Recherche 'tal...' : 138 mots trouvés
Page 3 : de talmeta (101) à talvus (138) :- talmetatalmeta
voir talmata
- talmiñtalmiñ
voir talmañ
- talmoc'htalmoc'h
m. (zoologie) Verrat.
●(1984) EBSY 356. (Sant-Ivi) talmoc'h, tr. «le cochon de reproduction.»
- talmudtalmud
m. (religion) Talmud.
●(1732) GReg 903b. Talmud, recüeil des traditions, police, doctrine, & ceremonies des Juifs, tr. «An talmud. levr an talmud.»
- taloch
- talochañtalochañ
v. tr. d. Talocher.
●(1986) CCBR 114. (Brieg) la taloche / an taloch –où ; verbe : talochañ.
- talontalon
m. –où Talon.
●(1633) Nom 25b. Talus : talon : taloun, seuzl. ●113b. Tunica talaris : sayon long iusques aux talons : vn sæ hir bette'n talonou. ●265b. Pernio : mule aux talons : mul en seulyou, mul pe gouauen en talounou.
- taloniñ
- taloñs
- talout / taliñtalout / taliñ
v. cf. talvezout, talvout
(1) Valoir.
●(1612) Cnf 5a. An faczonnou-se da confez na delont netra.
●(1659) SCger 122b. valoir, tr. «tallout, p. taluezet.» ●174a. tallout p. taluezet, tr. «valoir.» ●(1790) MG 398. hum éxaminein a dost eit hanàuein reih ne talamb de nitra.
●(1856) GRD 306. tallein e hra enta, laret-vehé, quement èl en Eutru Doué ean-memb. ●(1867) MGK 29. Ne dalont ket eur reunen nag eur berad kousket. ●(1894) BUZmornik 361. kaout c'hoant a dal kement hag ober.
●(1909) FHAB Mezheven 188. An hernaj dreist-oll ne delont seurt aliez.
(2) Revaloir (vengeance).
●(c.1718) CHal.ms iii. Ie uous le reuaudray, tr. «m'en talou dech.»
(3) Talout ar fred : valoir la peine.
●(1909) FHAB C'hwevrer 36. ne dal ket ar fret mont a bell. ●(1921) PGAZ 74. Ne dal ket ar fret d'eomp mont larkoc'h. ●(1932) ALMA 105. Ne dal ket ar fred.
- talp
- talpadenntalpadenn
f. –où Éclat, coup. cf. talmadenn
●(1970) GSBG 55. (Groe) talpadenn gurun, tr. «coup de tonnerre.»
- talpak
- talpenn
- talpiñtalpiñ
v. intr.
(1) Crever.
●(1744) L'Arm 84b. Crever, tr. «Talpein.»
●(1849) LLB 1238. er ronsed (...) talpein ar en dachen. ●1544. É talpein hag é koeh marw mik. ●(1895) FOV 251. Pe dalpehé é jau ! tr. «si son cheval allait crever !» ●(1896) HIS 66. En èr e loñkas er bloten, èl ur loñ, hag e dalpas geti. ●(1896) HISger 4. Talpein tr. «se dit d'une bête qui meurt.»
●(1907) VBFV.bf 74a. talpein, v. n., tr. «crever, en parlant d'une bête qui meurt.»
►par ext. (en plt de qqn)
●(1790) MG 53. Me zaibr que ne vènnan talpein. ●243. talpein guet séhæd.
●(1861) BSJ 159. talpet-oé bet guet er joé.
(2) Se rompre, céder.
●(1940) DIHU 351/139. ur chaochér en des talpet didan goask en deur.
(3) (en plt de cœur) Battre. cf. talm-
●(1829) CNG 84. Guet er Gloër e talp é galon.
(4) (en plt d'un abcès) Crever.
●(1896) HISger 4. Talpein, tr. «se dit d'un abcès.»
●(1907) VBFV.bf 74a. talpein, v. n., tr. «crever, en parlant d'un abcès.»
- talridañtalridañ
voir kabridañ
- talsoc'h
- talsoc'hañtalsoc'hañ
v. tr. d. Émousser.
●(1903) MSLp xii 67-68 [443-444]. Dalzouc'hi m'a été signalé par M. l'abbé Biler comme signifiant «émousser» en Goello. (…) Peut-être avait-il, à l'origine, une parenté étroite avec le cornique talsoch, gl. hebes. Mais on a dû rapporter instinctivement sa première syllabe à l'adjectif dall «aveugle», qui s'applique aussi à un couteau mal aiguisé, qui ne coupe pas. ●(1931) VALL 250a. Émousser, tr. «talsouc'ha(ñ).»
- talsoc'het
- taltouin
- taltoustaltous
adj.
(1) Camard.
●(1732) GReg 131b. Camard, camus, tr. «fry taltous. Van[netois] fry tartous.»
●(1876) TDE.BF 603a. Taltouz, adj., tr. «Camard.»
●(1932) BRTG 80. hou fri tartous.
(2) Émoussé.
●(1732) GReg 333b. Couteau &c émoussé par le trenchant, tr. «Countell taltous.» ●399b. Faucille éfilée, tr. «Fals taltous.» ●(1774) AC 19. arc'horsen taltouçz, tr. « le canon, bien emoussé.»
●(1876) TDE.BF 603a. Taltouz, adj., tr. «émoussé du tranchant.»
●(1913) FHAB Genver 27. va fenn zo goullo ha va fluenn taltouz.
- taltouset / taltouzet
- taltouztaltouz
m. –ed
(1) =
●(1867) FHB 103/407b. n'oa nemet eun azen, eun taltouz...
►(insulte)
●(1867) FHB 119/117b. Taltous fall ma zout !
(2) =
●(1879) ERNsup 167. taltous, m., traître, sauvage, Lanr[odec] ; Trév[érec].
(3) Enfant maigrichon.
●(1976) HYZH 108/5. (Douarnenez) na va ken or mousig fall, on taltous. ●87. taltous : (unan) bihan ha treut.
(4) Personne qui parle à tort et à travers.
●(1983) PABE 47. (Berrien) taltouz, tr. «personne qui parle à tort et à travers.»
- taltouzañ
- taluadtaluad
m. –où cf. taread
(1) Laps de temps.
●(1867) FHB 147/340a. Pa vedomp-ni guechall o sevel, a bep ar mare, ia, a daluadou hir.
●(1916) KZVr 161 - 02/04/16. Taluad. Eun taluad, tr. «un certain laps de temps indéfini.» ●Eun taluad 'zo n'em eus ket e welet, tr. «il y a un moment que je ne l'ai vu.» ●(1995) EIGV 5. e-pad eun taluad amzer.
(2) Beau coup, exploit.
●(1905) ALLO 26. Da gonta d'in ho taluad. ●(1919) MVRO 4/1e. n'eman ket breman ar mare da gonta taluadou. ●(1924) NFLO. coup. conter un beau coup, tr. «konta eun taluad (taol kaer).»
- taludtalud
s. = (?).
●(1869) FHB 248/309a. oc'h talud eur roc'h sonn hag uhel, tost d'ar beg, e kavit imach pe skeudenn an Itron-Varia.
- talvatalva
m. (militaire) Front.
●(1921) RNDLmocaer VII. Deit e oè tro Kalloc’h de hédal é talva el lu, ar er hléyeu, tal oh tal d’en éneberion.
- talvedustalvedus
adj. (en prlt de qqn) Valeureux, précieux.
●(1891) CLM 67. un dén quen talvédus ha quer spleitus.
- talvezouttalvezout
v.
I. V. tr. d.
(1) (en plt de qqc. d'abstrait) Valoir, être utile, servir à, mener à.
●(1857) HTB 2. Roet a oe d'ar bugel mestri mad, hag oll ar pez a helle talvout evit hen euni, evit hen diski hag evit hen renta fur. ●(1868) KMM 117. Petra dalv deoc'h kemeret re a c'hlac'har hag a ran-galon pa varv ho tud ? ●(1872) ROU 96a. La précipitation ne vaut rien, sauf pour prendre des puces, tr. «mont a lamm ne dalv netra, nemet da baca c'hoenn.»
●(1909) KTLR 156. Bah ! petra dalv glac'hari ? Deomp, atao, en avantur Doue ! ●(1911) BUAZperrot 153. Keuz divarlerc'h ne dalvez netra / teuler evez eo ar gwella. ●(1924) ZAMA 88. kement-se n'en dije ket talvezet d'in da nemeur. ●(1926) FHAB Mae 183. Setu petra dalv dizenti ouz hon Tad.
(2) (en plt de qqc. de concret) Servir à.
●(1902) LZBt Du 4. An aluzennou-ze a dalveou deomp (...) grasou a buill er bed ma. ●(1902) PIGO I 155. e talc'h neuze gant e hent kas goût da betra e talveo d'ean ar pennad lêr-ze.
(3) Équivaloir à.
●(1933) BRND 36. An akrad a dalv 0 hektarad 404.671.
(4) Signifier, avoir le sens de.
●(1907) AVKA 34. N'eom ket da droug kémer ar gir a «vaouez». Er jude d'ar mare-ma an hano-ze a dalvee ar gir a «itron.» ●198. Sav-tôl ar gir a «de» a vije kemeret gant ar Judevien evid talveout maread amzer.
(5) Talvezout da ub. : revaloir (vengeance) à qqn.
●(1857) CBF 122. M'hen talvo d'id ! Damanti a ri ! tr. «Tu me le payeras ! Tu t'en repentiras ! » ●(1878) EKG II 81. Gortozit, bremaik ni hen talvezo d'eoc'h. ●148-149. Kea atao, persoun Gall, m'hen talvezo d'id… ●(18--) SAQ I 292. pa gavinn an tu, m'hen talvezo deoc'h.
●(1908) FHAB Here 305. bremazont ni hen talvezo dezan. ●(1942) DRAN 143. ez oa ar baotred e soñj da dalvezout d’ar re all maro o c’heneil.
(6) (en plt de qqn) Valoir.
●(1884) LZBt Meurzh 55. ar Gappadosianed ne dalveont ket kalz tra.
●(1907) PERS 154. beza ez euz hag a oar petra dalvezan.
(7) (en plt de qqc.) Valoir de l'argent, avoir de la valeur.
●(1612) Cnf 44b-45a. Nep à guerz eth è mis hezreu termen bedé mis maé gant condition ma paezher dezaff quement euel à taluezo an eth en marchat.
●(1877) EKG I 44. en eur baea anezho an degved, da hirra, euz ar pez a dalvezent.
●(1923) KNOL 15. Da brad ne dalv netra. Ema goloet, bremaïk, gant ar brouan.
(8) Ne dalvez ket : inutile de.
●(1910) YPAG 3. Mes bah ! ne dalv ket d'in 'n em chakat ! ●(1913) KOME 11. Dalv ket 'n em chakat !… ●(1938) DIHU 327/144. Ne dalv ket laret en des dalhet de douladein èl araok !
II. V. tr. i.
(1) Talvezout ouzh udb. : être bon pour qqc.
●(1955) VBRU 75. morse ne blijas din ar vicher kelenner, dre ne oan ket bet krouet eviti, ha marteze o vezañ ne dalvezan ket outi.
(2) Vouloir.
●(1907) AVKA 284. Ma c'houle an diskibien an eil digan egile : «Petra dalve dehan laret ?»
(3) Talvezout keit ha : avoir le même sens, la même signification que.
●(1925) FHAB Mezheven 228. pante, panteou, ger anavezet gant an holl e Gorre-Leon hag a dalv, e brezoneg, keit hag ar ger «assemblée» e galleg.
(4) Talvezout da : servir de, tenir lieu de.
●(1869) FHB 205/388a. an ilizou, moded ha gobaried da dalvout da scuer d'ar re a zao ilizou.
●(1903) MBJJ 52. Forn heman, herve kreden ar baganed, a dalvee da govel da Vulkan. ●314. sant Yan, a dalveaz da bautr-a-rauk d'hon Zalver. ●(1911) BUAZperrot 539. Ar pez a jome anezi a dalveze da c'houdoren d'ar vesaerien a zivardro. ●(1926) FHAB Eost 305. eun tour a dalvez da gouldri.
(5) Talvezout kement ha : avoir le sens de.
III. V. intr. Lakaat da dalvezout.
(1) Mettre à profit.
●(1855) MAV 28. Ar bugel a lekeaz ar c'helen-ze da dalvezout.
●(1911) SKRS II 14. Eno he doa lakeat da dalvout ar c'henteliou mad roet dezhi gant he mestrezed. ●27. N'ouzomp ket hag hen an tad difeiz a lakeas ar gentel da dalvout.
(2) Appliquer.
●(1911) BUAZperrot 21. Maximin a lakeas da dalvezout an ursiou striz a ioa bet douget gant an impalaëred all en e raok.
(3) Mettre en valeur, faire valoir.
●(1839) BESquil 274. é oé arrihue en amzér de laquat de dalhouet é siance hac abiltæt.
●(1911) BUAZperrot 245. Red eo lakât ar galloudegeziou da dalvezout.
IV. V. pron. réfl. En em dalvezout : se faire valoir.
●(c.1718) CHal.ms i. Voila un homme qui brille dans les compagnies, tr. «chetu un deen a oura him daluoüet.» ●(1792) HS 238. Er-ré e ra hum dalvouit, er-re e glasque bout hannaüet aveit er péh m'ann dint, ha guhavé aveit er péh n'enn dint quet.
V.
(1) Na dalvezout ur penn pour : voir pour.
(2) Na dalvezout ur bilhenn : voir pilhenn.
(3) Na dalvezout ur c'horniad : voir kornad.
(4) Na dalvezout ludu ur c'hornad butun : voir kornad.
(5) Na dalvezout ul louf ki : voir louf.
(6) Na dalvezout ul liard toull : voir liard.
(7) Na dalvezout ur spilhenn : voir spilhenn.
(8) Na dalvezout ur bouton : voir bouton.
(9) Na dalvezout ur bramm : voir bramm.
(10) Na dalvezout un taol botez : voir botez.
(11) Na dalvezout vioù brein : voir vioù.
(12) Na dalvezout ur chik butun : voir butun.
(13) Na dalvezout ur vrennigenn : voir brennigenn.
(14) Na dalvezout muioc'h eget ur felc'h ki : voir felc'h.
(15) Na dalvezout ar fred : voir fred.
(16) Ne dalvez ket ar vevenn ar vezherenn : voir bevenn.
(17) Ober ur sell a dalvez c'hwec'h real : voir real.
(18) Talvezout c'hwec'h real : voir real.
- talvoudtalvoud
m. =
●(c.1500) Cb. Taluout «recompasation, l. talio» (d'après GMB 674).
- talvoudegezhtalvoudegezh
f. –ioù
(1) Valeur.
●(1499) Ca 193a. g. valeur Jdem hic valor / oris. b. taluoudegaez. ●(1621) Mc 88. an taluoudeguez az eneuff.
●(1659) SCger 97b. prix ou valeur, tr. «dalloudeguez.» ●122b. valeur, tr. «talloudeguez.» ●174a. talloudeguez, tr. «valeur.»
●(1849) GBI II 294. Talvoudèges pewar mill skoed 'm boa bet / En gwir hag en fond gant ma fried, tr. «J'eus la valeur de quatre mille écus, / Fonds et droits, avec ma femme.» ●(1876) TDE.BF 603a. Tavoudegez, s. f., tr. «Avantage, utilité.»
●(1942) DRAN 142. hag e weli gwelloc’h talvoudegez ar vuhez.
(2) Lakaat e talvoudegezh : mettre en valeur.
●(1878) EKG II 258. Va lod a choume ganeoc'h aman da lakaat e talvoudegez.
- talvoudektalvoudek
adj.
(1) Utile, qui a de la valeur, avantageux.
●(1499) Ca 193a. Taluoudec. g. pourfitable.
●(1659) SCger 126b. vtile, tr. «taluoudic (lire : taluoudec).» ●174a. talloudec, tr. «profitable.»
●(1864) SMM 20. pe guen talvoudec eo ar scol-ma. ●41. lavaret deoc'h eun dra talvoudec meurbet. ●(1864) SMM 100. eur rumad all a guenteliou talvoudec. ●(1869) SAG 66. Ar pez a ioa ive kemeret en amzer goz evit traou talvoudek gant an dud fur a zo c'hoaz talvoudek.
●(1900) KEBR 11. Eun dibab talvoudek, tr. « Un choix avantageux ». ●(1909) KTLR 13. teir gentel talvoudek. ●(1920) AMJV 107. eul labour talvoudeg ha santel. ●(1931) VALL 771a. qui a de la valeur, tr. «talvoudek.»
(2) Bezañ talvoudek an eil d’egile : pour le profit, l’avantage de l’un et de l’autre.
●(1847) MDM 14. Beva e koumunaute, eo beza talvoudek ann eil d'eguile.
- talvoudekaat
- talvoudenntalvoudenn
f. –où Titre, valeur financière.
●(1931) VALL 771b. Valeur financière, tr. «talvoudenn f.»
- talvoudustalvoudus
adj.
(1) Qui vaut de l'argent.
●(1878) EKG II 82. evit klask enn-ho arc'hant pe draou-all talvouduz.
(2) = mat.
●(1857) HTB 2. kasoni evit ar pez a helle bean talvouduz evitan. ●(1878) EKG II 103. beza e tu da harpa ouc'h ar c'holl kerkouls ha da lakaat ar gounid da veza talvouduz.
(3) Utile.
●(1857) HTB 79. eur gentel meurbet talvouduz.
●(1906) KANngalon Genver 19. rei d'ar gragez-se kenteliou talvouduz.
- talvoudusaat
- talvout
- talvus