Recherche 'tru...' : 115 mots trouvés
Page 1 : de tru-1 (1) à truezus (50) :- tru .1
- tru .2tru .2
m. -ed Misérable.
●(1970) BRUD 35-36/148. Diou zousenn a dreued skuiz-maro, du gand an naon, pignet war goz-kezeg treut-ki.
- truajtruaj
m. –où
(1) (droit) Impôt, tribut.
●(14--) Jer.ms 51. Oar abec clasq truag, leuzryff un mesager, tr. «Dans le but de chercher (le) tribut, députer un messager.» ●(1499) Ca 204a. Truag. g. truage.
●(1732) GReg 939a. Tribut, tr. «Truhaich. p. truhaichou.» ●Païer le tribut, tr. «Paëa an truhaich.»
●(1907) AVKA 152. gwirio ha truajo. ●246. paea truajo Zezar. ●(1908) PIGO II 71. al labourerien na dleont ket paean truajou. ●(1912) BUAZpermoal 351. a chomas holl hep paean an truajou neve. ●(1912) MMKE xv. paea bep wech truachou pouner. ●(1924) FHAB Eost 297. lakat truajou pe dailhou, war an dud a iliz.
(2) Bezañ dindan truaj ub. : être tributaire de qqn.
●(1857) HTB 30. impalaer ar Chin, rak an hano-ze a reer dean gant ar rouane a zo didan he druach.
- truajad
- truajer
- truajiñtruajiñ
v. tr. d. Donner en tribut.
●(1923) SKET I 91. Ar re anezo, avat, a blegas da druachi o bugale d'an Estren.
- truandiñtruandiñ
v. tr. d. Tromper
●(1970) BHAF 263. truandi bourhizien. ●267. teir gwech on bet truandet gantañ.
- truant .1
- truant .2truant .2
m. –ed Gueux.
●(1499) Ca 204a. Truant. g. idem.
●(1659) SCger 18b. caimant, tr. «truant.» ●(c.1680) NG 205-206. Joseph a rancontras unan, / Hac er galuas meschant truant. ●(1732) GReg 130a. Caimant, gueux, tr. «Truand. p. truanted.»
●(1914) DFBP 163a. gueux, tr. «Truant.» ●(1920) FHAB Meurzh 274. va eontr a «donêre». «Truilhek ! laouek ! truant ! pez didalvez !»
- truantaj
- truantal / truantañ / truantiñtruantal / truantañ / truantiñ
v.
I. V. intr.
(1) Gueuser, vagabonder.
●(1499) Ca 204a. g. truander. b. truantaff.
●(1732) GReg 130a. Caimander, gueuser, tr. «Truanti. pr. truantet.» ●943a. Truander, mendier par libertinage, & pure fainéantise, tr. «Truandi. pr. truandet.» ●(1744) L'Arm 448b. Gueusailler, tr. «Truantein.»
●(1914) DFBP 163a. gueuser, tr. «Truanti.»
(2) Se plaindre, gémir.
●(1907) FHAB Gouere 153. E leac'h chom da truanti, pe da gaout abek.
II. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Mendier (qqc.).
●(1659) SCger 18b. caimander, tr. «truanti.» ●(1767) ISpour 390. éit monnet à di de di de turantal ur prét bouéd-mat. ●(1790) Ismar 193. durand ma ridant a di de di de durantal un tamm mat-benac. ●(1792) BD 341. Na heus affer ma den adruantal masy, tr. «Inutile, mon (brave) homme, de mendier devant ma maison.»
●(1866) FHB 75/183b. na druantont netra. ●(1869) KTB.ms 15 p 203. hag hec'h ee neuze evel-se da druanta boed d'ann tier.
(2) =
●(1919) MVRO 13/1a. Hep dale e ya ar gouarnamant aotrichian da daeli ur galv d'ar bed-holl (…) da druanti an holl vroïou war stad an Aotrich.
B. V. tr. i.
(1) Truantal ouzh ub. =
●(1792) BD 308. nen deus affer nicun adruantal ousin, tr. «Il n'appartient à personne de venir mendier près de moi.»
(2) Truantal da ub. : se plaindre auprès de qqn.
●(1919) BUBR 4/108. ne ra nemet termal ha truantal d'in.
- truantertruanter
m. –ion
(1) Gueux, pleure-misère.
●(1792) BD 296. gant truanterien debret vy, tr. «Tu seras dévoré par des gueux.»
(2) Voyou.
●(1907) AVKA 229. unan anhe a oa an truanter Bartime.
►sens fig.
●(1834) SIM 253-254. An huel-var neo qet mignon d'an derven, mes un truanter hepqen, pehini en em stag outàn hac a vev eus e sustanç.
- truanterezh
- truantez
- truantiz
- trubachiñ
- trubard .1trubard .1
m. –ed Traître.
●(1732) GReg 430a. Fourbe, trompeur, double, traître, tr. «trubard. p. trubarded.»
●(1847) BDJ 93. eun trubard, eur ghidas. ●(1868) FHB 161/39a. an daou drubart a ioa tec'het ep lavaret guer dezhan. ●(1877) EKG I 51. aoun enn doa na viche ar manac'h diskuliet gand eun trubard bennag.
●(1929) FHAB Du 433. Malloz d'an drubarded. ●(1963) LLMM 99/268. Ne wele en-dro dezhañ nemet trubarded.
- trubard .2trubard .2
f. (agriculture) Pioche.
●(1960) EVBF I 336. La pioche. Les termes les plus employés (…) piemontwar, P[ommeri]t-le-V[icomte] (sorte de hache-pioche, «hache piémontaise») ; trubard, ou pioch penn-bohal, Tréhou (même sorte de pioche, v. fig. 2).
- trubarderezhtrubarderezh
f. –ioù Traîtrise.
●(1732) GReg 430a. Fourbe, ou fourberie, action de fourbe, tr. «trubardérez. p. trubarderezou.» ●(1752) PEll 915. Trubarderez, & Trubardiez, trahison, perfidie.
●(1877) EKG I 7. An diaoul, n'euz nemed trubarderez ha korvigell en he gorf. ●77. pae an trubarderez. ●87. kerkent ha m'en doa great he daol trubarderez.
●(1902) MBKJ 65. an dianaoudegez hag an drubarderez. ●(1907) AVKA 33. Setu ur gwir Israelit, ha n'eus ket a drubarderez enhan. ●246. Jesus a welas ho drougiez hag ho zrubarderez.●(1926) FHAB Ebrel 145. An taol trubarderez a ra d'eomp hirio chom a-zav.
- trubardeztrubardez
f. –ed [empl. comme épith.] Traîtresse.
●(1869) KTB.ms 14 p 237. al lez-vamm trubardez.
- trubardiezh
- trubardiñtrubardiñ
v. tr. d.
(1) Trahir.
●(1732) GReg 430a. Fourber, tromper finement ceux qui agissent avec sincerité, tr. «Trubardi. pr. trubardet.»
(2) Obtenir par tromperie.
●(1876) TDE.BF 643a. Trubardi, v. a., tr. «Obtenir une chose par suite de feintes ou de mensonges.» ●Trubardi eunn dra dioc'h eunn den, tr. «obtenir par feintes quelque chose de quelqu'un.»
- trubarttrubart
adj. Traître.
●(1864) SMM 88. pe guer gaouiad oa ar bed trubart-se ! ●(1876) TDE.BF 443a. ar mevell trubard. ●(1877) EKG I 117. gand aoun rag an dud trubard. ●(1878) EKG II 154. ar c'here trubard. ●(1880) SAB 164. tud trubard, fallagr e peb giz. ●(1889) SFA 207. An Drouk-Spered trubard an hini oa.
●(1903) MBJJ 77. tud trubard. ●(1906) BOBL 10 mars 77/1b. eul lezen drubard. ●(1907) AVKA 246. goulenno trubard. ●(1909) KTLR 59. ne vin ket trubard en da gever. ●(1939) MGGD 8. Taol trubart ar mab-se.
- trubuchenntrubuchenn
f. –ed Femme qui n'a pas d'ordre.
●(1982) PBLS 531. (Langoned) trubuchenn, trubuchennied, tr. «femme qui agit de façon désordonnée, irresponsable.»
- trubuilhtrubuilh
m./f. –où
I.
(1) Épreuve, ennui.
●(1530) Pm 31. Hoguen tribuill ma ytron quer / A vezo ne vezo dister, tr. «Mais de la tribulation, ma chère Dame, / Il y aura, qui ne sera pas légère.» ●65. Tribuil a pep tu antrugar, tr. «Tribulation rude de tout côté.»
●(1659) SCger 120a. tracas, tr. «trubuil.» ●176a. trubuill, tr. «affliction.» ●(1732) GReg 939a. Tribulation, tr. «Trubuilh. p. trubuilhou. Van[netois] tribuilh. p. éü.» ●(1752) PEll 915. Trubuill, Affliction : & au pays de Vannes, Trebill, affliction, misere, pauvreté.
●(1838) OVD 272. nac en trebille, nac er hloès, nac er marhue. ●(1880) SAB 98. ar re o d-euz tribull ac encrez.
●(1907) AVKA 73. Na vo ganthan na trubuill na trouz. ●(1925) CHIM 5. Sur mat eman o tanzen koll he fenn gant an drubuilh !... ●(1927/30) LUMO 72. Met an drubuill zo rog ! ●(1962) LLMM 93/259. piv pe betra (...) a gav dit a zo kiriek d'an drubuilh a vez amañ ?
(2) Un trubuilh, trubuilhoù =
●(1866) FHB 87/277b. ma ne ket eun drubuil ?
●(1936) BREI 460/1b. poaniou ha trubuilhou pemdeziek traouienn an daerou. ●(1936) FHAB Eost 300. Hag eus an eil trubuilh d'eben, setu emaomp en em gavet e miz eost. ●(1959) BRUD 10/22. ni a ambleudo dindan hon treid ; amzer an trubuilhou.
(3) Troubles, désordre.
●(1878) EKG II 297-298. Epad ma chomaz an drubuill dre ar vro, ar c'here ne veze guelet er gear nemed dervesiennou.
●(1910) MBJL 19. N'ouzer ket kalz tra eus istor o Iliz epad an amzer a helpenn hag a drubuilh ma oa evite ar c'hwec'hvet kantved. ●(1910) ISBR 176. de dennein arré ar er vro hag arnehon ur prantad trebill.
II. [en locution]
(1) Bezañ en trubuilh =
●(1732) GReg 939a. Etre dans la tribulation, tr. «beza ê trubuilh.»
●(1880) SAB 153. an diskibien en tribull.
(2) Danzen trubuilh : se préparer des ennuis.
●(1912) BUAZpermoal 708. anez ze, e tanzeomp trubuilh, sur awalc'h, a-benn an amzer da zont.
(3) C'hwezhañ trubuilh : fomenter des troubles.
●(1907) AVKA 301. An den-ze on deus kavet anean o c'houeza trubuill er vro, o tifenn paea an truajo da Zézar, hag o kemer evithan an hano a roue. ●301-302. Elec'h c'houeza trubuill, e roe 'vid gourc'hemen n-am garet. ●303. Digaset oc'h eus an den-ma d'in war digare e c'houeze trubuill er vro : Setu em eus klasket anehan, ha n'am eus kavet lec'h ebed d'e gondaoni diwarben an tamallo a ret dehan.
- trubuilhañtrubuilhañ
v.
(1) V. tr. d. Troubler, inquiéter.
●(1499) Ca 202a. Tribulation in tribuillaff est. ●204a. Trubuillaff. g. triboillier.
●(1659) SCger 176a. trubuilla, tr. «affliger.» ●(1732) GReg 17a. Affliger, tr. «trubüilha. pr. et.» ●939. Donner de la tribulation, tr. «Trubuilha. pr. trubuilhet. Van[netois] tribuilheiñ. pr. et.»
●(1924) FHAB Eost 307. Ar vosenn, ar c'hlenved, ar bleizi a drubuilhas epad meur a vloaz c'hoaz ar paourkez bro Gerne. ●(1944) ATST 114. da drubuilhañ repoz ar gristenion.
(2) V. pron. réfl. En em drubuilhañ : se tracasser.
●(1857) HTB 94. n'en em drubulet ket eta ive muioc'h.
●(1902) PIGO I 13. «'Nem drubuilhez ket, eme Yan.» ●(1936) BREI 457/2b. ha n'en em drubuilhit ket gant ken nebeut a dra !
- trubuilhertrubuilher
m. –ion Perturbateur.
●(1941) ARVR 37/3a. an drubuilherion, ar bismigerion a ranko chom peoc'h.
- trubuilhet
- trubuilhustrubuilhus
adj.
(1) Perturbant, troublant.
●(1872) ROU 60. Prezeg dirag calz a zo lentuz, trubuilluz. ●(1878) EKG II 53. da zonjal enn traou trubuilluz a veliz enn nosvez-se.
●(1924) ARVG Ebrel 79. hent tenval ha trubuilhus ar vuhegez. ●(1926) FHAB Mae 193. Dimezi a zo trubuilhus / Eur plac'h yaouank 'zo ebatus.
(2) Affligeant.
●(1732) GReg 17a. Affligeant, tr. «trubuilhus.»
●(1925) KANNgwital 275/10. stad Breiz a ioa trubuillus ha glac'harus.
(3) = zo trubuilh(où) ennañ.
●(1925) FHAB Meurzh 88. Trubuilhus e oa buhez Nikolazig.
(4) =
●(1909) FHAB Gouere 217. eun deiz trubuilhus. ●(1922) EOVD 272. én amzér trebillus a vrézel.
- truch
- truchañtruchañ
v. tr. d.
(1) =
●(1944) GWAL 165/317. (Ar Gelveneg) «trucha» amañ a vefe kentoc'h amprestañ arc'hant en un doare dihetus.
(2) Embobiner.
●(1947) YNVL 65. Ne dalv ket dit truchañ ac'hanon hiroc'h... ●(1972) SKVT I 152. kement a c'hoant a oa ennañ truchañ e gamarad, ur wech muioc'h, da grapat ivez er bourzh. ●(1973) SKVT II 167. mes n'eus ket dezhañ da druchañ ar baotred da vont d'e heul.
- truchenn
- trucher
- trucheterezh
- truchiri
- truchontruchon
m. –ed (argot de Pont-l'Abbé)
(1) Homme, mec, gonze.
●(1936) IVGA 100. Ha ton gant an «truchoned». ●124. Ha «gregoch» d'an «truchoned». ●137. A-raok kaout da lavarout en «truchoned»-se, e rafen gwelloc'h mont d'o selaou. ●189. Hag e prege ker brao an «truchon» ouz ar «chon». ●191. Me 'lavar, me, e vo «kech» meur a «druchon». ●239. truchoned ar vilajenn gran. ●265. «truchoned» heñvel ouzimp. ●an «truchoned»-se, a-hont e Pariz. ●«truchoned» ar Gouarnamant. ●(1947) YNVL 53. Graet ez eus marc'had, «truchoned» ? ●(1960) LLMM 82/311. Langaj-chon ar vilajenn gran. Truchon = Den, gwaz. ●(1973) SKVT II 17. Paotred korn ar veilh, anvet ivez al lonkerien-heol, losteiged ar veilh, ar friterien-moger, en ur ger, an «druchoned divazeñg». ●(1974) SKVT III 82. Ar voizenned a 'n em sikour etreze war gein o zruchoned. ●(1982) HYZH 147/31. (Treboull) peogwir zo atav truchoned o pourmen tre ar vered.
(2) Truchon jeun : bon ami.
●(1974) SKVT III 97. ho truchon jeun.
(3) Truchon gran : personne huppée, haut personnage.
●(1960) LLMM 82/311. Langaj-chon ar vilajenn gran. Truchon gran = Aotrou. ●(1972) SKVT I 48. sevel o ziez-hañv da «druchoned gran Kemper. ●(1973) SKVT II 22. N'eus ket d'an «druchoned gran» da vezañ istrogelled. ●24. An «druchoned gran»-se ne reont ket ur c'heuz eus o daouarn. ●(1974) SKVT III 32. an truchon gran.
- truegtrueg
m. –ed
(1) Personne pitoyable.
●(1744) L'Arm 287a. Il fait le piteux, tr. «Ean a ra enn truhæc.»
●(1939) KOLM 69. Ne hret ket van ag en truheg-sé !
(2) Vaurien.
●(1913) AVIE 259. Ean e lahou hemb truhé en druhéged sen. ●en druhéged : Haillevauded. ●(1975) YABA 06.11. Nen doh med un truhek hag ur beg bras.
(3) =
●(1904) LZBg Gouere 178. ean e hra en dra zé èl un truhek.
- truegajtruegaj
m. Choses pitoyables.
●(1974) LIMO 06 avril. Ha gellout e hrér krédein e vo groeit brud un dé benag d'en truhégaj e zo genom-ni ? ●Truhégaj, tr. «choses pitoyables.»
- truegezhtruegezh
f. & adv.
I. F.
(1) Misère, état pitoyable.
●(1792) CAg 36. E creis me zruhégueah.
●(1896) HIS 63. Allas ! emé-ean, truhègeh e zou bermen é henteu Jérusalem. ●63-64. Neoah er Juifed, é kreiz ou zruhègeh, e zas choñj dehé ag en Eutru Doué.
●(1905) IMJK 282. goannedigeh ha truhegeh. ●(1907) VBFV.bf 79b. truegeh, f., tr. «misère.» ●(1921) GRSA 221. groñnet a boénieu, a druhegeh.
(2) Chose pitoyable.
●(1856) GRD 233. Er sort péhedeu-cé e zeli gobér d'un inean santein penaus n'en dé meit truhégueah ha ne zeli quet contein rai ar hé nerh.
(3) Un druegezh eo : c'est pitoyable, c'est pitié.
●(1790) MG 246. un druhégueah oai ou gùélèt. ●(1790) Ismar 130. un druhégueah vai gùélèt ou dillad.
(4) Désordre.
●(1907) VBFV.fb 30a. désordre, tr. «truhegeh, f.»
II. Adv. A-druegezh.
(1) Pitoyablement.
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 34. gusket a druhegèh vras. ●(1912) DIHU 79/1. ma lézant Dihunamb de vonet a druhégeh kaer.
(2) En désordre.
●(1907) VBFV.fb 30a. en désordre, tr. «a druhegeh.»
- trueilhat
- truektruek
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Piteux, pitoyable.
●(1744) L'Arm 287a. Piteux, euse, tr. «Truhæc.» ●Pitoyable (…) Mauvais, tr. «Truhæc.» ●Pitoyablement, tr. «Énn ur fæçon truhæc.» ●(1790) MG 371. honnéh e vihue én ur stad truhæq.
●(1838) OVD 232. Ne zeliet quet enta ou disprisein [hou croagué] é sigur m'en dint truhêc, clanhus. ●(1861) BSJ 260. Biscoah truhêccoh gueu. ●(1893) LZBg 51vet blezad-4e lodenn 201. Stad truhêc er vro. ●(1897) EST 83. predeu truhèk, tr. «de mauvais repas.»
●(1907) RNDL 27. Petra e ran, truhek, ér bed-man a zareu ? ●(1919) BSUF 26. é tiskoein ou goulieu truhek. ●27. é huélet ou stad truhek. ●(1932) BRTG 101. Ne vehè ket bet hoah grons rè druhek en droug.
(2) Piètre.
●(1790) MG 262. péhani e zou un truhæq a vechérour.
II. Adv.
(1) (en plt de qqn) Mont truek bras gant ub. : aller très mal.
●(1896) HIS 109. Me mès ém zi ur meúel hag e zou klañ ; truhek bras é ha getoñ.
(2) (en plt d'une situation) Kerzhout truek bras : aller, marcher très mal.
●(1913) HIVR 24. Truhek bras é kerhé en treu. ●41. truhek bras é kerhé en treu ér ranteleh a Frans.
- truekaattruekaat
v.
(1) V. tr. d. Rendre dans un état pitoyable.
●(1921) GRSA 221. A pe oè diséhet e doar revé volanté en Eutru, é ma bet truhékeit en doar hag er fréh anehon. ●(1939) KOLM 45. é tizalbadein hag é truhékat er vro. ●(1940) DIHU 347/77. er brezélieu a relijion é tonet de druhékat hoah stad er gaeh manati.
(2) V. intr. Devenir pitoyable.
●(1921) GRSA 377. Lezel e hrèr eùé Pier étal Parand hag e oè duah d'obér ardro er goulieu ; rak skoé Pier e druhekè ataù dé hé dé.
- truell
- truelladtruellad
f. –où Contenu d'un boisseau.
●(1744) L'Arm 220a. Litron, tr. «Hantér truellat. f.» ●(17--) TE 459(2). En hantér truellad æd e talou un dragm, hac un druellad ha hantér a hey e talou un dragm.
●(1895) FOV 238. Un hantér truellad kerh, tr. «une demi-truelle d'avoine.»
●(1934) BRUS 288. Un boisseau (12 l. 50), tr. «un druellad, f.»
- truez .1
- truez .2truez .2
f., adj. & adv.
I. F.
A.
(1) Pitié.
●(14--) N 1136. Jezu porz pep tu a truez, tr. «Jésus, constant refuge de miséricorde.» ●(1499) Ca 204a. Truez. g. pitie. ●(1580) G 262. Clevet hon dydu so truez, tr. «C'est pitié, d'entendre notre détresse.» ●(1650) Nlou 9. Eno ez voe truez, tr. «Là, ce fut pitié.»
●(1659) SCger 80a. misericorde, tr. «truez.» ●92b. pitié, tr. «truez.» ●176a. truez, tr. «misericorde.» ●(c.1680) NG 1940-1941. De Guner er Groes de craisté, / Guelet Jesus a oué truhé.
●(1874) FHB 489/146a. ar paour kez den a grie hag a gunuc'he mar doa eun truez. ●(18--) KTB.ms 14 p 45. Iudal ha kunudal a reent [ar chass], ma oa un druez ho c'hlewet.
●(1904) ARPA 146. bezit truez outhan, rag gant an droug-huel eman. ●(1911) BUAZperrot 445. Siouaz ! tremenet oa amzer an druez. ●(1919) FHAB Eost 11. O Mor, en o c'henver, te vo leun a druez.
(2) Kaout truez ouzh : avoir pitié de.
●(1580) G 724. truhez ouz ma buhez hoz bezet, tr. «Ayez pitié de ma vie.»
●(1790) MG 137. ésperein en en devou Doué truhé dohoh.
●(1824) BAM 49. ha Doue n'en devezo biquen truez oc'h an eneou paour-se ? ●(1869) KTB.ms 14 p 133. hen defoa truez eûz ann tignouz. ●(1893) IAI 3. anez ma teuas Doue da gaout truez ouzomp. ●134. Anez ma teuas Doue da gaout truez ouz he Iliz.
(3) Kemer truez war ub. : prendre pitié de qqn.
●(1904) ARPA 122. Jesus a velas ur foul vras, hag e kemeras truez varnho abalamour ma'z oant evel denved eb pastor.
(4) Kemer truez ouzh ub. : prendre pitié de qqn.
●(c.1680) NG 1487. De quemeret truhé douh e hol vugallé.
●(1877) FHB (3e série) 5/37b. ma ne gemer Doue truez ouzomp.
●(1911) BUAZperrot 82. troët kenan da gemeret truez ouz an dud reuzeudik. ●(1918) BNHT 13. Unan benak (…) e geméras truhé doh-ti.
►
●(18--) SAQ I 314. Kemer truez, ha ro aluzen.
(5) Goulenn truez : demander grâce.
●(1909) KTLR 114. Ar vugaligou geiz en em lakeaz var ho daoulin en eur c'houlen truez. ●(1923) KNOL 151. Pelloc'h e c'houlennont truez.
(6) Kouezhañ truez ouzh ub. : prendre qqn en pitié.
●(1869) HTC 308. An nep ne fell ket dezhan deski, pa gav an dro d'hen ober, a gouezo truez outhan.
(7) Dre druez : par pitié.
●(1651) JK 27. Mam conduet dre trues en o gras da finvesi, tr. «Que vous me conduisiez par pitié, à mourir dans votre grâce.»
B. Attr. Pitoyable.
●(1894) BUZmornik 543. Ar gristenien geiz-se a ioa truez ho doare.
II. Adv. A-druez.
(1) Sellout a-druez ouzh ub. : regarder qqn en pitié.
●(1727) HB 97. Da sellet a druez ouzin. ●622. O sellet ouzin a druez.
●(1859) MMN 189. Itron Vari a esperans / Sellit ouzomp a druez. ●(1886) SAQ I 12. Pa zoc'h mamm d'heomp hon tri, sellit outhan a druez.
●(1924) BILZbubr 40/898. Sellit a drue eus eun den reuzeudik, c'hwi pere a zo yac'h ha divachagn.
(2) Kemer a-druez : prendre en pitié.
●(1633) Nom 194a. In fidem accipere, in deditionem accipere : prendre à merci : coumeret á druez, cahout trugarez.
B. Épith.
(1) A druez : de pitié.
●(c.1680) NG 233-234. Pedamp er Guirhies a truhe / Ma ray dim he map trugare.
●(1893) IAI 125. eun urz nevez a venac'h, hanvet Itroun Varia a druez, evit dasprena ar brizounerien.
(2) Ur sell a-druez : un regard de pitié.
●(1878) EKG II 56. eur zell a druez a riz c'hoaz ouc'h Herve Soutre.
III. Na vezañ un druez... : être joli, beau...
●(1962) (T) E. ar Barzhig BRUD 16/29. D'an abarde ne oe ket eun druez adarre gweled al loened.
- truezek
- truezettruezet
adj. Apitoyé.
●(1904) ARPA 202. he dad a velas anezhan, ha truezet holl, e tiredas (...) hag e pokas d'ezhan.
- trueziñ / truezal / truezañtrueziñ / truezal / truezañ
v.
I. V. tr.
A. V. tr. d. Plaindre.
●(1876) TDE.BF 643a. truezi eunn den, tr. «assurer que quelqu'un est digne de compassion.» ●(1890) MOA 31. Celui qui a beaucoup souffert, a appris à compatir à l'infortune, tr. «Ar reuzeudik a ve bet goall-gaset, / Trueza ar re-all en devez desket.» ●219a. Assurer que quelqu'un est digne de compassion, tr. «truezi eunn den.»
●(1900) MSJO 70. n'helle ket mirat da druezi ar Verc'hes benniget. ●104. n'hellont ket mirat da druezi an dud paour-ze. ●(1927) KANNgwital 299/88. Tud keiz zo da veza truezet.
B. V. tr. i.
(1) Trueziñ da ub. : s'apitoyer sur qqn.
●(1864) SMM 213. truezit d'ho Salver evel ar vadalen. ●(1868) KMM 144. Grit ma truezin ganeoc'h da Jesus en e bassion. ●(1889) ISV 409. Eanit da druezi dezhan.
●(1911) SKRS II 123. truezi ra d'ar bugel keaz.
(2) Trueziñ ouzh ub. : s'apitoyer sur qqn.
●(1900) MSJO 38. Jesus-Christ (…) a druezas outhi hag a rentas dezhi he guir hag he enor. ●(1907) KANngalon Gouere 437. Truezi a reomp – ha ne ket souez – ouz ar re vez rivinet en eun taol kount.
(3) Trueziñ war ub. : s'apitoyer sur qqn.
●(1964) ABRO 76. Doaniet gant ar gwel eus ar peñse, e truezen war ar verdeidi reuzeudik.
►sans compl.
●(1877) EKG I 160. ma teufe unan-bennag da drueza.
●(1945) GPRV 10. peadra da vrouda ar c'halonou ha d'o lakaat da druezi.
(4) Trueziñ d'an amzer : regretter le temps passé.
●(1876) TDE.BF 643a. truezi d'ann amzer, tr. «regretter le temps passé.»
II. V. intr. Gémir, se plaindre.
●(1909) FHAB C'hwevrer 58. Dâl ma klevas an tri geaz o truezal.
- truezustruezus
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Compatissant.
●(1792) CAg 77. Reit teign ur seèll truhéus.
●(1849) LLB 47. Doué perpet truhéus. ●(1880) SAB 95. grit ur zell truezus varnomp.
●(1906) KANngalon Kerzu 276. lavaret (…) pedennou truezuz an Iliz. ●(1913) AVIE 92. get é vadeleh truhéus.
(2) (en plt de qqn) Compatissant.
●(c.1680) NG 137. Jesus a so quen truheus. ●229. tud vat ha truheus. ●(1790) MG 143. bout douce, truhéus ha charitabl.
●(1904) LZBg Meurzh 94. Tud truhéus.
(3) Pitoyable, qui fait pitié.
●(1575) M 213. ho buhez truezus, tr. «leur vie pitoyable.» ●(1633) Nom 215a. Eiulatus, lamentum : brayement, lamentation : cry truezus, cauaou.
●(1659) SCger 92b. pitioiable, tr. «truezus.»
●(1838) OVD 46. na truhéusset-é é stad ! ●(1878) EKG II 45. ar vouez klemmuz ha truezuz am boa klevet. ●302. Truezuz oa, evel a velit, doare an tiad tud-se. ●(1882) BAR 276. na truezuz eo ho stad.
●(1906) HIVL 159. ne fehé ket bout kavet ur stad truhéusoh. ●(1911) BUAZperrot 84. An drugarez, eo ar garantez e kenver an dud a zo truezuz o doare.
(4) Triste.
●(1907) AVKA 95-96. kanet on deus trao truezus, ha n'oc'h eus ket goelet.
B. Bezañ truezus ouzh ub. : avoir pitié de qqn.
●(1727) HB 593. Ha truezus ouz nep ho ped.
●(1904) SKRS I 49. hag hi truezuz meurbed ouz bugale ar broiou pell.
II. Adv.
(1) Avec compassion.
●(c.1825/30) AJC 123. neuse esellen trueus ous abatÿ bopor. ●(1878) EKG II 76. en em gavet e kichenn an treuzou, e tistroaz truezuz varzu ar penn huela da zellet eur veach c'hoaz da viana ouc'h Anna Roue. ●(1889) ISV 121. o sellet truezuz oc'h imach ar Verc'hez.
●(1900) MSJO 152. Mari a stard Jesus var boul he c'halon hag a zell truezus ous Joseph.
(2) Pitoyablement.
●(1902) PIGO I 62. ar c'hi a chom krenn en e za, hag a grog da yudal truezus. ●(1932) GUTO 18. en inéañneu (…) e zemantè truhéus.