Recherche 'toull...' : 126 mots trouvés
Page 2 : de toull-keuneudeg (51) à toullbennig (100) :- toull-keuneudeg
- toull-kleuztoull-kleuz
m. Percée dans un talus.
●(1907) BSPD I 203-204. ul labourér doar é trohein drein eit stankein un toull kleu doh el loeñned.
- toull-kloued / toull ar glouedtoull-kloued / toull ar gloued
m. Emplacement de barrière.
●(1908) PIGO II 45. Mes pa deuis d'an toull-kled, ma Doue ! ●(1926) FHAB C'hwevrer 65. Ke da doull ar gloued houarn ha gwel ac'hano ha tud a zo e bali ar c'hastell ! ●(1960) EVBF I 332. toull-gleud à Kernevel et dans la région de Gourin (kleud, barrière).
- toull-koadtoull-koad
m. Emplacement pour la réserve de bois sec près du foyer.
●(1988) TIEZ II 204. Dans la maison, il existe toujours à proximité du foyer un emplacement pour mettre au sec une petite quantité de bois : an toull-koad, ar geuneudeg, ar prezenn.
- toull-kontroltoull-kontrol
m. Fausse gorge.
●(1876) TDE.BF 627b. Toull-gaou, s. m., tr. «Fausse-gorge, trachée-artère. On dit aussi toull-koñtrol»
- toull-kroaz
- toull-kuruntoull-kurun
m. toulloù-kurun Fondrière.
●(1908) FHAB Mae 141. hon tenna deuz an toull kirin m'oump kouezet ennan. ●(1906) KANngalon Genver 13. en eun toul kirin benag. ●(1930) FHAB Gwengolo 330. o chom da vervel en toullou-kurun (...) An toullou lec'hid-ze a vez graet fankigellou pe grenegellou anezo, e meur a lec'h, ha sodrennou, e Kraozon. ●(1931) VALL 311b. Fondrière, tr. «toull-kurun m.» ●(1958) BRUD 5/33. med lagenn ha toullou kirin. ●(1959) BRUD 7/30. A greiz-oll ez eas ar Hreah hir en eun toull kurun (...) Toull-kurun ! toull lehid don er foenneier, implijet gwechall evid al lin, marteze. ●(1959) BRUD 10/10. Toullou kirin, pe toullou kurun = toullou lehid er foenneier.
- toull-kuzh
- toull-lagenn
- toull-lastoull-las
m. Œillet à lacet.
●(1876) TDE.BF 628a. Toull-las, s. m., tr. «Trou pour passer un lacet ; pl. toullou-las.»
- toull-lazantoull-lazan
m. = (?).
●(1924) FHAB Eost 315. dre ar re-man eo d'eoc'h bale ma n'ho peus ket a c'hoant da vont da c'hoari lamm-penn en toullou lazan.
- toull-lazhtoull-lazh
m. Piège.
●(1933) TREM 79. Me 'zo taper-gôed hag a oar ped toul-laz, tr. «...et je connais tous les trous de pièges.»
- toull-lonktoull-lonk
m. toulloù-lonk Abîme, gouffre.
●(1867) FHB 103/401b. en eun toul lonc adren ar menez. ●(1867) FHB 143/309b. e gouelet an toullou long-ze. ●(1876) TDE.BF 628a. Toull-loñk, s. m. Et aussi toull-louñk, tr. «précipice, abîme ; pl. toullou-louñk.» ●(1890) MOA 100b. Abîme, tr. «toull-lounk, m. toullou-lounk.»
- toull-lonkerezh
- toull-louarntoull-louarn
m. Renardière.
●(1876) TDE.BF 628a. Toull-louarn, s. m., tr. «Renardière, tanière du renard ; pl. toullou-louarn.»
- toull-mogedettoull-mogedet
m. (blason populaire) Toulloù-mogedet : habitants de Lauzach.
●(1911) DIHU 71/255. Foèuerion e zou erhoalh aveit er parrézieu gloriusan. Neoah tud Lauzah ne gavant ket e spir er morhanù-sé dohté Touleu mogedet e vennant bout hanùet.
- toull-moger
- toull-nozelenn
- toull-odetoull-ode
m. Brèche.
●(1960) EVBF I 332. L'entrée d'un champ est appelée ode dans le Léon (ode, oade, ouade, node ; Brennilis : odo, pl. odejo) ; toull-ode à St-Urbain, Logonna-D[aoulas]. (où ode signifie barrière).
- toull-ourgouilh
- toull-partoull-par
m. (sport) Aire de lancer.
●(2004) LBBCA 89. ret eo c'hoari eus an toull-par. ●90. da droad en toullpar. ●97. An toull-par Zone de lancer.
- toull-plouz
- toull-poulligtoull-poullig
m. C’hoari toull-poullig : faire la culbute.
●(1896) GMB 703. pet[it] tréc[orois] c'hoari toul-pouliq faire la culbute.
- toull-sac'h
- toull-saouttoull-saout
m. Brèche dans un talus pour le passage des animaux.
●(1732) GReg 116b. Breche, ouverture dans un fossé pour le passage d'une seule bête à la fois, tr. «toull-saoud. p. toullou-saoud.»
- toull-selaou
- toull-sevtoull-sev
m. Personne qui fait des manières.
●(1964) BRUD 17/29. drez e-giz da vaouez Katellig-toull-seo.
- toull-sidtoull-sid
m. Femme qui pue.
●(1924) NFLO. puer. femme qui pue [par la saleté], tr. «toull-sid.» ●sale. femme sale (qui pue), tr. «toull-sid.»
- toull-sistrtoull-sistr
m. fam. Grand buveur de cidre.
●(1910) MAKE 86. koll hoc'h amzer da zigas an toull-jist-ze d'ar gear. ●(1942) VALLsup 33a. grand buveur de cidre, tr. «toull-sistr V[annetais].» ●(1947) YNVL 40. N'hoc'h eus ket mezh, riboter, beg chopin, sac'h don, toull-sistr, gourlañchenn frank, lonker brein, krever vil ? (un ehan) Barikenn didalet !...
- toull-skragn
- toull-spegtoull-speg
m.
(1) (habillement) Entaille par derrière à la ceinture du pantalon.
●(1942) VALLsup 65a. Entaille par derrière à la ceinture du pantalon, tr. «toull-speg m.»
(2) (blason populaire) Toulloù-speg : habitants de Grandchamp.
●(1911) DIHU 70/240. Touleu-speg e zou morhanù tud Gregam. Merhat é vourrant é hobér safar. ●(1947) BRMO 31. Dans le Pays de Vannes, les paysans des environs de Grandchamp (Bro Toul Speg) étaient dits touleu Speg (trous du pic-vert).
- toull-straptoull-strap
m. Trappe.
●(1876) TDE.BF 628a. Toull-strap, s. m., tr. «Trappe ou piège pour prendre les bêtes fauves.»
- toull-talar
- toull-tantoull-tan
m. (armement) Lumière d'arme à feu.
●(1732) GReg 133b. La lumière d'un canon, tr. «an toull-tan.»
- toull-titoull-ti
m. toulloù-tiez Bicoque.
●(1894) BUZmornik 21. Ann dud divar ar meaz o doa savet koz toullou-tiez e kreiz ar c'hoajou-ze, hag a veve eno, kouls lavaret, evel bleizi.
- toull-trap
- toull-trotoull-tro
m. toulloù-tro Fondrière.
●(1924) SBED 10. Hentig bihan, tioel mem bro / Bouillen abarh, lan tro distro. / Kerklous d'en han / Èl d'er gouian, / Ne vank abarh a douleu tro. / É kreiz en hént é pas er hoéh ; / Roh hed-ha-hed ma ne vé goéh. / Ar er voten / En devalen / Bourdein e hrér open ur huéh.
- toulladtoullad
m. & adv. –où
I. M.
A.
(1) Contenu d'un trou.
●(1876) TDE.BF 626b. Toullad, s. m., tr. «Trou plein, ce que peut contenir un trou.»
●(1907) VBFV.bf 77a. toulad, m., tr. «plein un trou.» ●(1931) FHAB Genver 23. toulladou holen war ar reier.
(2) Brêche dans un talus, entrée de champ.
●(1907) VBFV.bf 77a. toulad, m., tr. «ouverture dans une haie pour le passage des bestiaux ou de la charrette.» ●(1934) BRUS 278. Une brêche dans un talus, tr. «un toullad.» ●(1960) EVBF I 332. L'entrée d'un champ est appelée (…) toulad, toula, toulè, toulerh, dans la région de Vannes.
(3) (Une) certaine quantité, plus ou moins grand nombre.
●(1852) MML 94. eun toulat mizio. ●(1865) LZBt Gouere 25. an toullado braz a dud-ze. ●26. eunn toullad tolio taboulin. ●(1876) TDE.BF 626b. Toullad, s. m., tr. «par extension, grand nombre, bande. Ce mot s'emploie aussi pour désigner une nichée de bêtes comme souris, taupes, couleuvres, etc. Eunn toullad deliou, un trou plein de feuilles. Eunn toullad logod, une nichée de souris.» ●(1896) GMB 704. pet[it] tréc[orois] eun toulad, tr. «une certaine quantité, beaucoup (d'objets quelconques), dim[inutif] eun touladiq quelque peu.» ●(18--) KTB.ms 14 p 25. da dremen un toullad deiou ganen.
●(1902) PIGO I 29. e klaskaz eun toullad koat sec'h hag e lakaz an tân enne da 'n em doman. ●(1920) KZVr 364 - 22/02/20. Toullad, en Trég[or], quelques uns ; en Goelo, un grand nombre. ●(1963) LLMM 99/264. Edo un toullad micherourien kluchet e freskter ur c’hav.
(4) Laps de temps.
●(1867) GBI I 266. Ha ma derc'hell eno 'n toullad da varvallet, tr. «Et de me garder là quelque temps pour me conter fleurettes...»
(5) Toullad trap : trou pratiqué dans le sol pour piéger le gros gibier.
●(1996) VEXE 239. Pour préserver sa récolte, le paysan creuse, sur le passage de l'animal, un grand trou (eun toullad trap), qu'il prend soin de faire plus large dans le fond que dans le haut, de façon à ce que la bête ne puisse s'en échapper. Le piège est recouvert de branchages.
(6) Contenu d'une fosse.
●(1834-1840) BBZcarn I 56. ni ne gousko ket daou memes guellat / hoghen ni gousko memeus toulat, tr. «Nous ne coucherons pas dans le même lit, / Cependant nous coucherons dans la même tombe.» ●(1867) BBZ III 315. Pa n'omp bet kousket er gwelead, / Ni gousko hon daou er toullad, tr. «Puisque nous n'avons point dormi dans la même couche, nous dormirons dans le même tombeau.»
●(1996) CRYK 185. 'H iamp hon-daou 'memes toullad, tr. «Nous irons tous les deux dans le même trou.»
B. fam.
(1) Cuite, excès de boisson.
●(1935) NOME 99. ha ne zistal ket eus an ti ma ne vez ket roet d'ezañ e doullad. ●(1939) RIBA 161. get hou suhuniad toulladeu. ●(1941) DIHU 362/316. Hor higinour e achap, ean eùé, de bakein un toullad. ●(1947) YNVL 40. da ziskouez ho toullad. ●(1955) STBJ 214. bep a doullad ganto.
(2) Lakaat, pakañ, sammañ un toullad : prendre une cuite.
●(1925) DIHU 169/297. Bet e oè bet é sammein un toullad. ●(1937) DIHU 310/254. Met estroh eget er Vretoned e laka touladeu. ●(1939) RIBA 105. éh an de bakein un toulad, unan ag er mod koh. ●(1982) PBLS 52. (Langoned) lakaad eun toullad, tr. «s'enivrer.»
II. Adv. A-doulladoù.
(1) Groupés.
●(1868) FHB 193/294a. An tiez a zo oll a doulladou.
(2) Par petits groupes.
●(1865) LZBt Gouere 26. dont a reont a doullado da azein war ar skebell a zo evit-he.
●(1906) KANngalon Eost 180. Var gerniou meneziou Gatt, en Indez, e veve a doulladou tud gouez.
- toullader
- toulladerezhtoulladerezh
m. Ivrognerie.
●(1925) DIHU 169/297. Deu dra e vourè anehè drestol : toulladereh én tavarneu ha darempred merhed divergont.
- toulladet
- toulladiñ
- toulladur
- toullañ .2toullañ .2
m. Profondeur, possibilité de creuser.
●(1905) HFBI 396. né deus német ar gorré eus ar c'harter ac â roffé drévad mad, pétra bennac, ma neus ket kals a doulla hénno.
- toullañ / toulliñ .1toullañ / toulliñ .1
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Percer, trouer.
●(1499) Ca 199a. Toullaff. g. percier. ●(c.1500) Cb. Toullaff. g. perser.
●(1659) SCger 90b. percer, tr. «toulla.» ●121b. trouer, tr. «toulla.» ●175a. toulla, tr. «percer.» ●(1732) GReg 935a. Transpercer, tr. «Toulla treuz-didreuz.»
●(1849) LLB 103. Ul lah a eih troeted toulet ged un tarèr. ●(1876) TDE.BF 626b. Toulla, v. a., tr. «trouer, percer, forer.»
(2) Creuser (une cavité).
●(1659) SCger 34b. creuser, tr. «toulla.» ●80a. miner, tr. «toulla.» ●(1732) GReg 234b. Creuser, percer, foüir, faire profond, tr. «Toulla. p. toullet.» ●(1752) PEll 895. Toulla, percer, faire un trou.
●(1867) FHB 150/363b. Red eo bet dezho toulla eur bez en ho liors. ●(1876) TDE.BF 626b. Toulla, v. a., tr. «Creuser.» ●(1894) BUZmornik 206. e reaz toulla he vez.
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 30. e peleac'h toulla he vez. ●(1911) BUAZperrot 209. An abad santel, eun nebeut miziou araok mervel (…) a lakeas toulla e vez. ●(1921) FHAB Meurzh 64. Ar zakrist koz en doa toullet kalz beziou en e vuhez ha setu ma oe toullet d'ezan e hini. ●(1931) FHAB Genver 24. En eur doulla puñsou. ●(1978) PBPP 2.1/54. (Plougouskant) Toullet eo ar bez, tr. «la tombe est creusée.»
►absol.
●(1889) SFA 124. it da doulla eun tammik izelloc'h eged ar feuteun. ●(1894) BUZmornik 310. Var bouez toulla, ec'h errujot erfin betek bez hor Zalver.
●(1905) IVLD 180. medisinet ijiniuz (…) mistri da doulla ha da flancha. ●(1907) BSPD I 263. Hanen, get un tranch e oé get hon, hum lak aben de doullein.
(3) Creuser (la terre, etc.).
●(1907) BSPD I 44. n'en doé get hon benùeg erbet eit toullein en doar.
(4) Crever.
●(1911) BUAZperrot 458. a doullas d'ezan e zaoulagad araok e laza.
(5) Mettre en perce (une barrique, etc.).
●(1958) BGUE 47/23. oeit é en donad de hesk, mall e vo toullein un arall.
(6) (agriculture) Digeriñ, toullañ klaz : faire la première tranchée.
●(1872) GAM 10. Ann Aotrou en deuz toullet klaz ; palomp ann ero var he lerc'h.
B.
(1) Toullañ kaoz, ur gaoz, ur gont : engager une conversation.
●(1867) FHB 118/105b. Gouscoude p'am eus toullet caoz, ho pedan da zilaou va zonch penn da benn. ●(1896) GMB 704. pet[it] tréc[orois] toulañ eur gôz, eur goñd, tr. «entamer un sujet de conversation.»
●(1915) MMED 348. Unan euz he gamaradet (...) a doullas kaoz d'ezan euz ar govesion.
(2) Toullañ digor da ub. =
●(1908) FHAB Even 178. pegen aketus, pegen ijinus da doulla digor dez-ho, da ober gourc'hemennou en dro deomp evit ma kafont digemer mad e peb ti !
C. absol.
(1) Commencer (un discours, une histoire, etc.).
●(1926) FHAB Genver 15. setu aman war e hed disklêriet ar pez n'am boa grêt nemet toulla d'eoc'h dec'h da noz.
(2) Dire.
●(1949) SIZH 40. N'en doa toullet hemañ da zen, anat eo, diwar-benn e huñvre nec'hus.
C.
(1) =
●(1924) LZMR 28. ha gouest, hirio, da doulla eun tenn falc'h kerkouls hag ar reuta.
(2) Toullañ gwad : faire une saignée.
●(1876) TDE.BF 233a. Toulla goad, tr. «faire une saignée.» ●626b. Toulla goad, tr. «faire une saignée.»
II. V. intr.
(1) Percer.
●(1869) FHB 210/6a. ho zavancher anter uzet, dare mad da doulla.
●(1956) BLBR 91/14. Ar sailhou na doullont ket holl asamblez. ●(1985) ADEM 55. (An Arradon) Ha meur a wezh , ar solier a doulle ur sort.
(2) Toullañ dindan an-unan : grimper dans l'échelle sociale.
●(18--) CST 58. Nemet an avi a heuilh ar re a zo er c'hargou uhel hag a glask atao toulla dindano.
(3) Toullañ dindan : saper, agir contre l'intérêt de.
●(1874) FHB 472/16a. Toulla dindan ho bro, he zeleur oc'h torgen.
●(1910) ISBR 219. Deit e oé dehé de huélet ou dehé toullet édanté é seùel én tu get ou roué. ●(1929) DIHU 215/271. Eh oè Elen é toullein édandi hemb gout dehi. ●(1955) VBRU 143. Ya, e-keit ma klaske toullañ dindanon, ne ouie ket ar paour kaez e oa e doaz en go.
(4) Toullañ da, evit : agir pour l'intérêt de.
●(1904) BOBL 24 septembre 1/1a. Ar Bobl, goude trugarekaat ar re a zo deuet dija ken niverus da harpa anezan ha da doulla d'ezan dre beb korn a Vreiz-Izel...
●(1906) BOBL 16 juin 91/1b. hag e weloc'h neuze e ma Breiz o toulla d'ei he-unan dre-holl. ●(1910) MBJL 64. êt Andre da Londrez evit kriski e ziskamant 'n eur veaji : kavet an devoa eno eur plas da labourat evel micherour. D'e dro e toullas eno evit e genvroad Marcel, ha heman o vont davetan eun nebeud mizio goude.
(5) Toullañ da ub. : parler à qqn.
●(1949) SIZH.llmm 40. N'en doa toullet hemañ da zen, anat eo, diwar-benn e huñvre nec'hus.
(6) (météorologie) =
●(1929) EMPA 8. Pa doull ar c'houmoul d'ar sav-heol, e vezont o c'houll glao.
●(2003) ENPKP 56. (Ploueskad) Dienna a ra an nenv, a verk ive e vez gwelet an oabl e toulla evel ma tizolo al leaz pa denner diwarnañ ar gwiskat dienn, tr. «Le ciel s'écrème. Indiquait aussi des coins de ciel bleu dans les nuages comme se découvrait le lait quand on enlevait sa couche de crème.»
(7) Toullañ war : ouvrir.
●(1925) BUAZmadeg 580. pa oue toullet var he vez, e oue kavet he gorf fresk-beo.
►sens fig.
●(1908) FHAB Mae 139. dineiza ar c'hazetennou fall, toulla var ho gevier.
(8) Appeler, amener.
●(1934) MAAZ 82. Un aters e doulè d'un aral.
(9) Agir, travailler (dans un but).
●(1923) LZBt Gwengolo 20-21. dispac'herien hag all, o toullan evit laket dismantr ha lac'hadeg etouez ar bobl.
(10) Se percer.
●(c.1718) CHal.ms iv. Le Coeur me saigne de compassion quand Ie uois le peuple accablé, tr. «toulein, deuhanterein ara me c'halon guet truhé, abe üelan pequer bras é er boes a so ar er bobl' quah.»
(11) =
●(1774) AC 44-45. an dour a deu da doulla, redec a ra ganti, eur vatier rusiet gant ar goat, tr. «les eaux percent ; & il s'écoule avec elles des matieres teintes de sang.»
(12) (marine) Couler.
●(1905) BOBL 25 novembre 62/1d. Awalc'h e oa bet d'ar vatimant disvia deuz a ugent goured divar an arouden, evid skei var eur bek-men ha toulla. ●(1979) VSDZ 67. (Douarnenez) petraman a vies e risk da doullañ, tr. (p. 231) «autrement on risquait de couler.»
(13) Toullañ d'an-unan : (?) jouer pour soi-même (?).
●(1906) BOBL 16 juin. e ma Breiz o toulla d'ei he-unan dre-holl. (d'après GMGE 138).
III.
(1) Toullañ // Toullañ d'an douar : dire ce que l’on sait alors que cela doit rester secret.
●(1936) (Ki) Y. Drezen IVGA 223. N'en doa an ostiz na den eus e familh toullet d'an douar. ●(1938) (Ki) Y. Drezen WDAP 2/87. Bezit dinec'h, mestr an ti. N'ouzon netra, me; ne doullin ket d'an douar. ●(1949) (Ki) Y. Drezen LLMM 14/40. N'en doa toullet hemañ da zen, anat eo, diwar-benn e huñvre nec'hus. ●(1973) (Ki) Y. Drezen SKVT II 95. Ha n'en doa ket toullet d'an douar. ●140. N'o doa ket toullet d'an douar diwar-benn an abeg gwirion.
(2) Toullañ un erv : voir erv.
- toullapltoullapl
adj. Perçable.
●(c.1500) Cb. g. persable. b. toullabl.
- toullbac'hadegtoullbac'hadeg
f. –où Emprisonnement de plusieurs personnes.
●(1969) BAHE 59/3. toullbac'hadeg 50 den.
- toullbac'hañtoullbac'hañ
v. tr. d. Emprisonner.
●(1957) AMAH 189. da doullbac'hañ ha da lazhañ an neb na blije ket dezho.
- toullbennañtoullbennañ
v. intr. Tomber en culbutant.
●(1910) MAKE 78. ne weles ket emout o vont da doulbenna e-barz ar foz ?
- toullbennigtoullbennig
m. Ober toullbennig : marcher sur les mains et les pieds en l'air.
●(1876) TDE.BF 626b. Toulbennik, s. m. Ober toulbennik, tr. «marcher sur les mains et les pieds en l'air ; c'est un jeu d'enfant.»