Devri

Recherche 'che...' : 119 mots trouvés

Page 1 : de che-1 (1) à chench-chenchan-chenchin-2 (50) :
  • che .1
    che .1

    interj.

    (1) Exclamation qui exprime l’étonnement. (?) cf. Jezuz (?).

    (1905) ALLO 39. Che ! Terri reot e benn d'ezan. (1907) DRSP 55. Chê ! N'her gwiec'h ket c'hoaz. ●(1908) KMAF 43. Chê ! N'ouzoun ket penoz !... ●(1909) FHAB Genver 5. Cheu ! na breman 'vez graet traou curius. ●(1910) MAKE 91. Che ! emezan, ma teufen abenn da veza mestr war an traou-ze ! ●94. Chê ! Plac'h paour, Yan en deus rivinet ac'hanomp. ●(1932) ALMA 131. Ché ! randounen goz ma'z out !

    (2) Exclamation.

    (1844) DMB 85. Me fé ché, cleu, me fautr Uissant.

  • che .2
    che .2

    voir se

  • che .3
    che .3

    apocope de chede (sede) Cheed : surnom des habitants de Theix.

    (1911) DIHU 73/283. É Teis é ma akourset en dud de laret ché, é léh chetu hag é vé groeit chéed a dud er barréz-sé. ●(1947) BRMO 31. ceux [= paysans] de Theix, Chéed (ils disaient "Ché!" pour "voilà!").

  • cheañ
    cheañ

    v. tr. d. = (?).

    (1987) GOEM 167. Oh – la, renka Oh – la, chea Oh la, chacha Oh la, ibilla.

  • chebou
    chebou

    adv. Nous y sommes.

    (1925) SFKH 14. «Chebou», emé ean.

  • chechar
    chechar

    m. –ed (ichtyonymie) Chinchard.

    (1850) HHO 71. Chinchars, Scamber trachurus, tr. « Checharet. »

    (1904) DBFV 36b. chechar, s. pl. ed, tr. «chinchart, scomber trachurus L.» ●(1934) BRUS 255. Un chinchard, tr. «ur chechar –ed

  • cheche
    cheche

    interj. =

    (1928) KANNkerzevod 19/5. Cheche ? ma Doue, a respont ar vamm, maro ê ? ●(1928) KANNkerzevod 21/7. Tout e vint kollet cheche !

  • ched
    ched

    m. –où

    I.

    (1) Gîte.

    (1876) TDE.BF 309b. Jed, v. n., tr. «Piste. Ar jed gad, la piste du lièvre, son gîte.»

    (1908) PIGO II 140. 'vel eur c'had tapet er ched. ●156. o redek ken prim hag eur broc'h o vont d'e ched pa glev ar chaseerien. ●(1917) KZVr 232 - 12/08/17. Cheg, tr. «gite, terrier ched, Treger, Loeiz ar Floc'h.»

    (2) par ext. Cachette.

    (18--) AID 289. beet sioul en ho chit, tr. «soyez silencieux dans votre cachette.»

    II.

    (1) Bezañ tapet war e ched : être pris sur le fait.

    (1978) PBPP 2.2/501 (T-Plougouskant). Tapet e oamp bet war hor ched, tr. J. le Du «on nous a pris sur le fait /lit. sur notre gite/»

    (2) Bezañ en e ched : être à son aise, en bonne santé, etc.

    (1919) KZVr 356 - 28/12/19. N'oun ket em chet, tr. «je ne suis pas bien.» ●(1942) VALLsup 87. N'oun ket em ched, tr. F. Vallée «je ne suis pas bien.» ●(1957) AMAH 30 (T) *Jarl Priel. Met diouzh an dailh anezhañ e spurmanted diouzhtu e tlee bezañ laosk daonet ar melloù e gwalenn e gein rak gwech ebet ne veze en e ched pa groge an tennoù fuzuilh da fraoñval. ●210. E krene dindanon va divhar e-keit ha ma pizenne ur c'hwezenn sklaset war va zal. «Va Doue, emezi, n'oc'h ket en ho ched, 'm eus aon ?

    (3) Disoursi evel ur c'had en he ched : voir gad.

  • chede
    chede

    voir sede

  • chedet
    chedet

    adj. Au gîte.

    (1940) DIHU 349/108. ur had jedet édan ur bodad lann. ●(1941) ARVR 12/4b. e oa chetet eur mell pemoc'h-gouez e-kreiz ar c'hoad-se.

  • chef
    chef

    m. –ed, –où Chef.

    (1857) HTB 38. chef ar bagad. ●(1894) BUZmornik 535-536. da gaozeal gant ar chefou.

    (1915) LIKA 2. (Groe) me chefed.

  • Chef
    Chef

    voir Jef

  • chefez
    chefez

    f. –ed Cheffe.

    (1993) HYZH 196/47. (Douarnenez) hi oa ar chefez neuze kaë ha vie ganti…, un otou ruz oa ganti.

  • Chefig
    Chefig

    voir Jef

  • chegad
    chegad

    m. Niais.

    (1879) ERNsup 146. On dit eur chegad, un veau, fig. un niais, Trév[érec].

  • chegat
    chegat

    interj.

    (1) Onomatopée pour chasser les chats.

    (1857) CBF 123. Chegat ! dachegat ! tr. «Au chat ! au chat !» ●(1876) TDE.BF 86b. Chegad, interjection pour chasser le chat.

    (1927) GERI.Ern 79. chegad, tr. «int. pour chasser le chat.»

    (2) local. Cri pour chasser les veaux.

    (1879) ERNsup 146. chegad, qui s'emploie en Go[ello] pour chasser les veaux (chega(d) du-më !).

  • chegenn
    chegenn

    f.

    I.

    (1) Bonne chère.

    (1937) SAV 6/31. goude eur seurt chegin. ●(1938) WDAP 2/123. Chegenn, hano gwregel, Chervad. Chegenn a dalv kement hag ar ger gallek «régal». Skouer : Chegenn a zo bet du-mañ da verenn. ●162. Ne vo ket dreist ar chegenn ganeomp hizio. ●(1953) BLBR 63/5. ne gaver gwelloc'h chegenn. ●(1962) GERV 19. an dinell vat hag ar chegenn.

    (2) Ur chegenn : un régal.

    (1938) WDAP 2/123. (Pleiben) Eur chegenn eo evidoun kaout eur penn-yer rostet d'am fred.

    (3) Ober chegenn : faire bonne chère, se régaler.

    (1955) STBJ 121. hag e reemp chegenn gant rezin. ●205. ober chegenn diwar goust an hini o devoa tapet ken brao ! ●221. Chegenn : chervad, tinell vat. ●(1962) GERV 29. oc'h ober chegenn em ser. ●(1964) ABRO 45. o welout va c'hi hag ar c'hizhier oc'h ober chegenn gant an tammoù fleñch am boa taolet dezho.

    II. Ober chegenn : bien manger.

    (1955) STBJ 121 (K) Y. ar Gow. Er gariou bras e kavemp frouez da brena hag e reemp chegenn gant rezin hag avalou-pechez, e-ser eun tamm bara hag amann. ●205. Peadra d'ober chegenn diwar goust an hini o devoa tapet ken brao !

  • cheik
    cheik

    m. Cheikh.

    (1915) MMED 403. kaset dirak Abd-el-Kader (...) ar cheik bras. ●(1935) LZBl Du/Kerzu 267. mignon da Cheikh Sidia. ●(1939) DIHU 337/303. kriùleh er cheikh.

  • chein
    chein

    s. (argot de La Roche-Derrien) (pêche) Filet.

    (1980) PEAS 59. Chein, roued.

  • cheinik
    cheinik

    interj.

    (1) =

    (1889) SKG 12. Cheinik ! lar Ian Pensek, chilaou ta Fanch Kouik, tr. «Oh ! la ! la ! dit Jean Pensec, écoute donc François Cozic.»

    (1929) MKRN 84. Cheinik ! emean, biskoaz n'am bije kredet 'c'hanon, ' oa kement a gemenerien e püns an ifern ! tr. «Jamais je n'aurais cru, dit-il, qu'il y eût tant de tailleurs au fond de l'enfer !»

    (2) Loc. interj. Cheinik Doue =

    (1929) MKRN 116. Cheinik Doue ! a lar Napoleon en eur zevel e zaoulagad etrezek an nenv, ne ouien ket e oa sperejou ken bras war an douar ! tr. «Mon Dieu ! Mon Dieu ! dit Napoléon, en levant les yeux vers le ciel, je n'aurais jamais cru qu'il y eût de pareils génies sur la terre !»

  • chek .1
    chek .1

    adv. intens.

    (1) Leun-chek : plein à craquer.

    (1868) FHB 178/173b. an ilis a ioa leun-chec. ●(1869) HTC 171. an ti o veza leun-chec. ●(1890) MOA 70. Très plein, tr. «leun-chek (à Plabennec, etc.).»

    (1909) FHAB Mezheven 178. leun chek a dud. ●(1911) BUAZperrot 286. Pa vez dibennet en hor bro eun torfetour bennak, an dachen ma roër d'ezan taol ar maro, a vez leun chek gant an dud. ●570. al laouer-daol a oue leun-chek. ●(1912) KANNgwital 112/117. Ar patronaj a ioa leun chek. ●(1922) BUBR 16/118. ar paour a lakas e zac'h leun-chek war an askom pe war ar skaon.

    (2) Lakaat chek : remplir.

    (1889) ISV 340. Cant antercant beachour a c'helle da gemeret evit lacat chek ar bours, evel ma lavar ar vartolodet.

    (3) Melen-chek : totalement jaune.

    (1979) VSDZ 106. (Douarnenez) Hag a weles ar mor e tont melen-chik, tr. (p. 270) «Et tu voyais la mer devenir totalement jaune.»

  • chek .2
    chek .2

    s. –où Ornière.

    (1944) DGBD 153. stankañ a reont ar chekoù hag ar poulloù-pri a oa bet graet e-pad ar glaveier.

  • chekañ
    chekañ

    v. tr. d. Serrer.

    (1868) FHB 202/362b. hag ec'h ell diguemeret eun niver mad a dud, dreist oll pa vezont cheket stard evel ma vezent en diou sizunvez-ze.

  • cheked
    cheked

    voir sekrep

  • chekenn
    chekenn

    f. –où

    (1) Chèque.

    (1931) VALL 117a. chèque, tr. «chekenn f. pl. ou

    (2) Chekenn-bost : chèque postal.

    (1931) VALL 117a. chèque postal, tr. «chekenn-bost p. chekennou-p

  • chekep
    chekep

    voir sekrep

  • chekon
    chekon

    voir ichekon

  • chel
    chel

    s.

    (1) = (?).

    (1905) FHAB Gwengolo/Here 150. Ar post gant he ibillou a zo hanvet ar chel.

    (2) [plur.] Diaclases.

    (1962) EGRH I 112. chel, tr. « fentes non ouvertes (dans une roche), diasclases. »

  • chelavrenn
    chelavrenn

    f. chelavred (ichtyonymie) Chelavreau.

    (1904) DBFV 36b. chelavren, s. pl. –red, tr. «chelavreau, poisson.» ●(1934) BRUS 255. Un chelavreau, tr. «ur chelavren, f., pl. chelavred

  • chelbouch
    chelbouch

    s. (boucherie) Viande de mauvaise qualité.

    (1997) HYZH 209/32b. kig fall = chelbouch (T[regor], Ploubêr, Kawan).»

  • chelek
    chelek

    adj. (Pierre) filardeuse.

    (1962) EGRH I 112. chelek a., tr. « (pierre) filardeuse). »

  • chelgenn .1
    chelgenn .1

    adj. & f.

    (1) Attr. Débraillé.

    (1957) ADBr lxiv 4/450. (An Ospital-Kammfroud) Chelgenn : adj. débraillé, dépenaillé, avoir les vêtements en désordre comme après une bagarre : chelgenn e vez deañ atô, koulz d'ar zul evel war ar pemde.

    (2) F. Personne débraillée.

    (1957) ADBr lxiv 4/451. (An Ospital-Kammfroud) Chelgenn s'emploie aussi substansivement : eur chelgenn a zen, – an den-ze ne oa nemed eur chelgenn pa oa yaouank.

  • chelgenn .2
    chelgenn .2

     

    I. f.

    (1) (habillement) Coiffe du pays de Landivisiau.

    (1877) FHB (3e série) 25/207. Bourleden, bigouden, / Chelgen, chicoloden, / Sparlou, chalounessou, Voaliou, tantanmaniou.

    (2) Bro chelgenn : pays «chelgenn».

    (1950) KROB 22/11. ar c'hiz a oa e Sant-Servez, a zo e bro «Chelgenn». ●(1993) HYZH 196/19. Setu amañ un tañva eus brezhoneg un darn eus Goueled-Leon : harzoù Menez Are. Lod a ra "Chelgenn" eus ar vro-se.

    II. m. –ed Homme du pays de Landivisiau, Guimilio, Saint-Servais.

    (1941) ARVR 14/4d. daou Chelgenn eus bro Landi. ●(1941) ARVR 29/4e. Jañmar ar Chelgenn eus Gwimilio. ●(1993) HYZH 196/19. met kalz a dud eus ar vro ne fell ket dezho bezañ anvet Chelgenniz (disprizus eo ar ger-se da lod : "Sell dac'h an tamm chelgenn-mañ!" a vez klevet a-wechoù, distaget war un ton hanter-c'hoapaus).

  • chelgennat
    chelgennat

    v. intr. Se disputailler.

    (1957) ADBr lxiv 4/451. (An Ospital-Kammfroud) Chelgennad : v. – Formé sur le mot précédent, – errer à la manière de voyous en quête d'aventure, chercher querelles (mais généralement des querelles sans conséquences sérieuses), se disputailler : e-kichenn an ti-skol e oa eur vandennad voused o chelgennad.

  • Chelgenniz
    Chelgenniz

    n. pr. pl. Hommes du pays de Landivisiau, Guimilio, Saint-Servais. Voir chelgenn 2..

    (1952) LLMM 35/36. Lavaret e vez ivez gant Chelgenniz. ●(1993) HYZH 196/19. met kalz a dud eus ar vro ne fell ket dezho bezañ anvet Chelgenniz (disprizus eo ar ger-se da lod : "Sell dac'h an tamm chelgenn-mañ!" a vez klevet a-wechoù, distaget war un ton hanter-c'hoapaus).

  • cheliñ
    cheliñ

    v. intr. (plt d’une roche) se fendiller.

    (1962) EGRH I 112. cheliñ v., tr. « se fendiller (en parlant d’une roche). »

  • chelp .1
    chelp .1

    m. –où Serpe.

    (1922) BUBR 13/10. tad ha mab gant ar chelp hag an hach / A ziskour, a ziveg, a zivrank, a zivach.

  • chelp .2
    chelp .2

    s. & adv. –où cf. skerb

    (1) S. (habillement) Écharpe.

    (1847) MDM 331. ar chelp trikolor en dro d'in. ●(1868) FHB 188/252b. an Aotrou Mear a zo duze e ti kear, he schelp ganthan. ●(1872) GAM 66. ar chelp en dro d'he gerc'hen.

    (1915) HBPR 92. Lakaat a reaz he chelp, ha krak ha berr, e tifennas ober an distera tra ken a vije ar mear var al leac'h. ●205. hor chelpou en ho[r] c'herc'hen.

    (2) Adv. Mont chelp : aller de travers.

    (1899) MSLp xi 17 [108]. à l'île de Batz mont chelp «aller de côté» Milin ms.

  • chelpel
    chelpel

    v. intr. Chelpel (gant an naon, ar sec'hed) Avoir (trés faim, très soif).

    (1926) FHAB Kerzu 449. Dare bras da chelpel gant an naon du. ●462. Ar chaseourien oa dare d'eo chelpel gant an naon hag ar zec'hed. ●(1928) KANNkerzevod 21/6. e klevfoc'h al loened o chelpel barz ar c'hraou gant an naon pe ar c'hoant debri.

  • chelpeta
    chelpeta

    v. intr. Rôder.

    (1879) ERNsup 150. Chelpeta, rôder.

    (1931) VALL 662b. Rôder, tr. «chelpeta

  • chelpetaer
    chelpetaer

    m. –ion Rôdeur.

    (1879) ERNsup 150. chelpeta(e)r, rôdeur.

    (1931) VALL 662b. Rôdeur, tr. «chelpetaer

  • chelpi
    chelpi

    s. Charpie. cf. chalpiz

    (1847) MDM 239. chelpi en dro d'an trouc'h.

    (1907) KANngalon Mae 397. ar chelpi a ioa izoum evit pansi ar gouli.

  • cheltrenn
    cheltrenn

    f. –où Gros sein. (?) cf. jelkenn (?).

    (1943) TRHS 9. pa zigoront pep a daolont ar vantell-se, e c'hellit gwelout peseurt liv o deus ar blev dindan o c'hazelioù, pegen hir ez eo o cheltrennoù.

  • chem
    chem

    m. Talent, savoir-faire.

    (1917) KZVr 240 - 07/10/17. Chemm, tr. «avoir de l'initiative, ingéniosité, Loeiz ar Floc'h.»

  • chemel
    chemel

    voir chom

  • chemet
    chemet

    m.

    (1) Savoir-faire.

    (1867) MGK 80. Daoust ha perak / Ann tiek n'en defe ket chemed, skiant ha furnez. ●91. chemed he dad. ●131. kaout skiant, furnez, chemed.

    (1927) GERI.Ern 79. chemet L[éon] s., tr. «Expérience d'un travail, sens pratique, savoir-faire, savoir-vivre, talent.»

    (2) Den a chemet : homme pratique.

    (1942) VALLsup 139b. (personne) pratique, tr. «a chemet L[éon].»

  • chemizetenn
    chemizetenn

    f. –où (habillement)

    (1) Chemisette.

    (1732) GReg 131b. Camisole, chemisette, tr. «Van[netois] jumsetenn. p.

    (1904) DBFV 37a. chemizeten, f. pl. –nneu, tr. «camisole, chemisette.» ●(1955) STBJ 207. eur jeumjetenn gant tammou voulouz du ive war ar mañchou. ●(1970) GSBG 174 (Groix). šǝmišten [= chemistenn], tr. «corsage de costume local (pour les enfants).» ●(1976) YABA 17.01. ur pillotour ardro ho jemestenn !

    (2) Devant de chemise.

    (1838-1866) PRO.tj 194. Eur chemitezen zo gantan war e roched en pillou !

    (3) Jupon.

    (1863) GBI I 450. Me breno d'ac'h zemizettenn, / Hag a wisko d'ac'h flottantenn, tr. «Je vous acheterai une jupe, / Et vous revêtirai d'une flottante.» Note de Luzel : «Le mot zemizettenn, signifie une jupe de dessous». ●(18--) GBI II 452. 'tre he broz ha he semisettenn, tr. «entre sa robe et son jupon.»

  • chemp
    chemp

    m. (zoologie) Poulain.

    (1967) BAHE 52/49. Brabañsiñ gant o ebeulion pe ebeulezed ; hini ne asante 'veze dister e loen bihan (e chemp bihan !).

  • cheñch .1
    cheñch .1

    m.

    (1) Changement.

    (1499) Ca 143a. Mutation vide in chang.

    (1868) KMM 170. Pebez sench !

    (1915) MMED 427. Ar zoudardet a zo kals chench enno abaoue ar brezel, e kenver ar relijion.

    (2) Bout cheñch àr ub. : être devenu fou.

    (1906) HIVL 47. Bout zou chanj arnehi, nen dé ket mat hé fen.

    (3) (finance) Change.

    (1499) Ca 36a. Chang. g. change. l. hoc campsorium / rii. ●(1633) Nom 202b. Collibus : change : cheing, an eschaing.

    (1659) SCger 22a. change, tr. «cench

    (4) Échange.

    (1659) SCger 47a. echange, tr. «cench

  • cheñch / cheñchañ / cheñchiñ .2
    cheñch / cheñchañ / cheñchiñ .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Changer.

    (1499) Ca 35b. Chanchaff. g. changier. ●(c.1500) Cb 38b. g. non muable. b. tra na gouffet chenchaff. ●(1530) Pm 58. Maz finueziff ma changiff bro, tr. «De sorte que je mourrai, que je changerai de pays.» ●241. Pan chenchy rout, tr. «quand tu changeras de route. » ●258. cheyng glan manyer, tr. «change tout à fait de manière.» ●279. ne cheincho (variante : cheno) stat, tr. «il ne changera pas d'état.» ●(1621) Mc 41. an circonstancc, peheny a chaing an specc. ●(1650) Nlou 274. Rouanez hezit, escuit, chenchit hent, tr. «Rois, soyez en paix, vite, changez de route.»

    (c.1680) NG 488. Ma na changés buhé.

    (1849) LLB 84-85. sèlet mat kent chanjein hou kiri, / Kent chanj hou s-arerieu. ●(1868) FHB 158/11a. pa vije ret chench leac'h d'ann Tabernakl. ●(1874) FHB 476/48a-b. Petra bennak ma e deuz ar ster Couenou chenchet can.

    (1904) DBFV 36a. chanjein, chanj, v. a., tr. «changer.» ●(1910) MAKE 110. ma reas Truilhennig e vennoz da chench hano.

    (2) C'hoari da cheñch lec'h : jouer aux barres.

    (c.1718) CHal.ms i. Ioüer aus barres, tr. «hoari de chang' leh

    (1904) DBFV 36a. hoari de chanj léh, tr. «jouer aux barres (Ch. ms.).»

    (3) Cheñch moneiz : changer de la monnaie.

    (1633) Nom 206b. Nummum commutare : changer : cheing mouneïz.

    (4) Échanger.

    (1659) SCger 47a. echanger, tr. «cench

    (1834) SIM 196. chench e sabren dious ur c'hleze.

    II. V. intr.

    (1) Changer.

    (1902) PIGO I 81. en eur chilaou e jistr o virvi. Dre ma verve, a liou anean a chenche. ●(1904) DBFV 36a. chanjein, chanj, v. n., tr. «se changer, se transfigurer ; se convertir.» ●(1907) KANngalon C'hwevrer 333. pase mall eo deomp chench.

    (2) Cheñch àr ub. : devenir fou.

    (1792) HS 22. Caïn chiffet ag er bréférance e rai Doué d'é vrér, e ïass é furie, que ne changeas ar nehou.

    (1917) LILH 6 a Vezheven. Job Lécuyer a Gerfourn, arriù a bermision er suhun baset, e zo chanjet arnehon. ●(1940) DIHU 349/106. me heneil koh J. Lecuyer, a Gerforn, kaporal ém hompagnoneh, e zo chanjet arnehon.

    (3) Cheñch àr ub. (+ subord.) : se repentir.

    (17--) VO 156. Un tarh calon oai bet neoah eit-t'ai me hleuét é tevis er péh em boai gùélét, ha changein e rai ar nehai ne oent deit gueneign.

    (1904) DBFV 36a. chanjein e hré ar nehé ne oent deit, tr. «ils se repentaient de n'être point venus (Le B. 69).»

    (4) =

    (1926) FHAB Meurzh 93. Mat eo lakât goell-toaz etouez boued ar moc'h, met pa vezer staget d'hen ober e ranker kendelc'her pe anez e chenchfent dillo.

    (5) Cheñch e : se changer en.

    (1849) LLB 545-546. Er hogus e zeval, e chanj én ur vrumen, / En ur razein en doar e rid hag hum zispen.

    III.

    (1) Cheñch neudenn en e nadoz : voir neudenn.

    (2) Cheñch marc'h el limon : voir marc'h.

    (3) Cheñch penn d'ar vazh : voir bazh.

    (4) Cheñch bazh en daboulin : voir bazh.

    (5) Cheñch bazh d'e daboulin : voir bazh.

    (6) Cheñch tu d'ar chupenn : voir chupenn.

    (7) Cheñch penn diouzh penn d'e bellenn : voir pellenn.

    (8) Cheñch tiretenn : voir tiretenn.

    (9) Cheñch park : voir park.

    (10) Cheñch avel d'e bilhoù : voir avel.

    (11) Cheñch dour war ar buzhug : voir dour.

    (12) Cheñch dour war ar c'hranked : voir kranked.

    (13) Cheñch soubenn : voir soubenn.

    (14) Cheñch douar da ub. : voir douar.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...