Recherche 'ba...' : 1151 mots trouvés
Page 23 : de bazh-kul (1101) à baziz (1150) :- bazh-kul
- bazh-loaekbazh-loaek
f. bizhier-loaek Béquille.
●(1732) GReg 90a. Bequille qu'on met sous les aisselles quand on est entrepris des jambes &c., tr. «baz-loayecq. p. bizier-loayecq.»
●(1864) SMM 129. branellou pe vizier loaec. ●(1868) FHB 171/115b. bizier loaeg pe branilli.
●(1907) PERS 276. An diou vaz-loaec a oue kaset da Ars. ●(1910) MAKE 74. An Diaoul Kamm adarre, bizier loaek gantan. ●(1919) DBFVsup 5a. bah loéiek ou bah loék (B[as] v[annetais]), tr. «béquille.» ●(1924) LZMR 8. Klujet e oa war bizier loaiek. ●(1928) DIHU 199/4. Loéiek (adj.) bah loéiek : béquille. Laret e vè eùé loèk é kosté en Oriant. ●(1955) STBJ 179. mont d'ar skol war ma bizier-loaek.
- bazh-penndog
- bazh-penndosekbazh-penndosek
f. bizhier-penndosek Massue.
●(1744) L'Arm 233a. Massuë, tr. «Bah-peén dossêc.. bihïérr peé-dossêc ou doussêc.»
- bazh-pennekbazh-pennek
f. bizhier-pennek Massue, gourdin.
●(c.1718) CHal.ms ii. massue, tr. «ur vah pennec, Tricot.» ●(1732) GReg 84b. Bâton court qui a un gros bout, & sert pour se batre, tr. «baz-pénneq. p. bizyér-pénneq.» ●(1744) L'Arm 233a. Massuë, tr. «Bah-peénêc.»
●(1839) BEScrom 55. hag armet a vihiér pênnec.
●(1904) DBFV 16a. bah pennek, tr. «massue.» ●(1927) GERI.Ern 40. baz-pennek, tr. «massue.»
- bazh-ribod
- bazh-roial
- bazh-roue
- bazh-rousinbazh-rousin
f. Lumignon de résine.
●(1902) PIGO I 174. ar vaz rousin en e zorn. ●176. eun nor sklerijennet gant eur vaz rousin.
- bazh-skeul
- bazh-starderezbazh-starderez
f. Garrot, bâton pour serrer la corde d'un faix.
●(1744) L'Arm 31a. Bille, bâton pour étreindre, tr. «Bah sterderéss. f.»
- bazh-sternbazh-stern
f.
(1) Palonnier.
●(1919) DBFVsup 5a. bah stern, bah-kul, bah-tréz, tr. «barre qui relie les traits d'attelage, palonnier.»
(2) (tissage) =
●(1918) ITEX 44. Verges (baguettes de bois passées au travers de la chaîne). bah-stern (Vann. Languidic). ●(1919) DBFVsup 5a. bah stern, tr. «une pièce du métier à tisser.»
- bazh-sukr
- bazh-taboulin
- bazh-tezbazh-tez
f. Bois pour mesurer la toise.
●(1744) L'Arm 383b. Le long bois pour toiser, tr. «Bah-tæsse.»
- bazh-treuzbazh-treuz
f.
(1) Pièce du métier à tisser.
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 150. Ar viad-se a zo da genta var ar vaz-treuz pe steunleac'h.
(2) Palonnier.
●(1744) L'Arm 459b. Paloneau, tr. «bah-trez. f.»
●(1904) DBFV 16a. bah trez, tr. «palonneau, pièce de bois où s'attachent les traits du cheval (l'A.).» ●(1919) DBFVsup 5a. bah stern, bah-kul, bah-tréz, tr. «barre qui relie les traits d'attelage, palonnier.» ●(1934) BRUS 281. Le palonnier, tr. «er vah-kul.»
- bazh-troñserez
- bazh-vouzellennekbazh-vouzellennek
f. bizhier-bouzellennek Béquille.
●(1732) GReg 90a. Bequille qu'on met sous les aisselles quand on est entrepris des jambes &c., tr. «baz-bouzellennecq. p. bizier-bouzellenecq.»
- bazh-yev
- bazh-yod / bazh ar yodbazh-yod / bazh ar yod
f.
(1) Bâton à remuer la bouillie.
●(1732) GReg 612a. Mêloir, court bâton à mêler la boüillie, tr. «baz-yod. Van[netois] bah-youd.»
●(1876) TDE.BF 305a. Baz iod, s. m., tr. «le bâton pour remuer la bouillie.»
●(1904) DBFV 16a. bah ioud, tr. «mêloir pour la bouillie.» ●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Baz-yod, tr. «bâton pour remuer la bouillie. Milin.» ●(1928) TAPO 10. Petra ? red e vo d’in kemeret baz ar yod da zistanka ho skouarn d’eoc’h, gravazok ? ●(1931) VALL 60b. bâton pour mêler la bouillie, tr. «baz-yod.»
(2) sens fig. Femme bête.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Baz-yod, tr. «femme bête, mal bâtie. Milin.»
(3) Ken reut ha ma vije lonket ur vazh-yod : être très raide.
●(1942) DADO 9. Da belec’h e redez ken reut ha m’az pije lonket eur vaz-yod ?
(4) Ken treut hag ur vazh-yod : être très maigre.
●(1963) LLMM 99/262. hemañ lartoc’h eget vlonegenn, hennezh all ken treut hag ur vazh-yod.
- bazhadbazhad
f. & adv. –où
I. F.
A.
(1) Coup de bâton.
●(1580) G 664. Rey dyt un dyu bazat, tr. «te donner un ou deux coups de bâton.»
●(1659) SCger 13a. bastonnade, tr. «bazat, p. adou.» ●131b. bazat, tr. «coup de baston.» ●(17--) EN 32. diou vahat, tr. «deux coups.» ●273. neb a dostay dean a nefou bahadou, tr. «quiconque l'approchera au ras du bâton.»
●(1868) FHB 203/373b. diskaret gant eur vazat. ●(1889) SFA 248. rei d'eomp bep a roustad bac'hadou.
●(1904) DBFV 16a. bahad, f. pl. eu, tr. «coup de bâton.» ●(1915) HBPR 72. Va zad (...) hen deuz bet bac'hadou. ●(1922) EMAR 136. Ma n'em eus dioustu eul lipad, / Bremaik, truilhen, ez po bac'had. ●(1929) FHAB Genver 33. rei d'ezho eur roustad bazadou.
(2) Coup.
●(1908) FHAB Meurzh 95. trouz, sinkan, bac'hadou, chach-bleo. ●(1936) PRBD 115. ar sinkaniou, ar bac'hadou, ar mesventiou, hag all…
(3) Reiñ bazhadoù da ub. : frapper qqn.
●(1872) ROU 101b. Rouer, tr. «Rei bazadou da.» ●(18--) SAQ II 122. hennez a ro bac'hadou d'he chreg (lire : c'hreg).
(4) Exclam. =
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Bac'had ! = a lavarer pa vezer o vont da ober eun dra bennak : bac'had d'an dorz ! bac'had d'al labour !
(5) Bazhad dezhi : qu’on le/la/les batte.
●(1928) TAPO 10. Gwir eo ! A ! mat, neuze, bac’had d’ezi. Eur wech all n’hen ankounac’hain ket.
B. Longueur d'un bâton.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. 'hed nâ bac'had, tr. «(tenir) à la distance de neuf bâtons, à distance respectueuse, comme un chien qui garde son maître. H[au]t-Trég[uier].»
C. sens fig. Réponse rude et inattendue.
●(1906) FHAB Mae/Mezheven 277. O caout ar vazad-se, adarre, potret district Lesneven oa lakeat nec'het maro.
II. Loc. adv. Bazhad ha bazhad : peu à peu.
●(1906) DIHU 15/257. hé iehed e hoanna bahad ha bahad. ●(1910) ISBR 34. Adal er prantad-sé, damani Rom e goéhas bahad ha bahad.
- bazhadenn
- bazhañbazhañ
v. tr. d. Mettre des échelons (à une échelle).
I.
●(1499) Ca 18b. Bazaff an squeul. g. entreposer eschalons en eschele.
II. Rankout he bazhañ / bazhañ anezhi : payer de sa personne.
●(1912) MELU 407. Renkoud hé baza, ou baza anézhi; tr. E. Ernault «Être obligé d'y mettre des traverses = de payer de sa personne, de s'exécuter. Hing., 52.»
- bazhatabazhata
v.
I. V. tr. d.
(1) Bastonner, rosser.
●(1659) SCger 13a. bastonner, tr. «bazata.» ●131b. bazata, tr. «donner des coups de baston.» ●(1732) GReg 83a. Bastonner, donner des coups de bâton, tr. «Bazata. pr. bazatéet.» ●83a. Il a été bâtonné qu'il n'y manquoit rien, tr. «Bazatéet eo bet qen na fué.» ●301b. Donner des coups de bâton, tr. «Bazatâ. pr. bazatet.» ●(1741) RO 795. basatan potret pam bo hoant da ober. ●(1744) L’Arm 27a. Bastonner, tr. «Bahatatt.» ●(17--) EN 239. da vahata groagé ! tr. «de bâtonner des femmes !»
●(1838) CGK 35. Eu laër a vac'hate Pipi. ●(1868) FHB 198/329b. Goude beza laket he vazata. ●(1894) BUZmornik 267. kaer a oue ho bazata, ann daou verzer a jomaz ato stard enn ho feiz. ●(18--) SBI II 204. Me gred 'man ar miliner o vac'hatan he vroeg, tr. «Je crois que le emunier est en train de battre sa femme.»
●(1904) DBFV 16a. bahatat, v. a., part. eit, tr. «bâtonner, donner la bastonnade.» ●(1932) ALMA 76. Bazata a ra e c’hreg. ●(1936) TKAL I 39. Setu ar pez am eus gounezet : me eo an hini en deus saveteet e vuhez d’ezañ, hag, hervez ma lavar, em eus bazataet anezañ ha sachet war e skouarn betek ma’z eo bet diframmet. ●(1974) TDBP III 209. Peogwir e welen anezañ o vazata e gazeg, tr. puisque je le voyais bâtonner sa jument »
(2) par ext. Frapper avec qqc. analogue à un bâton.
●(1869) FHB 253/346a. lakaat a reaz he bazata gant kalkennou ejen. ●(1878) EKG II 92. bazata a reant ar balan gand baionettez ho fuzil.
(3) local. Marquer un terrain.
●(1882) Lettre de Loctudy (archives 29 – liasse 4 S 328) lorsqu'il trouve du goëmon à sa convenance, il commence à marquer avec ses civières, brouettes, crocs etc. (ce que l'on apelle ici bahata).
II. V. pron. réci. En em vazhata : se battre à coups de bâton.
●(1847) MDM 75. oc'h en em vazata, oc'h en em veinata.
- bazhatad
- bazhataer
- bazhataerezh
- bazhataet
- bazhavalaner
- bazhdilhata
- bazhenn
- bazhiennerez
- bazhigbazhig
f.
(1) C'hoari bazhig-kamm : jeu de la crosse ; jouer à la crosse.
●(1876) TDE.BF 89a. C'hoari bazik kamm, tr. «Jeu de la crosse, jouer à la crosse.»
(2) C'hoari bazhig-dall : jeu qui consiste à frapper sur un œuf les yeux bandés.
●(1908) NIKO 132. Justèl pe vehen bet é hoari bahig-dal. ●(1912) BSGU 18. Pé hoari e hremb bahig-dal, tr. «Sans ça, d'un seul coup, je te fauche.» ●(1919) DBFVsup 5a. hoari bahig dal, tr. «jeu qui consiste à frapper sur un œuf les yeux bandés.»
- bazhiñbazhiñ
v. intr. (botanique) Se former, en plt de la tige d'une plante.
●(1904) DBFV 16a. bahein, v. n., tr. «se former, s'élever, en parlant de la tige du blé, etc.»
- bazhoul .1bazhoul .1
coll. (botanique) Pousses d'oseille.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Bazoul, sing. –en, tr. «pousses d'oseille, de brocolis, Milin, Caer.» ●(1927) GERI.Ern 40. bazoul tr. «pousses d'oseille, de bricoli.» ●(1964) BRUD 18/38. Deh e kaven dreist an irin, / An irinn ar hraoñ-kelvez, ar mouar hag ar bazoul... ●(1995) BRYV I 42. (Milizag) bazoul a veze greet deuz an dra-ze, triñchin logod.
- bazhoul .2bazhoul .2
m. –où Battant de cloche.
●(1464) Cms (d’après DEBm 225). Bazoul cloch, Cms, (battant de cloche).
●(1659) SCger 131b. bazoul, tr. «batant de cloche.» ●(1732) GReg 83b. Batant, ou, batail de cloche, tr. «Bazoul. p. bazoulou.» ●(1744) L'Arm 27b. Batant de cloche, tr. «Bahoule.. eu. m.» ●382a. Timbre, tr. «Cloh hemp bahoule.»
●(1904) DBFV 16a. bahoul, m. pl. eu, tr. «battant de cloche.» ●(1927) GERI.Ern 40. bazoul m., tr. «Battant de cloche.»
- bazhoula
- bazhoulennbazhoulenn
f. –où Battant de cloche.
●(1659) SCger 13a. batail de cloches, tr. «bazoulen.» ●(1732) GReg 83b. Batant, ou, batail de cloche, tr. «Bazouleñ. p. bazoulénnou.» ●(17--) FG II 53. bazoulen milliguet !
●(1877) EKG I 234. n'oa bazoulenn ebed ennho. ●(1878) EKG II 133. stag ouc'h bazoulenn ar c'hloc'h.
●(1904) KZVr 356 - 04/09/04. Bazoulen (Troude). Lakaat ouspen : Ha bazourel. (Geriadur Brezal). ●(1911) SKRS II 198. bazoulen ar c'hloc'h braz. ●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Bazourell, tr. «battant de cloche, Thomas ms.» ●(1927) GERI.Ern 40. bazoulenn f., tr. «Battant de cloche.»
- bazhouliñbazhouliñ
v. intr. (horticulture) Monter en graines.
●(1931) VALL 478a. Monter en parl. des légumes, tr. «bazouli.»
- bazhourellbazhourell
voir bazhoulenn
- bazhvalanbazhvalan
m./f. bizhier-balan (local.)
(1) Entremetteur/Entremetteuse de mariage.
●(1732) GReg 354b. Entremetteur, mediateur entre les amans pour faire un mariage, tr. «(Cor[ouaille]. Bazvalan. p. bizyer-valan.»
●(1927) GERI.Ern 40. baz-valan, tr. «entremetteur de mariage.» ●(1962) EGRH I 13. bazhvalan a zo gwregel e Dirinonn, Loperc’hed. Liester : bizhier-balan. ●(1977) ESIT 67. il se rendait chez l’entremetteuse des mariages, la Baz-Valann.
(2) Courtier.
●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171. bazvalan = courtier.
- bazhvalanatbazhvalanat
voir bazhvalanat
- bazhvalaniñ / bazhvalanatbazhvalaniñ / bazhvalanat
v. tr. d. Servir d'entremetteur de mariage.
●(1732) GReg 603b. Faire des mariages, en qualité d'entremetteur, tr. «B[asse] Cor[ounaille]. Bazvalani. pr. et.»
●(1890) MOA 243a. S'entremettre par métier pour les mariages, tr. «bazvalani.»
●(1924) ZAMA 10. pegwir n'em eus bet nemet merc'hed, mall eo d'in bazvalanat evito. ●(1927) GERI.Ern 40. bazvalani, tr. «faire l'office d'entremetteur de mariage.» ●(1955) STBJ 82. Bazvalanet e oa bet dezañ n'ouzon ket pet maouez biskoaz.
- bazhyevañbazhyevañ
v. tr. d.
I.
(1) Mettre au joug.
●(1866) BOM 38. Ki ha kaz a zo bazieotet ! tr. «Chien et chat sont enchaînés au même joug !»
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. baz-yevi, tr. «mettre au joug, Jaffrennou.» ●(1927) GERI.Ern 40. bazyeoa, tr. «mettre au joug.» ●(1931) VALL 408a. mettre sous le joug, prop. et fig. gevia, yeoa, bazyeoa, suja.
(2) sens fig. Subjuguer.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Baz-yeoan, tr. «subjuger. Est.» ●(1924) CBOU 3/35. ne vezint ket baz-yeoet gant ar bolitikerien. ●(1931) VALL 40b. Asservir ; au fig., tr. «bazyeoa.» ●408a. mettre sous le joug, prop. et fig. gevia, yeoa, bazyeoa, suja.
II. Bezañ bazhyevet : avoir le même destin, vivre la même vie.
●(1876) TDE.BF 40b. Beza bazieoet, tr. « être attaché au même joug, parlant de deux animaux et même de deux personnes mariées. Charmante expression d’un poëte breton ».
- bazidibazidi
plur. (agriculture) Endroits où la terre n'est pas profonde.
●(1872) ROU 76a. Ce terrain est, par endroits, sans profondeur de terre, tr. «bazidi a zo en douar-ma.» ●(1890) MOA 137b. Ce terrain est bas, par endroits, (parlant de terres végétales), tr. «bazidi a zo enn douar-man.»
●(1962) EGRH I 13. bazidi, tr. « terre peu profonde.
- bazilik .1bazilik .1
m. –ed (mythologie)
(1) Basilic, animal chimérique.
●(1499) Ca 18b. Basilique cest vng serpent. ●(1633) Nom 51a. Basilicus, regulus serpens : basilisque : basilicq.
●(1732) GReg 82a. Basilic, serpent qui a une couronne sur la tête, & qu'on dit le Roi des serpents, & le plus dangereux de tous, tr. «Basiliq. p. basiligued.»
●(1838) OVD 157. haval doh er basilicg, péhani e zougue é velime én é zeulagad hag én é hanal. ●219. mar hum gavér de vout sellet dré ur basilique benac.
(2) Naer-bazilig : basilic.
●(1732) GReg 82a. Basilic, serpent qui a une couronne sur la tête, & qu'on dit le Roi des serpents, & le plus dangereux de tous, tr. «un aër-basilicq. p. aëred-basilicq.»
- bazilik .2
- bazilik .3
- bazin
- BazizBaziz
pl. Habitants de l’île de Batz.
●(1867) FHB 118/108b. e vije eur rendael vraz etre Baziz ha Kastelliz.