Devri

Recherche '"eñ"...' : 427 mots trouvés

Page 2 : de endervezh (51) à eneber (100) :
  • endervezh
    endervezh

    m. –ioù Durée de l'après-midi.

    ●(1910) MBJL 129. ec'h afe hon oll indervez gant ar valeaden-ze. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Andervez, tr. «temps de l'après-midi.»

  • enderviad
    enderviad

    m. –où Contenu, durée de l'après-midi.

    ●(1790) MG 54. en dairvet anderhuyad.

    ●(1925) IZID 18. Aret ?… En doareu bras ?… Hag, én un anderùiad ? ●(1932) BRTG 21. Er mitiniad e dreménè ér vorh hag en anderùiad én é diegeh.

  • enderviñ
    enderviñ

    v. intr. Rentrer le bétail à l'étable pendant la chaleur de l'après-midi.

    ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 35. (Skrignag) Endervi : Kas ar zaout da endervi a zo kas ar zaout d'o c'hraou, en hanv, da c'hortoz ma vezo torret an heol : «Da foar Vark ema ar c'hiz da zegas ar zaout d'ar gêr, da greisteiz, da endervi.» ●(1982) PBLS 266. (Sant-Servez-Kallag) enderved eo ar saout, tr. «les vaches sont gardées à l'étable jusqu'à la traite de quatre heures (en été pour leur éviter les grandes chaleurs.»

  • endevout
    endevout

    v. Avoir. cf. kaout

    ●(1723) CHal 152. é sifféra en devout guel, tr. «en s’attendant à avoir mieux.» ●(1744) L’Arm 19b. En attendant avoir mieux, tr. «É-ciféra enn devout guell.»

    ●(1906) DIHU 10/171. Goudé en devout ind kontet (...) ean ou zaul ér ialh, e ari arnehé, ou gronn get é vouched.

  • endiferant
    endiferant

    voir indiferant

  • endivizipl
    endivizipl

    voir indivizipl

  • endonadur
    endonadur

    m. Action de défoncer, d’enfouir.

    ●(1962) EGRH I 75. endonadur m., tr. « action de défoncer, d’enfouir. »

  • endonañ / endoniñ / andoniñ
    endonañ / endoniñ / andoniñ

    v. tr. d. (agriculture)

    (1) Défoncer, effondrer.

    ●(1924) NFLO. terre. mettre dessus la terre de dessous, tr. «indouni an douar.»

    ►absol.

    ●(1857) CBF 105. Indouni, tr. «Mettre dessus la terre de dessous.» ●(1869) FHB 244/279a. Pa vez douar pri dindan ar guiskat douar labour, ne deus nemet andoni evit digas ann douar pri var gorre. ●279b. eo ret kaout douar torret abaoue meur a vloas, andoni.

    (2) Endoniñ an erv =

    ●(1950) KROB 26-27/8. dre m'oa endounet mat an ero.

  • endonerez
    endonerez

    f. -ed Charrue défonceuse.

    ●(1962) EGRH I 75. endonerez f. -ed, tr. « charrue défonceuse. »

  • endonet
    endonet

    adj. Défoncé.

    ●(1877) FHB (3e série) 7/55a. Ar maïz (...) endounet egiz a reat guechall evit an douar panez. ●(1877) FHB (3e série) 10/77b. An douar Maïz a c'houlen beza endounet.

    ●(1949) KROB 12/12. an doureier a zilo brao en douar andounet bep tri pe bevar bloaz.

  • endoniñ
    endoniñ

    voir endonañ

  • endouarañ
    endouarañ

    v. tr. Enterrer.

    ●(1931) DIHU 241/300. n'é ket bet biskoah korv sant Kanéien éndoaret, na memb lakeit, é Redon.

  • endouarerezh
    endouarerezh

    m. enterrement.

    ●(1861) BSJ 109 (note ms. anonyme). interremant, indoarerèh.

  • endra
    endra

    conj. cf. enda

    (1) Tant que.

    ●(1360) Hd Sorbonne ms. 791 f°3r°. nep na ra mat her dra guiell / dezo… tr. « quiconque ne fait le bien tant qu'il peut, à lui… » ●(1647) Am 703. quea hendra helly, tr. «Va tant que tu pourras.»

    ●(1659) SC 122. o excus andra haller. ●(1659) SCger 129a. Andra, tr. «tandis que.» ●(1727) HB 569. endr'ædont ennâ. ●(1792) HS 4. Conzeent à dreu devot ha santél, enn tre garehèt.

    ●(c.1802-1825) APS 129. gouapeet-mé en tré-gârou. ●(1825) COSp 241. en-tré vihuamp. ●(1862) JKS 175. Endra vevont. ●(1866) LZBt Ebrel 116. daoust ma reaz erdra hellaz evit-se. ●117. sachet erdra helled war he izili.

    (2) Endra + forme verb. : pendant que, tandis que.

    ●(1836) FLF 2. En dra ebatent en dail-ze. ●(1869) BEN 914a. Endra edo ar vag o regi mor.

    (3) Endra ma, na : tant que.

    ●(1860) BAL 9. endra ma eo deiz sclear. ●34. Endra ma emaoump ecreiz danjerou ar bed-ma. ●(1862) JKS 120. endra na stourm netra out-ho. ●246-247. Endra n'ho pezo ket roet d'in ar c'hras-ze. ●(1876) TDE.BF 433b. endra ma padaz arc'hant Paol, ne voe ket a ziouer.

    ●(1911) BUAZperrot 94. En dre m'edo oc'h offerenna.

    (4) Endra c'helle : tout ce qu'il pouvait.

    ●(1869) BEN 915a. Benedisite e sparfell war nij endra c’halle. ●(1876) TDE.BF 434b. hag enn hent err war-n-han endra c'helle.

    ●(1907) PERS 163. goude beza hoppet e tre c'helle. ●(1911) SKRS II 71. Satan hag he vevelien ho deuz great endra c'hellent, evit kass anezhi da netra.

  • endraf
    endraf

    m. endrifier Barrière.

    ●(1957) PLBR 64-65. draf, «barrière», pl. dreven (et endraf, même sens, pl. endrifcher, Molène).

  • endramm .1
    endramm .1

    voir endrammañ

  • endramm .2
    endramm .2

    m. (agriculture) Enjavellement, javelage.

    ●(1907) BOBL 27 juillet 148/2b. Gant implij an eosterez-liammerez, an endramm na ve ket gret, an ed a gouez a ve liammet gant an ijin ha berniet dustu. ●(1909) BOBL 14 août 242/2d. ar vederez-endrammerez (…) espernus eo evit ar pez a zell ouz an endramm, graet ganti ivez.

  • endrammañ / endrammiñ / endramm
    endrammañ / endrammiñ / endramm

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Enjaveler, javeler.

    ●(1659) SCger 68a. iaueler, tr. «endram. p. et.» ●146b. endram, tr. «eniaveler.» ●(1744) L'Arm 134a. Enjaveler, tr. «Indramm.» ●(1752) PEll 275. Endram, Enjaveler, mettre en javelles. ●(1767) ISpour 278. medein pé indrame méel, péré é-ya de goll. ●(1790) Ismar 182. mèdein pé indram méll e ya de goll. ●(17--) TE 52. é hindram æd.

    ●(1806) JOS 2. edon assembles gueneoch oc'h endram ed. ●(1869) HTC 28. edomp, c'houi ha me, oc'h endramm ed.

    ●(1907) PERS 121. an ed (…) o c'hortoz beza endramet. ●(1909) MMEK 151. oc'h endram ed heb na ve doare glao.

    ►absol.

    ●(1850) JAC 24. e voamp êt da endram. ●(1867) MGK 88. C'hwennat, medi, endramm, dourna, kakuada. ●(1869) HTC 72. pa vioc'h oc'h endramm, lezit ama hag a-hont eur penn bennac da goueza. ●(1894) BUZmornik 500. da vidi ha da endramm.

    ●(1911) KANNgwital 106/71. tud oc'h endramm. ●(1914) BOBL 17 janvier 474/1e. ar mekanik da vedi ha da endramm. ●(1982) MABL I 107. (Lesneven) trouc'hañ hag endramm war-lerc'h.

    (2) par ext. Engerber.

    ●(1732) GReg 345b. Engerber, lier les javelles sèches, & les mettre en gerbes, tr. «Endramm. pr. èndrammet.»

    ●(1857) CBF 106. Endramm ed, tr. «Engerber le blé.» ●(1896) HISger 3. Indram, indramein, tr. «lier en gerbe.»

    (3) sens fig. Ensevelir.

    ●(1580) G 1059. Vase ho mam so endramet, tr. «La votre mère est enveloppée.»

    II.V. pron. réfl. En em endrammañ sens fig. =

    ●(1908) PIGO II 155. o 'n em inzac'han hag o 'n em indramman gwellan m'halle.

  • endrammer
    endrammer

    m. –ion par ext. javeleur.

    ●(1866) FHB 84/254a. Eun endrammer mad a voar ober herdin hag herdin.

  • endrammerez
    endrammerez

    f. –ioù

    (1) Javeleuse.

    ●(1907) BOBL 10 août 150/2f. Mez en tiegezou mad, a zo brema mederezed-orzennerezed hag endrammerezed asamblez.

    (2) Eosterez-endrammerez : moissonneuse-javeleuse.

    ●(1907) BOBL 20 juillet 147/2f. an eosterez simpl, an eosterez-endrammerez, an eosterez-liammerez.

    (3) Mederez-endrammerez : moissonneuse-javeleuse.

    ●(1909) BOBL 14 août 242/2d. Ar gwella benvek da gaout eo ar Vederez-endrammerez gant pehini e c'haller troc'ha meur a barkad ed en eun devez.

  • endrammet
    endrammet

    adj. Enjavelé.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. mon blé est en Iauelle, tr. «Indramet é me et me segal.»

  • endrammiñ
    endrammiñ

    voir endrammañ

  • endrifier
    endrifier

    plur. endraf

  • endro
    endro

    m. –ioù

    (1) Ambiance.

    ●(1931) VALL 22a. Ambiance, tr. «endro m. pl. iou.»

    (2) Environnement.

  • enduet
    enduet

    adj. Enduit.

    ●(1633) Nom 137b. Opus tectorium, tectorium, lorica testacea : enduit ou plastré : guennet, ènduet pe plastret.

  • enduksion
    enduksion

    f. Action d'amener, d'introduire.

    ●(1499) Ca 76a. Enduction in diren est.

  • endut
    endut

    m. (religion) Indult.

    ●(1732) GReg 528a. Indult, tr. «Eñdut. p. èñdutou.»

  • enduter
    enduter

    m. –ion (religion) Indultaire.

    ●(1732) GReg 528a. Indultaire, celui qui a un indult, ou qui requiert un benefice en vertu d'un indult, tr. «Eñduter. p. èñduteryen.»

  • ene / eneñv
    ene / eneñv

    m. -où & interj. cf. anaon

    I.

    A.

    (1) Âme.

    ●(14--) Steph f° 16 v°. Benoez doe apedaff : oar eneff brezre stephan, tr. « La bénédiction de Dieu j’implore sur l’âme du frère Stephan » ●(1499) Ca 76a. Eneff. g. ame. ●(1505) Vc 4. eneffou guan ho pugale, tr. «les âmes faibles de vos enfants.» ●(1530) Pm 42. Manifiaff (variante : Magnifiaff) plen ma eneff, tr. «(C'est) exalter clairement mon âme.» ●82. Eneff ha corff, tr. «Ame et corps.» ●(1575) M 1761. Rac se auys Cristen, oar penn tremen dren pont, / Sentyff ouz da Eneff, tr. «Pense donc, chrétien, avant de passer le pont / A obéir à ton âme.» ●(1612) Cnf 2a. pe-heny à vez assecz eguit yachat an cleffeueiou eues an eneff. ●(1650) Nlou 138. Cacc pep eneff diadré da leuffal, tr. «que toute âme, rejetée en arrière, pleurât.»

    ●(c.1680) NG 897. en ifern losquet en innefueu. ●(1732) GReg 32a. Ame, Principe interne de toutes les operations des corps vivants, tr. «Ene. p. enëou, enevou. treg[or] ine. p. inëo. Van[netois] inañv, inëuñ. p. inëeu. inean. p. ineanéü.» ●(1767) ISpour 9. salvedigueah enn inéanneu. ●(1792) BD 2274. na gollent o jne hac o silvidigues, tr. «à ne pas perdre leur âme et leur salut.» ●(1792) CAg 36. Huannadeu un inean scùeh ar en doar. ●(17--) TE 5. dihue inean.

    ●(1847) BDJ 91. Mar doa sanket gant keûz he ene, tr. «(GMB 596) (âme) pénétrée de douleur.» ●(1856) VNA 217. dans certaines âmes, tr. «é certæn ineanneu-zou. ●(1868) GBI I 210. Na t'euz ezom, c'hloaregik, da bedi gant m'ine, tr. «tu n'as pas besoin, cher clerc, de prier pour mon âme.» ●(1877) BSA 321. d'hon eneou e talvezo. ●(1891) MAA 65. al leac'h ma vez dilastezet ennan an eneou. ●(18--) SAQ II 83. Ar pec'het louz (...) hen deveuz atao perz e kollidigez an Ene.

    ●(1907) AVKA 193. Fenoz kenta, e vo goulet diganit da ine.

    (2) Rentañ an ene : rendre l'âme.

    ●(1580) G 1121. He eneff en poent a rentas, tr. « Elle rendit l'âme à ce moment. »

    ●(1792) BD 4888. hac eff es poull burtuc o rentin e yne, tr. «Alors même qu'il rendait l'âme dans la fosse à fumier.»

    B. fam. Pondalez an ene : estomac.

    ●(1962) TDBP II 149. Laka an tamm kig-se war bondalez da ene, tr. «mets ce morceau de viande sur le pâlier de ton âme (sur ton estomac).»

    II. Loc. interj.

    (1) Ma ene ! : mon âme !

    ●(1909) TOJA 26. Ma ine ! Ya, mes sell pegen hirr !

    (2) Dampret 'vo va ene ! : damnée soit mon âme !

    ●(1908) KMAF 10. Dampret vo va ene, ma n'eo ket diwar an diaoul koz an holl zervicherien a zo en amzer-vreman ! ●76. Dampret vo ma ine ! Pôtr koz, gwall-ziwezad eo. ●(1925) BILZ 163. Daonet 'vo ma ene, eme ar brigadier, hennez, ma ve tapet !... ●(1970) BHAF 113. «Daonet 'vo ma ene, emezañ, amañ n'eus ket republikaned ken !» ●241. Petra, daonet 'vo ma ine, te a zo e sell da lemel ar bara diouz ma genou, malloztouen a zo ahanout ?

    (3) Daonet e vo kroc'hen va ene ! : que la peau de mon âme soit damnée !

    ●(1949) LLMM 17/22. Daonet e vo kroc’hen va ene, kannañ a rin e roched da Erwan. ●(1965) KATR 11. Malloztouen a zo ahanout, serri a ri da houg, daonet e vo krohenn ma ine...

    (4) Non de va ene ! : mort de mon âme !

    ●(1954) VAZA 65. Nom de va ene ! Ha petra 'reer er c'hloerdi bras ?

    III. Faezh betek skoulm e ene : voir skoulm.

  • eneañ
    eneañ

    v. tr. d. Pourvoir d'une âme.

    ●(1907) MVET viii. Bezit dinec'h, Minorez Kerzadiou a zo eneet ganeoc'h krenv awalc'h da badout keit hag ar brezoneg.

  • eneb
    eneb

    m.

    I.

    (1) (anatomie) Visage.

    ●(14--) N 1152. Voar ma enep so diheuelebet, tr. «sur ma face qui est défigurée.» ●(1499) Ca 76a. Enep den vide in visag. ●(1530) Pm 32. Me so ma enep en pep bro, tr. «Mon visage est en tout pays.» ●(1575) M 210. Ne aznafes enep, an eil gruec diouz he-ben, tr. «Tu ne reconnaîtrais le visage d'une femme de (celui) d'une autre.» ●1909-1910. Negun (…) / Ne douig plen é enep, sech na gluep anep perz, tr. «(il n'y a) personne (…) / Qui ne craigne, certes, sa face ; sec ni humide, d'aucune part.» ●2033-2034. Ha distreiff é enep, ouz nep her drez é beu, / A guell é ren de les, tr. «Et ne tourne pas sa face vers celui qui, tant qu'il est vivant, / Peut le conduire à sa cour.»

    (2) Résistance, opposition.

    ●(1872) ROU 100b. On ne peut lui résister, tr. «N'euz eneb ebed deza.» ●(1872) GAM 49. Ouc'h an nerz n'euz ket a enep.

    (3) Quelque chose qui puisse agir contre, opposition.

    ●(1872) GAM 49. Ouc'h ann nerz n'euz ket a enep.

    (4) Envers.

    ●(c.1500) Cb. Sae oar he enep. gal. robe tournee. ●(1521) Cc. Sae oar he enep. g robe tournee.

    (5) Perron.

    ●(1659) SCger 91a. perron de la maison, tr. «an enep an ti.»

    II. Locutions.

    (1) Derc’hel enep d’e brepoz : faire honneur à sa promesse.

    ●(1530) J 61b. Juzas, dalch enep daz prepos, tr. Herve Bihan « Judas, fais honneur à ta promesse ».

    (2) Dougen enep da ub. : porter du respect à qqn.

    ●(1557) B I 806bc. Ha da doen enep e pep ploe / Dezaff euel roe auoet, tr. « et lui portait honneur en tout lieu, comme à un roi reconnu ».

    III. Ober seul pe eneb : voir seul.

  • eneb-botez
    eneb-botez

    m. (habillement) Empeigne.

    ●(1499) Ca 76a. Enep botes. g. emprengne de soulier.

    ●(1659) SCger 113a. le dessus du soulier, tr. «enep botés.» ●146b. enep botes, tr. «empeigne.» ●(1752) PEll 276. Enep-botés, Empeigne de soulier, la partie du soulier qui couvre le sessus du pied.

  • enebadeg
    enebadeg

    f. –où Opposition concertée.

    ●(1910) MBJL 170. e savomp oll hon mouez evit laret ha hadlaret war eun dro, egiz enebadeg, an disklêriadur a ra hon Rouane 'n eur bignal ar wech kentan war an tron. ●171. En testeni eus hon laraden hag eus hon enebadeg, e savomp hon dorn hag en em ereomp start etrezomp. ●(1927) GERI.Ern 133. enebadeg f., tr. «opposition concertée.» ●(1931) VALL 365b. manœuvre hostile, tr. «enebadeg (par plusieurs ensemble) f.» ●514a. Opposition (d'un groupe), tr. «enebadeg f.»

  • enebadenn
    enebadenn

    f. –où Opposition.

    ●(1927) GERI.Ern 133. enebadenn f., tr. «(une) opposition.» ●(1931) VALL 365b. manœuvre hostile, tr. «enebadenn f.» ●514a. (une) opposition, tr. «enebadenn f.»

  • enebadur
    enebadur

    m. –ioù Opposition, protestation contre.

    ●(1931) VALL 600b. Protestation contre, opposition, tr. «enebadur m.»

  • enebaj
    enebaj

    m.

    (1) Opposition.

    ●(1838) OVD 166. én drespet d'en ol einebage ag er bed. ●284. rac sel-mui e gavant a einembage. ●(1839) BESquil 262. peb sorte einebage ha trebille.

    (2) Protestation.

    ●(1904) BOBL 15 octobre 4/3a. An Eskop hag ar c'honsaill fabrik o deuz kaset eul lizer a enebach.

  • enebamprou
    enebamprou

    m. Contre-épreuve.

    ●(1890) MOA 185b. Contre-épreuve, tr. «Enep-aprou, m.»

    ●(1931) VALL 151a. Contre-épreuve, tr. «enebamprou m.»

  • enebañs
    enebañs

    f.

    (1) (en plt de qqn) Figure, visage.

    ●(1972) SKVT I 115. tra ma frote kalonek enebañs ar paotr. ●(1973) SKVT II 20. ken digatolik e enebañs.

    (2) par ext. (en plt de qqc.) Façade.

    ●(1973) SKVT II 99. un ti uhel, dezhañ enebañs louet manerioù an amzer gozh.

  • enebarmeer
    enebarmeer

    adj. Antimilitariste.

    ●(1906) BOBL 26 mai 88/2f. Eun adjudant enebarmeer.

  • enebarmeerezh
    enebarmeerezh

    m. Antimilitarisme.

    ●(1931) VALL 28b. Antimilitarisme, tr. «enebarmeerez m.»

  • enebarmeour
    enebarmeour

    m. –ion Antimilitariste.

    ●(1931) VALL 28b. Antimilitariste, tr. «enebarmeour pl. ien.»

  • enebarnod
    enebarnod

    m. –où Contre-épreuve.

    ●(1931) VALL 151a. Contre-épreuve, tr. «enebarnod m.»

  • enebarzh
    enebarzh

    m. –où (droit) Douaire. cf. enebwerzh

    ●(1576) H 57. Gant en besou man ez demeza dit, hag am corff ez henoriff hag am madou ez uezo queffrann hag enebarz euel ma zeo custum an bro.

    ●(1659) SCger 45b. douaire d'vne vesue, tr. «enebars.» ●46a. enebarz, tr. «douaire d'vne vesue.» ●(1732) GReg 303b. Douaire, tr. «Enebarz. p. enebarzou.» ●Cette veuve a un gros doüaire, tr. «An jntâvès-hont he deus un enebarz caër.» ●Le doüaire se donne pour récompense de la pudeur, tr. «An ozac'h a ro enebarz d'he c'hrecq, evit he onestiçz.» ●895b. Une femme qui a suposé un enfant, doit perdre son doüaire, tr. «Ur c'hreg pehiny he deus lecqeat he bastard, ou, he bastardès, da drémen evit legitim a dle coll he enebarz.» ●(1752) PEll 275. Enebars, Douaire d'une veuve.

    ●(1931) VALL 229a. Douaire, tr. «enebarz m.»

  • enebarzher
    enebarzher

    m. -ion (droit) Celui qui lève le champart ou la dîme.

    ●(1821) GON 201a. Énébarzer, s. m. Pl. ien, tr. « Celui qui a le droit de lever le champart ou la dîme. »

    ●(1962) EGRH I 75. enebarzher m. -ien, tr. « celui qui a le droit de lever le champart (L.G.). »

  • enebarzherez
    enebarzherez

    f. –ed Douairière.

    ●(1659) SCger 45b. douairiere, tr. «enebarzerés.» ●146a. enebarzéres, tr. «douairiere.» ●(1732) GReg 303b. Douairiere, tr. «Enebarzérès. p. enebarzeresed.» ●(1752) PEll 275. Enebarsérés, Douairier, veuve qui a son douaire.

    ●(1879) BAN 242. Mari Jouhan, enebarzerez Kergourant.

    (3) (droit) Ar Rouanez enebarzerez : la Reine douairière.

    ●(1732) GReg 303b. La Reine Doüairiere, tr. « Ar Roüanès enebarzerès. »

  • enebarzhiñ
    enebarzhiñ

    v. tr. d.

    (1) Douer.

    ●(1732) GReg 394b. Douer, assigner le doüaire à une femme, tr. «Enebarzi. pr, enebarzet.»

    (2) (droit) Lever le droit de champart.

    ●(1821) GON 201b. Énébarzi v. n., tr. « Lever le droit de champart, la dîme. »

    ●(1962) EGRH I 75. enebarzhiñ v. tr. « lever le droit de champart (L.G.). »

  • enebek
    enebek

    adj. Contraire, opposé.

    ●(1867) FHB 104/412b. daou dra disenvel braz ha zoken enebeg (kontrol).

  • enebenklask
    enebenklask

    m. –où Contre-enquête.

    ●(1931) VALL 151a. Contre-enquête, tr. «enebenklask m.»

  • enebenn
    enebenn

    f. –où

    (1) (vêtement) Empeigne.

    ●(1874) FHB 485/114b. soliou ler ep eneben.

    (2) Page (de livre, etc.).

    ●(1927) GERI.Ern 134. enebenn f., tr. «une page.»

  • eneber
    eneber

    voir enebour

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...