Devri

Recherche 'che...' : 119 mots trouvés

Page 1 : de che-1 (1) à chench-chenchan-chenchin-2 (50) :
  • che .1
    che .1

    interj.

    (1) Exclamation qui exprime l’étonnement. (?) cf. Jezuz (?).

    ●(1905) ALLO 39. Che ! Terri reot e benn d'ezan. ●(1907) DRSP 55. Chê ! N'her gwiec'h ket c'hoaz. ●(1908) KMAF 43. Chê ! N'ouzoun ket penoz !... ●(1909) FHAB Genver 5. Cheu ! na breman 'vez graet traou curius. ●(1910) MAKE 91. Che ! emezan, ma teufen abenn da veza mestr war an traou-ze ! ●94. Chê ! Plac'h paour, Yan en deus rivinet ac'hanomp. ●(1932) ALMA 131. Ché ! randounen goz ma'z out !

    (2) Exclamation.

    ●(1844) DMB 85. Me fé ché, cleu, me fautr Uissant.

  • che .2
    che .2

    voir se

  • che .3
    che .3

    apocope de chede (sede) Cheed : surnom des habitants de Theix.

    ●(1911) DIHU 73/283. É Teis é ma akourset en dud de laret ché, é léh chetu hag é vé groeit chéed a dud er barréz-sé. ●(1947) BRMO 31. ceux [= paysans] de Theix, Chéed (ils disaient "Ché!" pour "voilà!").

  • cheañ
    cheañ

    v. tr. d. = (?).

    ●(1987) GOEM 167. Oh – la, renka Oh – la, chea Oh la, chacha Oh la, ibilla.

  • chebou
    chebou

    adv. Nous y sommes.

    ●(1925) SFKH 14. «Chebou», emé ean.

  • chechar
    chechar

    m. –ed (ichtyonymie) Chinchard.

    ●(1850) HHO 71. Chinchars, Scamber trachurus, tr. « Checharet. »

    ●(1904) DBFV 36b. chechar, s. pl. ed, tr. «chinchart, scomber trachurus L.» ●(1934) BRUS 255. Un chinchard, tr. «ur chechar –ed.»

  • cheche
    cheche

    interj. =

    ●(1928) KANNkerzevod 19/5. Cheche ? ma Doue, a respont ar vamm, maro ê ? ●(1928) KANNkerzevod 21/7. Tout e vint kollet cheche !

  • ched
    ched

    m. –où

    I.

    (1) Gîte.

    ●(1876) TDE.BF 309b. Jed, v. n., tr. «Piste. Ar jed gad, la piste du lièvre, son gîte.»

    ●(1908) PIGO II 140. 'vel eur c'had tapet er ched. ●156. o redek ken prim hag eur broc'h o vont d'e ched pa glev ar chaseerien. ●(1917) KZVr 232 - 12/08/17. Cheg, tr. «gite, terrier ched, Treger, Loeiz ar Floc'h.»

    (2) par ext. Cachette.

    ●(18--) AID 289. beet sioul en ho chit, tr. «soyez silencieux dans votre cachette.»

    II.

    (1) Bezañ tapet war e ched : être pris sur le fait.

    ●(1978) PBPP 2.2/501 (T-Plougouskant). Tapet e oamp bet war hor ched, tr. J. le Du «on nous a pris sur le fait /lit. sur notre gite/»

    (2) Bezañ en e ched : être à son aise, en bonne santé, etc.

    ●(1919) KZVr 356 - 28/12/19. N'oun ket em chet, tr. «je ne suis pas bien.» ●(1942) VALLsup 87. N'oun ket em ched, tr. F. Vallée «je ne suis pas bien.» ●(1957) AMAH 30 (T) *Jarl Priel. Met diouzh an dailh anezhañ e spurmanted diouzhtu e tlee bezañ laosk daonet ar melloù e gwalenn e gein rak gwech ebet ne veze en e ched pa groge an tennoù fuzuilh da fraoñval. ●210. E krene dindanon va divhar e-keit ha ma pizenne ur c'hwezenn sklaset war va zal. «Va Doue, emezi, n'oc'h ket en ho ched, 'm eus aon ?

    (3) Disoursi evel ur c'had en he ched : voir gad.

  • chede
    chede

    voir sede

  • chedet
    chedet

    adj. Au gîte.

    ●(1940) DIHU 349/108. ur had jedet édan ur bodad lann. ●(1941) ARVR 12/4b. e oa chetet eur mell pemoc'h-gouez e-kreiz ar c'hoad-se.

  • chef
    chef

    m. –ed, –où Chef.

    ●(1857) HTB 38. chef ar bagad. ●(1894) BUZmornik 535-536. da gaozeal gant ar chefou.

    ●(1915) LIKA 2. (Groe) me chefed.

  • Chef
    Chef

    voir Jef

  • chefez
    chefez

    f. –ed Cheffe.

    ●(1993) HYZH 196/47. (Douarnenez) hi oa ar chefez neuze kaë ha vie ganti…, un otou ruz oa ganti.

  • Chefig
    Chefig

    voir Jef

  • chegad
    chegad

    m. Niais.

    ●(1879) ERNsup 146. On dit eur chegad, un veau, fig. un niais, Trév[érec].

  • chegat
    chegat

    interj.

    (1) Onomatopée pour chasser les chats.

    ●(1857) CBF 123. Chegat ! dachegat ! tr. «Au chat ! au chat !» ●(1876) TDE.BF 86b. Chegad, interjection pour chasser le chat.

    ●(1927) GERI.Ern 79. chegad, tr. «int. pour chasser le chat.»

    (2) local. Cri pour chasser les veaux.

    ●(1879) ERNsup 146. chegad, qui s'emploie en Go[ello] pour chasser les veaux (chega(d) du-më !).

  • chegenn
    chegenn

    f.

    I.

    (1) Bonne chère.

    ●(1937) SAV 6/31. goude eur seurt chegin. ●(1938) WDAP 2/123. Chegenn, hano gwregel, Chervad. Chegenn a dalv kement hag ar ger gallek «régal». Skouer : Chegenn a zo bet du-mañ da verenn. ●162. Ne vo ket dreist ar chegenn ganeomp hizio. ●(1953) BLBR 63/5. ne gaver gwelloc'h chegenn. ●(1962) GERV 19. an dinell vat hag ar chegenn.

    (2) Ur chegenn : un régal.

    ●(1938) WDAP 2/123. (Pleiben) Eur chegenn eo evidoun kaout eur penn-yer rostet d'am fred.

    (3) Ober chegenn : faire bonne chère, se régaler.

    ●(1955) STBJ 121. hag e reemp chegenn gant rezin. ●205. ober chegenn diwar goust an hini o devoa tapet ken brao ! ●221. Chegenn : chervad, tinell vat. ●(1962) GERV 29. oc'h ober chegenn em ser. ●(1964) ABRO 45. o welout va c'hi hag ar c'hizhier oc'h ober chegenn gant an tammoù fleñch am boa taolet dezho.

    II. Ober chegenn : bien manger.

    ●(1955) STBJ 121 (K) Y. ar Gow. Er gariou bras e kavemp frouez da brena hag e reemp chegenn gant rezin hag avalou-pechez, e-ser eun tamm bara hag amann. ●205. Peadra d'ober chegenn diwar goust an hini o devoa tapet ken brao !

  • cheik
    cheik

    m. Cheikh.

    ●(1915) MMED 403. kaset dirak Abd-el-Kader (...) ar cheik bras. ●(1935) LZBl Du/Kerzu 267. mignon da Cheikh Sidia. ●(1939) DIHU 337/303. kriùleh er cheikh.

  • chein
    chein

    s. (argot de La Roche-Derrien) (pêche) Filet.

    ●(1980) PEAS 59. Chein, roued.

  • cheinik
    cheinik

    interj.

    (1) =

    ●(1889) SKG 12. Cheinik ! lar Ian Pensek, chilaou ta Fanch Kouik, tr. «Oh ! la ! la ! dit Jean Pensec, écoute donc François Cozic.»

    (1929) MKRN 84. Cheinik ! emean, biskoaz n'am bije kredet 'c'hanon, ' oa kement a gemenerien e püns an ifern ! tr. «Jamais je n'aurais cru, dit-il, qu'il y eût tant de tailleurs au fond de l'enfer !»

    (2) Loc. interj. Cheinik Doue =

    ●(1929) MKRN 116. Cheinik Doue ! a lar Napoleon en eur zevel e zaoulagad etrezek an nenv, ne ouien ket e oa sperejou ken bras war an douar ! tr. «Mon Dieu ! Mon Dieu ! dit Napoléon, en levant les yeux vers le ciel, je n'aurais jamais cru qu'il y eût de pareils génies sur la terre !»

  • chek .1
    chek .1

    adv. intens.

    (1) Leun-chek : plein à craquer.

    ●(1868) FHB 178/173b. an ilis a ioa leun-chec. ●(1869) HTC 171. an ti o veza leun-chec. ●(1890) MOA 70. Très plein, tr. «leun-chek (à Plabennec, etc.).»

    ●(1909) FHAB Mezheven 178. leun chek a dud. ●(1911) BUAZperrot 286. Pa vez dibennet en hor bro eun torfetour bennak, an dachen ma roër d'ezan taol ar maro, a vez leun chek gant an dud. ●570. al laouer-daol a oue leun-chek. ●(1912) KANNgwital 112/117. Ar patronaj a ioa leun chek. ●(1922) BUBR 16/118. ar paour a lakas e zac'h leun-chek war an askom pe war ar skaon.

    (2) Lakaat chek : remplir.

    ●(1889) ISV 340. Cant antercant beachour a c'helle da gemeret evit lacat chek ar bours, evel ma lavar ar vartolodet.

    (3) Melen-chek : totalement jaune.

    ●(1979) VSDZ 106. (Douarnenez) Hag a weles ar mor e tont melen-chik, tr. (p. 270) «Et tu voyais la mer devenir totalement jaune.»

  • chek .2
    chek .2

    s. –où Ornière.

    ●(1944) DGBD 153. stankañ a reont ar chekoù hag ar poulloù-pri a oa bet graet e-pad ar glaveier.

  • chekañ
    chekañ

    v. tr. d. Serrer.

    ●(1868) FHB 202/362b. hag ec'h ell diguemeret eun niver mad a dud, dreist oll pa vezont cheket stard evel ma vezent en diou sizunvez-ze.

  • cheked
    cheked

    voir sekrep

  • chekenn
    chekenn

    f. –où

    (1) Chèque.

    ●(1931) VALL 117a. chèque, tr. «chekenn f. pl. ou.»

    (2) Chekenn-bost : chèque postal.

    ●(1931) VALL 117a. chèque postal, tr. «chekenn-bost p. chekennou-p.»

  • chekep
    chekep

    voir sekrep

  • chekon
    chekon

    voir ichekon

  • chel
    chel

    s.

    (1) = (?).

    ●(1905) FHAB Gwengolo/Here 150. Ar post gant he ibillou a zo hanvet ar chel.

    (2) [plur.] Diaclases.

    ●(1962) EGRH I 112. chel, tr. « fentes non ouvertes (dans une roche), diasclases. »

  • chelavrenn
    chelavrenn

    f. chelavred (ichtyonymie) Chelavreau.

    ●(1904) DBFV 36b. chelavren, s. pl. –red, tr. «chelavreau, poisson.» ●(1934) BRUS 255. Un chelavreau, tr. «ur chelavren, f., pl. chelavred.»

  • chelbouch
    chelbouch

    s. (boucherie) Viande de mauvaise qualité.

    ●(1997) HYZH 209/32b. kig fall = chelbouch (T[regor], Ploubêr, Kawan).»

  • chelek
    chelek

    adj. (Pierre) filardeuse.

    ●(1962) EGRH I 112. chelek a., tr. « (pierre) filardeuse). »

  • chelgenn .1
    chelgenn .1

    adj. & f.

    (1) Attr. Débraillé.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/450. (An Ospital-Kammfroud) Chelgenn : adj. débraillé, dépenaillé, avoir les vêtements en désordre comme après une bagarre : chelgenn e vez deañ atô, koulz d'ar zul evel war ar pemde.

    (2) F. Personne débraillée.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/451. (An Ospital-Kammfroud) Chelgenn s'emploie aussi substansivement : eur chelgenn a zen, – an den-ze ne oa nemed eur chelgenn pa oa yaouank.

  • chelgenn .2
    chelgenn .2

     

    I. f.

    (1) (habillement) Coiffe du pays de Landivisiau.

    ●(1877) FHB (3e série) 25/207. Bourleden, bigouden, / Chelgen, chicoloden, / Sparlou, chalounessou, Voaliou, tantanmaniou.

    (2) Bro chelgenn : pays «chelgenn».

    ●(1950) KROB 22/11. ar c'hiz a oa e Sant-Servez, a zo e bro «Chelgenn». ●(1993) HYZH 196/19. Setu amañ un tañva eus brezhoneg un darn eus Goueled-Leon : harzoù Menez Are. Lod a ra "Chelgenn" eus ar vro-se.

    II. m. –ed Homme du pays de Landivisiau, Guimilio, Saint-Servais.

    ●(1941) ARVR 14/4d. daou Chelgenn eus bro Landi. ●(1941) ARVR 29/4e. Jañmar ar Chelgenn eus Gwimilio. ●(1993) HYZH 196/19. met kalz a dud eus ar vro ne fell ket dezho bezañ anvet Chelgenniz (disprizus eo ar ger-se da lod : "Sell dac'h an tamm chelgenn-mañ!" a vez klevet a-wechoù, distaget war un ton hanter-c'hoapaus).

  • chelgennat
    chelgennat

    v. intr. Se disputailler.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/451. (An Ospital-Kammfroud) Chelgennad : v. – Formé sur le mot précédent, – errer à la manière de voyous en quête d'aventure, chercher querelles (mais généralement des querelles sans conséquences sérieuses), se disputailler : e-kichenn an ti-skol e oa eur vandennad voused o chelgennad.

  • Chelgenniz
    Chelgenniz

    n. pr. pl. Hommes du pays de Landivisiau, Guimilio, Saint-Servais. Voir chelgenn 2..

    ●(1952) LLMM 35/36. Lavaret e vez ivez gant Chelgenniz. ●(1993) HYZH 196/19. met kalz a dud eus ar vro ne fell ket dezho bezañ anvet Chelgenniz (disprizus eo ar ger-se da lod : "Sell dac'h an tamm chelgenn-mañ!" a vez klevet a-wechoù, distaget war un ton hanter-c'hoapaus).

  • cheliñ
    cheliñ

    v. intr. (plt d’une roche) se fendiller.

    ●(1962) EGRH I 112. cheliñ v., tr. « se fendiller (en parlant d’une roche). »

  • chelp .1
    chelp .1

    m. –où Serpe.

    ●(1922) BUBR 13/10. tad ha mab gant ar chelp hag an hach / A ziskour, a ziveg, a zivrank, a zivach.

  • chelp .2
    chelp .2

    s. & adv. –où cf. skerb

    (1) S. (habillement) Écharpe.

    ●(1847) MDM 331. ar chelp trikolor en dro d'in. ●(1868) FHB 188/252b. an Aotrou Mear a zo duze e ti kear, he schelp ganthan. ●(1872) GAM 66. ar chelp en dro d'he gerc'hen.

    ●(1915) HBPR 92. Lakaat a reaz he chelp, ha krak ha berr, e tifennas ober an distera tra ken a vije ar mear var al leac'h. ●205. hor chelpou en ho[r] c'herc'hen.

    (2) Adv. Mont chelp : aller de travers.

    ●(1899) MSLp xi 17 [108]. à l'île de Batz mont chelp «aller de côté» Milin ms.

  • chelpel
    chelpel

    v. intr. Chelpel (gant an naon, ar sec'hed) Avoir (trés faim, très soif).

    ●(1926) FHAB Kerzu 449. Dare bras da chelpel gant an naon du. ●462. Ar chaseourien oa dare d'eo chelpel gant an naon hag ar zec'hed. ●(1928) KANNkerzevod 21/6. e klevfoc'h al loened o chelpel barz ar c'hraou gant an naon pe ar c'hoant debri.

  • chelpeta
    chelpeta

    v. intr. Rôder.

    ●(1879) ERNsup 150. Chelpeta, rôder.

    ●(1931) VALL 662b. Rôder, tr. «chelpeta.»

  • chelpetaer
    chelpetaer

    m. –ion Rôdeur.

    ●(1879) ERNsup 150. chelpeta(e)r, rôdeur.

    ●(1931) VALL 662b. Rôdeur, tr. «chelpetaer.»

  • chelpi
    chelpi

    s. Charpie. cf. chalpiz

    ●(1847) MDM 239. chelpi en dro d'an trouc'h.

    ●(1907) KANngalon Mae 397. ar chelpi a ioa izoum evit pansi ar gouli.

  • cheltrenn
    cheltrenn

    f. –où Gros sein. (?) cf. jelkenn (?).

    ●(1943) TRHS 9. pa zigoront pep a daolont ar vantell-se, e c'hellit gwelout peseurt liv o deus ar blev dindan o c'hazelioù, pegen hir ez eo o cheltrennoù.

  • chem
    chem

    m. Talent, savoir-faire.

    ●(1917) KZVr 240 - 07/10/17. Chemm, tr. «avoir de l'initiative, ingéniosité, Loeiz ar Floc'h.»

  • chemel
    chemel

    voir chom

  • chemet
    chemet

    m.

    (1) Savoir-faire.

    ●(1867) MGK 80. Daoust ha perak / Ann tiek n'en defe ket chemed, skiant ha furnez. ●91. chemed he dad. ●131. kaout skiant, furnez, chemed.

    ●(1927) GERI.Ern 79. chemet L[éon] s., tr. «Expérience d'un travail, sens pratique, savoir-faire, savoir-vivre, talent.»

    (2) Den a chemet : homme pratique.

    ●(1942) VALLsup 139b. (personne) pratique, tr. «a chemet L[éon].»

  • chemizetenn
    chemizetenn

    f. –où (habillement)

    (1) Chemisette.

    ●(1732) GReg 131b. Camisole, chemisette, tr. «Van[netois] jumsetenn. p. eü.»

    ●(1904) DBFV 37a. chemizeten, f. pl. –nneu, tr. «camisole, chemisette.» ●(1955) STBJ 207. eur jeumjetenn gant tammou voulouz du ive war ar mañchou. ●(1970) GSBG 174 (Groix). šǝmišten [= chemistenn], tr. «corsage de costume local (pour les enfants).» ●(1976) YABA 17.01. ur pillotour ardro ho jemestenn !

    (2) Devant de chemise.

    ●(1838-1866) PRO.tj 194. Eur chemitezen zo gantan war e roched en pillou !

    (3) Jupon.

    ●(1863) GBI I 450. Me breno d'ac'h zemizettenn, / Hag a wisko d'ac'h flottantenn, tr. «Je vous acheterai une jupe, / Et vous revêtirai d'une flottante.» Note de Luzel : «Le mot zemizettenn, signifie une jupe de dessous». ●(18--) GBI II 452. 'tre he broz ha he semisettenn, tr. «entre sa robe et son jupon.»

  • chemp
    chemp

    m. (zoologie) Poulain.

    ●(1967) BAHE 52/49. Brabañsiñ gant o ebeulion pe ebeulezed ; hini ne asante 'veze dister e loen bihan (e chemp bihan !).

  • cheñch .1
    cheñch .1

    m.

    (1) Changement.

    ●(1499) Ca 143a. Mutation vide in chang.

    ●(1868) KMM 170. Pebez sench !

    ●(1915) MMED 427. Ar zoudardet a zo kals chench enno abaoue ar brezel, e kenver ar relijion.

    (2) Bout cheñch àr ub. : être devenu fou.

    ●(1906) HIVL 47. Bout zou chanj arnehi, nen dé ket mat hé fen.

    (3) (finance) Change.

    ●(1499) Ca 36a. Chang. g. change. l. hoc campsorium / rii. ●(1633) Nom 202b. Collibus : change : cheing, an eschaing.

    ●(1659) SCger 22a. change, tr. «cench.»

    (4) Échange.

    ●(1659) SCger 47a. echange, tr. «cench.»

  • cheñch / cheñchañ / cheñchiñ .2
    cheñch / cheñchañ / cheñchiñ .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Changer.

    ●(1499) Ca 35b. Chanchaff. g. changier. ●(c.1500) Cb 38b. g. non muable. b. tra na gouffet chenchaff. ●(1530) Pm 58. Maz finueziff ma changiff bro, tr. «De sorte que je mourrai, que je changerai de pays.» ●241. Pan chenchy rout, tr. «quand tu changeras de route. » ●258. cheyng glan manyer, tr. «change tout à fait de manière.» ●279. ne cheincho (variante : cheno) stat, tr. «il ne changera pas d'état.» ●(1621) Mc 41. an circonstancc, peheny a chaing an specc. ●(1650) Nlou 274. Rouanez hezit, escuit, chenchit hent, tr. «Rois, soyez en paix, vite, changez de route.»

    ●(c.1680) NG 488. Ma na changés buhé.

    ●(1849) LLB 84-85. sèlet mat kent chanjein hou kiri, / Kent chanj hou s-arerieu. ●(1868) FHB 158/11a. pa vije ret chench leac'h d'ann Tabernakl. ●(1874) FHB 476/48a-b. Petra bennak ma e deuz ar ster Couenou chenchet can.

    ●(1904) DBFV 36a. chanjein, chanj, v. a., tr. «changer.» ●(1910) MAKE 110. ma reas Truilhennig e vennoz da chench hano.

    (2) C'hoari da cheñch lec'h : jouer aux barres.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Ioüer aus barres, tr. «hoari de chang' leh.»

    ●(1904) DBFV 36a. hoari de chanj léh, tr. «jouer aux barres (Ch. ms.).»

    (3) Cheñch moneiz : changer de la monnaie.

    ●(1633) Nom 206b. Nummum commutare : changer : cheing mouneïz.

    (4) Échanger.

    ●(1659) SCger 47a. echanger, tr. «cench.»

    ●(1834) SIM 196. chench e sabren dious ur c'hleze.

    II. V. intr.

    (1) Changer.

    ●(1902) PIGO I 81. en eur chilaou e jistr o virvi. Dre ma verve, a liou anean a chenche. ●(1904) DBFV 36a. chanjein, chanj, v. n., tr. «se changer, se transfigurer ; se convertir.» ●(1907) KANngalon C'hwevrer 333. pase mall eo deomp chench.

    (2) Cheñch àr ub. : devenir fou.

    ●(1792) HS 22. Caïn chiffet ag er bréférance e rai Doué d'é vrér, e ïass é furie, que ne changeas ar nehou.

    ●(1917) LILH 6 a Vezheven. Job Lécuyer a Gerfourn, arriù a bermision er suhun baset, e zo chanjet arnehon. ●(1940) DIHU 349/106. me heneil koh J. Lecuyer, a Gerforn, kaporal ém hompagnoneh, e zo chanjet arnehon.

    (3) Cheñch àr ub. (+ subord.) : se repentir.

    ●(17--) VO 156. Un tarh calon oai bet neoah eit-t'ai me hleuét é tevis er péh em boai gùélét, ha changein e rai ar nehai ne oent deit gueneign.

    ●(1904) DBFV 36a. chanjein e hré ar nehé ne oent deit, tr. «ils se repentaient de n'être point venus (Le B. 69).»

    (4) =

    ●(1926) FHAB Meurzh 93. Mat eo lakât goell-toaz etouez boued ar moc'h, met pa vezer staget d'hen ober e ranker kendelc'her pe anez e chenchfent dillo.

    (5) Cheñch e : se changer en.

    ●(1849) LLB 545-546. Er hogus e zeval, e chanj én ur vrumen, / En ur razein en doar e rid hag hum zispen.

    III.

    (1) Cheñch neudenn en e nadoz : voir neudenn.

    (2) Cheñch marc'h el limon : voir marc'h.

    (3) Cheñch penn d'ar vazh : voir bazh.

    (4) Cheñch bazh en daboulin : voir bazh.

    (5) Cheñch bazh d'e daboulin : voir bazh.

    (6) Cheñch tu d'ar chupenn : voir chupenn.

    (7) Cheñch penn diouzh penn d'e bellenn : voir pellenn.

    (8) Cheñch tiretenn : voir tiretenn.

    (9) Cheñch park : voir park.

    (10) Cheñch avel d'e bilhoù : voir avel.

    (11) Cheñch dour war ar buzhug : voir dour.

    (12) Cheñch dour war ar c'hranked : voir kranked.

    (13) Cheñch soubenn : voir soubenn.

    (14) Cheñch douar da ub. : voir douar.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...