Devri

Recherche 'tra...' : 214 mots trouvés

Page 1 : de tra-1 (1) à trafiker (50) :
  • tra .1
    tra .1

    m., adv. & interj. –où & traezoù (voir traezoù à part)

    I.

    A. (sens de chose)

    (1) Chose.

    ●(1499) Ca 144a. Nep tra. g. nullechose. ●199b. Tra. g. chose. ●(1530) Pm 252. traou garu, tr. «choses rudes.» ●(1612) Cnf 9b. an tra lazret.

    ●(1659) SCger 25b. chose, tr. «tra p. traezou, pe traou.»

    ●(1907) AVKA 256. n'antreet da gemer na tra-ma na tra-ze.

    (2) Pep tra : chaque chose, tout.

    ●(1499) Ca 19a. Bec pep tra lem. euel contell dac etc. g. bec de checun fer agu.

    ●(1612) Cnf 14b. oz laquat àdreff quein pep tra.

    (3) Un dra pe dra : telle ou telle chose.

    ●(1911) BUAZperrot 135. zoken pa veze red d'ezan gourdrouz var eun dra pe dra.

    (4) Ken tra nemet : autre chose que.

    ●(1854) MMM 109. ne zesire qen tra nemet Doué he muia caret.

    (5) [au plur. après un art. ind.] Un traoù : des choses.

    ●(1866) SEV 143. eunn traou ker spontuz. ●(1869) FHB 210/5a. martoloded skanv ho zreid, soupl o izili, eun traou dibab evit pignad er guerniou.

    ►Ur pezh traoù =

    ●(1907) AVKA 317. penaoz ar c'hôlôen, hag a oa ur pez trao anehi, a oa bet tôlet a goste.

    ►Nag un traoù : que de choses.

    ●(1904) LZBg Gwengolo 206. Nag un treu ! nag un treu ! alkent ! alkent !

    B. (sens de biens)

    (1) Propriété, possession.

    ●(1575) M 693. Da tra te oae, tr. «Il était ta propriété.»

    ●(1911) BUAZperrot 49. an anter eus an dud a zo tra an anter all.

    (2) Diwar e dra : (?) à ses frais (?).

    ●(1530) Pm 172. Nep hep sy he hystorise / Ha dioar e tra arahe / He scruiffaff, tr. «Quiconque sans faute la raconterait / Et (?) à ses frais (?) la ferait / Écrire.»

    (3) Bezañ war e dra : être à son compte.

    ●(1908) PIGO II 1. Bean war e dra, komzet a ze d'in ! ●72. me zo war ma zra ma-unan !

    (4) Bezañ en e dra : être propriétaire, à son compte.

    ●(1910) FHAB C'hwevrer 57. Katou a oa en he zra.

    (5) Bezañ tra : appartenir à.

    ●(1929) KANNgwital 324/348. yez hon tud koz, a zo tra hor vouenn.

    C. (en plt de qqn) Personne.

    ●(1856) GRD 331-332. Ur heih tra dihouyec e bèd guet muyoh a vérit eid en doctored brassan.

    D.

    (1) Bezañ a dra gant ub. : être de mêche avec qqn.

    ●(1834) SIM 157. nemet da angaji ar recevour da veza a dra gantàn.

    (2) Tra gaer a : pas mal de.

    ●(1925) FHAB C'hwevrer 52. Tra gaer anezo a dle beza c'hoaz dre aman.

    (3) Evit a dra =

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 94. Me labour-zou, eid-a-dra, dalbéh er memb.

    II. Pron. ind. Rien.

    ●(1575) M 1139. Eno tra ne mano, tr. «Là rien ne restera.»

    III. Adv. Non.

    ●(1857) CBF 76. Tra, pistig a ra c’hoaz, tr. « Non, il me cause encore des élancements » ●90. Tra e feiz ! hon digoll a raint, tr. « Non, par ma foi ; elles nous dédommageront »Adv. Non

    IV. Loc. adv.

    (1) Un dra : un peu.

    ●(1766) MM 1021. chetu eman endra nec'het.

    ●(1868) SBI II 19. pe eun draïc neubeutoc'h, tr. «ou quelque peu moins.» ●(1870) MBR 332. rak douja eunn draik a rea da Gristof, tr. «il craignait Christophe.»

    (2) Un dra bennak : un peu.

    ●(1763) SE 2. taolit endra bennac huelloc'h emeza.

    ●(1900) MSJO 20. ar vicher a anaïe dija eun dra benag. ●236. ne spount ket ac'hanoc'h eun dra benag ? ●(1913) FHAB Genver 2. kavet anezan koseet ha kabac'heet eun draïk bennak.

    (3) Un dra bennak : quelque chose.

    ●(1499) Ca 58a. Description a furm vntra penac. g. description de la forme daucune chose. ●(1612) Cnf 19b. An heny pe-heny (…) à debat vn tra bennac ouz an ré arall. ●(1633) Nom 177b. Inuolucre : linge d'vn barbier, enueloppoir : vn lien da anuelopiff, quement á seruig da cuzet vn dra bennac.

    ●(1908) PIGO ii 17. Ha n'out ket yac'h ? (...) Sav ha tom eun dra bennak da dori d'it.

    (4) Gant an dra-se : par dessus le marché.

    ●(1909) KTLR 112. Glao a deuaz gant an dra-ze hag oant treuzet beteg an eskern. ●(1911) BUAZperrot 366. Gant an dra-ze, Erwan a oa dilorc'h evel eur bugel. ●(1927) TSPY 6. desket mat ha pinvidik gand an dra-ze. ●(1935) FHAB Mae 217. divalo e oa gant an dra-ze. ●(1936) PRBD 207. Hi, livet fall, lagad luch ha penn-dreuz gant an dra-se !

    (5) Tra nemetken = tra ken.

    ●(1911) BUAZperrot 289. Keit ha ma chomit var var euz Jezuz-Krist hag eus he Iliz, tra nemed ken, nemed abalamour ma ne gavit ket a sklerijen hag a desteniou, an danjet n'eo ket bras ! ●652. Eun den oa eta, hag abalamour d'e vicher tra nemet ken, a ioa gwelet fall gant e genvroïz.

    (6) Ken + adj. ha tra =

    ●(1867) FHB 135/242a. an dud-ze (...) a zivisc deoc'h ho zog ker brao ha tra. ●(1867) FHB 144/318b. ni a ia ken didrouz ha tra da zineizia d'ar potr coz he labouset guenn ha melen. ●(1867) FHB 143/312a. e lavare ken difougue ha tra : (...). ●(1869) FHB 241/251b. a vale ker gobiuz ha tra.

    ●(1905) KANngalon Here 519. ken dizourci ha tra. ●(1908) PIGO II 32. Respont a ris ken dizonj ha tra. ●117. stlapet diwar o c'hezeg ken lip ha tra. ●(1908) FHAB Mae 136. da ginnig d'eomp-ni, ken dijein ha tra, sevel, a dol hag a vanden, da gregi en ho c'hollier, da rei dorn deoc'h, eme c'hui, d'ho stleja d'an douar ? ●(1909) KTLR 214. Hag hi, ken dibreder ha tra a zalc'he ar siblou gant he daou zorn. ●(1910) MAKE 8. Er c'heit amzer-man, Kolaïg a zo ken dinec'h ha tra. ●(1910) FHAB Meurzh 78. hag a zoublas ken dic'hin ha tra d'eur vestrez hag a skuilhe warno kement a vadoberou. ●(1911) BUAZperrot 648. Oh ! nan, intron, emezo, ken didroïdell ha tra. ●676. Melar a c'hourvezas ken dinec'h ha tra etre Kerialtan hag e vab. ●(1914) KANNgwital 141/453. epad ma vez ho c'herent diaked ha ken disoursi ha tra. ●(1914) MAEV 143. ha ken dizevan ha tra a daole ler-all war c'horre. ●(1915) HBPR 70. ar zoudardet hag ho belek en em dennas ker lostok ha tra. ●(1921) PGAZ 73. An aotrou Moan a respountas d'ezhan ken diflat ha tra.

    (7) Ken prim ha tra : voir prim .1.

    (8) Keit ha tra : tant que tant.

    ●(1766) MM 377-378. a va fri ivit hé c’huéssa / en em astenné queit a tra, tr. «et mon nez pour la flairer, s’étirait tant que tant.»

    (9) An-dra-mañ-tra : telle ou telle chose.

    ●(1957) AMAH 183. Un tete na veze ket seizhdaletoc’h evit reiñ ar sac’h d’an neb a c’hwite war an dra-mañ-dra gourc’hemennet dezhañ.

    (10) An dra-mañ : cette chose-ci, ceci.

    ●(1499) Ca 9a. Antraman. g. ceste chose. ●(1530) Pm 17. Ret eu ober flam an dra-man, tr. «Il faut assurément faire ceci.» ●(1612) Cnf 14b. hac an traman à hanuer pinigien faux.

    (11) An dra-se : cette chose-là, celà.

    ●(1575) M 1198. Te conto aneze, an tra se nede gaou, tr. «Tu en rendras compre, cela n’est pas un mensonge.» ●(1612) Cnf 42b. da dyuallaff ouz an trasé hon aduertis an Profoet royal. ●80b. Bedé breman ez edout té hep consideriff an tra sé.

    (12) En dra-mañ : dans ce cas-ci.

    ●(1557) B I 249. En tra man a pell ez fellsoch, tr. «Vous avez commis là une grande faute.»

    (13) Pe evit tra : pourquoi.

    ●(1659) SCger 96a. pourquoy, tr. «pe euit tra.» ●(1732) GReg 774b. A quoi bon cela ? tr. «Pe evit dra qemeñ-se ?»

    (14) Pe da dra : pourquoi, à quoi.

    ●(1659) SC 52. Pe da dra ez eas ên di. ●(1732) GReg 774b. A quoi bon cela ? tr. «Pe da dra qemeñ-se ?» ●(1738) GGreg 69. à quoi ? tr. «pe da dra ?» ●de quoi vous serviront tant de richesses ? tr. «pe da dra, ou da betra ez servicho deoc'h qement a vadou ?»

    V. Loc. interj. Hag an dra-se ! : et alors !

    ●(1860) BAL 152. mes, mervel ker iaouanc ! – Ac andraze !

    VI. Loc. prép. Un dra bennak a : un peu de.

    ●(1869) SAG 115. memez e touezek ar re o deuz c'hoaz eun dra-bennag a relijion. ●149-150. Kredi avoalc'h a raffen e reant kroaziou, hag e tougent eun dra bennag a resped dezho.

    VII. Renforce un adverbe.

    ●(c.1836) COM vi moj. 4. Unan a lavaré pénôz-tra ann doûar / A ioa kriz ha koustuz. ●(1847) MDM 17. ha penaoz-tra ar beorien a en em entento ive gant ha, guella ma c'hellint.

    VIII.

    (1) Bezañ bas an traoù gantañ : être au plus bas.

    ●(1890) MOA 137 (L). Il est dans les basses eaux, tr. J. Moal «baz ema an traou gant-han.»

    (2) Mont an traoù er c'harzh : voir garzh.

  • tra .2
    tra .2

    conj.

    (1) Tant que.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 17. m'hou cârou tré vihuein !

    (2) Tra ma :

    ●(1849) LLB 271. Tré mé has te glah tan, ur gouh polpeganez / E drokas hé bihan doh mab er vinourez.

  • tra tra la la
    tra tra la la

    interj. =

    ●(1910) MAKE 65. «Tra, tra, la, la, eme ar vaouez o sevel prim ruz glaou gant he imour.

  • tra-ha-tra
    tra-ha-tra

    adv.

    (1) Point par point.

    ●(1866) LZBt Gouere 158. Laret em euz d'hac'h, Otrone, tra ha tra, evel ma tremenaz ann noz gentan.

    (2) Au détail.

    ●(1876) TDE.BF 630a. Gwerza tra-ha-tra, tr. «vendre au détail.»

  • tra-pep-tra
    tra-pep-tra

    Tout ce qu'il faut, tout ce qui est nécessaire.

    ●(1919) FHAB Here 99. Tra peb tra a zo bet grêt evit o lakaât da ankounac'hat e oant Bretoned. ●(1929) SVBV 111. Er c'hoadou e yoa tra pep tra da sevel logellou hag evit c'houeza tan.

  • trabas
    trabas

    m.

    (1) Tracas.

    ●(1876) TDE.BF 629b. Trabas, s. m., tr. «Embarras, tracas, inquiétude, peine, bruit de personnes qui ne sont pas d'accord.»

    ●(1909) FHAB Eost 236. ne meus mui nemet trabas gant ar merc'het-se abaoue. ●(1931) VALL 749a. Tracass, tr. «trabas.»

    (2) Klask trabas ouzh ub. : tracasser qqn.

    ●(1877) EKG I 246. chomm da glask trabas ouc'h an Aoutrou Breton. ●266. mont da glask trabas ouc'h tud ar broiou-all. ●(1878) EKG II 63. ne glaskomp trabas ouc'h den. ●(1894) BUZmornik 284. ne dlie ket klask trabas ouz tud ha ne oa netra da damall d'ezho.

    ●(1911) BUAZperrot 29. an trabas a glaskas outan Philip-August. ●76. An drouk-spered a glaskas trabas outan.

    (3) Kaout trabas ouzh ub. =

    ●(1877) EKG I 266. Ma karfent chomm e peoc'h n'o defe trabas ouc'h den.

    (4) Den a drabas : tracassier.

    ●(1911) BUAZperrot 270. na tud a vuez fall, na tud a drabas.

  • trabasat
    trabasat

    v.

    I. V. tr. d. Tracasser.

    ●(1876) TDE.BF 629b. Trabasat, v. n., tr. «Faire du bruit en discutant, parler de ce qui ne regarde pas.»

    ●(1911) BUAZperrot 789. Klask a rejont trabasat anezan. ●(1931) VALL 749a. Tracasser, tr. «trabasat.»

    II. V. intr.

    (1) Se tracasser.

    ●(1872) GAM 41. Ar veleien neuze ne drabasent ket kalz.

    (2) Se trémousser.

    ●(1872) ROU 106b. Trémousser, tr. «trabassat.»

    (3) S'affairer.

    ●(1924) BILZbubr 37/808. Eur plac'h a drebase dre an ti : an amiegez.

  • trabaser .1
    trabaser .1

    adj. Tracassier.

    ●(1882) CDFi 23 décembre 1c. eur prefet trabasser ha bruzuner kroasiou.

    ●(1911) BUAZperrot 159-160. stourm neb digarez a zo beza trabaser. ●(1935) BREI 425/3c. ar gouarnamant nazi gwasker ha trabaser. ●(1953) BLBR 57/5. Ar C'honomor-se a oa eun den ijinus, met trabaser ha digoustians.

  • trabaser .2
    trabaser .2

    m. –ion

    (1) Tracassier.

    ●(1876) TDE.BF 629b. Trabaser, s. m., tr. «Tracassier ; pl. ien.»

    ●(1906) KANngalon C'hwevrer 38. n'oa ket eur begad trabaser. ●(1929) MANO 17. darempredi ar pennou fall, an trabaserien. ●(1931) VALL 749a. Tracassier, tr. «trabaser.»

    (2) Fanfaron.

    ●(1958) ADBr lxv 4/533. (An Ospital-Kammfroud) Trabaser : n. m. ; pl. –ien. – Forme altérée de brabañser : crâneur, fat, fanfaron. Le diminutif trabaserig, bien que pris en mauvaise part, est moins dépréciatif : Trabaser oa an tad, trabaserig eo ar mab.

  • trabaserezh
    trabaserezh

    m. Tracasserie.

    ●(1943) FATI 64. Trabaserez an is-prefed.

  • trabasus
    trabasus

    adj. Tracassant.

    ●(1905) IVLD 7. delc'her hostaleri e Paris a zo trabasuz ha skuizuz. ●(1923) FHAB Genver 22. Tri c'hant vloaz o deus lakaet d'en em zizober eus gwazoniez trabasus Kastell-Pôl. ●(1931) VALL 749a. (chose) qui tracasse, tr. «trabasus.»

  • trabell .1
    trabell .1

    f. –où

    I. Moulinet de jardin pour chasser les oiseaux.

    ●(c.1500) Cb 29b. Bratell alias trabell. g. tartenelle de moulin. l. hoc taratantare taratantaris. ●(1521) Cc. Bratell alias trabell. gal. tartenelle de molin. la. hoc taratantare / ris

    ●(1732) GReg 73b. trabell. p. trabellou. (Ce dernier mot (…) veut dire dans le propre, un moulinet de Jardin &c., pour chasser les oiseaux.). ●935b. Traquet, sorte de moulinet pour écarter les oiseaux des fruits & des champs encemensez, tr. «Trabell. p. trabellou.»

    II. sens fig.

    (1) Babil, bavardage.

    ●(1647) Am 681. Rac nemet trabell a caotiguellou, tr. «Car rien que (?) du babil et des bafouillages (?).»

    ●(1867) FHB 119/11. An drabel a bade abaoue eur pennad mad (...) an drabel a ieas goaz oc'h goas. ●(1869) FHB 253/351b. goest da derri he benn dezhan dre ho zrabell. ●(1872) ROU 77a. Cessez ce caquetage, tr. «Lizt ho trabell.» ●(1874) FHB 490/159b. Ama e voue trabel divar ben an darvout-ze.

    (2) Ober e drabell : rouspéter.

    ●(1867) MGK 75. Eunn dervez abafet gant trouz ar zoroc'hel, / He ozac'h he c'has kuit da ober he zrabel.

  • trabell .2
    trabell .2

    f.

    (1) Bavard(e).

    ●(1732) GReg 73b. Babillarde, causeuse qui a du babil, tr. «trabell. p. trabellou.»

    ●(1890) MOA 135a. Babillard, tr. «trabell.»

    ●(1924) NFLO. bavard, tr. «trabell.»

    (2) Femme criarde.

    ●(1732) GReg 234b. Criailleuse, criarde, tr. «trabell. p. trabellou.»

  • trabellat
    trabellat

    v. intr.

    (1) Cliqueter, faire un bruit de cliquetis. cf. bratellat .1

    ●(c.1500) Cb 29b. Bratellat alias trabellat. g. brateller. Jtem cest tromper / bateller. b. trompaff. ●(1521) Cc. Bratellat alias trabellat. ga. brateller. tarteueller. la. taratantizo / as.

    (2) Bavarder.

    ●(1867) FHB 119/118b-119a. ar merc'hed, evitho da gaout riou, a drabelle. ●(1867) FHB 148/350b. hag a gave ber an amzer o trabellat gantho. ●(1868) FHB 159/17a. Boas ma zint da drabellat dalc'h mad divar-benn kement a ouzont. ●(1876) TDE.BF 629b. Trabellat, v. n., tr. «Causer beaucoup, parler de choses et d'autres, bavarder.» ●(1889) ISV 312. Brema e trabellont avoalc'h. ●(1890) MOA 135a. Babiller, tr. «trabellat.» ●158a-b. Parler de choses et d'autres, tr. «trabellat.»

    ●(1931) VALL 61b. Bavarder, tr. «trabellat.»

  • trabelleg
    trabelleg

    m. trabelleion Bavard.

    ●(1876) TDE.BF 629b. Trabellok, s. m. C[ornouaille], tr. «Babillard, bavard ; pl. trabelleien.»

  • trabellek
    trabellek

    adj.

    (1) Bavard.

    ●(1732) GReg 73b. trabellocq, tr. «Babillard.»

    (2) Tog trabellek : chapeau dont les bords tombent sur les oreilles.

    ●(1732) GReg 151b. Chapeau qui tombe sur les épaules, tr. «Tocq trabellocq.» ●172a. Claque-oreille, chapeau qui baisse les bords, tr. «Tocq trabellocq.»

  • trabellerez
    trabellerez

    f. –ed Bavarde.

    ●(1870) FHB 278/131a. Eur c'hreg, eun drabellerez euz ar re genta.

  • trabellerezh
    trabellerezh

    m. Bavardage(s).

    ●(1868) FHB 161/33b. trabellerez diot.

  • trabidell .1
    trabidell .1

    adj. Chancelant.

    ●(1931) VALL 109a. Chancelant, tr. «trabidell.»

  • trabidell .2
    trabidell .2

    f./m. Personne qui chancelle en marchant.

    ●(1752) PEll 897. Trabidel, Homme, ou femme qui chancele en marchant : & aussi un homme de taille haute & menuë, si bien qu'il semble avoir de la peine à se tenir droit & debout. M. Roussel m'a averti que l'on prononce aussi Trobidell.

    ●(1931) VALL 109b. personne qui chancelle en marchant, tr. «trabidell, trobidell m. et f.»

  • trabidellañ
    trabidellañ

    v. intr. Chanceler en marchant.

    ●(1752) PEll 897. Trabidella, Chanceler, vaciller. M. Roussel m'a averti que l'on prononce aussi Trobidella.

    ●(1876) TDE.BF 629b. Trabidella et aussi Trobidella, v. n. C[ornouaille], tr. «Chanceler en marchant comme font les petits enfants et les personnes malades ou faibles.»

    ●(1931) VALL 109a-b. Chanceler, tr. «trabidella.» ●(1957) AMAH 52. e welis o strebotiñ hag o trabidellañ war ar pont ar baotred kaset da gerc’hat boued.

  • trabidellus
    trabidellus

    adj. Chancelant.

    ●(1931) VALL 109a. Chancelant, tr. «trabidellus.»

  • trabidenn
    trabidenn

    f. –où Guenille, haillon.

    ●(1752) PEll 897. Trabiden, Haillon, mauvais habit croté, ou autrement mal-propre, guenille.

    ●(1876) TDE.BF 630a. Trabidenn, s. f. tr. «Guneille, jupe ou robe qui traine dans la boue ; pl. ou.»

    ●(1931) VALL 347a. Guenille, tr. «trabidenn f.» ●351b. Haillon, tr. «trabidenn f. pl. ou.»

  • trabodellat
    trabodellat

    v. intr. Trimer.

    ●(1931) VALL 758b. Trimer, aller et venir avec ardeur, tr. «trabodellat T[régor].»

  • Trabrivan
    Trabrivan

    n. de l. Trébrivan.

    (1) Trabrivan.

    ●(1847) FVR 284. ar Rolland, Persoun Trebrivan. ●(18--) GBI II 68. Fontanella a c'houlenne / En Trevrian pa arrue. ●(1876) BJM 151. An Tad Maner a reas c’hoaz missionou en Kerne, e Bannalec, e Trebriant (Trebrivant).

    ●(1905) BOBL 29 juillet 45/2d. pardon braz Trabrian. ●(1906) BOBL 10 mars 77/2f. En Lokarn hag en Trabrian eo bet great an ivanter. ●(1912) BUAZpermoal 836. chapeliou eleiz dre ar vro : en Bear, Beurlidi, Logivi, Plistin, Plouaret, Plougonver, Plouneve-Moedek, Peurit, Prat, Kemper, Senven, Trabriant, Tregrom, Tregidel, Trezelan, Plouganou. ●(1935) BREI 390/4b. person Trabriant.

    ●(2002) TEBOT 120a. An deiz all en Trabriand / O vale me 'oa bet / Ha m'oa gwelet ma mestrez / War skalier ar vered.

    (2) (blason populaire) Voir nombriler.

  • Trabrivaniz
    Trabrivaniz

    pl. Habitants de Trébrivan.

    ●(18--) GBI II 72. Wit ma lâro Trevrianis : / Bennoz Doue d'ene 'r markis.

  • trabuchañ / trabuchiñ
    trabuchañ / trabuchiñ

    v. intr.

    (1) V. intr. Trébucher.

    ●(1499) Ca 199b. Trabuchaff. g. trabucher. ●(c.1500) Cb 52b. g. trembler / chanceler. b. trebuchaff.

    ●(1659) SCger 120b. trebucher, tr. «trebuchi.»

    (2) V. tr. d. Égarer, perdre.

    ●(1939) WDAP 3/193. (Pleiben) Trabucha pe Trebucha, verb. Koll, dianka eun dra bennak. Skouer : Trabuchet eo bet falz Per ganin.

  • trabuchiñ
    trabuchiñ

    voir trabuchañ

  • trac'hoant
    trac'hoant

    m. Convoitise, ambition.

    ●(1910) ISBR 63. Kreskeit en doé abret de drahoant Rivod. ●101. Ne hoalhas ket ataù trahoant Salaün. ●374. trahoant, tr. «gourmandise.» ●(1914) DFBP 14b. ambition, tr. «Trec'hoant.» ●(1921) GRSA 243. hep dihentein a gemenneu en Iliz e zihuen a fari ér péhedeu a drahoant hag a noué. ●(1937) TBBN 67. dihuen hur bro doh trahoant rouañné Frans. ●71. trahoant en estren.

  • trac'hoantaat
    trac'hoantaat

    v. tr. d. Convoiter, ambitionner.

    ●(1914) DFBP 14b. ambitionner, tr. «Trec'hoantaat.»

  • trac'hoanteg
    trac'hoanteg

    m. Convoiteur.

    ●(1910) ISBR 126. Mat é oé bet en treu aveit en trahoanteg Eudon. ●215. en trahoantek Loeiz Xi, roué er Fransizion.

  • trac'hoantek
    trac'hoantek

    adj. Convoiteux.

    ●(1910) ISBR 150. rè drahoantek e oé. ●178. deu zén trahoantek. ●230. Trahoantek e oé ataù roué er Fransizion. ●(1921) GRSA 304. Ne souéhet ket, Eutru, mar bé trahoantekoh ur péhour éget m'en dé déliet. ●(1932) BRTG 168. er plah tréhoantek.

  • trac'hoantus
    trac'hoantus

    adj. Ambitieux.

    ●(1914) DFBP 14b. ambitieux, tr. «Trec'hoantus.»

  • tradision
    tradision

    f. Tradition.

    ●(1499) Ca 200a. Tradition. g. idem.

    ●(1846) DGG 108. dre voyen an dradition.

  • traet .1
    traet .1

    m.

    (1) Onguent.

    ●(1633) Nom 278a. Vnguentum, vnguen : vnguent : onguant, træt, treat.

    ●(1732) GReg 674b. Onguent pour les plaies, tr. «Træt. treat.»

    ●(1907) AVKA 314. da bourvei tred a c'houez vad.

    (2) par ext. Remède.

    ●(1925) BILZ 136. koad brein bruzunet e skeudenn, vad ebed ne raïo d'ec'h an tred-ze.

  • traet .2
    traet .2

    m.

    (1) = (?) Fil du bois (?).

    ●(1633) Nom 99b. Pecten : le trait, ou raye du long du bois : an træt, pe'n reulen á vez á æt an coat.

    (2) = (?).

    ●(1633) Nom 228a. Territorium : territoire d'vne ville, traict d'vn pays : territoër pe douar vn kær, træt vn bro.

  • traetañ
    traetañ

    v. tr. d. Oindre.

    ●(14--) N 1887. Ha presant ma sacramantaff || ma tretaff ha ma noeaff net, tr. «Donnez-moi les sacrements et les saintes onctions.»

  • traezh
    traezh

    m.

    I.

    (1) Plage, grève.

    ●(1499) Ca 200a. Traez riuaige de mer.

    (2) Sable.

    ●(1633) Nom 229a-b. Haren, arena : arene, grauois, sable : grouan, træz, sabr. ●231a. Tumulus arenarius : terre ou monceau de sable : vn bern grouan, vn beorn (lire : bern) træz. ●244a-b. Puluinus : quelque banc de sable en mer : vr bancq træz bennac en mor.

    ●(1659) SCger 107a. sable, tr. «trez.» ●175b. trez, tr. «sable.»

    ●(1866) FHB 58/45b. guellad an douarou en eur zas treaz ebars.

    ●(1963) BAHE 35/36. ret eo mont war grec'h ha start eo graviañ gant kargoù traezh.

    (2) Sable coquillier.

    ●(2007) GOEMOn 35a. traezh tr. « sable coquillier ».

    II.

    (1) Traezh-bev : sable de l'estran (mouillé par la mer à chaque marée).

    ●(1732) GReg 835b. Sable vif, ou arrosé par la mer, à chaque marée, tr. «Træz beo.»

    ●(1876) TDE.BF 44b. Treaz beo se dit du sable que la mer couvre à chaque marée, par opposition à treaz-maro.

    ●(1951) LLMM 25/70. war an traezh bev, nevez-c'hlanaet gant an trec'h.

    (2) Traezh-marv : sable de la grève que les marées n'atteignent pas.

    ●(1732) GReg 835b. Sable sec, & mouvant près de côtes de la mer, tr. «Træz maro.»

    ●(1876) TDE.BF 44b. Treaz beo se dit du sable que la mer couvre à chaque marée, par opposition à treaz-maro. ●430b. Treaz maro, tr. «sable que la mer ne recouvre jamais.»

    (3) Traezh-mal = (?) mailhdraezh (?).

    ●(1958) BLBR 110/4. war an trêz-mal. (d'après Kannadig Landi Meurz-Here 1957)

    (4) Traezh reizh =

    ●(1931) FHAB Ebrel 135. goloet eo amañ-ahont a draez reiz pe draez du, amañ-ahont a zouar a zoug geot druz.

    (5) Traezh du =

    ●(1931) FHAB Ebrel 135. goloet eo amañ-ahont a draez reiz pe draez du, amañ-ahont a zouar a zoug geot druz. ●(1935) BREI 406/3a. teuler eur gwiskad mat a dreaz du pe glas, treaz moret, d'an douar beterabez.

    (6) Traezh glas =

    ●(1935) BREI 406/3a. teuler eur gwiskad mat a dreaz du pe glas, treaz moret, d'an douar beterabez.

    (7) Traezh-nij =

    ●(1923) ADML 114. hep teuler evez ouz an treaz-nij pe ar «c'hanaviz», a zall o daoulagad.

    III. Toull-traezh.

    ●(1943) HERV 156. Deut oa Hervelina da glucha en toull traez ma tenne ennañ he dilhad warlene, e tor tevenn Porz Meur.

    IV.

    (1) Lakaat an traezh er foar : mettre la panique parmi les animaux.

    ●(1912) MELU XI 360 (T-Koadoud). Lakat an trêz er foar, tr. E. Ernault «Jeter le sable dans la foire, y mettre la panique parmi les animaux (an moyen d'une poudre ?) (Coad[out])»

    (2) Stank evel traezh ar mor : très nombreux.

    ●(1910) FHAB Mezheven 179 *An Tour Gwenn. Pobladou tud gouez, stank evel treaz ar mor.

    (3) Reuzeudik evel ur pesk war an traezh : voir pesk.

  • traezh-moret
    traezh-moret

    coll. (phycologie) Algues Lithothamnium calcareum.

    ●(1968) NOGO 222. Lithothamnium clacareum (lire : calcareum). treaz 'mo:ret, «sable immergé» : Perros en Plouguerneau.

  • traezh-nij
    traezh-nij

    coll. Sable de mer très fin.

    ●(1876) TDE.BF 631b. Treaz-nij, s. m., tr. «Sable de mer très-fin qui vole au vent et vous aveugle, comme celui de Guyssény, par exemple.»

  • traezhañ
    traezhañ

    v. tr. d.

    (1) Sabler.

    ●(1732) GReg 836a. Sabler, couvrir de sable, tr. «Træza. pr. træzet.» ●Il a sablé les allées de son jardin, tr. «Træzet èn deus e alezyou.»

    ●(1857) CBF 81. Red e vezo treaza baliou ar jardin, tr. «Il faudra sabler les allées du jardin.» ●(1876) TDE.BF 631b. Treaza, v. a., tr. «sabler avec du sable de mer.»

    (2) Traezhañ douar : mêler du sable à la terre.

    ●(1866) FHB 54/13b-14a. ha c'hoas, bouez treza ha trempa an douarou-ze e doare, eller caout ennho daou droc'h bennag er bloas.

    ►absol.

    ●(1864) KLV 7. en eur dreza, teila, ha bezina evit kaout ed.

  • traezheg
    traezheg

    f. –où Sablière, carrière de sable.

    ●(1732) GReg 836a. Sabliere, lieu d'où l'on tire du sable pour bâtir, tr. «Træzecg. p. træzegou.»

  • traezhek
    traezhek

    adj. Sablonneux.

    ●(1732) GReg 836a. Sablonneux, tr. «træzecq.» ●Terre sablonneuse, tr. «Doüar træzecq.»

    ●(1866) FHB 73/164b. en douarou treazec. ●(1869) FHB 241/252a. an douar trezek.

    ●(1903) MBJJ 98. en douar træzek a zo 'hed ar mor. ●(1919) BUBR 9/234. en douar treazek.

  • traezhenn
    traezhenn

    f. –où

    (1) Grain de sable.

    ●(1732) GReg 835b. Grain de sable, tr. «Treazen. p. treaz.»

    ●(1866) SEV 130. ken aliez hag a elfenn boultr a zo enn ear (...) hag a dreazenn a zo war beb aod ar bed.

    ●(1929) MANO 132. holl draezennou an aotchou.

    (2) Plage.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 129. er pesquedigueu e chome arlerh er mor én dréhen. ●(1847) GBI I 128. En aod sant Iann, war an dreazenn, tr. «Au rivage de Saint-Jean, sur la grève.» ●(1877) EKG I 24. Al lestrik froder a ioa e kichenn chapell Santes-Barba, var eun dreazenn.

    ●(1963) LLMM 99/267. hag e tec’has a-dizh a-hed an draezhenn gromm.

    (3) Banc de sable.

    ●(1732) GReg 77b. Banc de sable, amas de sable sous l'eau, tr. «træazenn. p. treazennou.»

    ●(1971) TONA.morl 5. trezenn, tr. «sablière.»

    (4) Banc de maërl.

    ●(2007) GOEMOn 119b. Traezhenn : sable, plage. Est employé également pour désigner un banc de maërl.

  • traezhet
    traezhet

    adj. Sablé.

    ●(1967) BAHE 52/47. un alez-vouloù vrav traezhet ha kompezet.

  • Traezhtael
    Traezhtael

    n. de l. (Trévou-Tréguignec).

    (1) Traezhtael.

    ●(1942) STOB 17/31. Etre Brug ha Trestel / Emañ beli an drougavel, / Etre Brug ha Trevou / Emañ beli an diaoulou.

    (2) (proverbe) Etre Brug ha Traezhtael / Emañ beli an drougavel ; / Etre Brug hag an Trevoù / Emañ beli an diaouloù, tr. « entre Brug et Trestel / c’est le vent de tempête qui domine ; / Entre Brug et Le Trévou / ce sont les diables qui dominent ».

    ●(1886) LCSmer 233. De Bruck à Trestel, sur une étendue d’une demi-lieue, la côte est maudite. Naguère personne ne s’y hasardait la nuit, et les douaniers mêmes redoutaient d’y passer. Un dicton breton constate la mauvaise renommée de ce passage : / Hen tre Bruck ha Trestel, / He ma belly an drouk-Aael ; / Hen tre Bruck hag an Treo / He ma belly an Diaolo, tr. « Entre Bruck et Trestel – Est le domaine du mavais ange – Entre Bruck et le Trevou – Est le domaine des diables. »

    ●(1942) STOB 17/31. War unan eus rec'hier an aod etre enezig Brug er Porz Gwenn (Penvenan) ha Trestel (Trevou) e tiskouezed roud troad marc'h an Diaoul. Etre Brug ha Trestel / Emañ beli an drougavel, / Etre Brug ha Trevou / Emañ beli an diaoulou. ●(1968) FOBR II 118. Hentre Bruck ha Trestel / E ma Delly an drouk Ael, / Hentre Bruck hag an Treo / E ma Delly an Diaolo, tr. « Entre Bruck et Trestel - C'est le domaine du Maudit, - Entre Bruck et le Tréo - C'est le Domaine du Diable. »

  • traezoù
    traezoù

    pl. Pluriel de «tra». cf tra .1

    ●(1499) Ca 77b. Entrentraezou man. g. entre ces choses. ●(c. 1501) Donoet 22-7-8. An puler a co[mps] / alies traezou, tr. « Le pluriel parle / de plusieurs choses » ●(1612) Cnf.epist 8. ves à lyes traezou. ●(1612) Cnf 16a. var ar pemp squient naturel, ha var an traezaou heuelep dezo. ●49b. an traezou drouc acquisitet. ●59b. an traezou cleuet gant an bellec en confession sacramental na galler bizhuyquen ho discleryaff. ●78b. O treiff ha distreiff an traezou-man em calon. ●(1625) Bel 45. ne gourchemen nemet traezou mat, ha ne bers nemet an drouc traezou. ●(1633) Nom 32a. Equus helcyarius ; cheual qui tire nauire ou autre chose : vn march tennaff, da tennaff listry pe traezou all. ●72a. Pastillus, orbiculus : vne masse de quelque choses que ce soit, fait en forme de petit pain : vn amas pe vn pastez græt á traezou odorifferant græt furm vn baraïc bian. ●118b. Cunabula, fasciæ : linges & drappeaux : træzyou, liennennou, mezerennou dan bugalè munut. ●174a. Exipulæ : encloture de verges ou d'autre chose pour prendre les poissons aux coulants des eaux : an cloturic á grær á guyal pe á traezou all euit derchell pesquet en dour ret.

    ●(1659) SCger 25b. chose, tr. «tra p. traezou, pe traou.»

    ●(1884) BUR I 7. Ha diskibienn Yann-Badezour a gomzaz d'ehan euz ann oll dreo zouezuz-se.

    ●(1917) KRVT 246/2d. Hag o komz eus an treou-ze.

  • trafik
    trafik

    m.

    (1) Commerce.

    ●(1621) Mc 36. an marchadour é trafic, hac é marchadourez. ●(1647) Am.ms 652. A mat hen trafficq Ioaic da quicqua ?, tr. « Le traffic est-il bon, Ioaic, pour chercher de la viande ? »

    ●(1790) MG 335. Assaiet ehue dibènnadein hou mèrh a obér trafiq er bet scandalus pé dangerus, èl mei a zerhel tavarn.

    ●(1824) BAM 285. da zestum madou, da gresqui va zrafic.

    (2) Trafic.

    ●(1659) SCger 120a. trafic, tr. «trafic.»

    (3) Dyssenterie.

    ●(1732) GReg 294b. Dissenterie, maladie, tr. «an traficq.» ●Etre malade de la dissenterie, tr. «Cahout an traficq.»

  • trafikañ
    trafikañ

    v. tr. d.

    (1) Trafiquer.

    ●(1659) SCger 120a. trafiquer, tr. «trafiqua.»

    ►absol. Trafiquer.

    ●(1633) Nom 203b. Peculium aduentitium : argent baillé pour trafiquer : archant roet euit trafficquaff.

    ●(1790) MG 109-110. é vugalé e zou bet deit de oulèn ou argand ; mæs laqueit em boai int de drafiquein ; ha n'em boai quet nezè de zaccor dehai.

    (2) Faire du commerce.

    ●(1959) BRUD 7/19. Eüruzamant eo trafiket ar bara ganez.

    (3) Maquignonner.

    ●(1889) SFA 21. el leac’h ma trafikaz zoken he loan.

  • trafiker
    trafiker

    m. –ion

    (1) Marchand.

    ●(1878) EKG II 304. eun trafiker amann a Vontroulez.

    (2) Trafiker kezeg : maquignon.

    ●(1925) FHAB C'hwevrer 44. Thivizio Landouar a zo trafiker kezeg. ●(1949) KROB 13/8. trafikerien kezeg, marc'hadourien saout. ●(1973) SKVT II 33. mab ur marc'hadour-kezeg, un trafiker, evel ma lare.

    (3) Trafiker arc'hant : spéculateur.

    ●(1931) VALL 707a. Spéculateur, tr. «trafiker, trafikour (-arc'hant).»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...