Recherche 'che...' : 119 mots trouvés
Page 1 : de che-1 (1) à chench-chenchan-chenchin-2 (50) :- che .1che .1
interj.
(1) Exclamation qui exprime l’étonnement. (?) cf. Jezuz (?).
●(1905) ALLO 39. Che ! Terri reot e benn d'ezan. ●(1907) DRSP 55. Chê ! N'her gwiec'h ket c'hoaz. ●(1908) KMAF 43. Chê ! N'ouzoun ket penoz !... ●(1909) FHAB Genver 5. Cheu ! na breman 'vez graet traou curius. ●(1910) MAKE 91. Che ! emezan, ma teufen abenn da veza mestr war an traou-ze ! ●94. Chê ! Plac'h paour, Yan en deus rivinet ac'hanomp. ●(1932) ALMA 131. Ché ! randounen goz ma'z out !
(2) Exclamation.
●(1844) DMB 85. Me fé ché, cleu, me fautr Uissant.
- che .2che .2
voir se
- che .3
- cheañ
- chebou
- chechar
- chechecheche
interj. =
●(1928) KANNkerzevod 19/5. Cheche ? ma Doue, a respont ar vamm, maro ê ? ●(1928) KANNkerzevod 21/7. Tout e vint kollet cheche !
- chedched
m. –où
I.
(1) Gîte.
●(1876) TDE.BF 309b. Jed, v. n., tr. «Piste. Ar jed gad, la piste du lièvre, son gîte.»
●(1908) PIGO II 140. 'vel eur c'had tapet er ched. ●156. o redek ken prim hag eur broc'h o vont d'e ched pa glev ar chaseerien. ●(1917) KZVr 232 - 12/08/17. Cheg, tr. «gite, terrier ched, Treger, Loeiz ar Floc'h.»
(2) par ext. Cachette.
●(18--) AID 289. beet sioul en ho chit, tr. «soyez silencieux dans votre cachette.»
II.
(1) Bezañ tapet war e ched : être pris sur le fait.
●(1978) PBPP 2.2/501 (T-Plougouskant). Tapet e oamp bet war hor ched, tr. J. le Du «on nous a pris sur le fait /lit. sur notre gite/»
(2) Bezañ en e ched : être à son aise, en bonne santé, etc.
●(1919) KZVr 356 - 28/12/19. N'oun ket em chet, tr. «je ne suis pas bien.» ●(1942) VALLsup 87. N'oun ket em ched, tr. F. Vallée «je ne suis pas bien.» ●(1957) AMAH 30 (T) *Jarl Priel. Met diouzh an dailh anezhañ e spurmanted diouzhtu e tlee bezañ laosk daonet ar melloù e gwalenn e gein rak gwech ebet ne veze en e ched pa groge an tennoù fuzuilh da fraoñval. ●210. E krene dindanon va divhar e-keit ha ma pizenne ur c'hwezenn sklaset war va zal. «Va Doue, emezi, n'oc'h ket en ho ched, 'm eus aon ?
(3) Disoursi evel ur c'had en he ched : voir gad.
- chedechede
voir sede
- chedet
- chef
- ChefChef
voir Jef
- chefezchefez
f. –ed Cheffe.
●(1993) HYZH 196/47. (Douarnenez) hi oa ar chefez neuze kaë ha vie ganti…, un otou ruz oa ganti.
- ChefigChefig
voir Jef
- chegad
- chegatchegat
interj.
(1) Onomatopée pour chasser les chats.
●(1857) CBF 123. Chegat ! dachegat ! tr. «Au chat ! au chat !» ●(1876) TDE.BF 86b. Chegad, interjection pour chasser le chat.
●(1927) GERI.Ern 79. chegad, tr. «int. pour chasser le chat.»
(2) local. Cri pour chasser les veaux.
●(1879) ERNsup 146. chegad, qui s'emploie en Go[ello] pour chasser les veaux (chega(d) du-më !).
- chegennchegenn
f.
I.
(1) Bonne chère.
●(1937) SAV 6/31. goude eur seurt chegin. ●(1938) WDAP 2/123. Chegenn, hano gwregel, Chervad. Chegenn a dalv kement hag ar ger gallek «régal». Skouer : Chegenn a zo bet du-mañ da verenn. ●162. Ne vo ket dreist ar chegenn ganeomp hizio. ●(1953) BLBR 63/5. ne gaver gwelloc'h chegenn. ●(1962) GERV 19. an dinell vat hag ar chegenn.
(2) Ur chegenn : un régal.
●(1938) WDAP 2/123. (Pleiben) Eur chegenn eo evidoun kaout eur penn-yer rostet d'am fred.
(3) Ober chegenn : faire bonne chère, se régaler.
●(1955) STBJ 121. hag e reemp chegenn gant rezin. ●205. ober chegenn diwar goust an hini o devoa tapet ken brao ! ●221. Chegenn : chervad, tinell vat. ●(1962) GERV 29. oc'h ober chegenn em ser. ●(1964) ABRO 45. o welout va c'hi hag ar c'hizhier oc'h ober chegenn gant an tammoù fleñch am boa taolet dezho.
II. Ober chegenn : bien manger.
●(1955) STBJ 121 (K) Y. ar Gow. Er gariou bras e kavemp frouez da brena hag e reemp chegenn gant rezin hag avalou-pechez, e-ser eun tamm bara hag amann. ●205. Peadra d'ober chegenn diwar goust an hini o devoa tapet ken brao !
- cheik
- chein
- cheinikcheinik
interj.
(1) =
●(1889) SKG 12. Cheinik ! lar Ian Pensek, chilaou ta Fanch Kouik, tr. «Oh ! la ! la ! dit Jean Pensec, écoute donc François Cozic.»
(1929) MKRN 84. Cheinik ! emean, biskoaz n'am bije kredet 'c'hanon, ' oa kement a gemenerien e püns an ifern ! tr. «Jamais je n'aurais cru, dit-il, qu'il y eût tant de tailleurs au fond de l'enfer !»
(2) Loc. interj. Cheinik Doue =
●(1929) MKRN 116. Cheinik Doue ! a lar Napoleon en eur zevel e zaoulagad etrezek an nenv, ne ouien ket e oa sperejou ken bras war an douar ! tr. «Mon Dieu ! Mon Dieu ! dit Napoléon, en levant les yeux vers le ciel, je n'aurais jamais cru qu'il y eût de pareils génies sur la terre !»
- chek .1chek .1
adv. intens.
(1) Leun-chek : plein à craquer.
●(1868) FHB 178/173b. an ilis a ioa leun-chec. ●(1869) HTC 171. an ti o veza leun-chec. ●(1890) MOA 70. Très plein, tr. «leun-chek (à Plabennec, etc.).»
●(1909) FHAB Mezheven 178. leun chek a dud. ●(1911) BUAZperrot 286. Pa vez dibennet en hor bro eun torfetour bennak, an dachen ma roër d'ezan taol ar maro, a vez leun chek gant an dud. ●570. al laouer-daol a oue leun-chek. ●(1912) KANNgwital 112/117. Ar patronaj a ioa leun chek. ●(1922) BUBR 16/118. ar paour a lakas e zac'h leun-chek war an askom pe war ar skaon.
(2) Lakaat chek : remplir.
●(1889) ISV 340. Cant antercant beachour a c'helle da gemeret evit lacat chek ar bours, evel ma lavar ar vartolodet.
(3) Melen-chek : totalement jaune.
●(1979) VSDZ 106. (Douarnenez) Hag a weles ar mor e tont melen-chik, tr. (p. 270) «Et tu voyais la mer devenir totalement jaune.»
- chek .2chek .2
s. –où Ornière.
●(1944) DGBD 153. stankañ a reont ar chekoù hag ar poulloù-pri a oa bet graet e-pad ar glaveier.
- chekañchekañ
v. tr. d. Serrer.
●(1868) FHB 202/362b. hag ec'h ell diguemeret eun niver mad a dud, dreist oll pa vezont cheket stard evel ma vezent en diou sizunvez-ze.
- chekedcheked
voir sekrep
- chekenn
- chekepchekep
voir sekrep
- chekonchekon
voir ichekon
- chel
- chelavrenn
- chelbouchchelbouch
s. (boucherie) Viande de mauvaise qualité.
●(1997) HYZH 209/32b. kig fall = chelbouch (T[regor], Ploubêr, Kawan).»
- chelek
- chelgenn .1chelgenn .1
adj. & f.
(1) Attr. Débraillé.
●(1957) ADBr lxiv 4/450. (An Ospital-Kammfroud) Chelgenn : adj. débraillé, dépenaillé, avoir les vêtements en désordre comme après une bagarre : chelgenn e vez deañ atô, koulz d'ar zul evel war ar pemde.
(2) F. Personne débraillée.
●(1957) ADBr lxiv 4/451. (An Ospital-Kammfroud) Chelgenn s'emploie aussi substansivement : eur chelgenn a zen, – an den-ze ne oa nemed eur chelgenn pa oa yaouank.
- chelgenn .2chelgenn .2
I. f.
(1) (habillement) Coiffe du pays de Landivisiau.
●(1877) FHB (3e série) 25/207. Bourleden, bigouden, / Chelgen, chicoloden, / Sparlou, chalounessou, Voaliou, tantanmaniou.
(2) Bro chelgenn : pays «chelgenn».
●(1950) KROB 22/11. ar c'hiz a oa e Sant-Servez, a zo e bro «Chelgenn». ●(1993) HYZH 196/19. Setu amañ un tañva eus brezhoneg un darn eus Goueled-Leon : harzoù Menez Are. Lod a ra "Chelgenn" eus ar vro-se.
II. m. –ed Homme du pays de Landivisiau, Guimilio, Saint-Servais.
●(1941) ARVR 14/4d. daou Chelgenn eus bro Landi. ●(1941) ARVR 29/4e. Jañmar ar Chelgenn eus Gwimilio. ●(1993) HYZH 196/19. met kalz a dud eus ar vro ne fell ket dezho bezañ anvet Chelgenniz (disprizus eo ar ger-se da lod : "Sell dac'h an tamm chelgenn-mañ!" a vez klevet a-wechoù, distaget war un ton hanter-c'hoapaus).
- chelgennatchelgennat
v. intr. Se disputailler.
●(1957) ADBr lxiv 4/451. (An Ospital-Kammfroud) Chelgennad : v. – Formé sur le mot précédent, – errer à la manière de voyous en quête d'aventure, chercher querelles (mais généralement des querelles sans conséquences sérieuses), se disputailler : e-kichenn an ti-skol e oa eur vandennad voused o chelgennad.
- ChelgennizChelgenniz
n. pr. pl. Hommes du pays de Landivisiau, Guimilio, Saint-Servais. Voir chelgenn 2..
●(1952) LLMM 35/36. Lavaret e vez ivez gant Chelgenniz. ●(1993) HYZH 196/19. met kalz a dud eus ar vro ne fell ket dezho bezañ anvet Chelgenniz (disprizus eo ar ger-se da lod : "Sell dac'h an tamm chelgenn-mañ!" a vez klevet a-wechoù, distaget war un ton hanter-c'hoapaus).
- cheliñcheliñ
v. intr. (plt d’une roche) se fendiller.
●(1962) EGRH I 112. cheliñ v., tr. « se fendiller (en parlant d’une roche). »
- chelp .1chelp .1
m. –où Serpe.
●(1922) BUBR 13/10. tad ha mab gant ar chelp hag an hach / A ziskour, a ziveg, a zivrank, a zivach.
- chelp .2chelp .2
s. & adv. –où cf. skerb
(1) S. (habillement) Écharpe.
●(1847) MDM 331. ar chelp trikolor en dro d'in. ●(1868) FHB 188/252b. an Aotrou Mear a zo duze e ti kear, he schelp ganthan. ●(1872) GAM 66. ar chelp en dro d'he gerc'hen.
●(1915) HBPR 92. Lakaat a reaz he chelp, ha krak ha berr, e tifennas ober an distera tra ken a vije ar mear var al leac'h. ●205. hor chelpou en ho[r] c'herc'hen.
(2) Adv. Mont chelp : aller de travers.
●(1899) MSLp xi 17 [108]. à l'île de Batz mont chelp «aller de côté» Milin ms.
- chelpelchelpel
v. intr. Chelpel (gant an naon, ar sec'hed) Avoir (trés faim, très soif).
●(1926) FHAB Kerzu 449. Dare bras da chelpel gant an naon du. ●462. Ar chaseourien oa dare d'eo chelpel gant an naon hag ar zec'hed. ●(1928) KANNkerzevod 21/6. e klevfoc'h al loened o chelpel barz ar c'hraou gant an naon pe ar c'hoant debri.
- chelpeta
- chelpetaer
- chelpi
- cheltrenncheltrenn
f. –où Gros sein. (?) cf. jelkenn (?).
●(1943) TRHS 9. pa zigoront pep a daolont ar vantell-se, e c'hellit gwelout peseurt liv o deus ar blev dindan o c'hazelioù, pegen hir ez eo o cheltrennoù.
- chemchem
m. Talent, savoir-faire.
●(1917) KZVr 240 - 07/10/17. Chemm, tr. «avoir de l'initiative, ingéniosité, Loeiz ar Floc'h.»
- chemelchemel
voir chom
- chemetchemet
m.
(1) Savoir-faire.
●(1867) MGK 80. Daoust ha perak / Ann tiek n'en defe ket chemed, skiant ha furnez. ●91. chemed he dad. ●131. kaout skiant, furnez, chemed.
●(1927) GERI.Ern 79. chemet L[éon] s., tr. «Expérience d'un travail, sens pratique, savoir-faire, savoir-vivre, talent.»
(2) Den a chemet : homme pratique.
●(1942) VALLsup 139b. (personne) pratique, tr. «a chemet L[éon].»
- chemizetennchemizetenn
f. –où (habillement)
(1) Chemisette.
●(1732) GReg 131b. Camisole, chemisette, tr. «Van[netois] jumsetenn. p. eü.»
●(1904) DBFV 37a. chemizeten, f. pl. –nneu, tr. «camisole, chemisette.» ●(1955) STBJ 207. eur jeumjetenn gant tammou voulouz du ive war ar mañchou. ●(1970) GSBG 174 (Groix). šǝmišten [= chemistenn], tr. «corsage de costume local (pour les enfants).» ●(1976) YABA 17.01. ur pillotour ardro ho jemestenn !
(2) Devant de chemise.
●(1838-1866) PRO.tj 194. Eur chemitezen zo gantan war e roched en pillou !
(3) Jupon.
●(1863) GBI I 450. Me breno d'ac'h zemizettenn, / Hag a wisko d'ac'h flottantenn, tr. «Je vous acheterai une jupe, / Et vous revêtirai d'une flottante.» Note de Luzel : «Le mot zemizettenn, signifie une jupe de dessous». ●(18--) GBI II 452. 'tre he broz ha he semisettenn, tr. «entre sa robe et son jupon.»
- chempchemp
m. (zoologie) Poulain.
●(1967) BAHE 52/49. Brabañsiñ gant o ebeulion pe ebeulezed ; hini ne asante 'veze dister e loen bihan (e chemp bihan !).
- cheñch .1cheñch .1
m.
(1) Changement.
●(1499) Ca 143a. Mutation vide in chang.
●(1868) KMM 170. Pebez sench !
●(1915) MMED 427. Ar zoudardet a zo kals chench enno abaoue ar brezel, e kenver ar relijion.
(2) Bout cheñch àr ub. : être devenu fou.
●(1906) HIVL 47. Bout zou chanj arnehi, nen dé ket mat hé fen.
(3) (finance) Change.
●(1499) Ca 36a. Chang. g. change. l. hoc campsorium / rii. ●(1633) Nom 202b. Collibus : change : cheing, an eschaing.
●(1659) SCger 22a. change, tr. «cench.»
(4) Échange.
●(1659) SCger 47a. echange, tr. «cench.»
- cheñch / cheñchañ / cheñchiñ .2cheñch / cheñchañ / cheñchiñ .2
v.
I. V. tr. d.
(1) Changer.
●(1499) Ca 35b. Chanchaff. g. changier. ●(c.1500) Cb 38b. g. non muable. b. tra na gouffet chenchaff. ●(1530) Pm 58. Maz finueziff ma changiff bro, tr. «De sorte que je mourrai, que je changerai de pays.» ●241. Pan chenchy rout, tr. «quand tu changeras de route. » ●258. cheyng glan manyer, tr. «change tout à fait de manière.» ●279. ne cheincho (variante : cheno) stat, tr. «il ne changera pas d'état.» ●(1621) Mc 41. an circonstancc, peheny a chaing an specc. ●(1650) Nlou 274. Rouanez hezit, escuit, chenchit hent, tr. «Rois, soyez en paix, vite, changez de route.»
●(c.1680) NG 488. Ma na changés buhé.
●(1849) LLB 84-85. sèlet mat kent chanjein hou kiri, / Kent chanj hou s-arerieu. ●(1868) FHB 158/11a. pa vije ret chench leac'h d'ann Tabernakl. ●(1874) FHB 476/48a-b. Petra bennak ma e deuz ar ster Couenou chenchet can.
●(1904) DBFV 36a. chanjein, chanj, v. a., tr. «changer.» ●(1910) MAKE 110. ma reas Truilhennig e vennoz da chench hano.
(2) C'hoari da cheñch lec'h : jouer aux barres.
●(c.1718) CHal.ms i. Ioüer aus barres, tr. «hoari de chang' leh.»
●(1904) DBFV 36a. hoari de chanj léh, tr. «jouer aux barres (Ch. ms.).»
(3) Cheñch moneiz : changer de la monnaie.
●(1633) Nom 206b. Nummum commutare : changer : cheing mouneïz.
(4) Échanger.
●(1659) SCger 47a. echanger, tr. «cench.»
●(1834) SIM 196. chench e sabren dious ur c'hleze.
II. V. intr.
(1) Changer.
●(1902) PIGO I 81. en eur chilaou e jistr o virvi. Dre ma verve, a liou anean a chenche. ●(1904) DBFV 36a. chanjein, chanj, v. n., tr. «se changer, se transfigurer ; se convertir.» ●(1907) KANngalon C'hwevrer 333. pase mall eo deomp chench.
(2) Cheñch àr ub. : devenir fou.
●(1792) HS 22. Caïn chiffet ag er bréférance e rai Doué d'é vrér, e ïass é furie, que ne changeas ar nehou.
●(1917) LILH 6 a Vezheven. Job Lécuyer a Gerfourn, arriù a bermision er suhun baset, e zo chanjet arnehon. ●(1940) DIHU 349/106. me heneil koh J. Lecuyer, a Gerforn, kaporal ém hompagnoneh, e zo chanjet arnehon.
(3) Cheñch àr ub. (+ subord.) : se repentir.
●(17--) VO 156. Un tarh calon oai bet neoah eit-t'ai me hleuét é tevis er péh em boai gùélét, ha changein e rai ar nehai ne oent deit gueneign.
●(1904) DBFV 36a. chanjein e hré ar nehé ne oent deit, tr. «ils se repentaient de n'être point venus (Le B. 69).»
(4) =
●(1926) FHAB Meurzh 93. Mat eo lakât goell-toaz etouez boued ar moc'h, met pa vezer staget d'hen ober e ranker kendelc'her pe anez e chenchfent dillo.
(5) Cheñch e : se changer en.
●(1849) LLB 545-546. Er hogus e zeval, e chanj én ur vrumen, / En ur razein en doar e rid hag hum zispen.
III.
(1) Cheñch neudenn en e nadoz : voir neudenn.
(2) Cheñch marc'h el limon : voir marc'h.
(3) Cheñch penn d'ar vazh : voir bazh.
(4) Cheñch bazh en daboulin : voir bazh.
(5) Cheñch bazh d'e daboulin : voir bazh.
(6) Cheñch tu d'ar chupenn : voir chupenn.
(7) Cheñch penn diouzh penn d'e bellenn : voir pellenn.
(8) Cheñch tiretenn : voir tiretenn.
(9) Cheñch park : voir park.
(10) Cheñch avel d'e bilhoù : voir avel.
(11) Cheñch dour war ar buzhug : voir dour.
(12) Cheñch dour war ar c'hranked : voir kranked.
(13) Cheñch soubenn : voir soubenn.
(14) Cheñch douar da ub. : voir douar.