Recherche 'tal...' : 138 mots trouvés
Page 2 : de talbodenn (51) à talmer (100) :- talbodenntalbodenn
f. –où, talbod (botanique) Pied d'angélique.
●(1876) TDE.BF 602a. Talbodenn, s. f., tr. «Angélique sauvage, et suivant d'autres, panacée ; pluriel irrégulier, talbod, masculin.»
●(1927) GERI.Ern 600. talbodenn sg., tr. «Angélique.» ●(1931) VALL 26a. Angélique plante, tr. «talbod col. sg. talbodenn f.»
- talboktalbok
voir talbak
- taledtaled
m. –où (habillement)
(1) Fronteau.
●(1633) Nom 170b. Frontale : frontier : talet, taletten.
●(1732) GReg 78a. Bandeau, bande de toile qu'on met sur le front, tr. «taled. p. taledou.»
●(1876) TDE.BF 602a. Taled, s. f., tr. «Bandeau.»
(2) Partie arrière de la coiffe.
●(1953) CDPB I 67. taled (m.) : Partie arrière de la coiffe bigoudène.
- taledenntaledenn
f. –où (habillement)
(1) Fronteau.
●(1633) Nom 170b. Frontale : frontier : talet, taletten.
●(1659) SCger 1b. bande de teste, tr. «taledenn.» ●173b. taleden, tr. «bandeau.» ●(1732) GReg 78a. Bandeau, bande de toile qu'on met sur le front, tr. «taledenn. p. taledénnou.»
●(1876) TDE.BF 602a. Taledenn, s. f., tr. «Bandeau, frontal.»
(2) Partie arrière de la coiffe.
●(1953) CDPB I 67. taledenn (f.) : Partie arrière de la coiffe bigoudène. ●(1997) CHVI 25. war an adreñv, an daledenn a ya e-barz ar hoef, ha dindan, ar hoef-bleo.
●(2013) COSBI 34. Le daledenn est un rectangle de dentelle ou de broderie de vingt-cinq centimètres de long sur quatorze centimètres de large. Ce rectangle est judicieusement plié pour former deux coins couvrant les cheveux rassemblés sur le sommet de la tête, an daledenn kornigoù.
(3) Mouchoir de cou.
●(1904) DBFV 40a. daleten, dalaten, tr. «mouchoir de cou.»
(4) Bandeau de religieuse.
●(1904) DBFV 40a. daleten, dalaten, tr. «bandeau de religieuse.»
- taleg .1
- taleg .2taleg .2
s. (ichtyonymie)
(1) Bigorneau de chien.
●(1850) HHO 61. bigourneaux de chien, tr. « Taleguet. » ●note : « C’est le Purpura lapillus qu’on désigne sous ce nom à Hœdic et à Houat. »
(2) Turbo littoral.
●(1850) HHO 61. [Taleguet] au Croisic, au contraire, c’est le turbo littoreus, si recherché à Nantes.
- talek
- talekontalekon
voir talekon
- talekon / talekiontalekon / talekion
m.
(1) Croupe.
●(1942) VALLsup 44b. Croupe, tr. «talek(i)on.»
(2) fam. Derrière, postérieur.
●(1934) BRUS 217. Le postérieur, tr. «fam. en talekon.» ●(1937) DIHU 316/338. talekion merh ou mam. ●golo xi. talekion : en tachad splannan ardran er hein ! ●(1942) VALLsup 44b. talek(i)on, tr. «derrière fam.» ●(1942) DHKN 58-59. é lennent d’ou skolaerézed, kentél en dé, diar er fèson d’obér bouid, de zesaù bugalé, pé de drohein dillad, ha hoah é chanjent liù, ohpen ur uéh, a pe vezè ret dehè komz ag er « rèr » lavreg pé a « dalikon » ur hroédur bihan !
- TalensegTalenseg
n. de l. Talensac.
●(1910) ISBR 81. é hé Izikel de zichuéh d’er hastelleu en doé é Talansag, é Penpont hag é Mohon.
- taler
- talfas .1
- talfas .2talfas .2
m.
(1) Trogne, gueule.
●(1732) GReg 940b. Trogne, visage gros & laid, rouge ou boutonné, tr. «Talfaçz.»
●(1876) TDE.BF 602a. Talfas, s. m., tr. «Trogne, grosse figure à la joie.»
●(1955) VBRU 31. talfas ar paourkaezh. ●(1957) AMAH 33. ur freilhad pe zaou a-dreuz o zalfas.
(2) Ravaudage.
●(1931) VALL 625b. Ravaudage, raccommodage, réparation superficielle, tr. «talfas m.»
- talfasat / talfasañ / talfasiñtalfasat / talfasañ / talfasiñ
v. tr. d.
(1) Cochonner, gâcher un travail.
●(1872) GAM 25. Ar c'here n'oar ober nemet bouteier mad ; eur c'har great ganthan, ne ve nemet talfaset, ne ve na kre, na dres, na ploum.
●(1924) NFLO. travail. faire mal le tr[avail], tr. «talvasat al labour.» ●(1982) PPBA 123. (Argol) talfasa, tr. «gâcher (un travail.»
(2) Salir, cochonner (vêtements, etc.).
●(1986) CCBR 238. (Brieg) vèljust va talfasè dén tou ma rochèd ga hoc'h saout, tr. «bien sur ma chemise était toute cochonnée par la bouse de vache.»
(3) péjor. Talfasañ paper : écrire, noircir du papier.
●(1868) FHB 177/163b. en eur dalfasad paper, ha paper hepken ?
(4) fam. Oblitérer.
●(1867) FHB 123/147b. Ar paper timbr ne vez ket talfaset hep arc'hant.
(5) =
●(1986) CCBR 163. (Brieg) kæ a meus talfas a ra, tr. «j'ai beau bien répartir le mortier.»
(6) Ébaucher.
●(1872) ROU 82a. Ebaucher, tr. «talfassi.» ●(1890) MOA 227a. Ébaucher, tr. «talfasi (parlant de chaussures).»
►[empl. comme subst.] Ébauche.
●(1872) ROU 82a. Il n'a fait qu'ébaucher, tr. «N'en d-euz great nemet un talfassa.»
(7) absol. Bricoler.
●(1942) FHAB Gwengolo/Here 198a. estreget unan (…) a gavo tro da (…) jom da dalfasat war-dro an ti.
(8) Réparer grossièrement, ravauder.
●(1931) VALL 625b. Ravauder, tr. «talfas(at).» ●(1940) SAV 18/69. (Pleiben...) Talfasa, verb. Aoza pe dresa fall eun dra bennak. Sk. : N'eo ket dresa va c'harr a zo graet, e dalfasa ne lavaran ket.
(9) Rapiécer.
●(1876) TDE.BF 602a. Talfasa, v. a., tr. «Rapiécer des vêtements.»
- talfasegtalfaseg
m. talfaseion Homme qui a un gros visage.
●(1732) GReg 940b. Qui a une grosse & laide trogne, tr. «Talfaçzecq. p. talfaçzéyen.»
- talfasek
- talfasertalfaser
m. –ion
(1) Mauvais travailleur.
●(1890) MOA 458b. Savetier, tr. «Talfaser.»
●(1909) KTLR 103. Ne elfoc'h ket va c'hemered da vevel mar plij ? – Eo da ! (…) Ma n'oc'h ket eun talfaser. ●151. Mez egile na guie netra. N'oa nemet eun talfaser. ●(1915) KZVr 132 - 12/09/15. Talfaser, tr. «qui fait son travail à demi.» ●Eun talfaser a galvez eo, tr. «c'est un mauvais charpentier, Loeiz ar Floc'h.» ●(1923) KNOL 268. Talfaser ! a lavaras Paol d'e vreur, en eur zellet outan gant truez. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 197. evit beza, ne lavaran ket eun talfaser, met eul labourer-douar a-zoare.
(2) Ravaudeur.
●(1931) VALL 625b. Ravaudeur, tr. «talfaser.»
- talfasettalfaset
adj. Rapetassé.
●(1633) Nom 108b. Vestis lacera, pannosa : vestement deschiré, & rapetassé : guiscamant dispenne (lire : dispennet), ha talfasset.
- talgabtalgab
m. (construction) Faîtage des toits de chaume.
●(1942) VALLsup 74a. Faîtage des toits de chaume, tr. «talgab L[éon] (Perrot).» ●(1982) TIEZ I 139. Quand il n'existe pas de chevronnières en pierre, le couvreur en réalise une en mottes de terre (tal gab) qu'il installe à partir des rebords offerts par le sommet des murs-gouttereaux.
- talgentalgen
m. –où
(1) Frontal.
●(1633) Nom 111a. Vitta : vne bende ou ruben de teste : vn banden pe ruban penn, talguen.
●(1659) SCger 1b. bande de teste, tr. «talguenn.» ●(1732) GReg 78a. Bandeau, bande de toile qu'on met sur le front, tr. «Talguenn. p. talguénnou.» ●(1741) RO 1423. laquat dech un dalgen.
(2) Planchette que l'on met devant les yeux des vaches.
●(1876) TDE.BF 602b. talgen s. f. C[ornouaille], tr. «Planchette que l'on suspend aux cornes des vaches et qui leur couvre les yeux, ce qui les empêche de franchir les haies des champs, à ce que l'on prétend.»
●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. talgen, tr. «planche que l'on met devant les yeux des vaches méchantes.»
(3) Fronteau, frontail de la têtière.
●(1633) Nom 181b. Frontale : fronteau, frontiere de bride : frontier pe talguen an brid.
●(1659) SCger 173b. talguen, tr. «bandeau.»
(4) Lakaat dindan an talgen : soumettre.
●(1909) BOBL 04 septembre 245/1b. da ziwada ar bobl pe d'e lakaat dindan an dalgen.
- talgorntalgorn
m. –ed (ichtyonymie) Grondin perlon Trigla corax.
●(1977) PBDZ 575. (Douarnenez) an talgorned, tr. «les grondins ‘perlons'.»
- talgostalgos
voir targos
- talitali
coll. –où (phycologie)
(1) Nom générique des laminaires.
●(1915) KZVr 112 - 25/04/15. A Molène, d'après M. Cuillandre : Tali : goémon brun en forme de feuille. ●(1960) GOGO 204. (Kerlouan, Brignogan) le tali ou kaōl (tali, kaol), Laminaria flexicaulis, goémon au stipe très lisse, très abondamment représenté. ●(1968) NOGO 220. Laminaria digitata. er straad tali:u : «une touffe poussant sur un même pied Kellerdud en Plouguerneau. ●(1972) BATZ 37. Le goémon de fond, tr. « tali. » ●(1979) THAB 1/38. (Lilia-Plougernev) Tali : les laminaires.
(2) Laminaria digitata.
●(1968) NOGO 220. Laminaria digitata. ta:li, col., en dali:en, singf. : Porz-Paol, Melon, Porspoder, Tremazan, Landeda, Perros en Plouguerneau, Karreg-Hir en Kerlouan, Carantec.
●(2007) GOEMOn 119b. Tali : laminaria digitata.
- tali-bamboutali-bambou
coll. (phycologie) Algues Laminaria ochroleuca.
●(1968) NOGO 221. Laminaria ochroleuca. ta:li-bâmbu, «tali-bambou» : Molène, Penn ar Bed n° 37.
- tali-bouc'htali-bouc'h
coll. (phycologie) Algues Laminaria ochroleuca.
●(1968) NOGO 221. Laminaria ochroleuca. ta:li-buh, «tali de bouc» : Porz-Paol, Tremazan, Saint-Pabu.
- tali-dutali-du
coll. (phycologie) Laminaires Laminaria digitata.
●(1987) GOEM 131. Pour Laminaraia digitata, le terme général est tali moan ou tali du en Bas-Léon.
- tali-Ebreltali-Ebrel
coll. (phycologie) Frondes de laminaires rejetées à la grève au mois d'avril.
●(1968) NOGO 218. Laminaria hyperborea. ta:li 'e:brel, «tali d'avril», col. en dalï:en, singf, Perros en Plouguerneau, Kellerdud en Plouguerneau. ●(1978) BZNZ 24. (Lilia-Plougernev) Bezhin-torr a veze e miz Ebrel. Tali-ebrel a veze great eus an dra-se. ●(1979) THAB 1/38. (Lilia-Plougernev) Tali-Ebrel : algue, Laminaria hyperborea. ●(1987) GOEM 131. Leur appellation varient selon les lieux. Laminaria hyperborea porte en général le nom de tali penn en Bas-Léon et skign en Haut-Léon. Quand il arrive en épave au printemps, il peut porter d'autres noms comme tali ebrel, tali ruz.
- tali-friztali-friz
coll. (phycologie) Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1960) GOGO 204. (Kerlouan, Brignogan) le fréz, friz, tali fréz, Laminaria saccharina, algue longue et dont la lame est légèrement ondulée.
- tali-gwenntali-gwenn
coll. (phycologie) Algues Laminaria ochroleuca.
●(1968) NOGO 221. Laminaria ochroleuca. tali' gwen, «tali blanc» : Porz-Paol.
- tali-gwrac'hletali-gwrac'hle
coll. (phycologie) Algues Laminaria digitata.
●(1968) NOGO 220. Laminaria digitata. ta:li 'gwraxle, «tali du lieu à la Vieille » : Saint-Pabu. ●ta:li warle, «tali du lieu à la Vieille», déformation du précédent, avec mutation g/w : Mogueriec en Sibiril.
- tali-laezhtali-laezh
coll. (phycologie) Laminaires Laminaria ochroleuca.
●(1968) NOGO 221. Laminaria ochroleuca. ta:li' leaz, «tali de lait» : Ouessant, Porz-Paol, Landeda, Kellerdud en Plouguerneau, Roscoff. ●(1978) BZNZ 24. (Lilia-Plougernev) Tali-leazh 'z eus ie, hag a zo gwennoc'h kalz. ●(1979) THAB 1/38. (Lilia-Plougernev) Tali-laez : algue, Laminaria ochroleuca.
- tali-moantali-moan
coll. (phycologie) Laminaires Laminaria digitata.
●(1941) ARVR 26/3a. Ar «Gelaouenn Ofisiel» a zifenn ouz ar vezinerien gwerza ar bezin-mor (tali-penn pe tali-moan) da zen ebet nemet da uzinerien an iod. ●(1968) NOGO 220. Laminaria digitata. ta:li moân, col., en dali:en voân, singf. «tali mince» : Kellerdud en Plouguerneau, Korrejou en Plouguerneau, Île de Batz, Roscoff. ●(1978) BZNZ 24. (Lilia-Plougernev) An tali-moan oa an tali gwellañ. ●(1979) THAB 1/38. (Lilia-Plougernev) Tali moan : algue, Laminaria digitata. ●(1987) GOEM 131. Pour Laminaraia digitata, le terme général est tali moan ou tali du en Bas-Léon. ●(1994) BRRI 42. Ar re-mañ, dalit, a vez graet tali-moan anezho, pe… Laminaria digitata e latin.
►talienn-voan f. Pied de Laminaria digitata.
●(1968) NOGO 220. Laminaria digitata. ta:li moân, col., en dali:en voân, singf. «tali mince» : Kellerdud en Plouguerneau, Korrejou en Plouguerneau, Île de Batz, Roscoff.
- tali-penntali-penn
coll. (phycologie)
(1) Laminaires Laminaria hyperborea.
●(1941) ARVR 26/3a. Ar «Gelaouenn Ofisiel» a zifenn ouz ar vezinerien gwerza ar bezin-mor (tali-penn pe tali-moan) da zen ebet nemet da uzinerien an iod. ●(1978) BZNZ 24. (Lilia-Plougernev) An tali-penn a zo kalz berroc'h. N'int ket memes tra, hag ez eus kalkodennoù bras outo, ha ne peus nemet ur bouchadig ouzh penn ar galkodenn. Ne peus ket gwelet a galkod jamez ? Tali-penn vez great anezho. Mat oant, nemet n'oant ket ken fonnus eget an tali. An tali-ebrel a deu ouzh hounnezh, ar galkodenn-se. Bouchadou tali-ebrel, e-giz ur fleurenn kachumant. ●(1987) GOEM 131. Leur appellation varient selon les lieux. Laminaria hyperborea porte en général le nom de tali penn en Bas-Léon et skign en Haut-Léon. ●(1994) BRRI 44. Tali-penn, ur vleunienn rous ouzh untroad hir, ar galkodenn.
(2) Laminaires Saccorhiza polyschides.
●(1968) NOGO 217. Saccorhiza polyschides. tali-'pen (de –pen, «tête») : l'ensemble de l'Algue à Melon, Perros en Plouguerneau, Korrejou en Plouguerneau.
- tali-ruztali-ruz
coll. (phycologie) Frondes de laminaires rejetées à la grève au mois d'avril.
●(1987) GOEM 131. Leur appellation varient selon les lieux. Laminaria hyperborea porte en général le nom de tali penn en Bas-Léon et skign en Haut-Léon. Quand il arrive en épave au printemps, il peut porter d'autres noms comme tali ebrel, tali ruz.
- taliatalia
v. intr. Ramasser des laminaires.
●(1978) BZNZ 65. (Lilia-Plougernev) Met Eusa doa un enezenn c'houez da dalia neuze.
- taliaertaliaer
m. –ion Goémonier qui ramasse des laminaires.
●(1968) LLMM 126/38. ur prantad spletus evit an d-talierien.
- taliektaliek
adj. (phycologie) Abondant en laminaires.
●(1978) BZNZ 100. (Lilia-Plougernev) Breac'h Taliog e vez great ablamor doa tali d'ober an dro dezhi maread.
- talienntalienn
f. –où (phycologie) Pied de laminaire.
●(1968) NOGO 217. an deen dali:en, «le thalle du tali» Korrejou en Plouguerneau (une seule lame). ●218. os an dali:en, le bulbe seul d'un pied de tali : L'Aber-Wrac'h. ●Laminaria hyperborea. ta:li 'e:brel, «tali d'avril», col. en dalï:en, singf, Perros en Plouguerneau, Kellerdud en Plouguerneau. ●220. Laminaria digitata. ta:li, col., en dali:en, singf. : Porz-Paol, Melon, Porspoder, Tremazan, Landeda, Perros en Plouguerneau, Karreg-Hir en Kerlouan, Carantec. ●(1978) BZNZ 64. (Lilia-Plougernev) Sañset an dalienn a rank reneveziñ bep bloaz dac'h ar garreg. ●78. Me 'm oa muzulet un dalienn un droiad hag e oa tri metr hanter a hirder.
- taliertalier
m. –où
(1) Croupe.
●(1732) GReg 238a. Crouppe, crouppe de cheval, &c., tr. «Talyer. p. talyerou.»
●(1838) CGK 11. Meur a blac'h a lacq pilhau da rontad e feutrin / Broziou d'ober un tailher. ●(1876) TDE.BF 602b. Talier, s. f., tr. «Croupe du cheval, du taureau.»
●(1906) BOBL 22 septembre 105/2f. Mar d'eo c'houez-beo ar marc'h, kemerit eur spoue ha goualc'hit-hen deuz ar c'hil d'an tailler. ●(1909) KTLR 184. Hag hen rei eun taol krenn var dailler he varc'h. ●(1959) BRUD 7/24. Ar gazeg koz a deue trankilig warlerh, nemed beb an amzer, pa dape eur votezad pe eun taol skourjez war he c'hroaz pe war he zalier.
(2) plais. Cul.
●(1905) BOBL 29 juillet 45/2a. en dije bet taoliou botez en e dallier. ●(1908) PIGO II 9. me 'm eus gret ar briko a zo war da dailher. ●(1909) BOBL 20 mars 221/2e. eur pez plac'h poupon he diouchod, ru he muzellou, bruched ha tailler d'ei !
(3) (architecture) Frontispice.
●(1732) GReg 440b. Frontispice, face de bâtiment &c., tr. «Talyer. p. talyerou.»
- taligtalig
Bezañ tuig ha talig : voir tuig.
- talinkañtalinkañ
v. tr. d. (pêche) Poser un hameçon au bout d'une ligne.
●(1927) GERI.Ern 600. talinka v. a., tr. «Assujetir un hameçon à une ligne Ouess[ant].»
- talk
- talkadtalkad
voir takad
- talmtalm
f. –où Fronde.
●(1499) Ca 193a. Talm. g. fonde / instrument a getter pierres. ●(c.1500) Cb. [talm] g. instrument a gette pierres en guerre. b. talm da bresel. ●g. petite fonde. b. talmic.
●(1732) GReg 444a. Fronde, instrument de cordes pour jetter des pierres, tr. «talm. p. talmou.» ●Une fronde, tr. «un dalm.» ●(1792) HS 106. David (...) e laqua ur mein enn é zalm. ●(17--) TE 160. ur vah hac un dalm.
●(1896) HISger 1. Dalm, tr. «fronde.»
●(1907) VBFV.bf 74a. talm, m. pl. eu, tr. «fronde.» ●(1920) KZVr 362 - 08/02/20. talm, tr. «fronde.»
- talm-guruntalm-gurun
f. talmoù-kurun Coup de tonnerre.
●(1659) SCger 47b. eclat de tonnerre, tr. «tarz, pe talm curun.» ●59b. foudroyé d'vn coup de tonnerre, tr. «foeltret gant vn talm curun.» ●119a. coup de tonnerre, tr. «talm curun.» ●174a. talm curun, tr. «coup de tonnerre.» ●(1732) GReg 222a. Coup de tonnerre, tr. «talm gurun. p. talmou curun.»
►absol.
●(1877) MSA 93. eun dalm spontuz a laca an oll da grena, hag ar gurun, en eur gorvigella, a guez var bount al lestr.
●(1915) HBPR 32. Eur gurun spontus a zirollas. Kear Gemper a dregerne gant an talmou. ●(1920) KZVr 362 - 08/02/20. talm, tr. «coup (de tonnerre).»
- talmad
- talmañ / talmiñ / talmattalmañ / talmiñ / talmat
v. intr.
(1) Fronder, jeter avec une fronde.
●(c.1500) Cb. [talm] Jtem fundo / as. g. getter de la fonde. l. (lire : b.) talmat. ●g. souuent fonder. b. talmat alieux.
●(1732) GReg 440a. Fronder, jeter des pierres avec une fronde, tr. «Talmat. pr. talmet.»
(2) (en plt du cœur) Battre.
●(1879) BMN 281. he voazied, he galon, ne finvent mui, ne dalment an distera.
●(1931) VALL 61a. Battre ; comme le pouls, une plaie irritée, tr. «talmi.» ●(1954) LLMM 42/12. Manet eo war lein e gein da selaou e galon baour o talmiñ gant trouz ur mekanik ha zoken ul labouradeg a-bezh.
(3) Ruer.
●(1958) BRUD 3/102. (Pouldregad) Ruer, tr. «talmi.» ●(1959) LLMM 73/125. Chom a rae war evezh, prest da dalmañ, hag, evit lavarout ar wirionez, war e du tagnous.
- talmattalmat
voir talmañ
- talmatatalmata
v. tr. d. Tâter.
●(1896) GMB 596. tréc[orois] talmeta (...) «chercher à reconnaître par le toucher.»
- talmertalmer
m. Fronder, lancer avec une fronde.
●(c.1500) Cb. [talm] Jtem hic fundibularius / rij. g. getteur de fonde. b. talmer.
●(1732) GReg 44a. Frondeur, tr. «talmer. p. yen.»