Recherche 'bu...' : 273 mots trouvés
Page 3 : de buhedigezh (101) à buoc_h-laezh (150) :- buhedigezh
- buhegezhbuhegezh
f.
(1) Existence, vie.
●(1744) L'Arm 401b. Le tems de la vie, tr. «Buhéguiah.»
●(1856) VNA 168. la vie simple et honnête, tr. «er vuhégueah simpl hac honest.»
●(1902) TMJG 348. Dré ar groaz-man a ran gant ma buegez. ●(1904) DBFV 34a. buhégeh, buhigeh, f. pl. eu, tr. «le temps de la vie.» ●(1909) BLYA 21. Int hepken eo a gont e buegez an den ! ●(1912) MMKE 51. hunvre kaer ho puhegez. ●(1924) ARVG Ebrel 79. hent tenval ha trubuilhus ar vuhegez. ●(1929) DIHU 211/196. buhégeh ur plah dibar ag hur bro. ●(1935) BREI 428/1b. Endro d'an iliz e tremen e dammig buhegez.
(2) Klas e vuhegezh : chercher sa vie.
●(1744) L'Arm 401b. Il cherche sa pauvre vie, tr. «Ean e glasque é vuhéguiah.»
●(1904) DBFV 34a. buhégeh, buhigeh, f. pl. eu, tr. «(chercher sa) vie.»
(3) Gounit e vuhegezh : gagner sa vie.
●(1790) MG 257. gounid er vuhégueah.
(4) =
●(1903) ADBr xviii 348. Dré ar groaz-man a ran gant ma buegez.
(5) Vitalité.
●(1904) DBFV 34a. buhégeh, buhigeh, f. pl. eu, tr. «vitalité.»
(6) Action de vivifier, d'animer.
●(1904) DBFV 34a-b. buhégeh, buhigeh, f. pl. eu, tr. «action de vivifier, d'animer, animation.»
(7) Manière de vivre, mœurs.
●(1910) MBJL 71. lakat onestiz en o buegez, da vihanan en o buegez a-ziavez.
- buhegus
- buherezhbuherezh
s. = (?) Agitation (?).
●(1893) LZBg 51vet blezad-4e lodenn 183. Ha d'en nôz ur boussereah hag ur vuhereah vras e oè guet hai.
- buhezbuhez
f. –ioù
I.
(1) Vie.
●(1456) Credo 21-22. A resurrection han quic habuez / herquet (lire : hepquet) afin Amen, tr. «et (en la) résurrection de la chair / et (en la) vie sans fin. Amen.» ●(14--) N 1848-1849. Porzit ardant gant carantez / Allas a pep tu ma buhez, tr. «Secourez, d’une charité ardente, / Ma vie, hélas, de toute façon.» ●(1499) Ca 28b. Buhez. g. vie. ●(1530) Pm 27. Ma ho guyliff din em finuez / Ma map iesu hac em buhez, tr. «Afin que je les voie dignement à ma fin, / Mon fils Jésus, et en vie.» ●(1575) M 2645-2646. Da ober pinigenn, en glenn quent gourfennaff, / A pep tu é buhez, yuez na finuezaff, tr. «Faire pénitence sur la terre, avant de finir / De toute façon sa vie, et aussi la terminer.» ●(1612) Cnf.epist 11. vn buhez dissolut. ●(1612) Cnf 2b. bezcoaz en ò buchez. ●75a. an aoun da coll an buhez eternel.
●(1659) SCger 124a. vie, tr. «buhez.»
●(1904) DBFV 34a. buhé, f. pl. ieu, tr. «vie.» ●(1905) KANngalon Du 532. Diouz ar vuez e vez ar maro. ●(1909) BOBL 23 janvier 213/1b. ar vuez e deuz bet eun deraou, beza e devo eun divez.
►Buhez (+ adj.)
●(1894) BUZmornik 208. ar vuez direol a rene he fried.
●(1905) IMJK 268. er béh ag er vuhé diblen men. ●(1907) PERS 255. kenderc'hel a reaz he buez direol. ●(1922) FHAB Du 331. pec'hejou e vuhez distres.
(2) Dougen buhez : vivre, être vivant.
●(1575) M 92. Buhez quement he douc, ne fel ho diougan, tr. «Tous ceux qui ont la vie, l'arrêt de leur sort ne peut faillir.»
●(c.1680) NG 150. Ar er bet-man ou touen buhe. ●162. Nep a vezo en deueh-se / Ar en douar o touin buhé. ●(1792) BD 3796. quement adoug bue neuse afinisso, tr. «Tout être vivant alors finira.»
(3) Bezañ war vuhez ub., ober buhez war ub. : faire des reproches à qqn.
●(1902) PIGO I 69. e oa adarre Arnus (...) war vue ar paour kez Yonan. ●(1925) BUAZmadeg 735. Epad daou vloaz e veze bepred var buez he vreur. ●(1932) ALMA 125. Va greg ha va mamm gaer (...) a zo atao var va buhez. ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 340. Ar c'hoziad a reas buhez war ar c'hezeg, hag i en hent d'an tiz bras.
(4) Ober buhez da ub. : faire des reproches à qqn.
●(1955) VBRU 128. Den ne rae buhez deoc'h war an diviz...
(5) Ober buhez fall da ub. : opprimer qqn.
●(18--) KTB.ms 14 p 101. na gare ket mab he fried euz he vroeg kenta, hag a ree buhe fall d'ehan.
●(1925) BUAZmadeg 716. Dont a reaz da veza eur goall zen evit ar brinsez, oc'h ober buez fall d'ezi heb ehan.
(6) Terriñ, uzañ e vuhez da ub. =
●(1972) SKVT I 61. ar re o doa torret dezhañ e vuhez ouzhpenn re. ●113. pa ne veze ket oc'h uzañ buhez e c'hoar.
(7) Kaout e vuhez : sauver sa vie.
●(1915) MMED 76. An eil linen a oue gounezet gant ar moged, hag an dud o doa beac'h o kaout ho buez.
(8) Lezel e vuhez gant ub. : laisser la vie sauve, donner quartier à qqn.
●(1878) EKG II 95. mad, me a lez ganeoc'h ho puez.
(9) Klask buhez ub. =
●(1908) PIGO II 19. Itien a red d'ar weenn, a grog peg en he c'hef, hag a grap, a grap war grec'h, eus an eil brank d'egile, gwasoc'h 'vit pa vije tigr, leon pe blei klanv o klask e vue.
(10) Ar vuhez arall : l'autre vie, l'autre monde.
●(1857) LVH 169. aselfin ma joeissehemb ag er peah ag er vuhé-men hag a eurusted er vuhé aral.
(11) Mont a vuhez ar bed-mañ : mourir.
●(1857) LVH 316. ol a guement en dès bet un union benac guet-n-emb hag e zou oeit a vuhé er bed-men.
(12) Dour a vuhez : eau thermale.
●(1905) IVLD 145. Bez' ez euz, emezho, er meneziou Pyerenee, meur a feunteun hag o deuz a bell zo, vertuz da barea euz eur c'hlenved bennag ; ho dour a vez great anezhan dour a vuez. ●(1907) PERS 45. An intanvez Fayot a glanvaz hag a rankaz mont d'an dour a vuez d'ar Charbonnière.
(13) C'hoari buhez fall : mener mauvaise vie.
●(1902) PIGO I 24. mez o c'hoari bue fall en evoa kollet e vado.
(14) Goulenn e vuhez : demander grâce, quatier.
●(c.1825-1830) AJC 5912. ehegond dan doulin da houlen o bué.
(15) Kemer buhez : prendre vie.
●(c.1680) NG 167-168. Goueh dim eué, / Pe guemersam biscoueh buhé.
(16) Birviñ gant ar vuhez : déborder de vie.
●(1939) RIBA 126. En hoér-man e rekehè berùein get er vuhé.
(17) Krial, choual e vuhez : crier au secours.
●(1903) CDFi Eost/Gwengolo. O-daou avat, ar vuoc'h ha Per, a laosk huanadou, a gri o bueziou. (d'après KBSA 68). ●(1910) MAKE 92. Hen a choue e vuez, hag a c'houlenne sikour.
(18) Ar c'han buhez : le reste de la vie.
●(1744) L'Arm 116a. Douaire, tr. «Derderann, qùitte a zélé, a zifforhérr d'unn intanhouéss, eid hi han buhé, ar danné hi Deinn.» ●202b. Installer, tr. «Laquad énn ur stad eid er han vuhé.» ●407a. Viager, re, tr. «Han-buhé.» ●407b. Usufructuaire, tr. «Gùir de jovissein ag un doarr ér han buhé.» ●408a. Usufruit, tr. «Jovissance ag un dra ér han buhé.» ●Usufruitier, tr. «A jovisse ag unn dra énn é han buhé.» ●457b. Morte-paye, tr. «Coh soudard, enn-déss pay er Roué é gan vuhé.»
(19) E vuhez pad : toute la durée sa vie.
●(1914) KANNgwital 136/389. evit he vuez pad.
(20) Kas ur vuhez : mener une vie.
●(c.1680) NG 235. Herué er vuhé a cassehemp.
(21) Ren ur vuhez : mener une vie.
●(1877) BSA 162. gant tud iaouanc a rene buez fall. ●169. Daouzek vloaz a ioa ma rene ar vuez-se.
II.
(1) Biographie.
●(1838) OVD 92. Leinet ehué buhéieu er Sænt (…). É mesque buhéieu er Sænt ha Santésèd. ●(1879) BMN 215. C'hoantaat a reas hirraat ar vuez-se, gant ar pez ma en dije clevet ama a-hont.
●(1907) PERS 371. kement buez all a zo bet skrivet. ●(1911) BUAZperrot vii. Diou Vuez ar Zent. ●668. Sevel a reas eleiz a levriou all : bueziou tud vrudet ha bueziou sent. ●(1921) BUFA iii. er buhéieu gallek em es konzet a nehé ihuéloh.
(2) Kaout ur vuhez : avoir une scène.
●(1908) PIGO II 98. rak ma klev ma gwreg, me 'm bo eur vue !…
(3) [au plur.] Scènes.
●(1925) CHIM 7. Ah ! aman vez buheziou !
III.
(1) Gounit e vuhez : travailler. Cf. gounit e vara, e zour, e damm bruzun.
●(1924) BILZ 100 (T) F. al Lay. Aet war ar mor da c'honit e vuhe.
(2) Bezañ war vuhez ub. : réprimander qqn.
●(1964) LLMM 107/420 (T) J. Konan. Ar wirionez a oa gant Lizig : an holl a vefe bremañ war e vuhez.
- buhezañ / buheziñbuhezañ / buheziñ
v
I. V. tr. d. Animer.
●(1908) FHAB Gwengolo 258. Evit o sevel, o miret, o bueza [ar skoliou], ne espernit netra. ●259. bueza ar skol. ●(1911) BUAZperrot 564. bueza an devosion d'ar Werc'hez. ●(1928) KANNgwital 311/219. lod eus ar Breuriezou koz (...) n'o deus mui nemet eur c'houezaden vuez, red eo bueza anezo.
(2) =
●(1839) BSI 39-40. n'o deus nemet studya ha spya mad santimanchou ha buezi guez Isidor.
(3) Buhezañ ub. a-nevez : ressuciter qqn.
●(1900) MSJO 241. el leac'h ma tlie gedal ar mare da veza buezet a neves, leun a c'hloar er Barados.
II. (?) V. intr. =
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 64. seulvui ma vezo digontam an ear, seulvui e vuezo ar c'horf.
- buhezegezhbuhezegezh
f.
(1) Vie.
●(1659) SCger 134b. buhezeguez, tr. «vie.» ●(1732) GReg 310b. La durée de la vie, tr. «pad ar vuezéguez.» ●759b. Prolonger sa vie, tr. «Hirraat e vuezéguez.»
●(1912) MMKE 49. Dudius e ve ar vuhegez, / Pa ren ebarz ar c'halonou / Ar garante, an unvianiez. ●52. D'ho pried reit dudi epad he buhegez. ●Pedi a rey Doue ma vo en ho puhegez / Kalz a joa, a zudi, nebeut a dristidigez. ●(1932) BRTG 2. un ihuernité e vo hur buhédegeh.
(2) Manière de vivre, mœurs.
●(1732) GReg 208b. Conversion, correction de mœurs, tr. «Ceñchamant a vuëzeguez.» ●214b. Corruption des mœurs, tr. «dirollamand a vuëzeguez vad.»
●(1839) BSI xv. evit reolya ha cundui er-vad hon hini [bueziguez]. ●(1847) MDM 25. buhezegez tud kear. ●38. buhezeguez an dud divar ar meaz. ●73. e reont dispignou fall, hag e ouassaont ho buhezegez. ●(1889) ISV 2. El levr-ma al lenner ne gavo netra a eneb ar feiz pe ar vuezegez vad ha kristen. ●(1862) JKS 39. dre wellaat he vuezegez, dre drec'hi he wall-ioulou eo e teu ann den da veza eur gwir vanac'h.
●(1910) EGBT 140. buezegez, f., tr. «conduite.» ●(1925) SFKH 20. Ni huélou devéhatoh penaus en des troeit é vuhédegeh.
(3) Gounit ar vuhezegezh : gagner sa vie, de quoi vivre.
●(1612) Cnf 56b. eguit gounit è buchezeguaez.
●(1790) MG 257. eit gounid er vuhégueah, eit dastum ur blanq-benac.
(4) Klask e vuhezegezh : mendier.
●(1732) GReg 263a. Demander sa vie, tr. «Clasq e vuezéguez.»
- buhezekbuhezek
adj.
I. (en plt de choses concrètes)
(1) Vivant, qui vit.
●(1838) OVD 104. doh Corve buhêc hur Salvér. ●(1869) SAG 102. en deuz roet ar vuez da bep tra buezeg a hell beza en nev a var an douar.
●(1900) MSJO 250. eur blanten drus, buezek ha seder. ●(1904) DBFV 34a. buhek, adj., tr. «vivant.» ●(1911) BUAZperrot 875. Mestr var an traou n'eus buez ebed enno, ha var an traou buezek.
(2) Plein de vie.
●(1907) FHAB Even 110. goad rus, goad buezek.
(3) Qui donne la vie.
●(1838) OVD 282. en ahuél agréable ha buhêc.
●(1904) DBFV 34a. buhek, adj., tr. «vivifiant.» ●(1907) AVKA 132. Me eo ar Bara buek.
(4) Vital.
●(1904) DBFV 34a. buhek, adj., tr. «vital.»
II. (en plt de qqc.) Vivant, animé.
●(1883) MIL 20. Sant Villiau a oue goudeze eun testeni buezek eus ar soursi kemmeret da zevel anezhan e doujans Doue.
●(1907) FHAB Mae 87. bodadegou buezek. ●88. en eun doare buezek ha plijadurus.
III. (en plt de qqn) Plein de vie.
●(1910) MBJL 103. souezet (...) ouz he gwelet ken bueek ha ken sart. ●(1927) GERI.Ern 76. buh(ez)ek, tr. «vif, plein de vie.»
- buhezekaat
- buhezetbuhezet
adj. =
●(1867) FHB 138/270b. me preon buezet dec'h.
●(1900) MSJO 241. gedal ar mare da veza buezet a neves. ●247. korfou an dud santel a oa bet trec'het gant ar maro, buezet a neves, unanet adarre gant ho eneou. ●(1911) BUAZperrot 575. unanet adarre gant he ene ha buezet ha nevez.
- buheziad
- buheziañbuheziañ
v. Écrire la vie de quelqu’un.
●(1962) EGRH 22. buheziañ v., tr. « écrire la vie de quelqu’un. »
- buheziñbuheziñ
voir buhezañ
- buhezskridbuhezskrid
m. –où Biographie.
●(1931) VALL 361b. histoire d'une vie, biographie, tr. «buhez-skrid m.»
- buhezskrivadurbuhezskrivadur
m. –ioù Ecriture d'une biographie.
●(1931) VALL 68a. Biographie, tr. «buhezskrivadur m.»
- buhezskrivadurezhbuhezskrivadurezh
f. Genre littéraire de la biographie.
●(1931) VALL 68a. Biographie, genre littéraire, tr. «buhezskrivadur m.»
- buhezskriverbuhezskriver
m. –ion Biographe.
●(1931) VALL 68a. Biographe, tr. «buhezskriver, buhezskrivour, pl. ien.»
- buhezus
- buikbuik
adj. = (? vif cf. bevik (?).
●(1838) OVD 135. Ya, er ré e zou rai zelicat ha rai berhuéh de gonservein ou reputation, e elle laret adieu dehi ; rac un dinérdæt quer buic e rante hé dén requin.
- builhbuilh
f./m. –où, –ed (religion) Bulle.
●(1499) Ca 28b. Buyll. g. bulle. ●g. bulle. b. buyllet. ●(1576) H 50. an casou reseruet en bull a vez lennet dez yaou hamblit galuet in coena domini, tr. « the cases reserved in the bull which is read on Maunday Thursday, calles In coena Domini. » ●(1612) Cnf.epist 29. buillou an Pabet. ●(1633) Nom 6b-7a. Diploma : lettres patentes de quelque Prince ou Seigneur, bulles : lizerou patant digant vn priñçc pe vn autrou bennac, buillou.
●(1659) SCger 18a. Bulle, tr. «buill.» ●134b. Buill, tr. «Bulle.» ●(1727) HB 506. er Vull a induljançou roet gant an Tad Santel. ●(1732) GReg 125b. Bulle, tr. «Büilh. p. büilhou.» ●Une Bulle, tr. «Ur builh. ur vuilh.» ●Les Bulles, tr. «Ar builhou eus ar Babed.» ●(1792) BD 3938. nin a scriuo buillo, tr. «Nous écrirons des bulles.»
- builh-koad
- builherbuilher
m. (religion) Bullaire.
●(1732) GReg 125b. Bullaire, recuëil de plusieurs Bulles des Papes, en 3. volumes, par Cherubin, tr. «Büilher. ar büilher.»
- bukañbukañ
v. tr. d.
(1) Pointer, braquer, viser.
●(1914) DFBP 341a. viser, tr. «Buka.» ●(1931) VALL 80b. Braquer, tr. «buka.»
(2) (jeu de galoche) Mesurer un coup contesté.
●(c.1930) VALLtreg 293. Buka : mesurer un coup contesté à la galoche (Cdt, Le Moal) ? (Pierre Provost dans un article de ar Vro emploie Mucha ds ce sens.). ●(1931) VALL 464b. Mesurer un coup contesté au jeu, tr. «buka(ñ) T[régor].»
- buker .1buker .1
m. –ion Viseur.
●(c.1930) VALLtreg 293. Buker : celui qui vise. Buker mad a bell hag a dost (Le Moal).
- buker .2
- Bulad-PestivienBulad-Pestivien
n. de l.
I.
(1) Bulad-Pestivien.
●(1912) BUAZpermoal 928. en parouz Bulat-Pestien. ●(1971) LLMM 147/283. Anavezet Bulad-Pestivien ganin evel ul lec’h pirc’hirinaj kozh.
► Bulad.
●(c.1805) OLLI 188 [= LED.bailloud 57]. Cantic an Itron Varia a Vulat. ●(1825-1830) AJC 871. dierhen hac em pen noas da vulad dar pardon. ●(1847) FVR 70. euz hini ar Rumengol, Bulat pe ar Relek. ●(18--) PENdast 245. Da sant he(r)ve, ha da Vulat. ●(1867) TELrem 8. Hag ann daelou em daoulagad, / Kanet ’m euz Rosdren ha Bulat. ●(c.1868) GBI II 304. D'ar pardon da Vulat hec'h an. (…) Bars en Bulat p'int arruet. ●(1878) SVE 806. Tremenet pardon Bulat / A beb goabren, peb gaouad.
●(1900) MELU 303. Goude pardon Bulat / A bep toull gouad. ●(1914) ARVG Eost 138. Berlewene, Logivi-Plougras, Bulat ha re-all. ●(1933) BREI 324/4c. Feunteun-ar-C'hok, e Bulat. ●(1971) LLMM 147/283. ha setu penaos en em gavis, evelto, war hent Bulad. ●289. E Bulad edon eta. Ur Vulad lusennek, avat, ma oa pep tra enni dispis ha boemus.
●(2000) TPBR 238. Buoc'h Vulat a vez ordin o c'houl kole. ●(2002) TEBOT 52a. A-raok kuitaat parrouz Bulad.
II. (astronomie) Hent-Bulad : voie lactée Lacteus orbis.
●(1935) BREI 424/2c. Doue, e kreiz an oabl, gant stered a-vil-vern, / ’N eus grêt «Hent Sant Jakez», met d’it-te, petra ’vern ! / Dalc’hmad, ar pirc’hirin, dreist-holl hini Goëlo, / A lâro : «Hent Bulat», bep gwech ma hen gwelo.
III. Proverbes.
(1)
●(1878) SVE 806. Tremenet pardon Bulat / A beb goabren, peb gaouad.
●(1900) KRL 13. Goude pardon Bulat / A bep toull gouad (Trég. Corn.), tr. « Après le pardon de Bulat (2e dimanche de Septembre), de chaque coin mauvais temps ». ●(1912) MELU 303. Goude pardon Bulat / A bep toull gouad.
(2)
●(2000) TPBR 42. Ar goukoug a zeu deiz foar ar Bleunioù / Ac'h a war lost ar jav betek Gwaremm Krenn / Hag a heul ar saonienn penn da benn / Betek ar Genkiz Krenn.
(3)
●(2000) TPBR 238. Buoc'h Vulat a vez ordin o c'houl kole.
IV. [Toponymie locale]
●(1933) BREI 324/4c. Feunteun-ar-C'hok, e Bulat.
●(2000) TPBR 42. Ar goukoug a zeu deiz foar ar Bleunioù / Ac'h a war lost ar jav betek Gwaremm Krenn / Hag a heul ar saonienn penn da benn / Betek ar Genkiz Krenn.
- BuladizBuladiz
plur. Habitant de Bulat-Pestivien.
●(1941) ARVR 39/3c. Buladiz a oar derc'hel mat da yez ar vro.
- bularibulari
m. –où Embarras, ennuis, tracas.
●(1744) L'Arm 9a. Agitation, tr. «Bulari.» ●66a. Commotion, tr. «Bulari.» ●127b. Embaras, tr. «Bulari. m.» ●386b. Tracas, tr. «Bulari.. ieu. m.»
●(1904) DBFV 34b. bulari, m., tr. «embarras.» ●(1907) VBFV.fb 35a. embarras, tr. «bulari, m.» ●(1927) GERI.Ern 76. bulari m., tr. «Tracas, embarras V[annetais].»
- bularier
- Bulgar
- bulgareg
- BulienBulien
n. de l. Buhulien (Lannion).
I. Bulien.
●(17--) CSdogmael 42d. En Peurit hag en Roc'h Derien / E Plouber ive en Bulien.
●(18--) PENgwerin9 103. herve ar jolu --- de vourg buhulen / bourkis bulien chui voar erfat.
●(1925) ARVG Du 258. eus al leurenn-gêr warzu Buhulien. ●(1960) BAHE 24/23. pa oan bet anvet da berson Bulien. ●(1965) KATR 21. pa oent erruet e kroeh bourk Bulien. ●(1970) BHAF 47. Peogwir em-eus komzet euz kreh Rozpez, e fell din anzav ez on eet kalz aliesoh war hini hent Bulien tostig euz va zi.
●(2002) TEBOT 106b. Kerozern ha Ploumilio / Ploubêr ha Kaouenneg / Bûlien ha Lanvezeag / 'Vel Berc'hed ha Tonkedeg.
II. Dictons.
(1)
●(1970) BHAF 10. Person Bulien / 'Zo eun andouillen.
(2)
●(2000) TPBR 296. Bulieniz laouennek / 'Gas o laou da Gaouenneg. ●(2004) TROMK 217a. Bulieniz laouennek, / 'Gas o laou da Gaouenneg. Daniel Giraudon.
(3)
●(2005) HYZH 244/40. En Tregrom 'mañ an diaoul o chom, / Er C'houerc'had 'mañ o kac'hat (pe 'neus gloazet e droad), / En Plouared 'mañ war an oaled, / En Bulien eo kouezhet er vouilhenn, / En Plourec'h 'neus torret e vrec'h, / En Plouilio 'mañ 'c'hoari 'r c'hilhoù, / En Ploubêr eo bet tomm d'e lêr (pe d'e rêr), / En Tonkedeg eo kroget da redek, / En Plûned 'mañ o vutunet, / En Bear 'neus torret e c'har, / En Gwengamp eo manet kamm. / Hag en Burtuled eo marv gant an anoued.
- BulienizBulieniz
Habitants de Buhulien (Lannion).
●(2000) TPBR 296. Bulieniz laouennek / 'Gas o laou da Gaouenneg.
- bultinbultin
m. –ioù Bulletin.
●(1906) GWEN 27. Ar sosiete-ze a neuz eur bultin bep miz var behini a gaver a beb seurt kelennadurez var sujet ar gwenan.
- bultur
- bulufennbulufenn
voir poulifrenn
- bulumbulum
voir binim
- bulzulbulzul
voir bulzun
- bulzunbulzun
f. –où, –ioù
(1) Navette de tisserand.
●(1499) Ca 28b. Bulsun an guiader. g. nauet de texier. ●(c.1500) Cb 52b. g. nauete. b. bulsun. ●(1633) Nom 172a. Radius, pannuellium : la nauette : an bulsun.
●(1659) SCger 83a. nauette, tr. «bulsun, bulsul.» ●(c.1718) CHal.ms iii. Nauette, tr. «uulsum, bulsum, uussul.» ●(1732) GReg 651b. Navette, outil de Tisserand, tr. «Bulsun. p. bulsunou. bulsul. p. bulsulyou. (Van[netois] burzun. gurzun. pp. yëu.» ●925a. La navette, & la voluë, tr. «Ar vulsun, hag ar veny.» ●(1744) L'Arm 251a. Navette (...) Outil de tisseran, tr. «Burjun.. nieu.»
●(1847) FVR 70. neuze ar bulzunou, ann nadoziou, ar c’hirri, ar morzoliou, enn eur ger, ann holl vinvijou. ●(1889) SBI I 20. Pemp cant bulzun evit ar stern, tr. «Cinq cent navettes pour le métier (à tisser).» ●(1897) EST 59. er vrezun skan a dréz d'er huiaden.
●(1904) DBFV 34b. bulsum, vulsum, vulsul, f. navette de tisserand (Ch. ms.) gurzun (Gr.), pl. ieu. ●35a. burzun, brezun, burjun, f. pl. ieu, tr. «navette de tisserand.» ●(1905) FHAB Gwengolo/Here 151. Ar vurzun kaset euz an eil tu d'egile gant an dorn pe ar rinklerez. ●(1907) BOBL 20 avril 134/2a. Ar gwiader 'barz en e stern, / En em zebat 'vel en ifern / Gant e rod-skao hag e vulzen. ●(1918) ITEX 43. Navette, ur verzon (Vann.) Languidic. An urzen (Haute-Corn.). ●(1934) BRUS 275. La navette, tr. «er vurzun –ieu.»
(2) Ober ar vulzun : faire la navette.
●(1944) EURW I 174. Eno emañ pennlinenn al listri treuz-morek a ra ar vulzun etre Breiz-Veur hag Eire.
- bunbun
voir bunt
- bunkennbunkenn
f. = (?).
●(1907) BOBL 27 avril 135/3a. lakaat ebarz eur gorzen voan pe eur bod skao deuz a behini eo bet rinset ar voeden, evit ma c'hello ar gaz dont er-meaz, ha ma teufe d'ezhi stanka gant ar fank o tonet ebarz, kemer eur blouzen pe eur vunken voant evit distanka anezhi.
- buñsbuñs
m. –où (mesure) Muid.
●(1633) Nom 161a. Circa : muy, vaisseau : vr bunçc, vessel.
●(1732) GReg 645b. Mui, ou muid, mesure de vin, de blé, de sèl &c., tr. «Buñçz. p. buñçzou.»
●(1876) TDE.BF 83a. Buñs, s. m., tr. «Muid, ancienne mesure pour les grains et les liquides.»
●(1927) GERI.Ern 76. buñs m., tr. «Muid.»
- buñsadbuñsad
m. –où (mesure) Contenu d'un muid.
●(1732) GReg 645b. Mui plein, tr. «Buñçzad. p. buñçzadou.» ●Un mui de vin, tr. «Ur buñçzad guïn.»
●(1876) TDE.BF 83a. Buñsad, s. m., tr. «La contenance de la mesure appelée buñs en breton, un muid plein. – Eur buñsad greun, un plein muid de grains.»
●(1927) GERI.Ern 76. buñsad, tr. «sa contenance [du muid].»
- bunt .1bunt .1
m. & adv. –où
I. M.
(1) (jeu) Jeu de boules (et marque au sol pour y jouer).
●(1876) TDE.BF 83a. Bun, s. m., tr. «Marque faite sur le sol pour indiquer le point d'où l'on doit jeter la boule au jeu de ce nom.»
●(1927) GERI.Ern 76. bunt m., tr. «Marque sur le sol à l'endroit d'où l'on jette la boule.»
(2) But.
●(1732) GReg 126a. But, point où l'on vise, tr. «Bunt. but. pp. buntou. butou.» ●Donner dans le but, tirer dans le but, tr. «sqei èr bunt, ou, ér but.» ●Il met à tous les coups sur le but, tr. «atau ez véz var ar bunt.»
(3) Indication d'une limite.
●(1927) GERI.Ern 76. bunt m., tr. «indication d'une limite.»
(4) Occasion de faute.
●(1732) GReg 10b. Achoppement, occasion de faute, pierre d'achoppement, tr. «Bunt. p. Buntou.» ●Cette maison est une pierre d'achoppement pour lui, tr. «An ty-ze a zo ur bunt evitañ.»
●(1927) GERI.Ern 76. bunt m., tr. «achoppement, occasion de faute.»
II. Loc. adv. Bunt-ha-bunt : but à but.
●(1732) GReg 126a. But-à-but, tr. «bunt-ha-bunt.»
- bunt- .2bunt- .2
voir bount-
- bunt-rod
- bunumbunum
voir binim
- buoc'hbuoc'h
f. –ed, –enned, –ezed, biou
I. (zoologie)
A.
(1) Vache.
●(1499) Ca 28b. Buch. ga. vache. ●g. vache. b. buch. ●(c.1500) Cb 31b. Buch pe egenn. ga. vache / ou beuff. ●g. vache. b. buch. ●(1633) Nom 35a. Vacca : vache : vr bieuch, bioch.
●(1659) SCger 122b. vache, tr. «buoc'h, p. biou, pe bioc'hennet.» ●(1732) GReg 946a. Vache, tr. «Beoc'h. p. beoc'henned, byou. byoc'h. buoc'h. beuc'h. pp. byou, beuc'henned. (Van[netois] buoh. p. buhezed.» ●(1744) L'Arm 394a. Vache, tr. «Buoh : Buh.. buhézétt, seutt.» ●(1763) ADBr t. 70, p. 478-481) (Abréviation dans GIBR, entrée klogor)">Remed 481. evit ar Moc'h hac ar Bioc'hennet. ●(17--) TE 55. én é huné e uélas seih buoh.
●(1838) CGK 29. Ar veuc'h laer. ●(1849) LLB 209. ehen ha beuhed. ●1281. hou puhed. ●1354. pel a zoh er beuhed. ●(1856) VNA 101. Notre voisine ne veut pas vendre sa vache, tr. «Hun amezeguès ne fal quet dehi gùerhein hé buoh.» ●(1867) FHB 126/176b. Ar bioc'hennet a vez o peuri er prajeier. ●(1868) FHB 172/120. deut da glasc bioc'hennet euz a vouenn saout Breiz-izel. ●(1871) FHB 313/411a. A veac'h digouezet ar bioc'hennet burzudus-ze.
●(1920) FHAB Genver 194. seiz bioc'h treut o tagan seiz bioc'h lart. ●(1924) SBED 20. Staget er buhed. ●(1925) SFKH 35. ur parkad seud. Buohed rah ha ré vat.
►[empl. sans art.]
●(1911) KANNgwital 100/20. Daou o deuz prenet ti (...) unan prenet bioc'h.
(2) Buoc'h Spagn : vache sans cornes.
●(1931) VALL 155. (vache) sans corne, tr. «spagn T[régor].»
B.
(1) Buoc'h vrizh : vache pie.
●(1955) STBJ 123. Buoc'hed briz a weled enno, darn o peuri.
(2) Buoc'h vrizh-melen : vache pie-jaune.
●(1949) KROB 13/7. eur veoc'h briz-melen, hir he c'herniel, ledan he zez.
II. sens fig.
(1) Buoc'h vesk : barrique de vin.
●(1766) MM 995-998. pa vi-je beoc'h vesq pe daro / en em sicouremp d'ho goro / a ne sarjemp an duellen / qui avouzzjé ar varriquen.
(2) Symbole, vache.
●(1907) FHAB Kerzu 303. Difenn grons a zo da gomz brezonek petramant e taper «ar veoc'h». ●(1908) FHAB Here 299. mar n'eus ket dalc'hmat eur «vioc'h» pe eur «symbol» o vont a zourn da zour gant bugale ar skol ! ●(1955) STBJ 179-180. Ar re ac'hanomp a veze tapet o komz brezoneg, er skol gristen, o deveze ar zimbol pe ar veuc'h, evel ma lavaremp.
(3) Pilon.
●(1979) VSDZ 63. (Douarnenez) A-raok vie flastret e-barzh ur boged e koad. Ur boged zo un tamm barilh troc'het 'tre daou… a lakaes ar pezh tie e-barzh da flastriñ hag gant ur mell bazh – ur vioc'h vez lavaret deuzouti – vie flastret, tr. (p. 227) «Avant cela l'effare se préparait dans une baille, un baril coupé en deux. Tu la remplissais et tu écrasais le tout à l'aide d'un pilon.»
III. Loc. interj. ; juron. Kern ma buoc'h ! : cornes de ma vache !
●(1933) ALBR 50. «Kern ma buoc'h ; eme Matelin d'ean e-unan, setu heman 'n em laket c'hoaz d'ober e droiou fall.
IV. [en apposition]
(1) Troazh-buoc'h : eau de mille-fleurs.
●(1744) L'Arm 457a. Eau de millefleurs, tr. «Træh-buoh. m.»
(2) Sav-buoc'h =
●(1958) ADBr lxv 4/525. (An Ospital-Kammfroud) Sao-buoh : n. m. ; ne s'emploie pas au pluriel. Désigne une anomalie dans la façon de se lever (et de se coucher) d'un cheval : l'animal se dresse d'abord sur ses pattes postérieures, à la manière d'une vache. – Ar gazeg-se a ra alïez eur zao-buoh. Ce défaut, connu dans la jurisprudence française sous le nom de «tic du coucher en vache» ne constitue pas un vice rédhibitoire.
(3) Skoulm-buoc'h : nœud plat mal fait.
●(1925) DIHU 171/327. (Groe) Sklom buoh, tr. «nœud de vache.» Dastumet de Vleimor.
V. (maçonnerie) E tu ar vuoc'h : (pierre) mal mise dans un mur.
●(1988) TIEZ II 58. Chaque pierre doit trouver la place qui lui convient. Un bon maçon sait où et comment la mettre, au premier coup d'œil, avant même de la tenir en main. Elle doit être posée à plat, jamais sur chant, même si la chose est tentante, surtout pour le maçon qui travaille à l'intérieur, quand la place disponible fait défaut. Une pierre ainsi placée à tendance à «sortir du mur». L'arête saillante du moellon doit être positionnée à 0,5 cm du cordeau, la pente de sa face apparente étant dirigée vers l'intérieur du mur. La pierre est alors placée comme il faut, war up, disent les maçons. Dans le cas contraire elle est mise war e goaz, «sur son homme» ou encore e tu ar veuc'h, «du côté de la vache».
VI.
(1) Gwerzhañ ar vuoc'h da gaout un ounner : se défaire d’une chose pour en avoir une moins bonne.
●(1912) MELU 412. Gwerza ar vuc'h da gaout eun onner, tr. E. Ernault «Vendre la vache pour avoir une génisse, se défaire d'une chose pour en avoir une moins bonne.»
(2) Na vezañ e vuoc'h vrizh er gêr // koll e vuoc'h vrizh : être contrarié, être de très mauvaise humeur.
●(1931) VALL 367. Il n'est pas de bonne humeur, tr. F. Vallée «'ma(ñ) ket e vuoc'h vriz er gêr fam.» ●(1942) VALLsup 39. De qqn, qui a éprouvé une contrariété, qui paraît contrarié on dit : Kollet eo bet gantañ e vuoc'h vriz. ●93. On emploie aussi des expressions avec buoc'h (vriz) : n'eo ket deut e vuoc'h vriz endro d'ar gêr, tr. «il est de très mauvaise humeur.» ●(1955) (T) *Jarl Priel VBRU 127. Hag evel soudarded e rankent ivez plegañ ha sentiñ. Rummad ebet (...) ne glaske tu da lakaat ur paour kaezh kelenner da goll e vuoc'h vrizh evel ma rae diaoulezed skol Baumann a oad ganto.
(3) Mont e vuoc'h da laerezh : faire des infidélités à sa femme.
●(1902) (T) CRYP VI 6. Diwall 'hache dë vuoc'h da laeres, tr. E. Ernault «prends garde que ta vache n'aille voler (le champ du voisin) = ne fais pas d'infidélité à ta femme, Trég[or].»
(4) Nijal evel ur pichon buoc'h : voler lourdement.
●(1912) (Gu) RVUM 321. Néjal èl ur pichon buoh, tr. P. ar Gov «Voler comme un poussin de vache.»
(5) Goro ar vuoc’h vesk : boire le contenu de la barrique.
●(1766) (L-) C.-M. Le Lae MM 995-998. pa vi-je beoc'h vesq pe daro / en em sicouremp d'ho goro / a ne sarjemp an duellen / qui avouzzjé ar varriquen.
(6) Mirout un annoar diwar e vuoc'h : voir annoar.
(7) Gouarn ul leue ag e vuoc'h : voir leue.
(8) Treiñ al leue diwar ar vuoc'h : voir leue.
(9) Bezañ lonket un tamm avu eus buoc'h Kernegez : voir avu.
- buoc'h-derv
- buoc'h-laezhbuoc'h-laezh
f. buoc'hed-laezh Vache laitière.
●(1633) Nom 30a. Bos lactaria : vache à laict : bieuch læz, mam-broch (lire : mam-bioch).
●(1857) CBF 96. Eur vioc'h leaz a fell d'in prena, tr. «Je veux acheter une vache à lait.»
●(1955) STBJ 196. buoc'hed-lêz krognet o deve. ●(1986) CCBR 237. (Brieg) âm zo beuhèd lèz, tr. «il y a des vaches laitières.»