Recherche 'din...' : 143 mots trouvés
Page 2 : de dinavet (51) à dineudan-dineudin (100) :- dinavetdinavet
adj. Bezañ dinavet gant ar sec'hed : avoir très soif. (?) cf. dirañvañ (?).
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Dinavet gant ar sec'hed = kaout sec'hed bras.
- dinaviñdinaviñ
v. intr. = dinaouiñ.
●(1880) SAB 320. e tinavont, e tistillont, e tiredont, evel ar voaziou dour eus ar funten.
- dinayañ
- dinayet
- dinazhenniñdinazhenniñ
v. tr. d. Défaire (une tresse).
●(1939) DIHU 339/333. Ur pennad blèu hir hé doè ; hè zinahennas hé blèu.
- dindan .1dindan .1
prép., adj. & adv.
I. Prép.
A.
(1) Sous.
●(c.1500) Cb 44b. g. cest conduit soubz terre. b. hent didan an douar. ●(c.1500) Cb. ga. ce qui est desoubz la langue. an pez so didan an teaut. ●(1530) J p. 148a. Seuet ma goaf en e saf sonn / So lem ha moan didan e bronn /, tr. «Élevez droit ma lance aiguë et mince jusqu'à la hauteur de son sein.» ●(1580) G 601. dydan an mor hont, tr. «sous la mer là-bas.» ●(1633) Nom 57b. Panis subcinericius : gasteau cuit sous les cendres : cuin, pe gouastel poazet dindan al ludu. ●(1633) Nom 161b. Excipulus : receptacle : baill da lacquat dindan an guin.
●(1659) SCger 11b. sous, tr. «didan.» ●(c.1680) NG 1131-1132. vn ty, / Don didan en douar.
●(1911) BUAZperrot 31. dindan zouar. ●(1963) LLMM 99/263. war var da semplañ dindan bouez o zokarnoù, o fuzuilhoù hag o leraj gwennkann.
(2) [Dindan + v.] Sur le point de.
●(1942) DHKN 59-60. é kreskè un tammig disprizans én hé halon aveit en deu a ré « goh »-sé hag e sellè hi èl en deu zevéhan ag ur midad a uéharal, didan merùel. ●118. didan koéh é revin. ●(1954) VAZA 190. dindan mont d’ar gêr. ●(1955) VBRU 2. e oan dindan dimeziñ.
(3) Lakaat (ur benveg) dindan : (prlt d’un outil) ramasser, arrêter de se servir de.
●(1934) FHAB 272. ar gwiniz goanv e-unan a c'hortoze ma vije lakaet ar falz dindanan. ●(1936) FHAB C'hwevrer 95. ne zougont mui tamm keuneud ebet ; koulz eo lakaat ar vouc'hal dindano.
(4) Dindan alc'hwez, dindan brenn : sous clef.
●(14--) Jer.ms 263. dydan alfez, tr. «sous clef.»
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 337. Heman e zalc'h dindan brenn.
(5) Suivi par (médecin).
●(1866) FHB 64/94. Tremen a ra eno tri mis dindan midisin.
●(1922) FHAB Gwengolo 279. eun den hag a zo dindan vedesin ?
(6) Sous l'emprise, l'empire de.
●(1902) PIGO I 61. an dud dre-holl a zo dindan o aoun. ●201. Herve an em gave mui-ouz-mui dindan e yen. ●(1919) BUBR 10/269. dindan o aoun, glas o dremmou. ●(1982) TKRH 67. chomet e oa un tamm dindan he spont. (...) Abegoù a oa (...) da vezañ dindan aon.
(7) Dindan ub. : sous les ordres, la direction, le pouvoir de qqn.
●(c.1500) Cb 34b. g. centenier / celuy qui a soubz lui cent hommes / ou celuy qui a cent ans daage. b. vn den en deffe cant bloaz / pe en deffe didannaff cant den. ●(1557) B I 33. didan ma damany, tr. «sous mon pouvoir.» ●(1554) Moeam (1553, 1554), Bulletin de de la Société Archéologique du Finistère, tome 108, 1980, pp. 317-336 & Un sonnet en moyen-breton célébrant la naissance de Henri IV (1553) écrit par un Quimpérois : François Moeam, Etudes celtiques, tome 18, 1981, pp. 249-271)">Moeam 7. Ez dalcho én é vos deiz ha nos dindanhaff.
●(1866) LZBt Ebrel 106. en deuz ouz-penn daou c'hant mil den dindan-han. ●(1889) ISV 455. Ar mestr mevel en devoa dindanha eur potr saout. ●(18--) SAQ I 67. ar zoudarded all a zo dindan-han.
●(1911) BUAZperrot 351. eleiz evit en em zavetei a deuio da veva dindannout. ●827. eleiz a venec'h o veva dindanan. ●(1923) KTKG 50. ren mad ar re a zo dindannho. ●(1928) LEAN 30. An den yaouank en doa dindannan micherourien.
(8) Planté de.
●(1857) CBF 90. Ne welann dre ama nep douar dindan ed, tr. «Je ne vois pas par ici de terres ensemencées.»
●(1910) MBJL 62. o vean ma lezer an douar da ziskwizan dindan peuri. ●(1911) BUAZperrot 486. Dindan goat edo neuze ar vro tro var dro. ●(1929) FHAB C'hwevrer 52. lakomp (…) muioc'h a zouar dindan foenn.
(9) Couvert de.
●(1949) KROB 10/12b. lojeiz dindan soul pe dindan sklent.
(10) =
●(1910) MBJL 82. eur palez bras iskis (6 devez arat douar dindanan). ●(1911) BUAZperrot 127. ar vro zo dindan Plouvian, Plabenneg ha Plouzeniel.
(11) Sous le règne de.
●(1456) Credo 8-10. Hac agouz avas passion dedan pilat / crucifiet dan marue quenbuan voe / laquet ha goudese sepeliet, tr. «Et a souffert (la) passion, / crucifié sous Pilate ; / aussitôt il fut mis à mort / et ensuite enseveli.»
(12) Dindan an embannoù : dont la publication du mariage est faite.
●(1876) SBI I 318. nin 'zo dîmet hon daou, / Ni 'zo dindan ann embannaou, tr. «nous sommes mariés tous les deux, / Nous sommes sous les bans.»
(13) Dindan an noz / dindan noz : nuitamment.
●(1866) FHB 62/80b. Dindan noz e teuas eul lestr tan all. ●(1867) FHB 102/393a. ar bastoret o vont dindan noz d'ar c'hraou a Vethleem. ●(1877) BSA 310. Ar re (...) a zigouez dindan noz.
●(1950) KROB 28-29/17. Taol da zilhad ebarz ar foz, / ha deomp sioul dindan an noz. (...) Plac'h ebet, na yaouank na koz, ne gred tremen dindan an noz.
(14) Dans l'espace de, pendant.
●(c.1680) NG 355. Lahou didan deu blé, / En ol mabet bihan.
B. (marine)
(1) Du côté du bateau orienté vers le large.
●(1944) GWAL 163/168. (Ar Gelveneg) emañ ar garreg dindan ar vag, pe izeloc'h egeti : «chom a ra dindanomp» ; «chom a ray dindanomp», n'ez i ket dreistañ, chom da gouezha dindanan.»
(2) Bezañ dindan ouel : être sous voiles.
●(18--) MIL.ms. ha dioc'htu ma voent diloc'h ha dindan gouel ez ejont etrezek ar mor doun (d'après BUBR 20/266).
C. (en plt du temps) Mauvais temps.
●(1947) YNVL 148. Truez am eus ouzh an dud paour a zo dindani.
II. Épith.
(1) Qui est situé dessous, de dessous.
●(c.1500) Cb 104b. [gueus] Jtem hoc labrum / bri. g. le leubre de dessoubz. b. an gueus dindan.
●(1903) MBJJ 233. ofisan 'barz ar chapel-dindan. ●(1924) CDFi 29 mars 1. oc'h ober offis nemet en iliz-dindan.
(2) (en plt de vêtements) Que l'on vêt dessous.
●(1867) BUE 56. eur zae dindan gant divrec'h hirr ha ledan.
●(1901) FHAB Mae 265. ne zouguet evit guiscamant dindan nemet eur ciliç. ●(1916) KANNgwital 169/187. dillad-dindan a bep seurt. ●(1972) BSAf xcviii 347. Jupon : lostenn dindan.
III. Adv.
(1) Dessous.
●(c.1500) Cb 99a. [gouruez] Jnde percubo / as. succubo / as. g. soy coucher / ou soy cheoir dessoubz. b. gouruez / pe coezaff didan.
●(1867) MGK 31. na list ket eur c'horn tro / Hep gwelet dindan petra zo.
(2) (jeu) Bezañ dindan : coller.
●(1944) EURW I 24. C'hoari koukoug. An holl a ya da skoacha dumañ duhont : an hini a oa «dindan» evel ma leverer, a ranke klask anezo.
IV. Loc. adv.
A. Dre-zindan.
(1) Par-dessous.
●(1878) EKG II 39. Plega a riz da zellet dre zindan an or.
(2) sens fig. En sous main.
●(1910) MBJL 177. dre zindan hag evel dre guz. ●(1911) BUAZperrot 296. eun dizesk ha gouez a zen, a c'hoarias ker brao dre zindan, ma teuas abenn da... ●(1930) FHAB Meurzh 97. enebourien Yann Vonffort a labouras dre zindan.
B. Dindan guzh : caché, en cachette, clandestiment, dans la clandestinité.
●(1868) KMM 146. pa edo ministret Jesus-Christ dindan guz.
●(1906) KANngalon Genver 5. ma ne rankont ket dioc'htu mont dindan guz. ●(1906) KANngalon C'hwevrer 35. kalz euz he genvreudeur beleien a iea dindan guz. ●(1906) KANNgwital 40/319-320. Tud hag en em zastum dindan guz evit ober brezel d'ar relijion. ●(1921) PGAZ 47. Epad m'edont dindan guz. ●(1929) FHAB Kerzu 463. chomet, dindan guz, e Breiz. ●(1929) FHAB C'hwevrer 75. hag e rankas beva, dindan guz, en e barrez. ●(1938) FHAB Genver 5. hag ar re all a ranke chom dindan guz. ●(1962) EGRH I 60. dindan guzh, tr. « caché. »
V.
(1) Lakaat sav dindan : voir sav.
(2) Bezañ e sac'h dindan e vilin : voir sac'h.
►form. conju.]
S1 dindanon
●(1942) DADO 12. O, va diouhar a gren dindanoun.
S2 dindanout
●(1911) BUAZperrot 351. da veva dindannout.
S3m dindanañ
●(c.1500) Cb 34b. g. didannaff. ●(1554) Moeam (1553, 1554), Bulletin de de la Société Archéologique du Finistère, tome 108, 1980, pp. 317-336 & Un sonnet en moyen-breton célébrant la naissance de Henri IV (1553) écrit par un Quimpérois : François Moeam, Etudes celtiques, tome 18, 1981, pp. 249-271)">Moeam 7. dindanhaff.
●(17--) CCn 34. try roue dindandan.
●(1889) SKG 9. Ar jao zo dihan-hou zo gangnoc'h 'vit eur vioc'h, tr. «Le cheval qu'il monte est plus lourd qu'une vache.»
●(18--) SBI II 118. eur guele guial, dindan-han pewar zroad, tr. «un lit d'osier, sous lui, quatre pieds.»
S3f dindani
●(1941) FHAB Gouere/Eost 61a. ar vodenn veuz ma c'hourvezen dindani.
P1 dindanomp
●(1860) BAL 69. an traou a velomp a ziouzomp, dindanomp ac a beb tu deomp.
P2 dindanoc'h
●(1866) FHB 63/85a. Ma zigouez dindanoc'h eun den pennet fall.
P3 dindano / dindane
●(1831) MAI 202. flammo so dindane. ●(1868) KMM 211. an ifern digor dindanno.
●(1942) DHKN 71. Didanè (= dindan an tasoù) tuelligeu melén braùeit d’hé bizied korriganéz. ●(1957) AMAH 52. ha bec’h dezho o kerzhout gant ar c’hrenañ ma rae o divhar dindano.
- dindan .2
- dindan-drodindan-dro
adv. & m.
(1) Loc. adv. Tout autour.
●(c.1718) CHal.ms i. Banlieüe, tr. «Leu tostan d'er guer, didan dro.»
●(1904) DBFV 49b. didan dro, tr. «tout autour.»
(2) M. Alentours.
●(c.1718) CHal.ms iii. Il a la ville pour prison, ou L'aban lieüe, tr. «ean endes er guer aueit prison, pe, en dro dro pe en didan dro.»
- dindanaat
- dindanañ
- dindandouar
- dindanieler
- dindaondindaon
interj. & m. enfant.
(1) Onomatopée qui imite le son des cloches.
●(1927) GERI.Ern 107. dindaon m., tr. «Son des cloches ; t. enfantin.» ●(1942) VALLsup 159a. Son des cloches pour les offices, tr. «dindaon m. enfantin.»
(2) Église.
●(1901) EPLQ 2-3. mont d'an dindaon, tr. «aller à l'église ; écouter sonner les cloches (note manuscrite de G. Milin).» ●(1927) GERI.Ern 107. dindaon m., tr. «église ; t. enfantin.»
- dindedinde
m. (marine) Dundee.
●(1906) BOBL 13 octobre 108/3d. Ar dinde Adèle a n'euz groet eur gargamant kerc'h gris.
- dinded
- dinder
- dinead
- dinec'hdinec'h
adj. Sans inquiétude, tranquille.
●(1877) EKG I 92. Kaer am euz lavaret d'ezhan beza dinec'h. ●(1878) EKG II 157. ar c'hrouadur (…) a ioa dinec'h o vranskellat var an draf.
●(1907) PERS 227. breman ez oun dinec'h. ●(1909) FHAB Kerzu 359. ho spered a jommo dinec'h ha dijal, evel ma tere ouz ho stad. ●(1923) AAKL 26. O ! diaoc'h ! bezit dinec'h !
- dinec'hañs
- dinec'hañsal / dinec'hañsiñ
- dinec'hiñdinec'hiñ
v. tr. d. Tranquilliser, rassurer.
●(1866) SEV 40. da zinec'hi he spered. ●(1870) FHB 289/217a. dinec'hi meur a dad. ●(1880) SAB 119. da zinec'hi tud an eured. ●(1889) ISV 318. Kementse eleac'h dinec'hi potr e c'har goat, hen lakea nec'hetoc'h c'hoas.
●(1925) LZBt Gwengolo 4. Evit dinec'hi ar gerent. ●(1933) BLGA 10. En ano Doue, dinec'h ac'hanoun !
- dineizh
- dineizhañ / dineizhiañ / dineizhat / dineizhiñdineizhañ / dineizhiañ / dineizhat / dineizhiñ
v.
I. V. tr. d.
A. Dénicher.
●(1659) SCger 42a. denicher, tr. «dineiza.» ●(1732) GReg 266a. Denicher, tirer les oiseaux du nid, tr. «Dineyza. pr. dineyzet. Van[netois] dineheiñ.» ●(1766) MM 782. al labousset a zineisyas, tr. «les oiseaux, il les dénicha.»
●(1867) MGK 111. o tineisia / Labousigou. ●(1867) FHB 117/103a. da zifen oc'h ar vugale dineicha al labouset bihan. ●(1868) FHB 176/160a. ne ellas ket ho dineizia ep bez guelet.
●(1904) DBFV 56a. dinéhein, dinéhiein, v. a., tr. «dénicher.» ●(1908) FHAB Genver 19. Dineiza al laouenanik. ●(1962) EGRH I 61. dineizhiañ v., tr. « dénicher. » ●(1984) HYZH 154-155/25. dineizhat anezho [ar brini louet] veze ranket alies a-walc'h.
►[empl. comme subst.]
●(1972) SKVT I 57. Nijet kuit al labous, echu an dineizhañ.
B. sens fig.
(1) Déloger.
●(1867) FHB 142/304a. o clasc dineizia al laer. ●(1878) EKG II 90. dineizit alese al laeroun.
●(1903) MBJJ 45. mont da dinezan ar vuntrerien.
(2) Trouver, découvrir.
●(c.1718) CHal.ms i. deterrer, trouuer, et découurir, tr. «caüein diguhein dinehiein.»
●(1902) PIGO I 101. N'oun pelec'h eo bet ma c'hoar o tinejan an ûgez-ze. ●(1904) DBFV 56a. dinéhein, dinéhiein, v. a., tr. «découvrir.» ●(1908) FHAB Mae 139. dineiza ar c'hazetennou fall. ●(1909) ATC 17. eur maoud out evit dineiza ar gedon. ●(1925) FHAB Du 428. da zineizia laeron Kerbrijant. ●(1957) AMAH 147. dineizhañ un tammig arc'hant. ●(1972) SKVT I 99. E pelec'h an diaoul oc'h bet o tineizhañ ar seurt medalenn ?
II. V. intr.
A. Quitter son nid.
●(1962) EGRH I 61. dineizhiañ v., tr. « quitter le nid. » ●(1974) SKVT III 128. hag ar yar, diwar he strafuilh, ha dineizhañ.
B. sens fig.
(1) Quitter l'endroit où l'on est.
●(1732) GReg 266a. Denicher, sortir d'un lieu, tr. «dineyza. pr. et.»
(2) Quitter un maison.
●(1902) PIGO II 3. mall oa ganti dinejan ha mont d'he nez hec'h-unan.
- dineizhatdineizhat
voir dineizhañ
- dineizher / dineizhierdineizher / dineizhier
m. –ion Dénicheur.
●(1732) GReg 266a. Denicheur, tr. «dineyzer. p. dineyzéryen.»
●(1904) DBFV 56a. dinéhour, m pl. –herion, tr. «dénicheur.» ●(1914) DFBP 87a. denicheur, tr. «Dineizer.» ●(1936) IVGA 51. eun dineizer, pa oa mec'hiok. ●(1938) GWAL 110-111/12. an hardisa dineizer brini. ●(1962) EGRH I 61. dineizhier m. -ien, tr. « dénicheur. »
- dineizhiañdineizhiañ
voir dineizhañ
- dineizhierdineizhier
voir dineizher
- dineizhietdineizhiet
adj. Qui a quitté le nid.
►sens fig.
●(1908) FHAB Gouere 210. pez aour ebed ken ebarz : dineisiet eo.
- dineizhiñdineizhiñ
voir dineizhañ
- dinenn
- DineolDineol
n. de l. Dinéault.
(1) Dineol.
●(1890) MOA 20a. Dineol.
●(1905) ALMA 65. Dineolt. ●(1941) ARVR 18/3a. Dineol. An tan e koad Rozarno.
(2) Devises.
●(c.1900) PEAB.Dinéault 18. Kersauzon, Sr de Rosarnou, en Dinéault, du Vijac, en Guipavas : de gueules au fermail d'argent; devise : Pred eo, pred a vo, il est temps, il sera temps. (...) Penguern, Sr de Kerméno (Dinéault) : d'or à trois pommes de pin de gueules la pointe en haut, une fleur de lys de même en abyme; devise : Doue da guenta.
(3) [Toponymie locale]
●(1941) ARVR 18/3a. An tan e koad Rozarno.
- dinerdiner
m. –où, –ed
I.
(1) (numismatique) Denier.
●(14--) Jer.ms 26. Evel maz guerzat Doe / Dyvoe hon guyr croeur / Am desseu a pleuyn / Evyt tregont dyner, tr. «Comme on vendit Dieu, certes notre vrai créateur, / je le garantie, pour trente deniers.» ●(1499) Ca 63a. Diner. g. denyer. ●(1530) J 18b. A moneiz fin tregont digner, tr. « Trente deniers de belle monnaie » ●(1612) Cnf 42b. dou diner. ●(1633) Nom 201a. Pecunia otiosa, nummi vacui : denier oisif, auec lequel on ne pratique point : vn dyner dibreder, da lauaret eo, archant cuz pe gant hiny ne gounezer nep mat. ●201b-202a. Pecunia calendario destinata, in calendarium conuersa, pecunias ad calendaria largiri : denier donné à gaing : dinerou roet voar gounit.
●(1659) SCger 38b. vn denier, tr. «vn diner.» ●143a. diner, tr. «denier.» ●(c.1680) NG 1635. Tregont diner contant. ●(1732) GReg 266a. Denier, dousième partie d'un sou, tr. «Dinér. p. dinérou, dinéred.» ●Un diner valoit deux mailles, tr. «Un dinér a dalyé daou véll.» ●306a. Douzain, blanc, sou, tr. «Un douçzenn dinerou.» ●590b. Il n'a ni denier ni maille, tr. «N'en deus na diner na mell.» ●(1790) MG 72. ha ne mès quet un dinær eit pernein bara a bèn me hoén.
●(1834) SIM 127. clasq daouzec diner da ober ur guennec. ●(1867) BBZ 325. Setu arc'hant, hostizez, kontet blank ha diner, tr. «Voici de l'argent, hôtesse, comptez blancs et deniers.» ●(1869) FHB 214/39a. tanô ével ar pesiou trivac'h dinéred gwéchall. ●(1869) SAG 285-286. tud gouzkoude a ne iztimer ket eun diner. ●(1888) SBI II 14. dinered, liarded, tr. «des deniers, des liards.»
●(1904) DBFV 56a. dinér, m. pl. ed, tr. «denier, demi-centime.» ●(1907) KANngalon Gouere 449. hon daou ziner diveza.
(2) (droit) Kantvet-diner : droit de succession.
●(1732) GReg 144a. Le centième denier, tr. «Ar c'hantved diner.»
●(1869) FHB 246/294a. Goudeze hon euz guerzet ar vioc'h evit paea oll mizou ar maro hag ar c'hantved diner.
●(1942) SAV 23/65. Goulenn a reas pegeit amzer he devoa evit paea kantvet-diner (droit de mutation). ●(1952) LLMM 32-33/135. (Douarnenez) Ganvedina (= Kantved diner) : droit de succession.
(3) Paotred an diner diwezañ : mendiant, pauvre (?).
●(1927) KANNkerzevod 3/4. Kement-se evit potred an diner divean, evit ar re o deus awalc'h gant eur c'hornig tro e kichen or ar Baradoz war eur gador marc'had mat…
(4) Diner dre ugent : intérêt d'un prêt.
●(1904) DBFV 56a. dinér dré uigent, tr. «intérêt d'un prêt.»
II.
(1) Paeañ betek an diner ruz : payer rubis sur l'ongle.
●(1732) GReg 833b. Païer rubis sur l'ongle, tr. G. Rostrenenn «Paëa bede an dinér ruz.»
(2) Paeañ betek an diwezhañ diner : payer rubis sur l’ongle.
●(1732) GReg 833b. Païer rubis sur l’ongle, phrase proverbiale, tr. « Paëa bede an divezâ dinér. »
(3) Teurel e ziner e botez ub. : mettre le grappin sur qqun.
●(1933) BLGA 15. An holl a ouie er gêriadenn e oa Loeiza baour, abaoe pell 'zo, o klask teurel e diner he botez ar paotr Laouig, met hemañ, hervez, en devoa e soñj e lec'h all.
- diner-arrez
- diner-Doue
- dineraddinerad
m. –où Valeur d'un denier.
●(1659) SCger 143a. dinerat, tr. «vn denier.»
●(1827/29) VSA 1429. gand dou dinerad bara. ●(1876) TDE.BF 135b. Dinerad, s. m., tr. «La valeur d'un denier.» ●Eunn dinerad butun, tr. «pour un denier de tabac.» ●(1899) HZB 126. Hag hon defe daou c'hañt dinerad bara.
●(1911) BUAZperrot 318. Daou c'hant dinerad. ●(1962) EGRH I 61. dinerad m. -où, tr. « valeur d’un denier. »
- dineriñdineriñ
v. tr. d. Exterminer.
●(1919) DBFVsup 17a. dinérein, v., tr. «détruire ce qui pullule, poissons, plantes, gibier.»
- dinerusdinerus
adj. Qui a beaucoup de deniers.
●(1732) GReg 266a. Qui abonde en deniers, tr. «Dinérus. p. tud dinérus.»
- dinervennañdinervennañ
v. tr. d. Énerver, dénerver.
●(c.1500) Cb. [neruenn] Jtez subneruo / as. g. tranchier nerfz. b. dineruennaff.
- dinerzh .1dinerzh .1
[brpm dinerz < di- .2 + nerzh]
Adj.
(1) Faible, sans forces.
●(1659) SCger 36b. debile, tr. «dinerz.» ●50a. enerué, tr. «dinerz.» ●58b. foible, tr. «dinerz.» ●68b. imbécille, tr. «dinerz.» ●(1732) GReg 246a. Debile, tr. «dinerz.» ●423b. Sans force, sans vigueur, tr. «dinerz.» ●562a. Languissant, ante, tr. «dinerz.» ●(1744) L'Arm 91a. Débile, tr. «Goann : dineerh.»
●(1862) JKS 197. pegen dinerz ha peger sempl ounn. ●(1878) EKG II 40. re zinerz oan. ●(1889) ISV 100. Jul gouscoude a iea ato dinersoc'h dinersa.
●(1904) DBFV 56a. dinerh, adj., tr. «sans force, faible, inefficace.» ●(1920) AMJV 77. koueza a rafent buan dinerz [ar vugale].
(2) Qui n'a pas la force, le pouvoir.
●(1910) MAKE 57. Daoust ha n'eo ket furoc'h d'ar re dinerz ha dister plega d'ar re galloudus ha krenv ?
- dinerzh .2
- dinerzhañ / dinerzhiñdinerzhañ / dinerzhiñ
[mbr dinerzaff, brpm dinerza, dineerhein < dinerzh + -añ / -iñ]
V.
I. V. intr.
A. (en plt de qqn)
(1) Perdre ses forces, s'affaiblir, faiblir.
●(c.1500) Cb. [spazaff] idem emasculo / as. ou cest eneruer / ou affoiblir. b. dinerzaff / semplat.
●(1659) SCger 36b. debiliter, tr. «dinerza.» ●(1744) L'Arm 91a. Débiliter, tr. «Dineerhein.»
●(1847) FVR 251. na vije deuet ar gwel ec'hanoun da voukaat he galoun, d'he zinerza. ●(1869) FHB 237/218a. an hini glan a greske atao he foan hag a zinerze bepred.
●(1905) IVLD 234-235. ar plac'h paour a deuzaz hag a zinerzaz. ●(1911) BUAZperrot 496. evel ma teu ar c'horf e berr amzer da zinerza ha da vervel. ●(1930) KANNgwital 334/455. siouas, René Cannic a zinerzas buhan.
(2) sens fig. Faiblir.
●(1912) MMPM 54. reizit ho pugale heb dinerza mez ivez heb krizder na kounnar.
B. (en plt de qqc.)
(1) (en plt du vent) Faiblir.
●(1925) BILZ 173. Da c'houlou-de, an avel a zinerzas eun tammig.
(2) (en plt du feu, de tirs) Faiblir en intensité.
●(1919) BUBR 5/122. pa'z eo digouezet d'an tan dinerza.
II. V. tr. d.
(1) Faire perdre ses forces (à qqn).
●(1659) SCger 50a. eneruer, tr. «dinerza.»
●(1838) OVD 188. ellein e rér perpet er goannat [er horve] a pe garér ; mæs mar en dinerhér rai ne ellér quet er reparein a pe garér. ●(1869) FHB 208/409b. evit dinerza eun den. ●(18--) SAQ I 197. da zinerza he vreac'h.
●(1904) DBFV 56a. dinerhein, v. a., tr. «affaiblir, énerver.» ●(1907) FHAB Gouere 131. caout a reas an tu d'ho dinerz. ●(1920) AMJV 59. an dersien velen a deuas (…) da zinerza al leanezed.
(2) sens fig. Affaiblir.
●(1839) BESquil 629-630. Ér memb amzér er Sperèd-Santel e zistréhas en dihoelæt péhani e guhé doh-t-hi er vrastet ag hé fauteu, hag e dinerhas er galettet ag hé halon dré é hræce santel. ●(1884) LZBt Mae 83. Penoz dinerzan zuroc'h labour ar re a glask diskar ar groaz veniget, evit na rei Breuriez ar Fe ?
- dinerzhdeddinerzhded
[brpm dinerzded < dinerzh + -ded]
F. Faiblesse, manque de forces.
●(1732) GReg 246a. Debilité, foiblesse, tr. «dinerzded.»
●(1867) BUE 164. hag e krogaz eunn dinerzded hag eur c'hren hep paouez enn he izili. ●(1876) TDE.BF 135b. Dinerzded, s. m., tr. «Faiblesse, affaiblissement.»
●(1906) BOBL 20 octobre 109/1b. eur stad a zinerzded. ●(1931) VALL 291a. Faiblesse, tr. «dinerzded f.»
- dinerzhetdinerzhet
[brpm dinerzet < dinerzh + -et .1]
Adj. Affaibli, qui a perdu ses forces.
●(1651) JK 25. var o diouscoas dinerzet, tr. «sur vos épaules affaiblies.»
●(18--) SAQ II 65. He izili a ioa dinerzet.
●(1900) MSJO 231. Jospeh oa dinerzet araog an oad. ●(1912) AHBT 54. lakat hun manpreu dinerhet de zichuéh. ●(1912) MMPM 58. ar re dinerzet. ●(1912) BUAZpermoal 254. Galloud da zeski a oa ennan, koulskoude, mes ar galloud-ze a zo dinerzet, o vezan bet lezet re bell hep impli. ●(1939) MGGD 30. eur c'hoziad kabac'h ha dinerzet.
- dinerzhidigezhdinerzhidigezh
[brpm dinerhidigueah, dinerzidiguez < dinerzh + -edigezh / -idigezh]
F. Affaiblissement.
●(1732) GReg 17b. Affoiblissement, tr. «Van[netois] dinerhidigueah.» ●421b. Foiblesse, debilité, tr. «dinerzidiguez.»
- dinerzhiñdinerzhiñ
voir dinerzhañ
- dinerzhusdinerzhus
[dinerzh + -us .1]
Adj. Affaiblissant.
●(1876) TDE.BF 135b. Dinerzuz, adj., tr. «Ce mot, composé de di, particule privative, et de nerzuz, efficace, parlant d'une remède, d'un régime de malade, ne peut s'appliquer qu'aux choses, au sens de non efficace.»
●(1962) EGRH I 61. dinerzhus a., tr. « affaiblissant. »
- dinésdinés
adj. (?) cf. dinoaz (?).
(1) Inoffensif.
●(1903) EGBV 38. dinés, tr. «inoffensif.» ●39. Ar un daul distér, en dén e gav de zèbrein bouid dinés ha iahus ; er ré pinùik, get taseu argand, e lonk liés ivaj treisus hag anpouizonet.
●(1904) DBFV 56a. dinés, adj., tr. «qui ne nuit pas, inoffensif.»
(2) Innocent.
●(1904) DBFV 56a. dinés, adj., tr. «innocent.»
- dinetdinet
adj. =
●(1647) Am 702. Ead he va drouin, chetu me dinet. / Nemeux na baguet, yalch, na bougeden, tr. «Mon havresac s'en est allé, me voici (?) renversé (?). / Je n'ai ni sacoche, ni bourse, ni bougette.»
- dineudadur
- dineudañ / dineudiñ