Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 68 : de bord-all (3351) à borodet (3400) :- Bord-allBord-all
n. de l. [désigne des lieux divers] Presquîle de Plougrescant.
●(1928) CONS 275. Beza a oa dioute e seiz parrez Gourenez Lezardre, ha zoken er « Bord-all » da laret eo en Plouvouskan, hag holl e oant pinvidik.
- bordad
- bordajbordaj
m. (marine) Bordé.
●(1979) VSDZ 6. (Douarnenez) Ni 'ziviz tout hom bourdaj tre pemp deus al laez tout penn-da-benn , tr. (p. 175) «Nous divisons notre bordé en cinq en partant du haut.» ●11. Setu 't eus ar bordaj er-maez hag ar vegaj e diabarzh, tr. (p. 180) «Tu as donc le bordé à l'extérieur et le vaigrage à l'intérieur.»
- bordajennbordajenn
f. –où (marine) Virure.
●(1978) BZNZ 78. (Lilia-Plougernev) Ne met e vez ur vourdachenn ganto o ruilh ar vein war hounnezh an tamm bourdachenn-se d'ober ar choser. ●(1979) VSDZ 6. (Douarnenez) Ar glozenn eo ar vordajenn diwezhañ a vez lakaet e-plas, tr. (p. 175) «La parclose est la dernière virure de bordé que tu places.»
- bordajiñbordajiñ
v. tr. d. (marine) Border (un bateau), faire le bordé.
●(1979) VSDZ 10. (Douarnenez) vie komañset bordachiñ, tre an traoñ da gentañ, tr. (p. 179) «On commençait le bordé par le bas.»
- BordallizBordalliz
pl. (blason populaire) Habitants des rives du Trieux.
●(1990) SKVR 18/62a. Quand il y avait une fête à Plouec, on s'attendait au Pont de Quintin (aujourd'hui détruit), pour se battre. On se jetait des cailloux d'un côté à l'autre de la rivière, on s'insultait : ceux de Plouec disaient : Sant-Klevis, tud a lorc'h / Neuint ket un tour da lakaat d'o c'hloc'h. (...) La réplique de Saint-Clet ne se faisait pas attendre : Bordalis krouget, tud ingrat / Lakaat o chas da chareat / Da chareat kanab da sec'hañ, / D'ober kerdenn d'o krougañ. (sic).
- bordañ / bordiñbordañ / bordiñ
v. tr. d.
(1) (marine) Border.
●(1978) BZNZ 36. (Lilia-Plougernev) neuze e rankes bordañ da lien, evit dalc'her muioc'h a-benn d'an avel.
(2) absol. =
●(1978) PLVB 57. un dehouiad hag ur c'hleiziad o vordañ [ar goloeg].
(3) Border.
●(1659) SCger 15b. border, tr. «borda.» ●(1744) L'Arm 33b. Border un habit, un chapeau, tr. «Bordein.»
●(1904) DBFV 26b. bordein, v. a., tr. «border.»
(4) Galonner.
●(1744) L'Arm 169b. Galoner, tr. «Bordein.»
●(1904) DBFV 26b. bordein, v. a., tr. «galonner.»
- borde
- bordeadbordead
m. –où
I. (marine)
(1) Bordée de coups de canon.
●(c.1825-1830) AJC 182. a nemed a vordeadou na elemb mond nos dé. ●(1876) TDE.BF 62b. Bordead, s. m., tr. «Bordée ou décharge simultanée des canons d'un navire ; pl. ou. »
(2) Bordée d'un navire qui louvoie.
●(1876) TDE.BF 62b. Bordead, s. m., tr. «bordée d'un navire qui louvoye ; pl. ou. »
II. fam. Bordée, java.
●(1874) FHB 485/119b. va zad ha me a chome peurliesa var al lestr pa zea ar re all d'an douar da ober ho bordeat. ●(1874) FHB 486/127b. ar bordeadou en doa tennet du-ze en Amerik.
- bordeal
- bordelbordel
f. –où, bordili Bordel.
●(1499) Ca 24a. Bordell. g. bordeau. l. hoc lupanar / aris. ●(c.1500) Cb 87b. [fornication] Jtem cest bordeau. bri. bordell. ●(c.1500) Cb. Placenn commun. gal. place publique. l. hoc theatrum / tri. Jtem. cest bordel. b. idem.
●(1659) SCger 15b. bordeau, tr. «bordel, p. iou.» ●(1732) GReg 104a. Bordel, lieu de débauche, tr. «Bordell. p. bordellou.» ●(1744) L'Arm 33b. Bordel, tr. «Bordeell.. eu. f.» ●(17--) EN 16. neur vordel benac, tr. «en quelque bordel.» ●2794. heman vige guechal nos a de er vordel, tr. «celui-ci était autrefois nuit et jour au bordel.»
●(1974) SKVT III 22. Ha dic'houbañ 'ri, pezh-teil dastumet e bordilli Brest !
- bordelerbordeler
m. –ion
I.
(1) Bordelier, homme qui fréquente les bordels.
●(1499) Ca 24a. Bordeller. g. frequentant bordell.
●(1687) MArtin 3. Gant Merc'het fal bordelerien. ●(1732) GReg 246a. Debauché, addonné aux plaisirs deshonnêtes, tr. «bordeller. p. bordelléryen.» ●(17--) EN 1623. dar hos bordeler cos, tr. à ce vieux bordelier.» ●2339. goud ouses, bordeler, pifa sou croc enoud ? tr. «sais-tu, bordelier, qui a la main sur toi ?»
(2) Bordelier, tenancier de bordel.
●(1499) Ca 24a. Bordeller. g. frequentant bordell. ●(c.1500) Cb 27b. Bordeller. g. frequentant bordeau.
(3) Débauché.
●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Borbeller, (lire : bordeller) paotr a ren buhez fall.
(4) Homme qui fait beaucoup de bruit, de bordel.
●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Borbeller, (lire : bordeller) paotr a ra kalz trouz.
II. Bordeler evel ur c'hi : voir ki.
- bordelerez
- bordelerezh
- bordennbordenn
f. –où
(1) Bord (d'une route, de mer, etc.).
●(1723) CHal 21. Bordenë ën aut, tr. «le Rivage.» ●(1744) L’Arm 33b. Etre au bord, tr. «Boud ar er vordeenn.» ●(c.1785) VO 45. ar vordèn ur riviér. ●(1787) PT 39. ur parc bihan ar vordèn en hènt bras. ●(17--) TE 65. ar vordèn en Nil.
●(1829) CNG 33. lédandæt hemb borden. ●(1857) GUG 76. Ar vorden en tan éternel. ●(1861) JEI 75. betag hou tougue de draquellat hemb arsàu ar vorden en abim. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 143. ar vorden boquedec en Ourougourou.
●(1907) BSPD I 26. ar borden er Jourdén. ●(1985) ADEM 89. (An Arradon) e bordenn ar mor.
(2) Bord (d'une surface).
●(1790) MG 186. er bordenneu a nehi. [ur bilig].
(3) Margelle.
●(1876) TDE.BF 62b. Bordenn, s. f., tr. «Margelle d'un puits.»
- borderezh
- borderezhiñ
- bordetbordet
adj. (en plt d'un vêtement)
(1) Bordé.
●(1856) VNA 184-185. sa jupe est bordée d'une frange, tr. «bordet-é hé broh guet pen-pill.»
(2) Qui a une lisière.
●(1869) FHB 255/366b. he rokeden bordet, hag he roched dantelezet.
(3) Galonné.
●(1744) L'Arm 169b. A-huêrço enn toque bordétt, / D'é Bêrson enn-dèss commandétt ; / Ha laqueitt-mé doh er séyenn, / Mena sennte d'hi Gorhiaimenn.
- bordeür
- bordezonbordezon
f. Salade de cuir (sorte de casque).
●(1633) Nom 183b. Cudo : sallade de cuir : an bordesoun pe saladen lezr an lem.
- bordikbordik
adv. & prép.
I. Adv.
(1) Environ.
●(1874) FHB 517/386b. ar c'horf en doa bordic c'houec'h troatad.
(2) Loc. adv. War vordik : environ.
●(1869) FHB 206/396b-397a. var bordic daou vil pemp kand. ●(18--) SAQ II 273. brema 'zo var bordik kant vloaz.
●(1934) PONT 187. Eugeni Pioger e doa war bordik trizek vloaz.
II. Prép. À côté.
●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Bordig : e-kichen. An dra-se zo bordig an Amerik.
- bordilhbordilh
f. & adv.
(1) F. Grouillement, pullulement, multitude.
●(1927) GERI.Ern 58. bordilh f., tr. «Multitude, encombrement.» ●(1929) SVBV 79. Ar vordilh a c'houibu hon debre.
(2) Adv. A-vordilh : en grand nombre.
●(1914) KZVr 66 - 07/06/14. A-vordilh, tr. «en grand nombre, innombrablement : qui pullule, Milin.» ●(1927) GERI.Ern 32. a-vordilh adj. et adv., tr. «Qui pullule ; en grand nombre.» ●(1931) VALL 596b. à profusion, en grande abondance, tr. «a-vordilh.» ●603b. qui pullule, tr. «a-vordilh.»
- bordilhañbordilhañ
v.
(1) V. intr. Grouiller, pulluler.
●(1876) TDE.BF 62b. Bordilla, v. n., tr. «Fourmiller, être en grand nombre.»
●(1927) GERI.Ern 58. bordilha v. n., tr. «fourmiller, pulluler.» ●(1929) SVBV 112. c'houibu terziennus o vordilha a-us ha tro-dro d'ezo. ●(1931) VALL 603b. Pulluler, tr. «bordilha L[éon].» ●(1957) AMAH 189. unan eus ar standilhoned o vordilhañ en-dro dezhañ.
(2) V. tr. d. [au passif] Bezañ bordilhet gant : grouiller, fourmiller de, être infesté, truffé, cousu de.
●(1985) AMRZ 146. Ar brezoneg anezañ a-vad a oa fall-du, gand e-leiz a heriou galleg : bordillet e oa ganto.
- bordiñbordiñ
voir bordañ
- bordur
- borei
- borgnellborgnell
f. –ezed Borgnesse, femme borgne
●(1744) L'Arm 33b. Borgne (au féminin), tr. «Borgneell.. lézétt : Borrigneell.. lézétt. f.»
●(1878) BAY 14. Borignel, tr. «Borgne.»
●(1903) EGBV 25. Katelin e zou drouk èl ur vorignel. ●(1904) DBFV 27a. borgnel, borignel, pl. –ézed, tr. «borgne.» ●(1927) GERI.Ern 58. born m., tr. «borgne, pl. ed, eien ; f. bornez, V[annetais] bor(i)gnell, pl. –llézed.»
- borgnez
- borgnonborgnon
interj.
(1) 'Kre mil borgnon =
●(1923) KNOL 29. Kre mil borgnon ! eme Ian. Hen-ma zo butun gantan avad. ●38. Kre mil borgnon ! Me zo 'vont. ●40. Kré mil borgnon ! Kement-se dioc'htu, eme Yann en eur vousc'hoarzin hag en eur anaout an aotrou Baro-hir.
(2) Non de mil borgnon =
●(1923) KNOL 41. Peoc'h ! nom de mil borgnon !
- borignalborignal
voir bornañ
- borignellborignell
voir borgnell
- borlokborlok
m. (marine) Renfort de toletière.
●(1978) ARVA I 42. Borlok, tr. «renfort de toletière.» ●(1979) HYZH 127-128-129/14. (Douarnenez) a vie lakaet un tamm planken aze, da ramañs an traou, petra, er gourivin… ma 't eus c'hoant, da ramañs ar borlok. ●37. Aze welez an takijoù hag ar borlok… ●(1979) VSDZ 14-15. (Douarnenez) ha te 'ramañse tout ar borlok, an takejoù, an damichen aze er gourivin, tr. (p. 183) «ce qui formait une petite cache où l'on pouvait ranger les tolets, les chaumards, les dames.»
- borloketborloket
adj. =
●(1978) ARVA I 112. grand largue / vent arrière : borloket ou mizan e maez. (…) Par bonne brise, la misaine ainsi gréée étale toute sa surface, se gonfle comme un sac et acquiert une efficacité propulsive très accrue. Une chaloupe dont la voilure est ainsi établie est dite borloket. ●(1998) TMNO. Pa vezo da di o krenañ dre volontez ar vrezel / 'vel ma ra ar vatimant borloket er moravel.
- born .1born .1
adj.
I. Borgne.
●(1499) Ca 24a. Born. g. boringne qui na que vng oeil. ●(1580) G 934. hac y rust ha dall eval born, tr. «Etant rudes, aveuglés, comme borgnes.»
●(1659) SCger 15b. borgne, tr. «born.» ●(1790) MG 335. Er-ré borin.
●(1847) MDM 374. Ne vezo ked da vihana an dud dall pe vorn ?
●(1904) DBFV 27a. borign, borgn, born, borin, adj., tr. «borgne.» ●(1927) GERI.Ern 58. born adj., tr. «Borgne.»
II. Sens fig.
(1) Dénué de sens.
●(1732) GReg 202b. Contes de vieilles, tr. «conchennou born.»
●(1870) FHB 307/363a. hag e reaz outhan ar goulen born-ma : (...).
●(1904) DBFV 27a. histoér borgn tr. «histoire inventée, conte.» ●(1927) GERI.Ern 58. born adj., tr. «(histoire) à dormir debout.» ●(1950) KROB 22/13. koñjou born tennet eus ho kelorn.
(2) Hent born : petit chemin entre deux haies.
●(1904) DBFV 27a. hent borgn, tr. «petit chemin entre deux haies.» ●(1927) GERI.Ern 58. hent bor(i)gn V[annetais], tr. «petit chemin entre deux haies.»
(3) Toull born : bouge, cabaret mal famé.
●(1909) BOBL 03 juillet 236/1b. na vije ken gwellet o tremen nozveziou en toullou born.
(4) Ur born : impression donnée par un arc-en-ciel.
●(1977) TDBP II 55. Er beure-mañ em-eus gwelet a-geñver da Vilio eur born, med ne oa ket fuloret. ●note Jules Gros : "Ce mot born désigne une petite portion d'arc-en-ciel, d'une couleur pâle en général, reposant sur l'horizon et donnant très vaguement l'impression d'un œil, d'où son nom."
III.
(1) Trokañ ar marc'h born gant ar marc'h dall : voir marc'h.
(2) Batouilhat evel piged born : voir pig.
(3) Tennañ koñchoù born eus e gelorn : voir koñchenn.
- born .2born .2
m. –ed
(1) Personne borgne.
●(1744) L'Arm 33b. Borgne, tr. «Borrign.. nétt. m.»
●(1878) SVE 142 §912. Kamm, luch, tort ha born, / A zo ganet diwar ar c'horn, tr. «Boiteux, bigles, bossus et borgnes / Sous le croissant son nés.»
●(1904) DBFV 27a. borign, borgn, born, borin, s.m. pl. ed, tr. «borgne.» ●(1927) GERI.Ern 58. born m., tr. «borgne, pl. ed, eien.»
(2) enfant. Fañch ar Born : le marchand de sable.
●(1931) VALL 228b. envie de dormir, tr. «fam. aux enfants Fañch-ar-Born.»
- born .3born .3
m. –ed, –ioù, berniel
I. (jeu) As aux cartes, aux dés.
●(1732) GReg 54b-55a. As, carte, ou face de dez marquée d’un seul point, tr. «Ur born p. borned.» ●(17--) BMa 1497. Guenin eman ar born map cast loué, tr. «Moi, j’ai l’as, fils de putain nigaud.» ●1523. a ré en deus bornio, tr. «ceux qui ont des as.»
●(1931) VALL 39a. As, tr. «born m. pl. berniel.» ●(1933) KANNkerzevod 75/9. ar born treflez var he skouarn glei, ar born pikez var he skouarn deou.
II. Du evel ur born pikez : voir pikez.
- born-buzhug
- bornalbornal
adj. Bornal, qui sert de borne.
●(1633) Nom 96a. Arbor terminalis vel finalis : arbre assis ès bornes : vn guezen á vez plantet en fin an douarou, guezen bornal.
- bornañ / borniañ / bornialbornañ / borniañ / bornial
v. tr. d. Éborgner.
●(1744) L'Arm 33b. Rendre borgne, tr. «Borgnal.»
●(1872) ROU 76a. Borgner, tr. «Borna ou bornia ; borgna.» ●(1878) EKG II 18. Hennez (...) en deuz va bornet-me.
●(1904) DBFV 27a. borgnal, borignal, –gnein, v. a., tr. «éborgner, rendre borgne.» ●(1963) LLMM 99/264. ma veze darbet dezho da bep mare borniañ ur c’heneil bennak pe grennañ e fri dezhañ.
- bornetbornet
adj. Éborgné.
●(1908) PIGO II 144. Mont a refont d'ar gêr, bornet, monset, kammet, mac'hagnet.
- bornez
- bornialbornial
voir bornañ
- borniañborniañ
voir bornañ
- bornig
- borod .1borod .1
m. –ed Radoteur.
●(1869) FHB 240/246a. kals anezho ne dint nemet boroded o klask d'eski d'a bep unan ar pez ne ouzont ket ho unan.
- borod .2
- boroderboroder
m. –ion Radoteur.
●(1876) TDE.BF 62b. boroder, s. m. C[ornouaille], tr. «Radoteur ; pl. ien.»
- boroderez
- boroderezh
- borodet