) ARN 38. Prison. – Br. : Prizon. Arg[ot] : 1. Kawed (cage). 2. Toul (trou).

    (1908) BOBL 23 mai 178/3a. Eiz de toull da Iwan G. ●(1947) YNVL 58. Alo ! oust ! d'an toull ! 61. Ha bremañ, d'an toull, da c'hortoz ma teuy an Aotrou Komiser !

    (7) Anus.

    (1947) YNVL 103. Diwall da fregañ da doull o tozviñ !

    (8) Endroit, lieu, place, etc.

    (1909) KTLR 121. an dra-ma n'e ket toullou int d'ar vevelien.

    (9) Klask toull da : chercher le moyen de.

    (1955) VBRU 92. Tro wenn a raen 'ta kaer am beze klask toull d'ober dezhi chom dihun.

    (10) Kavout toull da : trouver le moyen.

    (1935) BREI 399/1a. C'houi, marteze, a gavfe toull d'in da gavout eul levr nevez bennak da lenn. ●(1935) BREI 431/3c. Ac'han da neuze ec'h esperer kaout toull d'ober emgleo. ●(1935) BREI 439/3a. An Itali he dije ive toull da gonversi en eul lodenn eus an Ethiopi. ●(1955) VBRU 112. am boa kavet toull da vezañ gopraet evel kelenner-stad.

    (11) Entrée.

    (1908) PIGO II 42. d'eur plac'h-all am bije komzet a-walc'h ouz toull ar vered. ●44. Mont a ris eta war-zu toull ar park. ●(1935) BREI 431/1d. Arru e oant e toull ar vered. ●(1942) DADO 7. A greiz-holl eun den a huch er-maez, e toull ar porz, moarvat, ha goude en-dro d’an ti.

    (12) sens fig. Terrier.

    (1905) ALLO 13. en eun toull louarn. ●(1907) AVKA 53. Ar lern ho deus ho zoull.

    (13) Toull an tan : l'âtre.

    (1909) KTLR 50. ne deue ket deuz toul an tân.

    (14) =

    (1934) MAAZ 88. met koustlé ne ouiet ket-hui é ma tré ou zouleu hucheu d'em hani-mé ?

    (15) Situation.

    (1908) FHAB Here 309. Red eo deomp klask an tu d'en em denna eus an toull dies-man.

    (16) Seuil, début.

    (1996) CRYK 177. da doull ar goañv, tr. «au seuil de l'hiver !»

    (17) Hejer-e-doull/hejerez-he-zoull : qui s’agite.

    (1954) VAZA 55. ur strollad hejerien o zoull, enebourien ar feiz kristen. ●(1970) BHAF 264. eur Barizianez hejerez-he-zoull.

    (18) Reder-e-doull : qui a la bougeotte.

    (1970) BHAF 77. Peus ket gwelet Erwanig reder-e-doull ?

    (19) Vagin.

    (1917) LILH 8 a Veurzh. er loden vrasan doh er merhed ne chonjant meit a viùein doh ou z… (lire : zoull).

    (1964) BRUD 19/14. La guerre civile ? Kann etre an toull hag an ibil !

    (20) Toull distro : toilettes.

    (1985) AMRZ 41. nag a riboul gand ar re o-deveze ezomm da vond d'an toull distro.

    (21) Bezañ en toull tostañ da : être sur le point de.

    (1923) FHAB Meurzh 105. N'oa bet biskoaz en toull tosta da damall an Aotrou Doue da veza kriz ha disleal. ●(1929) FHAB Genver 3. An hini a nac'h e dud koz a zo en toull tosta da nac'h e Zoue. ●(1935) FHAB Mae 218. Ar strobineller a oa nec'het hag en toull tosta da gredi ne gavje den da dreki e oad ouz hini ar rouanez.

    II.

    (1) Reiñ toull da ub. : laisser de la place pour passer.

    (1908) PIGO ii 117 (T) *Dir na Dor. Mes ar bobl a roe toull da Gevarek ha d'e bôtred; d'ar jendarmed, avat, ne rent ket.

    (2) Kas d'e doull : remettre à sa place.

    (1954) VAZA 18 (T) *Jarl Priel. Den ebet nemet Tremel vihan ne ouie, na ne grede, kas e gulatorez d'he zoull. ●(1977) (T) E. ar Barzhig LLMM 185/467. Pezh a redie pep hini ac'hanomp d'e gas d'e doull ur wech bennak.

    (3) Mont d'e doull : obéir et se retirer.

    (1970) BHAF 240 (T) E. ar Barzhig. Hemañ ne veze ket brao ober kontrol outañ ha pep hini ez ee d'e doull dirazañ.

    (4) Ober e doull : habiter.

    (1970) BHAF 329 (T) E. ar Barzhig. Sell 'ta peleh e oa deut merh va skolaer ha va skolaerez koz Kaoueneg d'ober he zoull !

    (5) Kleuzañ e doull : faire son trou.

    (1969) LLMM 137/442 (T) E. ar Barzhig. Poan en doe da gentañ o kleuzañ e doull ha goapaet e voe alies, ne voe ket tener skrivagnerien e vro evitañ.

    (6) Kouezhañ en toull izelañ : devenir pauvre.

    (1928) FHAB Meurzh 94 S. Viol. Di e rankomp mont pe ni a gouezo adarre en toull izela.

    (7) Trempañ d'ar re all eus toull ar berv : traiter mal les autres.

    (1912) MELU 408. Trempa d'ar re all euz toull ar berv, tr. E. Ernault «Tremper aux autres de l'endroit où le bouillon bout, les traiter mal, comme en ayant soin d'écarter la graisse, pour ne mettre que de l'eau claire sur leur pain. Hing., 41.»

    (8) Serriñ e doull : mourir.

    (1993) PONTEKROAZ R. Gargadenneg (Ki). An hini 'dorr e benn 'serr e doull : celui qui se fait trop de mourron en crève.

    (9) Esaeat / Klask kaout an toull hag ar boutonoù : vouloir tout pour soi.

    (1908) VROJ 63. Esaat kaout an toull hag ar boutonnou, tr. Kaledvoulc’h « Désirer tous les honneurs. » ●(1912) MELU xii 411 (T-Pleuvihan). Klask kaout an toul hag ar boutonou, tr. E. Ernault «Chercher à avoir le trou et les boutons, vouloir tout pour soi. Pleubian. (M. Berthou).»

    (10) Kaout an toulloù hag an nozelennoù : avoir tout pour soi.

    (1950) KROB 26-27/19 (L) *Ab Sulio. Che ! Soaz, lavaret e vefe ouz da glevet o kaozeal, emañ ganez an toullou hag an nozelennou ! Arc'hant az peus bet adarre 'ta digant Fañchig, da vreutaat evitañ !

    (11) Krizañ an toull : devenir plus sévère, plus strict.

    (1912) MELU xii 410 (Ku). Krizo an toull, tr. E. Ernault «Serrer la bride, devenir plus sévère (pour un domestique), donner moins d’argent (à un fils), etc. Krizo eun toull est proprement reculer la chaîne qui unit la charrue à l’avant-train, de façon que la couche ou levée de terre soit plus mince. Haute-Corn[ouaille] ab[bé] B[esco].»

    (12) Kargañ e doull : boire beaucoup.

    (1910) FHAB Mezheven 179 *An Tour Gwenn. hag ar bobl, dinerzet ha divouedet gant al leziregez, ne c'houlenne nemet daou dra : panem et circenses, karga e doull hag ebati.

    (13) (Evañ / Lonkañ) evel un toull(-goz) : boire comme un trou.

    (18--) MILg 18. Pho deuz efet evel toullou / E kanont holl evit grasou.

    (1942) VALLsup 21. Boire à l'excès, tr. F. Vallée «lonka vel eun toull (-goz).»

    (14) Hejañ e doull da Gastell-Pig :

    (1970) BHAF 37. Ya, me a gomz deoh euz unan ha ne zeuio biken-jamez ken da heja e doull da Gastell-Pig, na ne deuio...

    (15) Etre lost an diaoul ha toull e revr : voir diaoul.

    (16) Bezañ toull e zaouarn : voir daouarn.

    (17) Vioù e toull revr kog an tour : voir vi.

    (18) Kousket evel ur broc'h en e doull : voir broc'h.

    (19) Sikañ e viz en toull : voir biz.

    (20) Chom e toull ar c'hae : voir kae.

    (21) Na gaout daou wenneg da deuler ouzh toull ur c'hi : voir gwenneg.

    (22) Sevel uhel ar c'herc'h da doull e c'houzoug : voir kerc'h.

    (23) Mont d'an toull mouzhig : voir mouzhig.

    (24) Bezañ bac'h toull an tan gant ub. : voir tan.

    (25) Bezañ bas toull an tan gant ub. : voir tan.

    (26) Ober toull flokon : voir flokon.

    (27) Lakaat an tamm e-kichen an toull : voir tamm.

    (28) Reiñ pillig toull : voir pillig.

    (29) Toull eo ar billig tu pe du : voir pillig.

    (30) Sachañ Loull d'e doull : voir Loull.

    (31) Bezañ toulloù talar en e benn : voir talar.

    (32) Kaout an ibil da (lakaat, stouvañ) en toull : voir ibil.

    (33) Kavout ibil da bep toull : voir ibil.

    (34) Bezañ toull ar vasin : voir basin.

    (35) Lakaat e viz en toulloù mat : voir biz.

    (36) Bezañ kousket evel gozed en o zoulloù : voir gozed.

  • Toull-al-Laeron
    Toull-al-Laeron

    oronyme (Spézet, 326 m.).

    (1914) ARVG mae 78. Er Meneiou-Du : (…) Pikern Toul-al Laëron (326 m), en Speyet.

  • Toull-al-Lakez
    Toull-al-Lakez

    n. de l. Toul-al-lakez (Plounévez-Lochrist).

    (1877) EKG I 107. Sonch ec'h euz a Doull-al-Lakez, e-harz Pont-Krist, var hent Plouescat ? ●108. Perak 'ta e leverez e poa truez ouc'h al leanez koz hor boa beuzet e Toull-al-Lakez ?

  • toull-al-ludu
    toull-al-ludu

    m. Foyer.

    (1919) MVRO 1/1a. ar vugale koulz hag an dud en oad, o devoa mil vatier, a c'hoarze leiz o c'horf, pa vije Yann o konta eur marvailh bennag e toull al ludu.

  • toull-an-dar
    toull-an-dar

    m. plais. Anus.

    (1900) KAKE 155. E taol eur zell var he bladen / Hag e vel, heb mar, / Disto toul an dar.

  • toull-ar-bater
    toull-ar-bater

    m. plais. Bouche.

    (1869) FHB 214/39b. Unan euz arre goz zo dall, / Mæs eûz an dôl ne ia ket fall ! / Skéi a ra en toull ar Bater, / Ken éeun ével pa velfé skler !

    (1938) SAV 11/20. Pa c'hellas e vouez kavout hent adarre dre doull ar bater.

  • toull-ar-bramm
    toull-ar-bramm

    m. plais. Anus.

    (1942) VALLsup 9b. Anus, tr. «toull-ar-bramm

  • toull-ar-brenn
    toull-ar-brenn

    m. plais. Anus.

    (1936) BREI 446/1c. Ne ouient ken nemet difenn o zoull-ar-brenn ouz ar c'houen.

  • Toull-ar-C'hirri
    Toull-ar-C'hirri

    n. de l. Toul-an-Herry (Locquirec, Plestin-les-Grèves).

    (18--) (1985) GIRA [= OLLI. 366]. Neb a neus ê c'homposet, so e ano Jean-Louis / A zo ganet e Plestin, Kichen Toul-ar-Hiry / E ano pen da ben, E jean Louis Guyader / A ra e zemeurans fix en paros Treduder.

    (1925) BILZ 129. a oa en e vag vihan stag eus eur peul war kaë Toull-ar-C’hirri. ●(1931) FHAB Gouere/266. Toull an Hery. ●(1973) TONA XIX 662/11703. Toull An Héry, Toull Ar C'hirri, Trou aux Charettes, Jadis lieu de chargement des voiliers transportant les grains entre la Bretagne et Bayonne : on y remisait les charettes. – Pr. : Héri, à Locquirec; Hiri, à Plestin. – Toularhiri (N[eptune François, 1693]). ●(1980) (2005) IFTR 341. An hini n eus he c'hompozet zo e anv Jean-Louis / A zo ganet e Plistin e-kichen toull an Heri.

  • toull-avel
    toull-avel

    m. Trou d'aération.

    (1931) VALL 761a. Trou pour l'aération, tr. «toull-avel

  • toull-aveler
    toull-aveler

    m.

    (1) Ouverture au-dessus de la batteuse.

    (1904) KZVr 354 - 19/08/04. Aveler «toull-aveler» (pe «avelour») eun toull da rei avel d'eun donell ; an toull a vez war goufr an dornerez, hag all. ●(1914) KZVr 66 - 07/06/14. Toull aveler, toull avelouer, tr. «ouverture au-dessus de la batteuse.» ●(1927) GERI.Ern 31. toull aveler, tr. «ouverture au-dessus de la batteuse.»

    (2) Évent.

    (1914) KZVr 66 - 07/06/14. toull aveler, (toull avelou, et en Trég[uier] toull an avelour), tr. «le trou qu'on fait dans un tonneau pour donner de l'air.» ●(1934) BRUS 241. Un évent, tr. «un toul-aùélér.» ●(1927) GERI.Ern 31. toull aveler, tr. «trou au tonneau pour donner de l'air.»

    (3) Soupiral.

    (1927) GERI.Ern 31. toull aveler, tr. «soupirail.»

    (4) plais. Anus.

    (1934) MAAZ 136. bondein d'el lon é doul aùelér.

  • toull-aveliñ
    toull-aveliñ

    m. Trou d'aération.

    (1931) VALL 761a. Trou pour l'aération, tr. «toull-aveli

  • toull-bac'h
    toull-bac'h

    m. toulloù-bac'h Prison.

    (1862) JKS 213. ann doriou a zo prennet war-n-hoc'h enn ho toull-bac'h. ●(1876) TDE.BF 627a. Toull-bac'h, s. m., tr. «Prison, cachot.»

    (1927) GERI.Ern 35. toull-bac'h, tr. «cachot.» ●(1935) SARO 20. ar zoudarded hen taolas en eun toull-bac'h.

  • toull-ber
    toull-ber

    m. toulloù-ber

    (1) Trou d'écoulement dans le fond d'une cuve.

    (1897) EST 62. En deur (…) / E rid dré en toul bér, tr. «l'eau (…) coule par une ouverture pratiquée au fond [de la cuve à lessive].»

    (1904) DBFV 20b. bér, bir, s. toul bér, tr. «ouverture pour faire écouler l'eau (au fond d'une cuve).»

    (2) Vice d'un animal.

    (1912) DIHU 90/187. Nen des chet toulleu bér na toulleu go hou puoh ?

  • toull-bez
    toull-bez

    m. toulloù-bez Fosse pour enterrer.

    (1857) CBF 62. Toull-bez, tr. «Fosse pour enterrer.» ●(1876) TDE.BF 627a. Toull-bez, s. m., tr. «Fosse pour enterrer un mort ; pl. toullou-bez.» ●(1877) EKG I 47. eur vanden dud oc'h ober toullou-bez.

    (1955) STBJ 10. ken didrouz hag eun toull-bez.

  • toull-bont
    toull-bont

    m. Bonde.

    (1937) DIHU 310/247. ouiñgn-eu (s. m.) tam koed, feutet ur pen anehon ha moéneit er pen aral aveit derhel ur vechen soufr én ur fust. Er pen moén e vè boutet én un aval bras aveit bout lakeit ar en toul bond.

  • toull-boued
    toull-boued

    m. toulloù-boued =

    (1958) BRUD 4/62. diwall mad, bihanig, emaint a-dreñv da gein, an toullou-boued-se !

  • toull-bouton
    toull-bouton

    m. toulloù-bouton Boutonnière.

    (1732) GReg 113b. Boutonniere, ouverture pour les boutons, tr. «Toul-bouton. p. toullou-bouton

    (1876) TDE.BF 627a. Toull-boutoun, s. m., tr. «Boutonnière.»

  • toull-bragez
    toull-bragez

    m. toulloù-bragez Braguette.

    (1732) GReg 114a. Braiette, fente de haut de chausse, tr. «Toull-braguez

    (1876) TDE.BF 627a. Toull-bragez, s. m., tr. «Brayette.»

  • toull-bragoù
    toull-bragoù

    m. Braguette.

    (1659) SCger 16b. braguette, tr. «toull bragou

  • toull-bras
    toull-bras

    m. (blason populaire) Toulloù-bras : habitants de Berric.

    (1911) DIHU 69/224. Ur sord e zou digoéhet get ré Berrig a p'en dé guir é hrér Touleu bras (foèuerion) anehé.

  • toull-brein
    toull-brein

    m. toulloù-brein Endroit mal fréquenté, mal famé.

    (1945) DWCZ 29. an toullou brein, stank er c'hêriou, hag a goll enno ar baotred yaouank o ene ha kement zo.

  • toull-bruch
    toull-bruch

    m. Salière.

    (1934) BRUS 215. La salière de la gorge, tr. «en toul bruch, m.»

  • toull-c'hwer
    toull-c'hwer

    m. Souillard. cf. huiér

    (1744) L'Arm 392a. «Trou d'un fossé, tr. «pour attirer l'eau, Toull-hui

    (1928) DIHU 210/192. Toull-kuér, tr. «trou sous un mur, un talus, pour le passage de l'eau.» ●(1934) BRUS 238. Un caniveau, tr. «un toul-kuér.» ●(1936) IVGA 195. arc'hant dastummet en toullou-fi. ●(1954) LLMM 46/12. an dour-red, en naoz, o vont dre doull-fi ar c'hleuz.

  • toull-dar
    toull-dar

    m.

    (1) Conduit d'évacuation des ordures ménagères.

    (1872) GAM 66. E pe seurt toul dâr.

    (1942) VALLsup 47a. Canal de décharge dans la maison pour les ordures ménagères, tr. «toull-dar m.»

    (2) Conduit d'assèchement d'une terre.

    (1942) VALLsup 47a. toull-dar (…) s'emploie par extension, pour un conduit d'assèchement d'une terre, et toull-dar-dizec'ha, toull-dizec'ha.

  • toull-didoull
    toull-didoull

    adv. Percé de toutes parts.

    (1977) PBDZ 783. (Douarnenez) toull-didoull, tr. «tout percé, qui n'est que trous.»

  • toull-diskarg
    toull-diskarg

    m.

    (1) Cratère.

    (1903) MBJJ 53. Heman eo tu toull-diskarg ar mene-tan. ●(1931) VALL 148a. Cratère d'un volcan, tr. «toull-diskarg (eur menez-tan).»

    (2) Orifice d'évacuation.

    (1931) VALL 517b. Orifice d'évacuation, tr. «toull-diskarg m.»

  • toull-distro
    toull-distro

    m. Toilettes.

    (1985) AMRZ 41. nag a riboul gand ar re o-deveze ezomm da vond d'an toull distro.

  • toull-dizour
    toull-dizour

    m.

    (1) (marine) Nable.

    (1633) Nom 151b. Sentina : l'ossec : an losseau, an toull dizour.

    (1732) GReg 859b. Sentine, le lieu le plus bas du navire, près du grand mât, tr. «an toull disour

    (1987) GOEM 78. Un autre trou est parfois percé dans le bordage près de la quille : il sert de nable, pour évacuer l'eau quand le bateau est au sec. Il est normalement bouché par une forte cheville, an ibil, enfoncée à force. Ce trou porte le nom de toull-dizour, toull-faozet ou bond-chaoz.

    (2) Trou d'écoulement des eaux.

    (1876) TDE.BF 627a. Toull-dizour, s. m., tr. «Trou fait au pieds d'une haies pour laisser écoulerr les eaux courantes ou pluviales.»

  • toull-dor
    toull-dor

    m. (architecture) Embrasure de porte.

    (1790) MG 36. é toul-dor en Tampl. ●(17--) TE 27. Un dé ma hoai chouquét Abraham é toull dor é goban.

    (1856) VNA 179. à la porte de l'auberge, tr. «é toull dor en davarn.» ●(1876) BJM 27. toull dor an iliz. ●(1889) SFA 190. toull dor he zi. ●(18--) SAQ II 287. Ar pec'het e toull dor an Envou.

    (1925) SFKH 18. É korv ur berrig amzér é mant é toul dor ou mestr.

    ►[empl. avec art. ou pron.]

    (17--) TE 401-. Donnèt e rai de doul é zor ur peur affligét.

    (1849) LLB 1003. hemb kuitat toul é zor. ●(1856) VNA 94. pleurer à la porte, tr. «é ouilein é toul en or.» ●(1869) KTB.ms 15 p 202. ur wrac'h koz war doull he dor. ●(1889) SFA 277. Mont a rejor da velet piou a skoe ; ha, kenta tiz a oue, oue guelet Jakelin Settisoli e tal toull an or. ●(1894) BUZmornik 218. eur paour keaz dall a deuaz da doull he zor.

    (1902) PIGO I 36. red d'ean tremen toull an nor. ●(1908) PIGO II 115. a gement korn a oa d'ar blasen e sachjont war dresek toull an nor. ●176. Janig, e wreg, a zo war doull an nor. ●(1924) BILZbubr 42/973. Ruilha an neus grêt ouspenn ugent troatad eus toull e zor.

  • toull-douar
    toull-douar

    m. Tombe.

    (1930) DIHU 231/139. Mam e houié erhoalh, met kaset é bet d'en toul-douar.

  • toull-fall
    toull-fall

     m. toulloù-fall Endroit mal famé.

    (1803) MQG 9. Reder an toullou fall, pe furcher an davarn. (endroit mal fréquenté)

  • toull-faosed
    toull-faosed

    m. (marine) Nable.

    (1987) GOEM 78. Un autre trou est parfois percé dans le bordage près de la quille : il sert de nable, pour évacuer l'eau quand le bateau est au sec. Il est normalement bouché par une forte cheville, an ibil, enfoncée à force. Ce trou porte le nom de toull-dizour, toull-faozet ou bond-chaoz.

  • toull-fi
    toull-fi

    voir toull-c'hwer

  • toull-fier
    toull-fier

    m. (blason populaire) Toulloù-fier : habitants de Grandchamp.

    (1911) DIHU 78/356. Gregamiz, Touleu fier.

  • toull-flank / toull-ar-flank
    toull-flank / toull-ar-flank

    m. (anatomie) Aine.

    (1659) SCger 48b. eine, tr. «toul ar flanc.» ●58a. flancs, tr. «toullou flanc

  • toull-fornell
    toull-fornell

    m. =

    (1925) SFKH 4. er bugul seud é korn en uéled, doh en toul fornel.

  • toull-freuz
    toull-freuz

    m. Brèche dans un siège.

    (1732) GReg 116b. Une petite breche dans une muraille de Ville, tr. «Un toull-freuz. p. toullou-freuz

  • toull-fri
    toull-fri

    m. toulloù-fri (anatomie) Narine, naseau.

    (1633) Nom 19a. Nares : les narines : diufron toullou'n fry.

    (1876) TDE.BF 627b. Toull-fri, s. m., tr. «Narine, naseau.»

  • toull-gaou
    toull-gaou

    m. (anatomie) Fausse gorge.

    (1752) PEll 896. Toull-gaôu, tr. «Fausse gorge.»

    (1857) CBF 9. Eunn tamm a zo eat em gouzoug dre ann toull gaou, tr. «J'ai avalé un morceau de travers.» ●(1876) TDE.BF 627b. Toull-gaou, s. m., tr. «Fausse-gorge, trachée-artère.»

    (1931) VALL 339a. Fausse-gorge, tr. «toull-gaou.» ●il a avalé le morceau de la fausse-gorge, tr. «aet eo an tamm gantaén dra an toull-gaou

  • toull-gouzoug / toull-ar-gouzoug
    toull-gouzoug / toull-ar-gouzoug

    m. (anatomie)

    (1) Gosier.

    (1633) Nom 20b. Gula : gueule : toull an gouzoucq.

    (2) Trachée-artère.

    (1732) GReg 934b. Trachée-artere, le tuiau qui porte l'air aux poumons, & qui est l'instrument de la respiration & de la voix, tr. «an toull-gouzoucq

  • toull-goz
    toull-goz

    m.

    (1) (domaine vétérinaire) Vice d'un animal.

    (1912) DIHU 90/187. Nen des chet toulleu bér na toulleu go hou puoh ?

    (2) plais. Personne insatiable.

    (1958) ADBr lxv 4/509. (An Ospital-Kammfroud) À un enfant que l'on ne parvient pas à rassasier on dit : deus amañ 'ta, toull-go, ma vo mannouzet dit eun tamm bara !

  • toull-gwesped
    toull-gwesped

    m. (entomologie) Nid de guêpes.

    (1931) VALL 347b. Guêpier, nid de guêpes, tr. «toull-gwesped m. pl. toullou-gwesped

  • toull-hent
    toull-hent

    m. toulloù-hent, toullhentoù Embranchement de route.

    (1818) HJC 282. Querhet enta ar en touleu hent ac er hré e rancontrehet pedet hé tout d'er feste.

    (1902) PIGO I 33. en toull an hent-ze, e oa diou roc'hel vraz, etre-ê eun tammik gwenojen striz ha moan. ●(1926) FHAB Mezheven 227. Tud a deuas deus kemend parrez tro dro, tud a vandennajou deus kemend toull-hend. ●(1929) MKRN 78. Raok digouet e toull-hent an Ank, tr. «avant d'arriver à l'embranchement du Nank.» ●81. an tiig plouz oa guechall etre toull-hent Fretezac'h hag ar Pont-Min, tr. «cette petit chaumière entre l'embranchement de Fretezac'h et le Pont-Min.» ●(1942) DHKN 205. Guélet e hra, én toul henteu, merhed é kas ou seud ér méz. ●208. En toul hent, e zibouk ér penhér, en des kreskeit er géot abarh. ●(1975) YABA 20.12. Deit de me havoud de doull-hent Sant Bachenn.

  • toull-kafe
    toull-kafe

    m. fam. Grand buveur de café.

    (1972) SKVT I 28. Keben Lokorn ! Toull kafe !

  • toull-kan
    toull-kan

    m.

    (1) Bief.

    (1744) L'Arm 30b. Biez, tr. «Can.. neu : Toul-can. m.»

    (2) Brêche dans un talus.

    (1966) LIMO 18 novembre. Toul-kan, tr. «ouverture dans un talus.»

  • toull-karr
    toull-karr

    m. toulloù-karr Entrée d'un champ.

    I.

    (1659) SCger 175a. toul car, tr. «breche.» ●(1732) GReg 160a. Chemin de charrette à travers un fossé, tr. «toull-qarr. p. toullou-qarr.» ●(1752) PEll 895. Toull car, tr. «entrée, ouverture, rupture d'un enclos pour le passage d'une charrette.»

    (1876) TDE.BF 627b. Toull-karr, s. m., tr. «Brèche faite dans une haie ou clôture pour donner passage à une charrette ; pl. toullou-karr

    (1934) BRUS 278. Une brêche dans un talus, tr. «un toul-kar, m.» ●(1936) BREI 440/4a. dirak eun toull-karr. ●(1938) DIHU 321/46. en toul kar e ia é park er bosenneu. ●(1938) CDFi 12 mars. toull-karr gwaremm ar Prad-Don. ●(1960) EVBF I 332. L'entrée d'un champ est appelée (…) toull-karr sur presque toute la partie est de la Basse-Bretagne, ainsi qu'à Cleder, Léon (toukar à Bubry).

    II. Klask an toull-karr da dec'hel kuit : chercher le moyen de fuir.

    (1970) (T) E. ar Barzhig BHAF 192. Darn aneze ne oa kôz gante nemed klask an toull karr da dehel kuit.

  • toull-kazh
    toull-kazh

    m. toulloù-kazh, toulloù-kizhier Chatière.

    (c.1718) CHal.ms i. chatiere, tr. «toul cah.» ●(1732) GReg 157b. Chattiere, tr. «Toull-qaz. p. toullou-qaz, toullou-qizyer. Van[netois] toull-qah. p. toulleü-qah, toulleü-qihér

    (1876) TDE.BF 628a. Toull-kaz, s. m., tr. «Chatière.»

    (1934) BRUS 239. La chatière, tr. «en toul-kah

  • toull-keuneud
    toull-keuneud

    m. Bûcher.

    (1931) VALL 86b. Bûcher, lieu où l'on met le bois à brûler, tr. «toull-keuneud

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...