Devri

Recherche 'gwez...' : 130 mots trouvés

Page 3 : de gwez-tilh (101) à gwezvoudenn (130) :
  • gwez-tilh
    gwez-tilh

    [mbr guezen till < gwez .1 + tilh .2]

    Coll. Tilleuls.

    (1922) FHAB Du 340. gwez tilh uhel.

    gwezenn-dilh f. Tilleul.

    (1633) Nom 107b. Tilia : tillet : guezen till.

    (1902) PIGO I 84. Arnus a grapaz war eur ween dilh.

  • gwez-tourmantin
    gwez-tourmantin

    [gwez .1 + tourmantin .1]

    Coll. Mélèzes.

    (1931) VALL 458b. Mélèze, tr. «gwez-tourmantin col. sg. gwezenn-dourmantin.»

    gwezenn-dourmantin f. Mélèze.

    (1866) FHB 58/44b. dindan eur vezen dourmantin.

    (1931) VALL 458b. Mélèze, tr. «gwez-tourmantin col. sg. gwezenn-dourmantin

  • gwez-troc'h
    gwez-troc'h

    [gwez .1 + troc’h]

    Coll. Baliveaux.

    (1895) RUSq.BF 134a. Gwezen-trouc'h, sf., tr. «Baliveau ; pl. gwez-trouc'h

    (1942) VALLsup 17b. Baliveaux, tr. «gwez-trouc'h col., sg. gwezenn-drouc'h (Rusq.).»

    gwezenn-droc'h f. Baliveau.

    (1895) RUSq.BF 134a. Gwezen-trouc'h, sf., tr. «Baliveau ; pl. gwez-trouc'h.»

    (1942) VALLsup 17b. Baliveaux, tr. «gwez-trouc'h col., sg. gwezenn-drouc'h (Rusq.).»

  • gwezboell
    gwezboell

    [vbr guidpoill, guidpull < gwez .1 + poell .1]

    S. Sorte de jeu d’échecs.

    (c.890) MSvbr IV Angers 477 f° 71a (DGVB 190b-191a). in dadou uel in guidpoill. ●lege guidpull Hieronymi, tr. « jeu d’échecs », littréralement « bois de réflexion ».

  • gwezeg
    gwezeg

    [brpm güezecq < gwez .1 + -eg]

    F. –i, –où Lieu planté d’arbres.

    (1732) GReg 48b. Lieu abondant en arbres, tr. «güezecq. p. güezegou

    (1931) VALL 34a. lieu planté d'arbres (forêt, pépinière), tr. «gwezeg f.»

  • gwezegell
    gwezegell

    f. –où

    I. (alimentation) Œil du pain.

    (1633) Nom 58a. Hecta vel hetta, pusula : petite vescie du pain : vn guezegullic (lire : guezeguellic) bara.

    II. (anatomie)

    (1) Vessie.

    (1633) Nom 22b. Vesica : la vessie : an guezeguell.

    (1732) GReg 957a. Vessie, vaisseau de l'urine, tr. «Güezeguell an troaz.»

    (2) Gwezegell ar vestl : vésicule biliaire.

    (1633) Nom 21b. Vesicula fellis : la vessie du fiel : guezeguel an guestl.

    (1732) GReg 957a. Vessie du fiel, tr. «Güezeguell an guëstl

  • gwezegour
    gwezegour

    [gwezeg + -our]

    M. –ion Arboriculteur.

    (1931) VALL 34a. Arboriculteur, tr. «gwezegour

  • gwezegouriezh
    gwezegouriezh

    [gwezeg + -ouriezh]

    F. Arboriculture.

    (1931) VALL 34a. Arboriculture, tr. «gwezegouriez f.»

  • gwezek
    gwezek

    [gwez .1 + -ek]

    Adj. Abondant en arbres.

    (1931) VALL 34a. où il y des arbres, boisé, tr. «gwezek

  • Gwezel
    Gwezel

    n. de l. Ancien nom de Belle-Île-en-Mer. Voir Gerveur

    (1) Gwezel.

    (1716) PEll.ms 658. Gwezel est encore ou du moins a été le nom de Belle-isle au diocese de Vennes. ●(1732) GReg 88b. ãls, Guëdel.

    (1876) TDE.BF 271a. Guezel, s. f. Ancien nom de Belle-Ile-en-Mer. On dit aussi guedel.

    (2) [Noms de famille ? cf. gouezel ?]

    (1970) NFBT 79 N° 602. Gouézel. ●N° 672. Guézel.

  • gwezenn
    gwezenn

    [mbr guezenn, brpm guezen < gwez .1 + -enn]

    F. –où, gwez

    I.

    (1) Arbre.

    (1499) Ca 22b. Bleynenn an guezenn. g. cymet. ●105b. Guezenn. g. arbre.

    (1659) SCger 8b. arbre, tr. «guezen, p. guès.» ●(1732) GReg 48a. Arbre, tr. «Güezenn. p. güez. Van[netois] güen. p. güe. ur üen. Treg[or] gouën. p. gouë.» ●(1744) L'Arm 15b. Arbre, tr. «Guénn… gué. f.» ●(1792) BD 3809-3811. ar meneyo vhel croechien ha traouyeno / a veso rentet ol quer plen hac an dinso / neuse pa voint ol rentet en eurblender / na vo na bot na goen yenion ha tomder, tr. «les hautes montagnes, collines et vallées, seront rendus tous aussi applani que les dés / Alors lorsqu'ils seront tous devenus plats, / il n'y aura ni bosquet ni arbre, ni froideur ni chaleur.» ●(17--) TE 3. É creis er Baraouis-ce é hoai dihue uén.

    (1831) MAI 92. adre eur voehen. ●(1838) CGK 6. crapat en eur voënn. ●(1849) LLB 350. ar lein ur huéen. ●1726. ur huéen krouis. ●(1872) DJL 15. mar eo hanaveet ar venn demeuz he frouez.

    (1905) BOBL 20 mai 35/3a. Pa oa o tiskenn gant ar venn, eur brank a zisklosaz. ●(1907) AVKA 87. Deus gwec'hen vad, freuz mad ; deus gwec'hen fall, freuz fall. ●101. Unan an daou : pe anzavet ec'h eo mad ar wec'hen (...) pe laret ec'h eo fall ar wec'hen. ●(1924) BILZbubr 47/1121. ar merc'hed 'ta bodennet, en o fluch en-dro d'ar ween.

    (2) (Bible, Genèse) Gwezenn a vuhez : arbre de vie.

    (1879) GDI 301. D'en uinêcvèd, Adam en dès hun forhet ag er huéen a vuhé.

    (3) Gwezenn Jese : l'arbre de Jessé.

    (1861) BSJ 41. er vroncen-hont en dès cresquet doh gùen Jessé.

    (4) local. Gwezenn : fête nocturne à Ouessant.

    (1985) OUIS 184. L’automne venu, (...) c’est l’époque des veillées pour ouvrir ou filer la laine et des gwezenn, fêtes nocturnes propres à l’île, qui se déroulent dans chaque maison lorsqu’on vient de tuer le cochon, auxquelles succèdent le lendemain le grand repas de fest an hoc’h.

    (5) local. Gwezenn-an-Anaon : l’arbre des morts à Plougastel-Daoulas.

    (1985) OUIS 269note. A Plougastel, on vendait aux enchères un petit arbre : gwezenn an anaon, l’arbre des morts, garni d’une quarantaine de pommes, pour le jour de la Toussaint.

    II. [tradition locale] Ar wezenn voulouz.

    (1956) CAIR N° 2 (Nouvelle Série)/69. La Procession des Reliques à Gouesnou. M. de Kerdanet raconte que cette procession « a toujours été une stricte obligation, tellement qu'un jour de mauvais temps, le clergé de Gouesnou n'ayant pas voulu la faire, les croix et les bannières quittèrent d'elles-mêmes l'église, firent la procession et s'arrêtèrent dans un coin de la paroisse, sous un arbre touffu, appelé depuis ar vezen voulous ».

    III.

    (1) Bezañ evel ur wezenn divarret : rester seul, isolé.

    (1896) MELu VIII 87 (Go-Plouc'ha). Bean 'vel eur wéen divaret, tr. E. Ernault «Être comme un arbre émondé, = rester seul, isolé.»

    (2) Sevel en e wezenn uhelañ : se mettre en colère.

    (1964) LLMM 107/411 (T) J. Konan. Sav ez kwezenn uhelañ mar kerez, eme Lizig feuket, met n'az lezin ket da lavarout droug eus Trotig ha ne rin !

    (3) Na vezañ bet o stekiñ e benn er wezenn bellañ : ne pas être très malin.

    (18--) TVG 7 (T). Guell e voa stoqet va fên ebars er vezen bellàn.

    (1908) FHAB Here 290 (L) J.-F. Caer. Gant an dud-se n'eo ket bet dare d'ezho biskoaz mont da steki ho fenn ouz ar vezenn bella e bali ar vouisiegez. ●(1909) FHAB Genver 30 (L) F. B.. Lod a lavar n'int ket bet o steki o fenn er vezenn bella, hag ar pez o deus great a zeblant diskwez eo guir. ●(1913) FHAB Genver 27-28. n'oun ket bet o steki va fenn er wezenn bella, mez evelato oun desket gwelloc'h eged n'ho peuz c'hoant da lavaret.

    (4) Bezañ bet e benn o stekiñ er wezenn bellañ : être malin.

    (1900) KAKE 248 (L) an aotrou Kere. Aotrou Fanch, bete 'r vezenn bella / Ho penn c'houi a zo bet stoket.

    (5) Strilhañ evel ur wezenn bilhoù :

    (1936) IVGA 211 (Ki) Y. Drezen. Ha ma rejont d'in dre va skoaz eur strilh e-giz d'eur wezenn-bilhou. (1973) SKVT II 77 (Ki) Y. Drezen. N'ouzon ket petra a vir ouzhin strilhañ ac'hanout e-giz ur wezenn-bilhoù.

    (6) Ober gwezenn fourchek gant ub. : culbuter qqn.

    (1935) BREI 433/2b (T). En deiz ma konsailhas, e lâre : «Mar ne gav ket ac’hanon mat, me reio gwezenn fourchek gant ar Major».

  • gwezenn-fourchek
    gwezenn-fourchek

    [gwezenn + fourchek]

    F. Jeu où l’on marche la tête en bas.

    (1920) KZVr 364 - 22/02/20. Au lieu de toull-bennig, jeu qui consiste à marcher la tête en bas, on dit gwec'henn fourchek.

  • gwezennad
    gwezennad

    [gwezenn + -ad .1]

    F. –où Contenu, charge d’un arbre.

    (1860) BAL 168. evel ma taol ur vezennad bleunv (…) muioc'h a c'hoez vad var ar pardaez etro cuz eol. ●(1872) ROU 57. ur vezennad (avalou).

    (1930) DIHU 231/135. guéenadeu avaleu. ●(1953) BLBR 58-59/5. ar wezennad barbiolez. ●(1955) STBJ 147. Diou wezennad.

  • gwezenneg
    gwezenneg

    [brpm güezennec < gwezenn + -eg]

    F. –i, –où Lieu planté d’arbres.

    (1732) GReg 48b. Lieu abondant en arbres, tr. «Güezennec. p. güezénnegou

    (1876) TDE.BF 270a. Gwezennek, adj., tr. «Lieu abondant en arbres.»

  • gwezennek
    gwezennek

    [gwezenn + -ek]

    Adj. Planté d’arbres.

    (1878) BAY 19. guéennek, tr. «Couvert d'arbres.»

    (1903) MBJJ 21. eur regennad runio gweennek. ●(1930) FHAB Eost 313. er gwavemmou (lire : gwaremmou) gwec'hiennek.

  • gwezennig
    gwezennig

    [gwezenn + -ig]

    F. Petit arbre.

    (1943) FATI 75. E-kichen an dervenn zu ez eus bet savet evel eur porched gant teir gwezennig divrazet, diou en o sav hag un drede a-led.

  • gwezh / gwech
    gwezh / gwech

    f. -ioù / -où

    I. F.

    A.

    (1) Fois.

    (14--) Jer.ms 95. Reet yy ho try da Baspasyan / Maz clevo ho rez an guez man, tr. «Conduisez-les tous trois à Vespasien, / Pour qu’il entende (exposer) leur état cette fois-ci.» ●(14--) N 779. Memeux cleuet ne gous pet guez, tr. «J’ai entendu je ne sais combien de fois.» ●(1499) Ca 66b. Diuguez. g. deux foiz. ●104b-105a. Guez. g. foiz. ●foiz a foiz. britonice. an eil guez. ●154a-b. g. quatre foiz b. peder guez. ●(1612) Cnf 5a. pemp guez. ●10b. da bihanaff vn guez en bloaz. ●15b. peguen lies à guez en dez, hac en syzun. ●31a. dibriff hep muy quen vn guez en dez. ●(1633) Nom 95b. Arbor bifera : qui porte deux fois l’an : vn guezen á doucq froüez diu guez en bloaz. ●235b. Ager proscinditur : labourer pour la premiere fois : labourat an quentaff gouez an douar.

    (1659) SCger 153a. gues, tr. «fois.» ●vr vez, diuez, teir guez, tr. «vne fois, deux fois, trois fois.» ●(1689) DOctrinal 200. é distroas c’hoas ur vez, varzu é Breudeur hac é gorroas é dourn. ●(1710) IN I 306. ur veich hepquen o coleri. ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. fois, tr. «güeh, a sarz[eau] guïoh.» ●(1741) RO 2963. nac a voes.

    (1710) IN I 306. ur veich hepquen o coleri. ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. fois, tr. «güeh, a sarz[eau] guïoh.» ●(1741) RO 2963. nac a voes.

    (1872) FHB 405/319b. Pemp kuech ar sizun. ●(1894) BUZmornik 107. eur vech bemdez. ●(1891) AGB 7. evit ar vich diveza. ●(1897) EST 11. diw pé tair guéh.

    (1906) KPSA xx. eur veich all.

    (2) Une fois.

    (1929) ENLA 10. Aman, ’n harz an haleg, ne vefe ket pec’hed / Ober eun tammik chop, gwech torret ma sec’hed.

    (3) Parfois, quelquefois.

    (c. 1501) Donoet 5-12. en] cas, en gener, en niuer, ha guez, tr. « en] cas, en genre, en nombre, et quelquefois »

    (4) Ar wezh all/arall : l’autre fois.

    (1942) DHKN 70. Damezél ker, emé ean, laret hou poè dein er uéh aral, é voureh bras é lenn romanteu.

    B.

    (1) Prise (de tabac).

    (1732) GReg 900a. Une prise de tabac, tr. «güeh vutun. ur üeh vutum.»

    (2) Couche.

    (1907) VBFV.fb 24a. couche, certaine quantité, tr. «ur huéh (liùaj).»

    (3) Coup à boire.

    (1732) GReg 129a. Prendre une prise de caffé, tr. «Van[netois] Qemer ur uëh caffé.» ●(1790) MG 155. ivèt ur uéh-gùin. ●243. Ivèt e rér ur uéh (...) touchand é sàuér ur uéh aral. ●(1790) Ismar 373. ur uéh deur.

    (1856) VNA 187. Versez-moi un coup de vin rouge, tr. «Dineuet deign ur uéh gùin ru.»

    (1907) VBFV.fb 24a. coup de cidre tr. «ur huéh

    (4) Tas, bande de.

    (c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iv. un tas de coquins de frippons, tr. «un dastum’ a goquinet, a friponnet, ur üih coquint ha fripponnet.»

    (5) [au plur.] Gwezhioù : des fois, quelquefois, parfois.

    (1621) Mc 102. Bet em eux goall songesounou pere am eux chaceet (…) hac gueziou euit se ez ouff en em pliget enne.

    (1909) KTLR 6. Gweachou, e vijent ken pounner ma venne sempla. ●(1910) MBJL 96. Gwejo e pouezont warne ha gwejo e tremenont ’us d’ê.

    II. [en locution]

    A. Ur wezh bennak.

    (1) De temps en temps.

    (1929) FHAB Mezheven 215. Eskibien Kemper a oa bet eun tammig lezirek. N’ez aent, nemet eur wech bennak, da welet ar parreziou.

    (2) Enfin.

    (1907) AVKA 3. Pa deuas emaez eur wej benak.

    (3) Une certaine fois.

    (1933) MMPA 158. derc’hent gouel Hanter-Eost. Eur wech bennak, a genver gant an de-se (…).

    (4) Ur gwezhioù bennak : de temps en temps.

    (1869) FHB 243/266b. A veac’h en devoa kinniget eur guechou bennag ar sakrifis a gorf hag a c’hoad Jesus-Christ.

    B.

    (1) Dre bep div wezh : de temps en temps.

    (1856) GRD 324. ean e scoa doh-t-hi dré bep diüe-huéh. ●(1861) BSJ 6. Open quement-cé, dré bep dihue huéh, er brofætèd santel (…).

    (1912) BUEV 12. petremant reit dré bep diw huéh un taul pigel de blanken hou prér.

    (2) Etre pep div wezh : de temps en temps.

    (1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 100. me zou én gorto é teint ahoel étré peb dihue huéh. ●(1861) BSJ 148. ean e gonzé dehai, étré peb dihue huéh, dré baraboleu eahus.

    (1931) DIHU 239/266. Flutein e hra ar hé zran, un akebut étré é zehorn. Gortoz e hra ino nezé, én amholeu, é pedein, étré pep diù huéh, divaltret é zeulagad ar en dergei du-kel, é ziskoarn ar cheleu…

    (3) Gwezh… gwezh… : tantôt… tantôt… ; parfois …, parfois…

    (1839) BESquil 196-197. Groeit réflexion ar ur huirioné vras benac, gùéh ar er marhue, gùéh ar er jugemant, gùéh ar bassion hur Salvér, gùéh ar ur vertu benac. ●(1856) VNA 119. j’y vais tantôt à huit heures, tantôt à dix, tantôt à midi, tr. «me ya gùéh de eih ær, gùéh de zêc, gùéh de greisté.»

    (1907) BSPD i 423. guéh d’ul léh, guéh d’ul léh aral. ●(1910) MBJL 157. gwej dre eun tu, gwej dre eun tu all eus ar ru. ●161. gwej en latin, gwej en galleg. ●(1915) MMED 94. he daoulagad a veze, guech savet varzu an env, guech savet varzu an douar.

    (4) Gwezh-ha-gwezh : de temps en temps.

    (1903) MBJJ 54. a blij d’ei, gwech ha gwech, teul he dour bervet.

    (1910) MBJL 69. Gwej ha gwej e savent. ●132. e vo troc’het gwej ha gwej ar prozision. ●(1928) FHAB Gwengolo 339. ne labouran nemet, gwech ha gwech, pa dro em fenn. ●(1929) FHAB Mae 173. eur rod leun a gleier bihan a veze laket da zeni, gwech-ha-gwech, epad an ofisou.

    (5) Gwezh ha gwezh all : de temps en temps.

    (1903) MBJJ 174. gwech ha gwech all, koulskoude e rer d’imp eur zell dizeblant. ●(1910) MBJL 15. a deue (...) gwej ha gwejall. ●(1929) FHAB Mae 195. hag o zri, gwech ha gwech all, e sellent a-gorn ouz an aotrou.

    (6) A wezh da wezh : de temps en temps.

    (18--) CST 17. Nemet, a wech da wech, e tigore e zaoulagad.

    (7) Ur wezh pe wezh : de temps en temps.

    (1710) IN I 438. ne ouffe quet un den miret na rae hiniennou [pec’hejou] ur veich pe veich.

    (1911) BUAZperrot 410. tec’hel eur wech pe wech divar an hent eün. ●(1933) DAGO. 34. Mar ec’h eus ezomm ac’hanomp eur wech pe wech, netra êsoc’h eged hor gervel. ●(1936) PRBD 29. Holl, eur wech pe wech o peus bet glac’har.

    (8) Ur wezh pe da wezh : de temps en temps.

    (1909) KTLR 210. Ar roue, sur awalc’h, eur vech pe da vech, a breno eun dra benag en da stal.

    (9) Gwezh hag amzer : de temps en temps.

    (1953) LLMM 43/14. monet da waskediñ gwech hag amzer. ●(1959) LLMM 74/176. Gwech hag amzer e pare he daoulagad war doennoù an ostaleri.

    (10) Gwezh an amzer : de temps en temps.

    (1906) BOBL 03 mars 76/3c. hon deuz gwechik an amzer ar blijadur da weled renevezi ar goueliou dispar-ze. ●(1914) LSAV 130. Lemenik hag e wreg a gavas an tu d’ober, gwech an amzer, digemer mat d’ar Vretoned en o zi. ●(1933) ALBR 72. ha teulet dour war ar bern, gwech an amzer.

    (11) Ur wezh an amzer, en amzer : de temps en temps.

    (1824) BAM 373. ma vezo lamet ar poultr hac ar viltanç diouto ur veich an amser. ●(1860) BAL 162. Comzouigou a garantez (…) a dlefet da lenn, ur veachic an amzer a gouestadic. ●(1878) EKG ii 115. selaou a rean eur veach an amzer. ●(1884) BUZmorvan 213. Mes ac’hano e kendalc’haz da vont eur vech enn amzer da ober baleou.

    (1902) PIGO i 143. Eur wech an amzer, an otro Person a deue en e di en eur dremen. ●(1907) KORN 11. da vont c’hoaz d’ho selaou eur wech en amzer. ●(1911) BUAZperrot 102. Eur wech an amzer e lakea digas var e daol eur pred-boued eus ar gwella.

    (12) Ur wezh dre vare : de temps en temps.

    (1880) SAB 320. ha pa ne ve nemet ur veis dre var.

    (1924) LZMR 5. glebia, eur wech dre vare, va c’hourlanchen !

    (13) Ur wezh ar mare : de temps en temps.

    (1944) ARVR 168/3b. glebiañ ar bos-lagout ur wech ar mare.

    (14) Ur wezh dre amzer : de temps en temps.

    (1914) KLBD 31. teulit enno eur vech dre amzer lann, bruk, raden, draillet munut.

    (15) Lies a wezh : souvent.

    (1612) Cnf 7b. pe-heny à vez deoc’h lieux à guez, occasion da commetiff pechet maruel. ●15b. peguen lies à guez en dez, hac en syzun. ●(1621) Mc 25. songal é traou all lies à guez. ●74. Deux lies à guez.

    (1710) IN I (prefaç) i. pere lies a veich (…) ne fell quet dezo.

    (1862) JKS 141. Liez a weach evelato ez eo rankout d’ezho dioueret ar pez a c’hedont. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 149. Er multrérion-cé e lausq liès a huéh ou labour darn. ●(1891) CLM 79-80. hé frièd (...) en doé clasquet, liès a huéh, hum ziovér a nehi.

    (1903) LZBG Gwengolo 236. Liés a huéh é hes bet skriùet n’en des er visionerion kin balbori meit diskein de vab-dén petra gobér eit gounid er baraouiz.

    (16) Meur a wezh : souvent.

    (c.1500) Cb 11b. g. moult plusieurs. b. meur a guez. ●12a. tres-souent. b. meur aguez.

    (1911) BUAZperrot 176. hag e c’hoapât meur a wech.

    (17) Evit ar wezh : de tout temps.

    (1872) DJL 5. dôn he gof evit ar vech.

    (1907) FHAB Genver/C’hwevrer 16. setu perak an Iliz (...) e deuz, evit ar veach, klasket ho diwall deuz eun darvoud ken skrijus. ●(1908) KMAF 44. va c’hreden eo bet evit ar wech e trofe hennez da fall ! ●(1910) MAKE 1. Evit ar wech em eus klevet lavaret. ●(1938) WDAP 2/105. Evit ar wech e oa bet troet eun tammig da ober geizou.

    (18) A-hed ar wezh : tout le temps.

    (1860) BAL 187. Et-ar-veach e lavare e oa danjer er bed.

    (19) A-hed ar wezh : de tous temps, depuis toujours..

    (1868) KMM 8. ha te rebechet d’in ed ar veich n’em boa ket, eme te, muioc’h a zoujans Doue eget ur c’hi. ●(1876) TDE.BF 431b. D’ar c’houlz-ze, ann dud a voa mad oc’h ar paour, hag hed ar weach int bet, evit doare, enn hor bro. ●(18--) MIL.ms (d’après BUBR 19/234). Va c’hoar a garan hag am beus karet hed ar wech.

    (1910) FHAB C’hwevrer 48. Red eo bet hed ar veach, ha red e vezo atao.

    (20) Er wezh(-mañ) : cette fois (ci, etc.).

    (1907) PERS 275. Er vech-man. ●(1911) FHAB Gouere 187. Er wech diveza, en eur achui hor c’haoz.

    (21) Gwezh zo/a voe : parfois.

    (1575) M 332. Guez á voe ne voe goap, pan croéent an Papet, tr. « Parfois, ce n’était pas une plaisanterie, quand ils créaient les papes »

    (1862) JKS 150. Ar garantez, gweach zo, ne deuz na kemm na ment, birvi a ra dreist he barr-leun.

    (22) Ouzhpenn d’ar wezh : plus d’une fois.

    (1867) FHB 124/157. Ouspenn zo d’ar vech e bet bolontez Doue renta enor d’ar Zænt var an douar.

    (23) E-doug ar wezh : de tous temps.

    (1925) FHAB Mae 195. E-doug ar wech em eus bet fizians ennoc’h.

    (24) Nag a wezh : que de fois.

    (1906) KANngalon Genver 3. Nag a vech en deus an Tad Santel, Leon XIII savet he vouez.

    (25) Kant, mil gwezh evit unan : plutôt cent fois qu’une.

    (1891) MAA 74. Ar re a zo boaz da lenn bemdez Buez ar Zent pe an Testamant Koz ha Nevez, o deuz guelet kant kuech evit unan, pegement eo bet mad a viskoaz an dud a zoujanz Doue.

    (1982) PBLS 456. (Sant-Servez-Kallag) mil gwech ewid ur wech, tr. «(lit. mille fois pour une fois, c’est-à-dire : plutôt cent fois qu’une.»

    (26) Dibaot a wezh : rarement.

    (1710) IN I 4. hoguen dibaut a veich eo. ●(1732) GReg 783a. Rarement, tr. «dibaut a vech

    (1867) FHB 102/395b. kalz na yeent mui da glask ini [oferenn] ebed, pe dibaôd a wech. ●(18--) SAQ ii 56. Dibaot a vech en em heuliout (lire : heuliont).

    (1911) SKRS ii 181. Dibaot a vech e vez guelet eur mesvier o terri he bleg fall. ●194. dibaot a vech e vez lavaret ar pedennou diouz ar mintin, da vihana en ho fez. ●203. ne vez kavet nemet dibaot a vech e kaloun an dud.

    (27) Ur wezh ar, er : une fois par.

    (1710) IN I 134. ur veich er sizun.

    (1846) DGG 266-267. da viana ur vech er bloas, poent-pe-boent. ●(1868) FHB 196/315b. pa zebrer bara diou veich ar zizun, setu keit ha tout. ●(1869) SAG 20. eur veach pe ziouech er bloaz.

    (1908) PIGO ii 46. koulskoude eman da gustumans dont, eur wech ar bla, d’an ebatou. ●(1914) KANNgwital 136/398. pa ne vez kanet Komplidou nemet eur vech er bloaz. ●(1915) HBPR 228. Eur vech, diou ar zizun, e teu da gerc’hat olen da C’hemene pe da Roazon. ●(1935) ANTO 89. Gouelia Sant Meurlarjez ouspenn eur wech ar bloaz. ●(1944) EURW I 49. eur wech ar miz pa vez roet an notennou miziek a gleo d’an holl.

    (28) Pep eil gwezh / A’n eil gwezh : alternativement.

    (1689) DOctrinal 187. à palamour d’an eznet mor er goal lequea, hac é lequet ar scholaëryen an eil guez, de miret.

    (1927) GERI.Ern 129. peb eil gwech, tr. «l’un après l’autre, à tour de rôle.»

    (29) A-bep-eil d’ar wezh =

    (1818) HJC 359. int-memb e rai ehüe goèb à nehon ac e larai bebeil-d’er-üéh guet er Scribet (…).

    (30) Gwezh ober : (?) tant qu’à faire (?).

    (1941) DIHU 358/247. Un estaj en devehè bet karet lakat arnehon, guéh obér ; met é voéz, Doué d’hé fardono eùé, en doè parreit…

    (31) Ur wezh e voe : une (certaine) fois.

    (1947) YNVL 90. Pe an « Te Deum », evel m’hen distagis, ur wech e voe, soñj oc’h eus, en Iliz Sant-Korantin Kemper, dirak an Aotrou’n Eskob Gwenn e-unan.

  • gwezh-dre-wezh
    gwezh-dre-wezh

    adv.

    (1) De temps en temps.

    (1744) L'Arm 378b. De tems à autre, tr. «Gùéh-t'er-hùéh

    (c.1820-1825) APS 151-152. sentein doh t'hai gùeh-ter-ùeh.

    (1910) DIHU 59/76. doh ou guélet guéh-tre-huéh é turel ou sel arnehon. ●(1940) DIHU 350/113. Kaer en des hennen dioal doh en toulleu, ataù, guéh-ter-uéh é tréchil énnè.

    (2) L'un après l'autre.

    (1792) CAg 117. Deènt gùéh-der-ùéh, pe d'un taul d'em scontein. ●(17--) TE 60. Nezé ean ou boquas gùéh-t'er-ùéh, hac ou davæas bean de gass en nehuétæt-ce d'où zad.

    (1904) DBFV 41b. guéh d'er huéh, tr. «à tour de rôle.» ●100a. guéh d'er huéh, tr. «en plusieurs fois, l'un après l'autre.»

    (3) Tour à tour.

    (1904) DBFV 41b. guéh d'er huéh, tr. «à tour de rôle.» ●(1939) KOLM 102. Guéh-ter-huéh é ma ter ha kloar, arfleuet ha kun, dejañnour ha truhéus, apitolour ha mestroniour.

  • gwezh-ouzh-gwezh
    gwezh-ouzh-gwezh

    adv. De temps en temps.

    (1918) LILH 8 a Vezheven. Tammigeu ag en oèbl e huélan ha gueh-oh-gueh aerlestri e dremen.

  • gwezhall / gwechall
    gwezhall / gwechall

    I. Adv.

    A.

    (1) Autrefois.

    (1621) Mc 102. an oll dangerou a pechet principalamant, an re en deues gret deomp guez all couezaff ennaff. ●(1633) Nom 251a. Lapis rediuiuus ; veteranus : pierre qui a été autrefois mis en œuure : mæn á ve bet guez all en œufr.

    (1659) SCger 7a. anciennement, tr. «guezall.» ●67b. iadis, tr. «guezal.» ●153a. guez all, tr. «vn autrefois.» ●(1741) RO 1446. beagal e voelen. ●1765. Dre ma poa beaig all drouc comset à hanno. ●(1732) GReg 72a. Autrefois, anciennement, tr. «Güeachall. güeichall. güechall. Treg[or] gouëch-all.» ●(17--) EN 2794. heman vige guechal nos a de er vordel, tr. «celui-ci était autrefois nuit et jour au bordel.»

    (1852) MML 51. Goejal ar Judevien a nefoa, distans ha distans, qerio hinvet qerio a refuj. ●(1869) SAG 4. evit ober eur brezel a-ziaoul, edoare guechall, d’an ano a gristen. ●(1874) FHB 497/212b. An douar-ze ken edok guechall.

    (2) Gwezhall diouzh gwezhall

    (1926) FHAB Here 397. gwechall diouz gwechall, hirio diouz hirio !

    B. Épith.

    (1) D’autrefois.

    (1890) MOA 131a. La mode d’autrefois, tr. «ar c’hiz gwechall

    (1910) MAKE 2. n’eo ket azenned eo ez int evel re gwechall. ●(1926) FHAB Mae 235. Elec’h ar garantez gwechall e oa savet eun drouk-rans. ●(1942) FHAB Gouere/Eost 187. al listri-kegin n’int ket henvel ouz ar re wechall.

    (2) An amzer wechall : le temps jadis, du temps jadis.

    (1912) MMKE x. mouez Barzed an amzer gwechall. ●(1926) FHAB Here 372. derc’hel mat ato da c’hiziou mat an amzer wechall. ●(1936) IVGA 45. bougreed an amzer wechall.

    II. Loc. adv.

    (1) Gwechall-gwechall : autrefois il y a longtemps.

    (1910) MAKE 23. Gwechall-gwechall, nep n’en doa ket daoulagad a oa dall.

    (2) Gwechall-gozh : autrefois, il y a longtemps.

    (1876) TDE.BF 263a-b. Gwechall-goz, adv., tr. «autrefois il y a bien longtemps.» ●(1889) ISV 164. e voa bet guechall goz eur chapelic.

    (1909) BOBL 23 janvier 213/2c. Breiz a goll, en eur zioueret ouz Marc’harit Phulup, unan euz ar grage a oa ar gwella skuer deuz an traou a wechall goz. ●(1910) MBJL 120. Kement-man a ziskoe e oa gwejal goz evel eun emgleo. ●(1921) PGAZ 16. Guelet e veze guechall goz daou hag avechou tri rumm dud dindan ar memez toenn. ●(1926) FHAB Du 430. Sant Pol a Leon en doa prezeget gwechall goz e Eusa hag e Baz.

    (3) Amzer gwechall : jadis, autrefois.

    (1911) SKRS ii 196. Ar bayaned zoken, amzer guechall, a ioa kustum da bedi ho doueou faoz.

    (4) A wechall : d’autrefois.

    (1907) AVKA 8. gan ar sonj deus e vadelez a wej-all.

  • gwezharall / gwecharall
    gwezharall / gwecharall

    adv.

    (1) Autrefois.

    (1464) Cms (d’après GMB 303). guezarall, autrefois. ●(1499) Ca 105a. Guez aral. g. aultrefoiz.

    (1659) SCger 67b. iadis, tr. «guecharall.» ●(1732) GReg 72a. Autrefois, anciennement, tr. «Van[netois] güeh-aral. güeh-eréll.» ●(1744) L'Arm 23a. Autre-fois, tr. «Guéh-aral.» ●189a. Jadis, tr. «Guéh-aral.» ●(1767) ISpour 13. Bout ë ouai guharal unn aliance. ●(1790) MG 407. er péh e hanhuèn guharal men devotion.

    (1849) LLB 1941. Ul labourer, e mes gueharal hanawet. ●(1856) VNA 97. Autrefois nous nous voyions souvent, tr. «Guéharal ni e hum huélé liès.» ●163. Comment diable avez-vous pu retourner chez des gens que vous méprisiez autrefois ? tr. «Penaus diaul en e hoès-hui credet retorn devat tud e zisprisehoh gùéharal ?»

    (1913) THJE 42. er péh e laré guéharal.

    ►[en apposition] En amzer gwezharall : au temps jadis.

    (1849) LLB 223. Én amzer gueh aral.

    (1913) AVIE 10. É brofeted, én amzér guéharal.

    (2) A-wezharall : d'autrefois, de jadis.

    (1792) HS 5. Escobet pé Bélion à ùéh aral.

  • gwezhave / gwezhavez
    gwezhave / gwezhavez

    adv.

    (1) Parfois.

    (c. 1501) Donoet 5-11. bez]aff en tri, ha guez auez en peuar, tr. « qu’il le soit en trois, et quelquefois en quatre » ●5-20. en] niuer ha guez auez en cas, tr. « en] nombre et quelquefois c’est en cas »

    (c.1718) CHal.ms ii. Il Lasche quelque fois des vents, tr. «tarhein, pe, mousein ara guhaué, bramet ara louein ara guhaué.» ●(1790) Ismar 66. er fal daicheu péré e lah en inean ha memb er horf guhavè. ●(1790) MG 156. Guhavè ni e hum abus de gonz a fauteu er-ré-zou drès-omb.

    (1821) SST 15. A n'en dès quet guéhavé danger é studial er gurionnéeu ag er fé ? ●(1862) JKS.lam 356. Gweach a vez e kavann enn-oun eul levenez ne bad pell.

    (1931) GUBI 36. Ret é beajein guehavé.

    (2) Gwezhave arall : d'autre fois.

    (1838) OVD 164. gùéhavé ne gaver nameit treu diouste ha fal breparet (…) gùéhavé aral ne gavér na logeris, na gulé, na bouéd.

    (1922) EOVD 167. guéhavé nen des en ti meit fal ivage ; guéhavé aral ne gavér na lojeris, na gulé, na bouid.

  • gwezheñvel
    gwezheñvel

    adj. Arborescent.

    (1931) VALL 34a. Arborescent, tr. «gwezhéñvel

  • gwezhiad / gwechad
    gwezhiad / gwechad

    f. & adv. cf. beajad.

    I. F.

    (1) Fois.

    (1929) MKRN 86. Affe, emean, ar wechad-man eo erru Paolik, pedam ne tei ket guech ebet ! tr. «Grand Dieu ! dit Job...»

    (2) Ur wechiad : une fois, une certaine fois.

    (1955) STBJ 17. Eur wechad, goude ma voe lazet eur bleiz. ●(1958) BRUD 3/25. Setu perag, eur wechad, pa yeas hebiou eur gwaz dilhad bourhiz gantañ (…) e chomas sebezet ar bôtred.

    (3) Quantité de choses faites en une fois.

    (1931) VALL 310a. ce qu’on fait, qu’on porte en une fois, tr. «gwechad f.» ●(1938) DIHU 330/183. dastumet danùé meur a dorh bara segal ha meur a vèjad krampoeh.

    II. Adv. A-wechadigoù : quelques petites fois, de temps en temps.

    (1974) DIGE (son ar jistr). Taoliou, boutaou, farsadiaou, lonla / Ha toull an nor ’wechadiaou.

  • gwezhienn / gwechenn
    gwezhienn / gwechenn

    f. –où

    (1) [au plur.] Gwechennoù : parfois.

    (1925) BUAZmadeg 257. diez d’ezan, guechennou, kaout sklerijenn. ●(1931) VALL 310a. certaines fois, des fois, tr. «gwechennou.» ●(1936) PRBD 25. Ha digouezout a ra, gwechennou a zo.

    (2) [au dimin.] Gwechennig : petite fois.

    (1942) VALLsup 79b. Fois, tr. «diminutif : et gwechennig

  • gwezhred
    gwezhred

    s. Action.

    (1530) Pm 243 (Mab Den). Pan vyzy sygur mailluret / Ne vezo mez pez az guezret / Ha quent monet daembreder, tr. Fleuriot (DGVB 186a) « quand tu seras certes entouré d’un linceul, ne sera pouvoir (capacité), chose de ton action (pez a’z guezret) d’auparavant (ha quent) aller à méditer (embreder) » ●(1575) M 815-816. an seizuet a credaff… / az accuso pechezr goude é holl guezret / vezo an bynhuyou …pe gant re hon Roe ny a voe crucifiet, tr. Fleuriot (DGVB 186b) « le septième (accusateur), je crois… qui accusera le pécheur, après toute son action, ce seront les outils… avec lesquels notre roi à nous fut crucifié. »

  • gwezhvezh
    gwezhvezh

    f. –ioù Ur wezhvezh : une fois, une certaine fois.

    (1924) SBED 38. Ur huéhah en ur filaj noz.

  • gwezus
    gwezus

    [gwez .1 + -us .1]

    Adj. Qui produit des arbres.

    (c.1500) Cb 104b. [guezenn] arbustum / sti. g. le lieu ou croissent arbres. b. lech guezus.

    (1732) GReg 48b. Lieu abondant en arbres, tr. «Leac'h guëzus. p. leac'hyou güezus

  • gwezvoud
    gwezvoud

    coll. (botanique) Chèvrefeuille.

    (1499) Ca 105b. Guezuout. g. cheurefueill.

    (c.1718) CHal.ms i. cheurefeüil, tr. «guïaut.» ●(1732) GReg 163b. Chevrefeuille, arbrisseau, tr. «Guyzouden. p. guyzoud. Guyouden. p. guyvoud. guëzvouden. p. güezvoud. güeouden. p. guëoud

    (1879) BLE 34. Chévrefeuille. (Lonicera. L.) Gwézvoud. ●(1896) GMB 431. pet[it] tréc[orois] gwéñvot.

    (1910) EGBT 93. Brao eo c'houesa ar bleuñ gwevod.

  • gwezvoudenn
    gwezvoudenn

    f. (botanique) Chevrefeuille.

    (1732) GReg 163b. Chevrefeuille, arbrisseau, tr. «Guyzouden. p. guyzoud. Guyouden. p. guyvoud. guëzvouden. p. güezvoud. güeouden. p. guëoud.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...