Recherche 'di...' : 6655 mots trouvés

• diswelet
  diswelet

  voir disgwelout

• diswennañ
  diswennañ

  voir disgwennañ

• diswink
  diswink

  voir disgwink

• diswinkadenn
  diswinkadenn

  voir disgwinkadenn

• diswinkal
  diswinkal

  voir disgwinkal

• diswinkañ
  diswinkañ

  voir disgwinkal

• diswinker
  diswinker

  voir disgwinker

• diswintañ
  diswintañ

  voir disgwintañ

• diswirañ
  diswirañ

  voir disvirañ

• diswri
  diswri

  voir disgwri

• diswriadur
  diswriadur

  voir disgwriadur

• diswriat
  diswriat

  voir disgwriat

• diswriiñ
  diswriiñ

  voir disgwriat

• diswrizienniñ
  diswrizienniñ

  voir disgwriziennañ

• diswriziennour
  diswriziennour

  voir disgwrizienner

• disyoulek
  disyoulek

  adj. Qui ne fait pas volontairement qqc.

  ●(1876) TDE.BF 142a. Disioulek, adj., tr. «Se dit, paraît-il, en Cornouaille, de celui qui ne fait pas volontairement une chose.»

• ditain
  ditain

  s. (botanique) Dictame.

  ●(1732) GReg 286b. Dictam, ou dictame, plante, tr. «Dittayn.»

• dite
  dite

  s. Dictée.

  ●(1499) Ca 66b. Dite vide in lauarez.

• diter
  diter

  adj. =

  ●(1957) BRUD 2/81. Al lasou a vije ferret kalet abalamour dezo da jom diter. ●(1958) BRUD 3/106. Diter : hep pleg ebed.

• ditirañ / ditiriñ
  ditirañ / ditiriñ

  v.

  (1) V. tr. d. Étirer.

  ●(1849) GBI I 206. Ha titira al lienn-gwenn, tr. «Et à détirer le linge blanc.»

  ●(1953) BLBR 65/6. O titira he bleo melen. ●(1977) PBDZ 781. (Douarnenez) ditiriñ, tr. «étirer.»

  (2) V. intr. =

  ●(1953) BLBR 65/6. O titir' gant eur grib arc'hant.

• ditiriñ
  ditiriñ

  voir ditirañ

• ditirinañ .1
  ditirinañ .1

  v. tr. d. Étirer le linge qu'on empèse.

  ●(1876) TDE.BF 152b. Ditirina, v. a., tr. «Etirer le linge qu'on empèse.»

• ditirinat .2
  ditirinat .2

  voir titirinat

• ditiruilhañ
  ditiruilhañ

  voir didiruilhañ

• ditour
  ditour

  m. –où cf. titour

  (1) Information.

  ●(1868) FHB 168/90b. Cridi a rer en deus ditourou mad avoualc'h evit cavout ar c'horf-ze.

  (2) Kavout un ditour eus : trouver une trace de qqc. qui renseigne.

  ●(1889) ISV 82. Bagea a rejont tro var dro d'an enez, a dreuz hag a hed, a bell hag a dost, da velet hag hi a gafche eur roud, eun ditour bennag euz ar vak vihan.

  (3) Klevout ditour eus : entendre parler de.

  ●(1868) FHB 167/86a (& ISV 434). Gouskoude ar re a iea evelse da redek hent o deveze clevet araog ditour euz a eun ti.

  (4) Reiñ (un) ditour : donner une information, un renseignement.

  ●(1867) FHB 146/334b. e c'helje rei eun ditour bennag divar benn ar pez a vije da ober evit he c'haout. ●(18--) SAQ I 153. Hag hen-ma, pa vel eun enebour o vont tre, a ro ditour, kelou d'e genvreudeur.

  ●(1915) HBPR 88. Karga 'ra c'hoaz, an Distrigou, da rei ditour d'hezan deuz ar veleien a vo eun abek a freuz evit ma vezint, ive, kaset da Vrest.

  (5) Reiñ an ditour eus udb. =

  ●(1874) FHB 515/357b. an derouizez e doa roet dezhan an ditour euz ar c'hao-ze.

  (6) Mention.

  ●(1890) MOA 340a. il n'en est pas mention, tr. «n'euz ditour ebed d'e-z-han.»

  ●(1934) KOMA 49. Kaer e oa ditouri ne gleved ditour ebet d'ezi.

  (7) Apparence, façon.

  ●(1868) FHB 177/168a. E pep leac'h ez eus ditour euz eun eost mad.

  (8) Proverbe, dicton.

  ●(1727) HB 300. Ac'hano e deut martese an ditour etouez ar gomuñ da goms hano eus a guelyen sant Marc.

  ●(1948) KROB 3/6. «Diou, teir amzer en deus an den, / N'int ket heñvel an eil ouz eben.» a lavar an ditour koz. ●(1949) KROB 12/10. Gwelet ez eus bet eur gazez o vont 82 vloaz ; eur giez betek 28 vloaz, daoust d'an ditour : «tri bloaz o tont da gi, / Tri bloaz ki, / Tri bloaz o vont er maez a gi.» ●(1950) KROB 28-29/14. «dorn leun, diogell e berc'henn» a lavar an ditour.

• ditourer
  ditourer

  m. –ion =

  ●(1847) MDM 322. rei forz arc'hand d'an notered ha d'an ditourerien koumananchou.

• ditouriñ
  ditouriñ

  v.

  I. V. tr. d.

  (1) Indiquer.

  ●(1874) FHB 493/184b. Me am oa ditouret ar mevel-ze deoc'h. ●(1874) FHB 515/357b. ar prins Breiz en devoue poan avoalc'h o caout ar c'hao a ioa ditouret dezhan.

  ●(1909) FHAB Eost 233. Hen eo a zitoure an taoliou da ober. ●(1936) FHAB Kerzu 466. D'ar zul peurvuia, goude beza lipet meur a zaou wennegad, e ti Fanch ar Marichal, e veze ditouret an taoliou da ober. ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. Detouri. Lakaat da gavout. «Piou en deus detouret ar mevel-se d'it ?» (Kleder).

  ►[au passif]

  ●(1922) FHAB Eost 249. (Jilig) – Eur c'helou bennak ho peuz bet diwar e benn ha diwarbenn e bennher ? (Kerlaban) – Ah ! nan avat ! Ditouret on bet d'an aotrou gant eur mignon d'in hag a lavar eo ar plas diouz va doare.

  (2) Annoncer.

  ●(1860) BAL 78. an druzunel a zo bet cleved etouez an deliou o titour an amzer vrao. ●148. ne d-int netra e kever ar Rouantelez all-se, ditoured ha prened deomp gant hor Zalver. ●155. da gass ar c'helou mad, da zitour ar Baradoz var ar meaz ac er c'heriou. ●(1874) FHB 516/377a. Te reder pri, beleg santel, / M'her lavaro a vouez huel / Did me zitour peb karantez / Did me zitour peb levenez.

  (3) = (?) Repérer (?).

  ●(1877) BSA 264. Meur a hini anezho, ho c'habiten e penn, a zo bet casset var an dachen evit ditoura an enebourien, hag alies, m'hen assur d'eoc'h, o deuz clevet ar bolodou o sutal endro d'ezho.

  (4) Dire, prononcer.

  ●(1933) KANNkerzevod 77/9. Chut… Ne ditourit ger da zen ebet… ●(1933) KANNkerzevod 78/11. Yann Vraz, en tu klei, ra (lire : na) ditoure ger / Gant aoun da gaout ar fouet var e ler…

  II. V. tr. i. Ditourañ da : indiquer à.

  ●(1935) FHAB Meurzh 122. Ditouret e voe d'an aotrou da belec'h e oa aet e gole.

  III. V. intr. = (?) Chercher à s'informer (?).

  ●(1934) KOMA 49. Kaer e oa ditouri ne gleved ditour ebet d'ezi.

• diuget
  diuget

  adj. Libéré.

  ●(1752) BS 382. o santout e deaud diuguet en un taol.

• diuloc'hañ
  diuloc'hañ

  v. tr. d. absol. Dépoussiérer.

  ●(1962) TDBP II 219. Me am-oa dihulahet aze, tr. «j'avais balayé les poussières-là.»

• diuntu
  diuntu

  adj. Impartial.

  ●(1958) BAHE 15/18. an displeg fraezh ha diuntu eus ar fedoù.

• diuntuegezh
  diuntuegezh

  f. Impartialité.

  ●(1931) VALL 376a. Impartialité, tr. «diuntuegez f.»

• diuntuek
  diuntuek

  adj. Impartial.

  ●(1931) VALL 376a. Impartial, tr. «diuntuek.»

• diuz .1
  diuz .1

  adj.

  (1) Qui n'use pas.

  ●(1872) ROU 107. Qui n'use pas les vêtements, tr. «Diuz d'an dillad.»

  (2) Inusable.

  ●(1914) DFBP 189b. inusable, tr. «Diüz.»

• diuz .2
  diuz .2

  m. cf. diviz .2.

  I. M.

  (1) Choix.

  ●(1499) Ca 67b. Dius in election vide.

  ●(1732) GReg 465a. Goût, jugement, fantaisie, choix, tr. «dihus.»

  (2) Diuz deoc'h : à votre aise, libre à vous.

  ●(1936) CDFi 11 janvier. Duis d'eoc'h da chom aman pe da vont er-meaz... evel a garot !

  (3) D'ho tiuz : selon votre goût.

  ●(1732) GReg 465a. Je ferai les choses à vôtre goût, tr. «Me a rayo pep tra d'oz tihus.»

  II. Adv. [empl. comme épith.] A-ziuz : de choix.

  ●(1575) M 2927. Ha pep meuledy á dyus, tr. «Et toute louange de choix.»

• diuz .3
  diuz .3

  voir diuzañ

• diuzañ / diuz
  diuzañ / diuz

  v. tr. d. Choisir.

  ●(14--) N 701-703. Da mab glan pan vezo ganet / So aeurus ha diuset / Da renaff net e bro breton, tr. «En attendant la naissance de ton saint fils / Qui est prédestiné et choisi / Pour gouverner pieusement dans le pays breton.» ●(c.1500) Cb 68b. [dius] Jtem elicio / cis / cui / cere / citum. g. eslire. b. diusaff. ●Jtem seligo / gis / xi / ctum. g. eslire. b. dius. ●(1575) M 1829-1830. Maz vezy dyuiset, goude da repetanç, / Da vezaff hep caffou, á dehou, tr. «Afin que tu sois choisi, après ton repentir / Pour être sans douleur à droite.» ●3171-3172. Guenuet an den laouen hep vileny / So diuset choaset da monet dy, tr. «Heureux l'homme joyeux sans tache / Qui est élu, choisi pour aller là.» ●3429-3430. an hent à paourentez / A diusas, tr. «la voie de pauvreté / Il la choisit.» ●(1580) G 115. en lech ma dyusset, tr. «là où vous déciderez.» ●(1650) Nlou 113. Da bout mam da Iesu, ez out dyuiset, tr. «pour être la mère de Jésus, tu es choisie.»

  ●(1659) SCger 25b. choisir, tr. «diuis.» ●(1732) GReg 166b. Choisir, tr. «dihus. diusa. pr. diuset.»

• diuzer
  diuzer

  m. –ion Celui qui choisit.

  ●(1732) GReg 166b. Celui qui choisit, tr. «Diuser. p. diuséryen.»

• diuzet
  diuzet

  adj. Choisi, élu.

  ●(c.1500) Cb 68b. [dius] ga. esleu. b. diuset. ●(1576) H 47. Huy so eurus diuset / Dreist quemment vnan a so ganet, tr. « You are chosen happy above every one that hath been born. »

• div
  div

  adj. & adv.

  I. Adj. num. card.

  (1) Deux (au féminin).

  ●(1499) Ca 66b. Diu vide in dou hac en contaff. ●(1580) G 664. Rey dyt un dyu bazat, tr. «te donner un ou deux coups de bâton.»

  ●(1732) GReg 285a. Deux, pour le fem[inin] g[enre], tr. « diou. (Van[netois] diü. div.» ●(17--) EN 699-702. Chetu dif s[is]un sou, ne non qued deud do que, tr. «voilà deux semaines que je ne suis venu vers vous.» ●(17--) TE 147. en ihue vuoh-ce.

  ●(1856) VNA 98. Il est bienyôy deux heures, tr. «Dihue ær-é imbèr.» ●(1860) BAL 1. Va diou c'hoar. ●(1877) BSA 239. Da ziv heur diouz ar mintin. ●(1891) CLM 33. en niue béhourès-men.

  ●(1907) PERS 91. An diou-ze a gemeraz. ●107. An Aot. Vianney a zave da ziv heur.

  II. Loc. adv.

  (1) Div-ha-div : deux par deux.

  ●(1580) G 760. dyou ha dyou var ma dyou brech, tr. «Deux ha deux sur mes bras.»

  ●(1732) GReg 285a. Deux-à-deux, fem[inin], tr. «diou-ha-diou.»

  ●(1897) EST 63. Merhed aral neoah, diw ha diw.

  (2) Hon-div : nous deux.

  ●(1878) EKG II 72. Ha petra fell d'it e rafemp-ni hon diou.

  (3) Ho-tiv : vous deux.

  ●(1857) HTB 197. ha dont aman ho tiou.

  ●(1928) TAPO 8. Komz a rit ho tiou en eur bern !

  (4) O-div : elles deux.

  ●(1732) GReg 285a. Toutes deux, tr. «Ho diou.»

  ●(1839) BESquil 83. ou zurel ou dihue én ur chaudronnad yvle berhuidant. ●(1878) EKG II 73. ho diou d'ar c'hao…

  III.

  (1) Bezañ div deir eur : voir eur.

  (2) E galon etre div : voir kalon.

  (3) Lazhañ div voualc'h gant ur maen : voir moualc'h.

• divab
  divab

  adj. Sans fils.

  ●(1866) BSLss I 187a. Pa vézô marô eunn dén divab, é tréménô madou ann tad d'hé verc'h.

• divabouz .1
  divabouz .1

  adj.

  (1) Sans bave, qui ne bave pas.

  ●(1876) TDE.BF 153a. Divabouz, adj., tr. «Qui ne bave pas.»

  ●(1931) VALL 61b. sans bave, qui ne bave pas, tr. «divabouz.»

  (2) sens fig. Sans défaut, sans bavure.

  ●(1869) FHB 224/117b. e brezonec ken divabouz, ken flam.

• divabouz .2
  divabouz .2

  m. Bavette.

  ●(1659) SCger 13b. bauette, tr. «divabouz.»

• divabouzañ
  divabouzañ

  v. tr. d. Essuyer la bave (de qqn).

  ●(1732) GReg 85b. Essüier la bave de la bouche d'un enfant, tr. «divabouza. pr. divabouzet.»

  ●(1876) TDE.BF 153a. Divabouza, v. a., tr. «Essuyer la figure d'un enfant qui bave.»

  ●(1931) VALL 61b. essuyer la bave (de la bouche d'un enfant), tr. «divabouza.» ●(1970) BHAF 51. Eur wech divabouzet eun tammig ma c'hoar vihan.

• divabrant
  divabrant

  d. abrant

• divac'h
  divac'h

  f. –où (agriculture) Croc.

  ●(1499) Ca 66b. Diuach alias bach pe croc.

  ●(1659) SCger 144a. diuac'h, tr. «croc.»

  ●(1870) FHB 292/244a. tranchou, divac'hou, restilli. ●(1876) TDE.BF 153a. Divac'h, s. f., tr. «Instrument de labourage en forme de croc.»

  ●(1962) EGRH I 66. divac’h f., tr. « cra (instrument agricole) (L. G., Tr., Ern.). » ●(1996) VEXE 155. Le fumier (…) est tiré à l'aide d'un croc (eun divah).

• divac'hagn
  divac'hagn

  adj.

  (1) Non estropié.

  ●(1732) GReg 370a. Qui n'est en rien estropié, tr. «Divahaign.» ●(1744) L'Arm 24b. Je me suis retiré bague-sauve, tr. «Mé méss um deennétt divahin ou diviss ha divahein.»

  ●(c.1802-1825) APS 77. ur horf libr ha divahaign. ●(1889) ISV 174. en eun taol e teuas da veza sounn, eskuit ha divac'hagn evel biscoas.

  ●(1907) BSPD I 110. é zorn e za divahin. ●489. é zorn divahign. ●(1907) AVKA 82. darc'heet divagn en ifern. ●(1913) FHAB Mezheven 186. n'edo mui divac'hagn awalc'h e oll vemprou outan. ●(1962) EGRH I 66. divac’hagn a., tr. « bien constitué, non estropié. »

  (2) Yac'h ha divac'hagn : sain et sauf.

  ●(1874) FHB 472/10a. re all hag a zo iac'h ha divac'hagn. ●(1878) EKG II 197. iac'h ha divac'hagn.

  ●(1900) BUSF 22. iah ha divahin. ●(1924) BILZbubr 40/898. Sellit a drue eus eun den reuzeudik, c'hwi pere a zo yac'h ha divachagn.

  (3) Disoc'h divac'hagn : s'en tirer indemne.

  ●(1906) DIHU 14/242. penaus ma disohet divahein.

  (4) En em dennañ divac'hagn : s'en tirer indemne.

  ●(1908) PIGO II 180. Ar re oa 'n em dennet divahagn eus an tol trap-man, o devoa kerc'het kolo hag a glaske peadra da vont da zikour o c'hensorted manet war an dachen.

• divac'hagnañ
  divac'hagnañ

  v. tr. d. =

  ●(1732) GReg 370a. Remettre un estropié, tr. «Divahaigna. pr. et.»

  ●(1861) BSJ 86-87. en hani e devoé en divahignet hag er gùelleit.

  ●(1900) KAKE 111. al loen kez (...) Divarc'hagnet gant bizier.

• divachadur
  divachadur

  m. –ioù Émondes.

  ●(1732) GReg 333a. Emondes, branches coupées, tr. «divachadur.»

• divachañ
  divachañ

  v. tr. d. Émonder.

  ●(1980) LIMO 08 mars. divach er gwé. ●Divachein, se dit en pays Pourlette comme divarrein, pour émonder.

  ►absol.

  ●(1922) BUBR 13/10. tad ha mab gant ar chelp hag an hach / A ziskour, a ziveg, a zivrank, a zivach.

  ►méton.

  ●(18--) SAQ II 3. da zivac'ha ar venoden evit rei sklerijen d'an hent.

• divacher
  divacher

  m. –ion Émondeur.

  ●(1732) GReg 333a. Emondeur, celui qui émonde les arbres, tr. «divacher. p. yen.»